Error(s) found: '2'

+ Unable to change databases. Unknown database 'iaennew'.
+ Unable to perform the query SELECT * FROM keywords_description WHERE (language_id = ''). No database selected.
TEXT_VISIBLE_PAGES 829-848 TEXT_OF 931
TEXT_PREVIOUS_20
TEXT_CURRENT_PAGE
TEXT_NEXT_20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/829.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT829
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/830.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT830
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/831.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT831
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/832.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT832
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/833.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ

TEXT_PAGE_SHORT833
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/834.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ

TEXT_PAGE_SHORT834
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/835.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT835
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/836.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT836
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/837.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

EΛΛHNIKΟΣ ΝΕΑΝΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ

(1941 - 1945)

TEXT_PAGE_SHORT837
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/838.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΣΠΥΡΟΣ Ι. ΑΣΔΡΑΧΑΣ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΙΑΝΝΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ,

ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΗΛΙΟΥ, ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ E. ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ

© ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

Αχαρνών 417, τηλ. 25 30 872 και 25 30 873

TEXT_PAGE_SHORT838
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/839.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΟΝΤΕΤ ΒΑΡΩΝ

ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΝΕΑΝΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ

(1941 -1945)

ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ

ΤΟΜΟΣ ΠΡΩΤΟΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

______________ 10 ——————————————

ΑΘΗΝΑ 1987

TEXT_PAGE_SHORT839
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/840.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT840
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/841.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΠΡΟΛΟΓΙΚΑ

Η καταγραφή που παρουσιάζεται σ' αυτόν τον τόμο εντάσσεται, στο πλαίσιο του προγράμματος του Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας για την καταγραφή του ελληνικού νεανικού τύπου. Αντικείμενό της είναι τα νεανικά έντυπα, εφημερίδες και περιοδικά, που κυκλοφόρησαν από το 1941 ως το 1945.

Η περίοδος της κατοχής και της αντίστασης, με τις ιδιομορφίες της και τις ιδεολογικές και συναισθηματικές της φορτίσεις, αποτελεί μια πρόκληση για την έρευνα. Όσο για το είδος του ζητούμενου υλικού, τον νεανικό τύπο, πρόκειται για μια πηγή με ιδιαίτερη ευαισθησία απέναντι στους κοινωνικούς και πολιτικούς κραδασμούς.

Η άνθηση που γνωρίζει το φαινόμενο του τύπου στα χρόνια της κατοχής, είναι χωρίς ανάλογο προηγούμενο. Εξαντλώντας τα όρια της νομιμότητας και περνώντας παράλληλα στους μηχανισμούς της παρανομίας, παρέες, ομάδες και, κυρίως, αντιστασιακές οργανώσεις νέων εκδίδουν ένα πλήθος έντυπων. Η καταγραφή που παρουσιάζεται σ' αυτόν τον τόμο είναι βέβαιο ότι μόνον ενδεικτική μπορεί να θεωρείται μιας πολύ πλουσιότερης εκδοτικής πραγματικότητας. Από την άλλη, όσο εκρηκτικό υπήρξε το εκδοτικό φαινόμενο τα χρόνια εκείνα, τόσες διώξεις αντιμετώπισαν τα έντυπα ίχνη του στα κατοπινά χρόνια που δυσχέραναν τη διάσωση και διατήρησή τους. Αυτό εξηγεί και τις πολλές δυσκολίες που συνάντησε η έρευνα, καθώς και τα ερωτήματα που έμειναν αναπάντητα. Στην υπέρβαση των δυσκολιών της έρευνας αυτής, πολλοί, ιδιώτες και φορείς, συνέβαλαν ουσιαστικά. Η συνδρομή τους αναφέρεται αναλυτικά στην Εισαγωγή, τους οφείλονται όμως ευχαριστίες κι από τη θέση αυτή.

TEXT_PAGE_SHORT841
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/842.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Κυρίως όμως, θέλω να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στην Επιτροπή του Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας, που μου εμπιστεύτηκε την έρευνα. Ιδιαίτερη στάθηκε η συνδρομή του κ. Τριαντάφυλλου Σκλαβενίτη στην αντιμετώπιση πολλών προβλημάτων σ' όλη τη διάρκεια των αναζητήσεών μου. Η μεγαλύτερη ευχαριστία οφείλεται στον κ. Φίλιππο Ηλιού, που όχι μόνο μου συμπαραστάθηκε το απαιτούμενο χρονικό διάστημα και κατεύθυνε όλα τα στάδια της έρευνας, αλλά υπήρξε κι ο πρώτος της αναγνώστης, με πλήθος γόνιμων παρατηρήσεων. Τέλος, ή έκδοση αυτού του τόμου, χρωστάει πολλά στην πείρα και στη φροντίδα της κυρίας Γεωργίας Παπαγεωργίου, που είχε την επιμέλεια.

Ελπίζω, και εύχομαι, πως ο τόμος αυτός, που καλύπτει για μια κρίσιμη περίοδο τη σειρά της βιβλιογράφησης του νεανικού τύπου, θα συμβάλει στην καταγραφή και διάσωση κι άλλου παρόμοιου υλικού και θα προκαλέσει χρήσιμες συμπληρώσεις.

Ο. Β.

TEXT_PAGE_SHORT842
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/843.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΡΗΓΜΑ ΣΤΟΝ ΚΡΟΤΑΦΟ

Με τι ακόμα να μετρούσα της γενιάς μου

το εμβαδόν;

Με τι άλλο.

Ό πλανήτης έτριζε από αιμοφιλία

απ' της γενιάς μου όλα τα έναστρα

τις εννιά στοίβες όνειρα που έδωσα

όλα σπάνιες πέτρες

να φύγει ο κόμπος στο λαιμό.

Ο πλανήτης έτριζε

με τις περήφανες σιωπές μου

τα συνομήλικά μου σχήματα τις φωταψίες

τα μανάλια που

ακόμα φέγγουνε όλα σ' εκκλησιές κρυφές.

Όμως το ρήγμα στον κρόταφο

απ' τη ριπή σου πίκρα

εννιά μίλια ρήγμα η διάψευση

στον κρόταφο.

ΕΚΤΩΡ ΚΑΚΝΑΒΑΤΟΣ

(από τη συλλογή Διήγηση)

θ΄

TEXT_PAGE_SHORT843
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/844.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT844
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/845.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

A'

Το αντικείμενο της έρευνας

Η έρευνα που παρουσιάζουμε σ' αυτόν τον τόμο έχει για θέμα της τον Ελληνικό νεανικό τύπο (1941-1945). Θα προσπαθήσουμε να τοποθετήσουμε το θέμα μας και να ορίσουμε με ποιο τρόπο το εννοούμε.

Η πρώτη λέξη του τίτλου, ελληνικός, αναφέρεται στον ελληνόφωνο τύπο, όπου κι αν αυτός εκδίδεται. Για παράδειγμα, έχουμε στον κατάλογο 7 έντυπα που εκδίδονται στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου από την εκεί ελληνική παροικία, κι ένα έντυπο στα ελληνικά που εκδίδεται στο Βερολίνο από την χιτλερική προπαγάνδα.

Τι εννοούμε λέγοντας νεανικό τύπο; Ορίσαμε σαν νεανικό κάθε έντυπο που εκδίδεται από νέους και απευθύνεται στους συνομήλικούς τους. Σ' αυτήν την κατηγορία ανήκουν τα μαθητικά και φοιτητικά έντυπα. Επίσης, κάθε έντυπο που εκδίδεται από ομάδες ή οργανώσεις νέων, πολιτικής ή άλλης χροιάς. Επειδή οι αντιστασιακές οργανώσεις νεολαίας ανθούν στην περίοδο της κατοχής, μεγάλο μέρος του υλικού μας ανήκει σ' αυτήν την κατηγορία. Μια άλλη κατηγορία του υλικού που συμπεριλάβαμε είναι τα λογοτεχνικά περιοδικά που εκδίδονται από παρέες ή ομάδες νέων, που εκδηλώνουν ζωηρό ενδιαφέρον για τη λογοτεχνία. Αυτά τα περιοδικά δηλώνουν στα προγραμματικά τους άρθρα ότι θέλουν να παρέχουν βήμα έκφρασης στους πολύ νέους που δοκιμάζονται στη λογοτεχνία. Τέλος, συμπεριλάβαμε και έντυπα όχι μόνο με το κριτήριο να εκδίδονται από νέους αλλά και να απευθύνονται σ' αυτούς.

TEXT_PAGE_SHORT845
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/846.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Τι ορίζεται όμως ως έντυπο αυτήν την εποχή; Όσον αφορά τα εξωτερικά γνωρίσματα, δεν θα πρέπει βέβαια να περιμένουμε τα χαρακτηριστικά άλλων εποχών νομιμότητας και ευμάρειας: καλοτυπωμένα έντυπα, ταχτική κυκλοφορία, περιοδικότητα που να τηρείται, μακρόχρονη διάρκεια έκδοσης, είναι όλα αδιανόητα για την εποχή αυτή. Πρόκειται μάλιστα για κατόρθωμα, όταν κάποια περιοδικά μπορούν και έχουν τέτοια χαρακτηριστικά. Διαφοροποίηση των κριτηρίων λοιπόν από άλλες εποχές. Ένας πρόχειρος ορισμός του τι θεωρήσαμε έντυπο νεολαίας θα ήταν ο εξής: κάθε τυπωμένο, πολυγραφημένο, δακτυλόγραφο ή χειρόγραφο, φυλλάδιο, έστω και μονόφυλλο, (εξαιρείται η κατηγορία των προκηρύξεων, τρικ κλπ. που βγαίνουν άφθονα αυτά τα χρόνια) που κυκλοφόρησε έστω μία μόνο φορά, με την ένδειξη "αρ. φύλ...", και με δήλωση ότι εκφράζει άτομα ή ομάδες νέων, θεωρείται έντυπο νεολαίας και καταγράφεται. Τα κριτήρια αυτά διαμορφώθηκαν μέσα από το ίδιο το υλικό μας και υπαγορεύθηκαν απ' αυτό.

Ο καθορισμός, τέλος, της περιόδου: 1941-1945. Η περίοδος θεωρήθηκε αυτόνομη ως προς το υλικό αυτό. Στα χρόνια αυτά, η τελείως ειδική κατάσταση της κατοχής και της αντίστασης, επηρεάζει άμεσα τον τύπο, έτσι ώστε να έχουμε τομή ποσοτική και ποιοτική. Από ποσοτική άποψη μας είναι γνωστό από προηγούμενες εργασίες ότι: στα χρόνια 1830-1914, εμφανίζονται 59 νεανικά έντυπα1· στα χρόνια 1915-1936, εμφανίζονται 324 έντυπα2· τέλος, στα χρόνια της Μεταξικής δικτατορίας (1936-1940) πρωτοεκδίδονται 60 έντυπα3. Όταν λοιπόν για περίοδο πέντε μόλις ετών, 1941-1945, φτάνουμε στον αριθμό των 400 πρωτοεκδιδομένων εντύπων, ο οποίος ξέρουμε καλά ότι είναι μόνο ενδεικτικός ενός

—————————————

1. Μάρθα Καρπόζηλου, Ελληνικός νεανικός τύπος (1830-1914). Καταγραφή, εκδ. IAEN 12, Αθήνα 1987.

2. Κώστας Γ. Τσικνάκης, Ελληνικός νεανικός τύπος (1915-1936). Καταγραφή, εκδ. ΙΑΕΝ 5, Αθήνα 1986.

3. Αγγελική Πανοπούλου, "Νεανικός τύπος (1830-1944)", Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας, εκδ. IAEN 1, Αθήνα 1986, τ. Β', σ. 562-565.

TEXT_PAGE_SHORT846
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/847.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

μεγαλύτερου εκδοτικού πλούτου, τότε προφανώς έχουμε μία τομή από ποσοτική άποψη.

Εξάλλου η τομή αυτή γίνεται εντυπωσιακή μέσα στην ίδια την περίοδο, στα χρόνια 1943-1944 (βλ. Πίνακα 1 και Διάγραμμα). Τα χρόνια αυτά καλύπτουν αντίστοιχα, από την άποψη των πρωτοεκδιδομένων εντύπων, τα ποσοστά του 33,75% (για το 1943) και του 40,75% (για το 1944). Ακόμη, ένα 9% αντιστοιχεί σ' αυτά τα δύο χρόνια, χωρίς να επισημαίνεται η έναρξη της έκδοσης. Το 1945 η παραγωγή πέφτει μόλις στα 8,25%. Ο λόγος που η πρώτη μεταπελευθερωτική χρονιά, το 1945, συμπεριλήφθηκε σ' αυτόν τον κατάλογο, που είχε ξεκινήσει για τα χρόνια της κατοχής μόνο, υπαγορεύθηκε μέσα από το ίδιο το υλικό. Ερευνώντας τον τύπο της εποχής είδαμε τους απόηχους της εκδοτικής έκρηξης του '43-'44 να συνεχίζονται και μέσα στο 1945. Τα πράγματα είναι ακόμα πολύ ζωντανά και πρόσφατα. Τα έντυπα του 1945 βρίσκονται σε πολύ στενή σχέση και συνάρτηση με τα προηγούμενα χρόνια: πολλές από τις αντιστασιακές οργανώσεις νεολαίας, που ιδρύθηκαν μέσα στην κατοχή, συνεχίζουν να εκδίδουν έντυπα στη μεταπελευθερωτική περίοδο διαφοροποιώντας και διευρύνοντας τους στόχους τους. Αυτά τα έντυπα όμως αποτελούν οργανική συνέχεια των παράνομων επί κατοχής εντύπων. Σε άλλα περιοδικά επισημαίνεται μία αλλαγή τίτλου, επιτελείου, συντακτών κτλ., τα περιοδικά όμως αποτελούν οργανική συνέχεια των προηγούμενων (ξεκάθαρο τέτοιο παράδειγμα είναι Ο Φοιτητής της Θεσσαλονίκης, που αρχίζει την έκδοσή του το 1945, αποτελώντας συνέχεια του περιοδικού Ξεκίνημα του ΕΟΠ). Γενικότερα, τέλος, φάνηκε να υπάρχει κάποια συνέχεια στην αντίληψη της έκδοσης εντύπων που διαρκεί σ' όλο το 1945. Υπάρχει κι η περίπτωση περιοχών εξάλλου, όπως ο μισός νομός Χανίων, που απελευθερώθηκε τον Μάιο του 1945. Είδαμε λοιπόν τους απόηχους του φαινομένου να διαρκούν και να σημαδεύουν και την εκδοτική παραγωγή του 1945. Πολλά εξάλλου από τα παράνομα έντυπα συνέχισαν τη ζωή τους, νόμιμα πια, και το 1945: παράδειγμα εδώ η Νέα Γενιά της ΕΠΟΝ, που το 1945 γίνεται νόμιμο περιοδικό με τακτική έκδοση.

TEXT_PAGE_SHORT847
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/848.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Γενικά, το υλικό του 1945 μας οδήγησε να το ταξινομήσουμε στην περίοδο αυτή και να ολοκληρώσουμε την περιγραφή του εκδοτικού φαινομένου της κατοχής. Αλλιώς η τομή θα ήταν εξωτερική, και θα κοβόταν απότομα πάνω στην ακμή του το φαινόμενο· με το 1945 μας φάνηκε ότι κλείνει ένας κύκλος. Όσο για το 1946, εκεί μάλλον θα πρέπει ν' αρχίσει μια νέα περίοδος καταγραφής.

Εδώ θα έπρεπε να σημειώσουμε το εξής, σχετικά με το 1945. Μεταβατικό έτος, που εγκαινιάζει την μεταπολεμική περίοδο της χώρας. Συνυπάρχουν λοιπόν κατά τη διάρκειά του τόσο οι απόηχοι του φαινομένου των κατοχικών χρόνων, από την άποψη που εξετάζουμε, όσο και τα σπέρματα της καινούριας μεταπολεμικής φάσης. Για παράδειγμα, το 1945 έχουμε τα πρώτα εκδοτικά δείγματα μιας μεγάλης ομάδας παιδικών περιοδικών, τα γνωστά ως λαϊκά αναγνώσματα για παιδιά και νέους1. Στις μετέπειτα δεκαετίες, του '50 και του '60, μέσα απ' αυτά τα αναγνώσματα θα εξοικειωθούν οι νεαρές ηλικίες με την κατοχή και την αντίσταση, μιας και γενικό τους πλαίσιο είναι ο αγώνας εναντίον των κατακτητών. Έτσι αρχίζει η ιστορική αναπαραγωγή και το χτίσιμο του μύθου πάνω σ' αυτό που για την προηγούμενη γενιά ήταν βίωμα καθοριστικό. Με τη λογική ότι τα περιοδικά αυτά ανοίγουν την καινούρια εποχή, δεν τα συμπεριλάβαμε στον κατάλογο αυτόν, κρατώντας απ' το 1945 ό,τι ανήκει στον κύκλο των προηγουμένων ετών, παρακολουθώντας έτσι το φαινόμενο απ' την αρχή μέχρι το τέλος του.

Οι απόηχοι του φαινομένου στον χώρο του νεανικού τύπου που καταγράφουμε σβήνουν, άλλοτε ομαλότερα και συνήθως βιαιότερα, με το τέλος του 1945.

—————————————

1. Βλ. την εμπεριστατωμένη ανακοίνωση του Χάρη Καμπουρίδη, "Παιδική παραλογοτεχνία στην Ελλάδα (1945-1967)", Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας, εκδ. ΙΑΕΝ 1, Αθήνα 1986, τ. Β', σ. 529-543.

TEXT_PAGE_SHORT848
    TEXT_SEARCH_FORM
    TEXT_SEARCH_IN_BOOK
    TEXT_SEARCH_RESULTS
      TEXT_BOOK_LIST
        10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

        ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ