Συγγραφέας:Βαρών, Οντέτ
 
Τίτλος:Ελληνικός νεανικός τύπος (1941-1945)
 
Υπότιτλος:Καταγραφή
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:10
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:828
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Βιβλιογραφία
 
Νεανικά έντυπα
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1941-1945
 
Περίληψη:Στους δύο τόμους του βιβλίου αυτού καταγράφονται τα νεανικά έντυπα, εφημερίδες και περιοδικά, που κυκλοφόρησαν από το 1941 ως το 1945. Η άνθηση που γνωρίζει το φαινόμενο του Τύπου στα χρόνια της κατοχής, είναι χωρίς ανάλογο προηγούμενο. Εξαντλώντας τα όρια της νομιμότητας και περνώντας παράλληλα στους μηχανισμούς της παρανομίας, παρέες, ομάδες και, κυρίως, αντιστασιακές οργανώσεις νέων εκδίδουν ένα πλήθος έντυπων. Η καταγραφή που παρουσιάζεται σε αυτό το βιβλίο είναι βέβαιο ότι μόνον ενδεικτική μπορεί να θεωρείται μιας πολύ πλουσιότερης εκδοτικής πραγματικότητας. Από την άλλη, όσο εκρηκτικό υπήρξε το εκδοτικό φαινόμενο τα χρόνια εκείνα, τόσες διώξεις αντιμετώπισαν τα έντυπα ίχνη του στα κατοπινά χρόνια, που δυσχέραναν τη διάσωση και διατήρησή τους. Αυτό εξηγεί και τις πολλές δυσκολίες που συνάντησε η έρευνα, καθώς και τα ερωτήματα που έμειναν αναπάντητα.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 30.2 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 839-858 από: 931
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/839.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΟΝΤΕΤ ΒΑΡΩΝ

ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΝΕΑΝΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ

(1941 -1945)

ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ

ΤΟΜΟΣ ΠΡΩΤΟΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

______________ 10 ——————————————

ΑΘΗΝΑ 1987

Σελ. 839
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/840.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 840
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/841.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΠΡΟΛΟΓΙΚΑ

Η καταγραφή που παρουσιάζεται σ' αυτόν τον τόμο εντάσσεται, στο πλαίσιο του προγράμματος του Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας για την καταγραφή του ελληνικού νεανικού τύπου. Αντικείμενό της είναι τα νεανικά έντυπα, εφημερίδες και περιοδικά, που κυκλοφόρησαν από το 1941 ως το 1945.

Η περίοδος της κατοχής και της αντίστασης, με τις ιδιομορφίες της και τις ιδεολογικές και συναισθηματικές της φορτίσεις, αποτελεί μια πρόκληση για την έρευνα. Όσο για το είδος του ζητούμενου υλικού, τον νεανικό τύπο, πρόκειται για μια πηγή με ιδιαίτερη ευαισθησία απέναντι στους κοινωνικούς και πολιτικούς κραδασμούς.

Η άνθηση που γνωρίζει το φαινόμενο του τύπου στα χρόνια της κατοχής, είναι χωρίς ανάλογο προηγούμενο. Εξαντλώντας τα όρια της νομιμότητας και περνώντας παράλληλα στους μηχανισμούς της παρανομίας, παρέες, ομάδες και, κυρίως, αντιστασιακές οργανώσεις νέων εκδίδουν ένα πλήθος έντυπων. Η καταγραφή που παρουσιάζεται σ' αυτόν τον τόμο είναι βέβαιο ότι μόνον ενδεικτική μπορεί να θεωρείται μιας πολύ πλουσιότερης εκδοτικής πραγματικότητας. Από την άλλη, όσο εκρηκτικό υπήρξε το εκδοτικό φαινόμενο τα χρόνια εκείνα, τόσες διώξεις αντιμετώπισαν τα έντυπα ίχνη του στα κατοπινά χρόνια που δυσχέραναν τη διάσωση και διατήρησή τους. Αυτό εξηγεί και τις πολλές δυσκολίες που συνάντησε η έρευνα, καθώς και τα ερωτήματα που έμειναν αναπάντητα. Στην υπέρβαση των δυσκολιών της έρευνας αυτής, πολλοί, ιδιώτες και φορείς, συνέβαλαν ουσιαστικά. Η συνδρομή τους αναφέρεται αναλυτικά στην Εισαγωγή, τους οφείλονται όμως ευχαριστίες κι από τη θέση αυτή.

Σελ. 841
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/842.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Κυρίως όμως, θέλω να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στην Επιτροπή του Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας, που μου εμπιστεύτηκε την έρευνα. Ιδιαίτερη στάθηκε η συνδρομή του κ. Τριαντάφυλλου Σκλαβενίτη στην αντιμετώπιση πολλών προβλημάτων σ' όλη τη διάρκεια των αναζητήσεών μου. Η μεγαλύτερη ευχαριστία οφείλεται στον κ. Φίλιππο Ηλιού, που όχι μόνο μου συμπαραστάθηκε το απαιτούμενο χρονικό διάστημα και κατεύθυνε όλα τα στάδια της έρευνας, αλλά υπήρξε κι ο πρώτος της αναγνώστης, με πλήθος γόνιμων παρατηρήσεων. Τέλος, ή έκδοση αυτού του τόμου, χρωστάει πολλά στην πείρα και στη φροντίδα της κυρίας Γεωργίας Παπαγεωργίου, που είχε την επιμέλεια.

Ελπίζω, και εύχομαι, πως ο τόμος αυτός, που καλύπτει για μια κρίσιμη περίοδο τη σειρά της βιβλιογράφησης του νεανικού τύπου, θα συμβάλει στην καταγραφή και διάσωση κι άλλου παρόμοιου υλικού και θα προκαλέσει χρήσιμες συμπληρώσεις.

Ο. Β.

Σελ. 842
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/843.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΡΗΓΜΑ ΣΤΟΝ ΚΡΟΤΑΦΟ

Με τι ακόμα να μετρούσα της γενιάς μου

το εμβαδόν;

Με τι άλλο.

Ό πλανήτης έτριζε από αιμοφιλία

απ' της γενιάς μου όλα τα έναστρα

τις εννιά στοίβες όνειρα που έδωσα

όλα σπάνιες πέτρες

να φύγει ο κόμπος στο λαιμό.

Ο πλανήτης έτριζε

με τις περήφανες σιωπές μου

τα συνομήλικά μου σχήματα τις φωταψίες

τα μανάλια που

ακόμα φέγγουνε όλα σ' εκκλησιές κρυφές.

Όμως το ρήγμα στον κρόταφο

απ' τη ριπή σου πίκρα

εννιά μίλια ρήγμα η διάψευση

στον κρόταφο.

ΕΚΤΩΡ ΚΑΚΝΑΒΑΤΟΣ

(από τη συλλογή Διήγηση)

θ΄

Σελ. 843
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/844.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 844
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/845.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

A'

Το αντικείμενο της έρευνας

Η έρευνα που παρουσιάζουμε σ' αυτόν τον τόμο έχει για θέμα της τον Ελληνικό νεανικό τύπο (1941-1945). Θα προσπαθήσουμε να τοποθετήσουμε το θέμα μας και να ορίσουμε με ποιο τρόπο το εννοούμε.

Η πρώτη λέξη του τίτλου, ελληνικός, αναφέρεται στον ελληνόφωνο τύπο, όπου κι αν αυτός εκδίδεται. Για παράδειγμα, έχουμε στον κατάλογο 7 έντυπα που εκδίδονται στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου από την εκεί ελληνική παροικία, κι ένα έντυπο στα ελληνικά που εκδίδεται στο Βερολίνο από την χιτλερική προπαγάνδα.

Τι εννοούμε λέγοντας νεανικό τύπο; Ορίσαμε σαν νεανικό κάθε έντυπο που εκδίδεται από νέους και απευθύνεται στους συνομήλικούς τους. Σ' αυτήν την κατηγορία ανήκουν τα μαθητικά και φοιτητικά έντυπα. Επίσης, κάθε έντυπο που εκδίδεται από ομάδες ή οργανώσεις νέων, πολιτικής ή άλλης χροιάς. Επειδή οι αντιστασιακές οργανώσεις νεολαίας ανθούν στην περίοδο της κατοχής, μεγάλο μέρος του υλικού μας ανήκει σ' αυτήν την κατηγορία. Μια άλλη κατηγορία του υλικού που συμπεριλάβαμε είναι τα λογοτεχνικά περιοδικά που εκδίδονται από παρέες ή ομάδες νέων, που εκδηλώνουν ζωηρό ενδιαφέρον για τη λογοτεχνία. Αυτά τα περιοδικά δηλώνουν στα προγραμματικά τους άρθρα ότι θέλουν να παρέχουν βήμα έκφρασης στους πολύ νέους που δοκιμάζονται στη λογοτεχνία. Τέλος, συμπεριλάβαμε και έντυπα όχι μόνο με το κριτήριο να εκδίδονται από νέους αλλά και να απευθύνονται σ' αυτούς.

Σελ. 845
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/846.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Τι ορίζεται όμως ως έντυπο αυτήν την εποχή; Όσον αφορά τα εξωτερικά γνωρίσματα, δεν θα πρέπει βέβαια να περιμένουμε τα χαρακτηριστικά άλλων εποχών νομιμότητας και ευμάρειας: καλοτυπωμένα έντυπα, ταχτική κυκλοφορία, περιοδικότητα που να τηρείται, μακρόχρονη διάρκεια έκδοσης, είναι όλα αδιανόητα για την εποχή αυτή. Πρόκειται μάλιστα για κατόρθωμα, όταν κάποια περιοδικά μπορούν και έχουν τέτοια χαρακτηριστικά. Διαφοροποίηση των κριτηρίων λοιπόν από άλλες εποχές. Ένας πρόχειρος ορισμός του τι θεωρήσαμε έντυπο νεολαίας θα ήταν ο εξής: κάθε τυπωμένο, πολυγραφημένο, δακτυλόγραφο ή χειρόγραφο, φυλλάδιο, έστω και μονόφυλλο, (εξαιρείται η κατηγορία των προκηρύξεων, τρικ κλπ. που βγαίνουν άφθονα αυτά τα χρόνια) που κυκλοφόρησε έστω μία μόνο φορά, με την ένδειξη "αρ. φύλ...", και με δήλωση ότι εκφράζει άτομα ή ομάδες νέων, θεωρείται έντυπο νεολαίας και καταγράφεται. Τα κριτήρια αυτά διαμορφώθηκαν μέσα από το ίδιο το υλικό μας και υπαγορεύθηκαν απ' αυτό.

Ο καθορισμός, τέλος, της περιόδου: 1941-1945. Η περίοδος θεωρήθηκε αυτόνομη ως προς το υλικό αυτό. Στα χρόνια αυτά, η τελείως ειδική κατάσταση της κατοχής και της αντίστασης, επηρεάζει άμεσα τον τύπο, έτσι ώστε να έχουμε τομή ποσοτική και ποιοτική. Από ποσοτική άποψη μας είναι γνωστό από προηγούμενες εργασίες ότι: στα χρόνια 1830-1914, εμφανίζονται 59 νεανικά έντυπα1· στα χρόνια 1915-1936, εμφανίζονται 324 έντυπα2· τέλος, στα χρόνια της Μεταξικής δικτατορίας (1936-1940) πρωτοεκδίδονται 60 έντυπα3. Όταν λοιπόν για περίοδο πέντε μόλις ετών, 1941-1945, φτάνουμε στον αριθμό των 400 πρωτοεκδιδομένων εντύπων, ο οποίος ξέρουμε καλά ότι είναι μόνο ενδεικτικός ενός

—————————————

1. Μάρθα Καρπόζηλου, Ελληνικός νεανικός τύπος (1830-1914). Καταγραφή, εκδ. IAEN 12, Αθήνα 1987.

2. Κώστας Γ. Τσικνάκης, Ελληνικός νεανικός τύπος (1915-1936). Καταγραφή, εκδ. ΙΑΕΝ 5, Αθήνα 1986.

3. Αγγελική Πανοπούλου, "Νεανικός τύπος (1830-1944)", Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας, εκδ. IAEN 1, Αθήνα 1986, τ. Β', σ. 562-565.

Σελ. 846
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/847.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

μεγαλύτερου εκδοτικού πλούτου, τότε προφανώς έχουμε μία τομή από ποσοτική άποψη.

Εξάλλου η τομή αυτή γίνεται εντυπωσιακή μέσα στην ίδια την περίοδο, στα χρόνια 1943-1944 (βλ. Πίνακα 1 και Διάγραμμα). Τα χρόνια αυτά καλύπτουν αντίστοιχα, από την άποψη των πρωτοεκδιδομένων εντύπων, τα ποσοστά του 33,75% (για το 1943) και του 40,75% (για το 1944). Ακόμη, ένα 9% αντιστοιχεί σ' αυτά τα δύο χρόνια, χωρίς να επισημαίνεται η έναρξη της έκδοσης. Το 1945 η παραγωγή πέφτει μόλις στα 8,25%. Ο λόγος που η πρώτη μεταπελευθερωτική χρονιά, το 1945, συμπεριλήφθηκε σ' αυτόν τον κατάλογο, που είχε ξεκινήσει για τα χρόνια της κατοχής μόνο, υπαγορεύθηκε μέσα από το ίδιο το υλικό. Ερευνώντας τον τύπο της εποχής είδαμε τους απόηχους της εκδοτικής έκρηξης του '43-'44 να συνεχίζονται και μέσα στο 1945. Τα πράγματα είναι ακόμα πολύ ζωντανά και πρόσφατα. Τα έντυπα του 1945 βρίσκονται σε πολύ στενή σχέση και συνάρτηση με τα προηγούμενα χρόνια: πολλές από τις αντιστασιακές οργανώσεις νεολαίας, που ιδρύθηκαν μέσα στην κατοχή, συνεχίζουν να εκδίδουν έντυπα στη μεταπελευθερωτική περίοδο διαφοροποιώντας και διευρύνοντας τους στόχους τους. Αυτά τα έντυπα όμως αποτελούν οργανική συνέχεια των παράνομων επί κατοχής εντύπων. Σε άλλα περιοδικά επισημαίνεται μία αλλαγή τίτλου, επιτελείου, συντακτών κτλ., τα περιοδικά όμως αποτελούν οργανική συνέχεια των προηγούμενων (ξεκάθαρο τέτοιο παράδειγμα είναι Ο Φοιτητής της Θεσσαλονίκης, που αρχίζει την έκδοσή του το 1945, αποτελώντας συνέχεια του περιοδικού Ξεκίνημα του ΕΟΠ). Γενικότερα, τέλος, φάνηκε να υπάρχει κάποια συνέχεια στην αντίληψη της έκδοσης εντύπων που διαρκεί σ' όλο το 1945. Υπάρχει κι η περίπτωση περιοχών εξάλλου, όπως ο μισός νομός Χανίων, που απελευθερώθηκε τον Μάιο του 1945. Είδαμε λοιπόν τους απόηχους του φαινομένου να διαρκούν και να σημαδεύουν και την εκδοτική παραγωγή του 1945. Πολλά εξάλλου από τα παράνομα έντυπα συνέχισαν τη ζωή τους, νόμιμα πια, και το 1945: παράδειγμα εδώ η Νέα Γενιά της ΕΠΟΝ, που το 1945 γίνεται νόμιμο περιοδικό με τακτική έκδοση.

Σελ. 847
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/848.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Γενικά, το υλικό του 1945 μας οδήγησε να το ταξινομήσουμε στην περίοδο αυτή και να ολοκληρώσουμε την περιγραφή του εκδοτικού φαινομένου της κατοχής. Αλλιώς η τομή θα ήταν εξωτερική, και θα κοβόταν απότομα πάνω στην ακμή του το φαινόμενο· με το 1945 μας φάνηκε ότι κλείνει ένας κύκλος. Όσο για το 1946, εκεί μάλλον θα πρέπει ν' αρχίσει μια νέα περίοδος καταγραφής.

Εδώ θα έπρεπε να σημειώσουμε το εξής, σχετικά με το 1945. Μεταβατικό έτος, που εγκαινιάζει την μεταπολεμική περίοδο της χώρας. Συνυπάρχουν λοιπόν κατά τη διάρκειά του τόσο οι απόηχοι του φαινομένου των κατοχικών χρόνων, από την άποψη που εξετάζουμε, όσο και τα σπέρματα της καινούριας μεταπολεμικής φάσης. Για παράδειγμα, το 1945 έχουμε τα πρώτα εκδοτικά δείγματα μιας μεγάλης ομάδας παιδικών περιοδικών, τα γνωστά ως λαϊκά αναγνώσματα για παιδιά και νέους1. Στις μετέπειτα δεκαετίες, του '50 και του '60, μέσα απ' αυτά τα αναγνώσματα θα εξοικειωθούν οι νεαρές ηλικίες με την κατοχή και την αντίσταση, μιας και γενικό τους πλαίσιο είναι ο αγώνας εναντίον των κατακτητών. Έτσι αρχίζει η ιστορική αναπαραγωγή και το χτίσιμο του μύθου πάνω σ' αυτό που για την προηγούμενη γενιά ήταν βίωμα καθοριστικό. Με τη λογική ότι τα περιοδικά αυτά ανοίγουν την καινούρια εποχή, δεν τα συμπεριλάβαμε στον κατάλογο αυτόν, κρατώντας απ' το 1945 ό,τι ανήκει στον κύκλο των προηγουμένων ετών, παρακολουθώντας έτσι το φαινόμενο απ' την αρχή μέχρι το τέλος του.

Οι απόηχοι του φαινομένου στον χώρο του νεανικού τύπου που καταγράφουμε σβήνουν, άλλοτε ομαλότερα και συνήθως βιαιότερα, με το τέλος του 1945.

—————————————

1. Βλ. την εμπεριστατωμένη ανακοίνωση του Χάρη Καμπουρίδη, "Παιδική παραλογοτεχνία στην Ελλάδα (1945-1967)", Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας, εκδ. ΙΑΕΝ 1, Αθήνα 1986, τ. Β', σ. 529-543.

Σελ. 848
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/849.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Αρχεία και Bιβλιογραφία

Η έρευνα είχε δύο σκέλη: το πρώτο ήταν ο εντοπισμός και η καταγραφή του υλικού, και το δεύτερο ήταν η συναγωγή κάθε πληροφορίας σχετικής με το υλικό. Η διπλή αυτή κατεύθυνση οδήγησε σε δύο ειδών λήμματα: στα λήμματα των εντύπων στα οποία έγινε αυτοψία (σημειώνεται με * δίπλα στον αύξοντα αριθμό) και σ' αυτά για τα οποία περιοριζόμαστε στις έμμεσες πληροφορίες. Οι πληροφορίες από τη σχετική βιβλιογραφία έρχονται να πλουτίσουν τις γνώσεις μας και για τα έντυπα που γνωρίσαμε από αυτοψία.

Πού βρίσκονταν τώρα τα νεανικά έντυπα της περιόδου 1941-1945; Ξεκινώντας την έρευνα από τις δημόσιες βιβλιοθήκες φτάσαμε σ' έναν πολύ φτωχό απολογισμό. Η Βιβλιοθήκη της Βουλής, η Μπενάκειος, και η Εθνική Βιβλιοθήκη, διέσωζαν ελάχιστο τέτοιο υλικό, κι όταν ακόμα βρισκόταν στους επίσημους καταλόγους τους, συχνά δεν ήταν προσιτό. Τα έντυπα που κυρίως εντοπίστηκαν σ' αυτές τις βιβλιοθήκες ήταν τα νόμιμα, λογοτεχνικά, παιδικά κ.ά. περιοδικά, καθώς και τεύχη από τις νόμιμες περιόδους εκδόσεως κάποιων μακροβιότερων περιοδικών, όπως της Νέας Γενιάς της ΕΠΟΝ.

Τι γινόταν όμως με τον τεράστιο όγκο παραγωγής αυτής της περιόδου, τον γνωστό από πολλές πηγές, που είχε εκδοθεί παράνομα, στη διάρκεια της κατοχής; Η έρευνα προχώρησε σε ιδιωτικά αρχεία που είχαν παραχωρηθεί στα Γενικά Αρχεία του Κράτους και στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη, ιδιαίτερα στα αρχεία Ηρακλή Πετιμεζά και Εμμ. Τσουδερού, καθώς και στο αρχείο Δ. Φλάμπουρα. Η συγκομιδή άρχισε να είναι πλουσιότερη, κυρίως όσον αφορά τον παράνομο τύπο.

Συνεχίσαμε την έρευνα στη Γενική Γραμματεία Τύπου και Πληροφοριών, στη Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού (του Γενικού Επιτελείου Στρατού), στο Αρχείο της "Ενωμένης Εθνικής Αντίστασης", στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο, στην Εταιρεία για Μελέτη και Αξιοποίηση του Έργου της ΕΠΟΝ, στη Βιβλιοθήκη της Ενώσεως Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων

Σελ. 849
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/850.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Αθηνών, στο Ιστορικό Αρχείο του Δήμου Πειραιά, στο Ιστορικό Αρχείο του Μουσείου Μπενάκη, στο Ιστορικό Αρχείο του Πολεμικού Μουσείου, στην Πανελλήνια Ένωση Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης, στη Βιβλιοθήκη του Σώματος Ελλήνων Προσκόπων. Ουσιαστική στάθηκε η συμβολή όσων διευκόλυναν αυτές τις αναζητήσεις. Χάρη στην προσωπική βοήθεια και ενασχόληση του κ. Π. Πατρικίου, με τον οποίον διατρέξαμε όλο το αντιστασιακό αρχείο της ΕΣΗΕΑ, φτάσαμε στον εντοπισμό των νεανικών φύλλων. Τον ευχαριστώ ιδιαίτερα για την πολύτιμη βοήθειά του καθώς και για τις συζητήσεις που είχαμε. Στο Ιστορικό Αρχείο του Δήμου Πειραιά είχα την πολύτιμη συμπαράσταση της κ. Κυβέλης Κωστέα και την ευχαριστώ. Ο κ. Γ. Κουκάς στη ΓΓΤΠ, και ο κ. Μ. Χαριτάτος στο EΛIA, με διευκόλυναν με την πολύτιμη παροχή φωτοτυπιών και τη δυνατότητα πρόσβασης στο υλικό. Ο κ. Μ. Τσιμπουκίδης μου επέτρεψε ευγενώς την πρόσβαση στο υλικό της EMAEE, το οποίο μάλιστα μόλις τότε συγκεντρωνόταν και δεν είχε ακόμα καταγραφεί. Στη Βιβλιοθήκη της ΔΙΣ/ΓΕΣ ευγενώς με εξυπηρέτησε ο κ. Ν. Δεπάστας, και, τέλος, στο Πολεμικό Μουσείο είχα τη βοήθεια και τη φιλική εξυπηρέτηση της κ. Κ. Ευαγγέλου και του κ. Μουντάκη. Χωρίς την προσωπική συνδρομή όλων των παραπάνω η έρευνα θα ήταν πολύ πιο δύσκολη και άγονη.

Ο κύριος όγκος όμως του συγκεντρωμένου παράνομου υλικού εντοπίστηκε στο Αρχείο Τύπου του Κεντρικού Συμβουλίου της ΕΠΟΝ. Εκεί, σε ουσιαστική συνεργασία με τον κ. Πέτρο Ανταίο, μπόρεσα να έχω πρόσβαση στο μεγαλύτερο μέρος του υλικού. Το υλικό του αρχείου αυτού, σε συνδυασμό και με τις πληροφορίες του Π. Ανταίου γύρω από τον τύπο, στην τρίτομη Συμβολή στην Ιστορία της ΕΠΟΝ (εκδ. Καστανιώτη, τ. Α 1977, τ. Β 1979), υπήρξε καθοριστικό στην όλη σύνθεση της έρευνας. Γι' αυτό και είναι ιδιαίτερη η οφειλή της όλης έρευνας στον κ. Πέτρο Ανταίο. Στο Αρχείο Τύπου του ΚΣ της ΕΠΟΝ είχε την υποχρέωση κάθε οργάνωση ανά την Ελλάδα να στέλνει ό,τι έντυπο εξέδιδε. Εννοείται ότι ούτε όλα εστάλησαν, ούτε κι όλα όσα εστάλησαν έχουν

Σελ. 850
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/851.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

διασωθεί. Αυτά όμως που διασώζονται είναι τέτοια σε ποσότητα και σε ποιότητα, που να μας επιτρέπουν να προχωρήσουμε με κάποια βεβαιότητα σε υποθέσεις σχετικές με το φαινόμενο. Και πρόκειται για φαινόμενο, μια και για πρώτη φορά κάποια νεολαιίστικη οργάνωση παρουσιάζει τέτοιον όγκο τύπου, χωρίς ανάλογο προηγούμενο. Το Αρχείο του ΚΣ της ΕΠΟΝ διασώθηκε θαμμένο πάνω από 30 χρόνια στον κήπο του σπιτιού του τότε επονίτη Άγγελου Διαμαντόπουλου, στην Εκάλη. Μετά τη μεταπολίτευση (1974) πέρασε στα χέρια ενός συλλέκτη, αφού ξεθάφτηκε σε άθλια κατάσταση, κι αργότερα έγινε δωρεά στο τότε ΚΚΕ εσωτερικού. Είναι ευτύχημα που ύστερα από τόσο μακρόχρονο ενταφιασμό η υγρασία και o χρόνος δεν κατέστρεψαν εντελώς το τόσο ευαίσθητο περιεχόμενό του. Εννοείται βέβαια ότι οι φθορές είναι μεγάλες κι έτσι συχνά έχουμε στοιχεία ελλειπή και κείμενα δυσανάγνωστα. Η ταξινόμηση και η καταγραφή του αρχείου μένει να γίνει.

Εκτός από τα ίδια τα έντυπα που διασώθηκαν στο αρχείο, υπάρχουν και άλλα ντοκουμέντα που μιλούν για τον τύπο της ΕΠΟΝ. Σ' αυτήν την κατηγορία ανήκουν οι λεπτομερείς εκθέσεις περιοχών που στέλνονται από τα Τοπικά Συμβούλια προς το Κεντρικό με την ευκαιρία της πρώτης επετείου της ΕΠΟΝ (23 Φεβρουαρίου 1944) και με πλήρη απολογισμό δράσης της πρώτης χρονιάς. Αυτές δημοσιεύονται στη Συμβολή στην Ιστορία της ΕΠΟΝ, τ. Β, και είναι οι ακόλουθες: α) Έκθεση του Συμβουλίου Περιοχής Πελοποννήσου της ΕΠΟΝ, β) Έκθεση του Συμβουλίου Περιοχής Θεσσαλίας της ΕΠΟΝ, γ) Έκθεση του Συμβουλίου Περιοχής Ηπείρου της ΕΠΟΝ, δ) Έκθεση του Παμμακεδονικού Συμβουλίου της ΕΠΟΝ (Μακεδονίας-Θράκης). Οι εκθέσεις αυτές είναι πλούσιες σε πληροφορίες γύρω από τον τοπικό τύπο.

Στον τόμο ΑΙΙ του ίδιου έργου ο Π. Ανταίος παραθέτει φωτογραφικό παράρτημα επονίτικου τύπου κατά περιοχές, που καλύπτει 25 περίπου σελίδες. Παραπέμπουμε σ' αυτό κάθε φορά που το έντυπο στο οποίο αναφερόμαστε δημοσιεύεται εκεί. Εκτός απ' το συγκεντρωμένο παράρτημα υπάρχουν σ' όλο το έργο διάσπαρτες

Σελ. 851
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/852.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

φωτογραφίες εντύπων, στις οποίες παραπέμπουμε για το οικείο, κάθε φορά, έντυπο. Κάπως έτσι έγινε, συνοπτικά εκτεθειμένη, η επεξεργασία αυτού του υλικού.

Από την άποψη γενικότερων πληροφοριών γύρω από τις οργανώσεις που εξέδιδαν νεανικά έντυπα, ιδιαίτερα πλούσιο στάθηκε το Αρχείο της ΕΡΤ 1, που συγκροτήθηκε για την παραγωγή της εκπομπής Χρονικό της Εθνικής Αντίστασης. Εκεί συγκεντρώθηκαν πλήθος μαρτυρίες με τη μορφή προσυνεντεύξεων, όπου 500 περίπου άτομα με κάποια συμμετοχή σ' αυτές τις διαδικασίες τότε, καταθέτουν τις μαρτυρίες τους. Ευχαριστώ ιδιαίτερα τον σκηνοθέτη κ. Αντώνη Βογιάζο καθώς και την παραγωγό κ. Βάσω Κανελλοπούλου, που έθεσαν το ανέκδοτο αυτό υλικό στη διάθεσή μου.

Ο κύριος όγκος του υλικού συμπληρώθηκε συχνά από πολύτιμες ιδιωτικές συλλογές, που οι κάτοχοί τους προσφέρθηκαν ευγενώς να μου παρέχουν τις πολύτιμες πληροφορίες του υλικού τους.

Ευχαριστώ ιδιαίτερα: τον κ. Δ. Φλάμπουρα, που αφιέρωσε τόσο χρόνο για να διατρέξουμε μαζί το πλουσιότατο αρχείο του αντιστασιακού τύπου. Τον κ. Κ. Θεοφάνους, που μου έκανε γνωστά και προσιτά τα περιοδικά των νέων του Πειραιά, και μου έδωσε ένα πλήθος πληροφορίες γύρω απ' αυτά και τους ανθρώπους που τα εξέδιδαν. Τον κ. Τέλη Χαραμόγλη, που έθεσε ευγενώς στη διάθεσή μου τον επονίτικο τύπο της Λευκάδας. Τον κ. Τάσο Κόρφη που με διευκόλυνε με τα νεανικά έντυπα της Πάτρας. Τον ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη, που μου εμπιστεύτηκε για έρευνα τα τόσο πολύτιμα έντυπα του αρχείου του, όλα εκδόσεις της ΕΠΟΝ Θεσσαλονίκης, καθώς και το περιοδικό Ξεκίνημα· ιδιαίτερα γόνιμες ήταν και οι συζητήσεις μας, κυρίως όσον αφορά τη νοοτροπία και τις ευαισθησίες των νέων της εποχής και ιδιαίτερα των επονιτών. Τον δικηγόρο Φύλλη Μήτσου, που μου πρόσφερε ευγενώς φωτοτυπίες του περιοδικού που έβγαζε ως μαθητής. Τον κ. Σ. Γεράνη, που κατέγραψα από τη βιβλιοθήκη του νεανικά έντυπα του Πειραιά. Τον κ. A. Βρανούση, που μου επέτρεψε την πρόσβαση στο πλούσιο αντιστασιακό του αρχείο. Τέλος, την κ. Λύντια Στεφάνου για

Σελ. 852
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/853.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

τις πληροφορίες της, και την κ. Ειρήνη Αποστολοπούλου-Φεράλδη, που έθεσε στη διάθεσή μου τεύχη του σπανιότατου Παλμού, καθώς και τον κ. Α. Φεράλδη, που έχει στην κατοχή του τεύχος του Εφήβου.

Υπήρξαν βέβαια και έρευνες σε βιβλιοθήκες και αρχεία που δεν απέδωσαν τίποτε. Τέτοιες αρνητικές έρευνες έγιναν ενδεικτικά σε κάποιες μεγάλες δημοτικές βιβλιοθήκες επαρχιακών πόλεων: στη Βικελαία Βιβλιοθήκη Ηρακλείου (ευχαριστώ τον κ. Γιανναδάκη για τις πληροφορίες), στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Ρεθύμνου (ευχαριστώ τον κ. Παπιομύτογλου για τις πληροφορίες, καθώς και για τη βιβλιογραφική ενημέρωση γύρω από τη Δυτική Κρήτη), στη Λαϊκή Βιβλιοθήκη Καλαμάτας (ευχαριστώ τον κ. Ζερβή), στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης καθώς και στο Σπουδαστήριο Φιλολογίας του Α.Π. Θεσσαλονίκης (ευχαριστώ τον κ. A. Λιάκο), στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Σπάρτης (ευχαριστώ τον κ. Γεωργιάδη)· τέλος στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Ερμουπόλεως (ευχαριστώ την κ. Πολλάτου), στη Βιβλιοθήκη "Κοραής" της Χίου (ευχαριστώ την κ. Μ. Πανοπούλου)και στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Μυτιλήνης (ευχαριστώ την κ. Αθ. Πάλλη). Ενδεικτικές αυτές οι αρνητικές έρευνες: γενικά στις τοπικές βιβλιοθήκες δεν φαίνεται να διασώθηκε τέτοιου είδους υλικό γι' αυτήν την περίοδο, σε αντίθεση με άλλες εποχές, πράγμα που είναι εύλογο. Απ' την άλλη είναι σαφές ότι, τμήματα τέτοιου υλικού βρίσκονται πολύ πιθανόν σε ιδιωτικά αρχεία. Συχνά παλιοί αγωνιστές παραδίδουν τα προσωπικά τους αρχεία, ό,τι απέμεινε δηλαδή μια και τα περισσότερα κάηκαν στον εμφύλιο, στις οργανώσεις αντιστασιακών που έχουν συγκροτηθεί: τέτοιο υλικό βρίσκεται στην EEA, στην EMAEE και στην ΠΕΑΕΑ. Θα υπάρχουν βέβαια και σε άλλα χέρια, στα οποία το υλικό είναι απρόσιτο για τους ερευνητές, τουλάχιστον μέχρι να γίνει κάποια προσωπική επαφή.

Όλες αυτές οι ιδιομορφίες καθυστέρησαν την έρευνα, κι αν αυτή έφτασε κάπου χρωστάει πολλά στην προθυμία και στην προσωπική βοήθεια όσων αναφέρθηκαν. Όλ' αυτά βέβαια πείθουν για την ανάγκη συγκρότησης ενός σώματος αυτού του υλικού, που να

Σελ. 853
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/854.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

είναι προσιτό στον ερευνητή. Επίσης, μας βεβαιώνουν ότι η σημερινή καταγραφή, μακριά απ' το να είναι εξαντλητική, μόνο ενδεικτική ενός τέτοιου εκδοτικού πλούτου μπορεί να χαρακτηριστεί. Θα πρόσφερε περισσότερα αν μπορούσε να αποτελέσει το έναυσμα και τον πυρήνα μιας μεγαλύτερης συγκέντρωσης και καταγραφής ενός υλικού που η διάσωσή του αποτελεί καίριο πρόβλημα1.

Με το πνεύμα αυτό συμπεριλήφθηκαν στον κατάλογο και έντυπα τα οποία στάθηκε αδύνατο να γνωρίσουμε από αυτοψία, μας είναι όμως γνωστά από έμμεσες αναφορές. Έτσι η βιβλιογραφία δεν υπήρξε απλώς συμπληρωματική του πρωτογενούς υλικού, αλλά μια δεύτερη, εξίσου σημαντική πηγή, καθώς πρόσφερε ένα πλήθος πληροφορίες. Αρκεί να πούμε ότι το 36,25% του συνόλου των εντύπων είναι γνωστά μόνο από έμμεσες πληροφορίες,

Η βιβλιογραφία εξετάστηκε προς δύο βασικές κατευθύνσεις: τα δημοσιεύματα γύρω από τον τύπο, απ' τη μια, κι απ' την άλλη αναζητήθηκαν στοιχεία σε κάθε είδους κείμενα γύρω απ' την εποχή. Η πρώτη κατηγορία εξετάστηκε εξαντλητικά: εντοπίστηκαν δημοσιεύματα με καταλόγους εντύπων και αποδελτιώθηκαν.

Η δεύτερη κατεύθυνση στην οποία ερευνήθηκε η βιβλιογραφία, η σχετική δηλαδή με την αντίσταση, ήταν ιδιαίτερα εκτεταμένη και γι' αυτό προβληματική2. Στα γραπτά και στις μαρτυρίες ανθρώπων που έλαβαν μέρος στην αντίσταση και παραθέτουν στοιχεία γύρω από την έκδοση εντύπων, ανιχνεύονται συχνά πολλές πληροφορίες, άλλοτε λεπτομερείς κι άλλοτε θολές κι αποσπασματικές. Κάθε μία τέτοια πληροφορία που εντοπίστηκε θεωρήθηκε πολύτιμη και καταγράφηκε ως είχε. Ο όγκος όμως των σχετικών δημοσιευμάτων, που κάθε μέρα πληθαίνουν, έκανε αυτήν την έρευνα

—————————————

1. Στην κατεύθυνση αυτή ιδιαίτερα χρήσιμη είναι η απόπειρα του κ. Μ. Χαριτάτου στο ΕΛΙΑ που έχει ακριβώς αυτόν τον στόχο: τη συγκρότηση σώματος του παράνομου τύπου της κατοχής.

2. Σημαντικό βοήθημα στάθηκε εδώ ο Βιβλιογραφικός Οδηγός του Hagen Fleischer, όπου παρατίθενται σχολιασμένα πλήθος δημοσιεύματα σχετικά με την εποχή.

Σελ. 854
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/855.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

αν και συστηματική, αναγκαστικά όχι εξαντλητική. Ελπίζουμε ότι δεν μας διέφυγε κάποια πλούσια πηγή πληροφοριών. Από κει και πέρα ερευνήθηκαν ένα πλήθος δημοσιεύματα: τοπικές ιστορίες αντίστασης για συγκεκριμένες περιοχές, απομνημονεύματα αγωνιστών, γενικότερες ιστορίες της εποχής, μαρτυρίες, και τέλος λογοτεχνικά κείμενα, εμπνευσμένα απ' τον πόλεμο και την κατοχή. Μεγάλο μέρος αυτής της βιβλιογραφικής έρευνας υπήρξε αρνητικό ως προς τα αποτελέσματα και δεν θεωρήθηκε σκόπιμο ν' αναφερθεί στη βιβλιογραφία. Το ένα τρίτο περίπου των όσων εξετάστηκαν μας πρόσφερε τις πληροφορίες που ζητούσαμε: τα δημοσιεύματα αυτά παρουσιάζονται στην Επιλεκτική Βιβλιογραφία στο τέλος του τόμου· τα κυριότερα βοηθήματα συντομογραφήθηκαν και δίνονται στον κατάλογο των Συντομογραφιών.

Τέλος, και στα έντυπα στα οποία έγινε αυτοψία, αναφέρεται πάντα η σχετική βιβλιογραφία. Έτσι γίνεται ένα πάντρεμα πρωτογενούς υλικού και σχετικής βιβλιογραφίας, για να είναι όσο το δυνατόν πληρέστερη η εικόνα του κάθε εντύπου1. Σε αρκετές περιπτώσεις δεν αρκεστήκαμε στην αναφορά έργων στα οποία γίνεται κατευθείαν λόγος για το περιοδικό, αλλά παραθέσαμε τη σχετική βιβλιογραφία, όπου μπορεί να υπάρχουν περισσότερες πληροφορίες για την οργάνωση π.χ. της περιοχής που εξέδιδε το έντυπο, ή για τα πρόσωπα που είχαν την ευθύνη. Αυτό έγινε στο πλαίσιο της απόπειρας να συνδεθεί η ιστορία του εντύπου με την ευρύτερη ιστορία του χώρου και της εποχής.

Η έρευνα προσπάθησε να απλωθεί προς όλες τις γεωγραφικές και προς όλες τις πολιτικές κατευθύνσεις. Σημαντικότερα βοηθήματα υπήρξαν, από την άποψη του πλούτου των πληροφοριών, τα εξής: του Π. Ανταίου, η Συμβολή στην Ιστορία της ΕΠΟΝ, του Hagen Fleischer ο Βιβλιογραφικός Οδηγός (κατάλογος εντύπων), η διδακτορική διατριβή της Μαριλένας Φατσέα και το συλλογικό έργο Ιστορία της Αντίστασης (επιμ. Β. Γεωργίου).

—————————————

1. Εννοείται ότι εδώ αξιοποιήθηκαν και κάθε είδους προφορικές πληροφορίες που είχαν την καλοσύνη να μου δώσουν όσοι μου επέτρεψαν την πρόσβαση στα αρχεία τους.

Σελ. 855
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/856.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Ιδιαίτερα ευχαριστώ τον κ. Γ. Ζεβελάκη που μου έθεσε υπόψη μία πλούσια βιβλιογραφία γύρω από τον κρητικό τύπο. Επίσης τον κ. Κ. Τσικνάκη που με βοήθησε με πληροφορίες κάθε είδους, καθώς και τον κ. Γ. Διαμαντόπουλο, που μου έκανε γνωστή την πλούσια κι αδημοσίευτη Αντιστασιακή Βιβλιογραφία του.

Πλάι στα αυτοτελή δημοσιεύματα έγινε και μία απόπειρα προσέγγισης του τύπου της εποχής, καθώς και του μεταγενέστερου. Έτσι εξετάστηκαν οι μεγάλες καθημερινές εφημερίδες που εκδίδονταν τα χρόνια εκείνα: Το Ελεύθερον Βήμα, Η Καθημερινή, η Ακρόπολις, αν και ήταν υπό τον πλήρη έλεγχο των αρχών κατοχής, διασώζουν διάφορες πληροφορίες, για λογοτεχνικά κυρίως έντυπα, σε στήλες ενημερωτικές γύρω από νέες εκδόσεις. Από νόμιμο περιοδικό τύπο της εποχής αποδελτιώθηκε η Νέα Εστία 1941-44, όπου τακτικοί συνεργάτες μόνιμων στηλών ανέφεραν τις προσπάθειες νέων. Από παράνομο τύπο, εξετάστηκε η Κομμουνιστική Επιθεώρηση 1941-1944, (στην ανατύπωση που έγινε τον Οκτώβριο του 1946), όπου εκτός απ' τις πληροφορίες για συγκεκριμένα έντυπα, υπάρχουν πολλά κείμενα σχετικά με τις αντιλήψεις της αριστεράς γύρω από τον τύπο. Αμέσως μετά την απελευθέρωση, το 1945, κυκλοφορούν τα Ελεύθερα Γράμματα με συνεντεύξεις διανοουμένων γύρω από την κατοχή. Για τα κατοπινά χρόνια επισημαίνουμε το μνημειώδες αφιέρωμα της Επιθεώρησης Τέχνης του 1962· εξετάστηκε ακόμη κάθε αφιέρωμα περιοδικού γύρω από την αντίσταση, μέχρι σήμερα. Σ' αυτήν την κατεύθυνση ολοκληρώθηκε η βιβλιογραφική προσέγγιση του υλικού κι έγινε, όσο το δυνατόν πληρέστερη η εικόνα του νεανικού τύπου. [Αναλυτικά αναφέρονται όλα τα σχετικά περιοδικά στην Επιλεκτική Βιβλιογραφία, στο τέλος του τόμου.]

Επεξεργασία του υλικού

Η διαδικασία επεξεργασίας του υλικού ήταν σε γενικές γραμμές η ακόλουθη: στόχος ήταν να συγκροτηθεί πλήρες σώμα, ή έστω να εντοπιστούν και να γίνει αυτοψία σε όσο το δυνατόν 

Σελ. 856
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/857.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

περισσότερα τεύχη. Παράλληλη προσέγγιση γινόταν για κάθε έντυπο και από πλευράς βιβλιογραφίας: συγκεντρωνόντουσαν όλες οι αναφορές του σε δημοσιεύματα. Όταν φτάναμε στο σημείο να έχει συγκεντρωθεί όλο το υλικό, γινόταν η επεξεργασία του, η οποία βασιζόταν και στα δύο είδη πληροφοριών: σ' αυτά που μας πρόσφερε το ίδιο το έντυπο, και σ' αυτά που αποδελτιώναμε απ' τη βιβλιογραφία, τα οποία παραθέτουμε με μία ένδειξη: (βλ. βιβλιογραφία), ή κλείνουμε σε [ ].

Τα στοιχεία που κάθε φορά προσπαθούμε να εντοπίζουμε είναι: τίτλος, υπότιτλος, μόττο, τόπος έκδοσης, τυπογραφείο ή γραφεία του περιοδικού, διευθυντής ή εκδότης, διάρκεια και χρόνος έκδοσης, καταγραφή κάθε τεύχους που επισημάνθηκε με τα συγκεκριμένα στοιχεία αρ. φύλλου, ημερομηνίας, κτλ., αναφορά σε λόγους για τη διακοπή της έκδοσης, όταν είναι γνωστοί. Ακόμη: αριθμός αντιτύπων, σχήμα σε εκατοστά, αριθμός σελίδων, διευκρίνιση αν πρόκειται για τυπωμένο, πολυγραφημένο ή χειρόγραφο, τιμή. Σε καθένα από τα παραπάνω στοιχεία σημειώνονται και όλες οι αλλαγές που επέρχονται από τχ σε τχ: για παράδειγμα αλλαγές στον υπότιτλο ή στο μόττο, ή στην τιμή, η οποία τα χρόνια της κατοχής ακολουθεί τον πληθωρισμό και αυξάνει πάρα πολύ συχνά· αυτά σημειώνονται για κάθε τεύχος ξεχωριστά.

Ακολουθεί ο χαρακτηρισμός του περιοδικού: όταν εντοπίσαμε κάποιο προγραμματικό άρθρο ή κάποιο κείμενο που να αναφέρονται οι στόχοι της έκδοσης, το παραθέσαμε, είτε αυτούσιο, είτε επιλέγοντας καίρια αποσπάσματα. Στα παραθέματα, που μπαίνουν σε « », διατηρήθηκε πάντα η ορθογραφία και η στίξη του πρωτότυπου, αναπαράγοντας όλα τα ορθογραφικά λάθη, ώστε να μη νοθεύεται η εικόνα του εντύπου· διορθώσαμε μόνο κάποια εμφανώς τυπογραφικά σφάλματα. Σε πολλά έντυπα δεν εντοπίστηκε προγραμματικό άρθρο. Σ' αυτά επιλέξαμε παραθέματα που να αποτελούν δείγμα γραφής ή που είναι ενδεικτικά κάποιων αντιλήψεων που εκφράζονταν στο έντυπο.

Επειδή όμως για συγκεκριμένες κατηγορίες εντύπων, π.χ. της ίδιας οργάνωσης, οι στόχοι δεν παραλλάσσουν, το κενό καλύπτεται.

Σελ. 857
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/858.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Τα επονίτικα, για παράδειγμα, έντυπα έχουν όλα τους ίδιους στόχους σε γενικές γραμμές, με μικρές παραλλαγές ανάλογα με τον τόπο έκδοσης και τις ειδικές συνθήκες. Γι' αυτήν τη μεγάλη κατηγορία του υλικού, οι στόχοι είναι κοινοί· οπότε, αν δεν έχουμε βρει το κείμενο που να αναφέρονται, προσπαθούμε να επιλέξουμε άλλα αποσπάσματα. Αυτά τα διαλέξαμε με το κριτήριο να είναι ενδεικτικά του ύφους του εντύπου. Πολλές φορές είναι αποσπάσματα από τα κύρια άρθρα, που δείχνουν το πνεύμα της οργάνωσης. Άλλοτε επελέγησαν με σκοπό να δείξουν ανάγλυφη τη στάση της οργάνωσης απέναντι σε διάφορα θέματα: για παράδειγμα, την 25η Μαρτίου, όλα τα έντυπα αφιερώνουν το κύριο άρθρο τους στην επέτειο της Επανάστασης του '21. Σ' αυτήν την περίπτωση παραθέσαμε αρκετά τέτοια αποσπάσματα, για να φανεί το πνεύμα με το οποίο την αντιμετώπιζαν και το ύφος στο οποίο εκφράζονταν.

Προσπαθήσαμε επίσης να ανασυνθέσουμε την ιστορία έκδοσης του κάθε εντύπου. Συλλέξαμε πληροφορίες γύρω από τις συνθήκες έκδοσης ή τις συνθήκες βίαιης διακοπής, που είναι συχνό φαινόμενο. Όταν τα αποσπάσματα της βιβλιογραφίας που αναφέρονταν σ' αυτό ήταν ιδιαίτερα πλούσια ή γλαφυρά, με επιπλέον στοιχεία π.χ. για τον εκδότη ή για συνεργάτες, τα παραθέσαμε κι αυτά αυτούσια, είτε στο λήμμα που γίνεται ο χαρακτηρισμός, είτε στο λήμμα της βιβλιογραφίας. Προσπαθήσαμε λοιπόν να ζωντανέψουμε κάθε περιοδικό, με μαρτυρίες ανθρώπων που το έζησαν από κοντά, και αναφέρουν στοιχεία του κλίματος και της εποχής. Μπορούμε έτσι να αποκαταστήσουμε έναν πληρέστερο διάλογο με το υλικό. Πολλά στοιχεία των εντύπων είναι έτσι κι αλλιώς ελλειπή: για όλη την κατηγορία των παράνομων εντύπων, δεν έχουμε σχεδόν καθόλου ονόματα συνεργατών· καμιά φορά μόνο μικρά ονόματα χωρίς επώνυμα, άλλοτε ψευδώνυμα ή αρχικά. Προσπαθήσαμε από σχετικές αναφορές να καλύψουμε αυτά τα κενά, όπου αυτό στάθηκε δυνατόν.

Τώρα για την κατηγορία του νόμιμου τύπου, ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ονόματα των συνεργατών στα λογοτεχνικά κυρίως περιοδικά, γιατί υπήρξαν φυτώρια πολλών κατοπινών επωνύμων διανοουμένων, που σφραγίστηκαν ανεξίτηλα απ' την εποχή αυτή. 

Σελ. 858
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Ελληνικός νεανικός τύπος (1941-1945)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 839
    10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

    ΟΝΤΕΤ ΒΑΡΩΝ

    ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΝΕΑΝΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ

    (1941 -1945)

    ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ

    ΤΟΜΟΣ ΠΡΩΤΟΣ

    ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

    ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

    ______________ 10 ——————————————

    ΑΘΗΝΑ 1987