Συγγραφέας:Βαρών, Οντέτ
 
Τίτλος:Ελληνικός νεανικός τύπος (1941-1945)
 
Υπότιτλος:Καταγραφή
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:10
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:828
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Βιβλιογραφία
 
Νεανικά έντυπα
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1941-1945
 
Περίληψη:Στους δύο τόμους του βιβλίου αυτού καταγράφονται τα νεανικά έντυπα, εφημερίδες και περιοδικά, που κυκλοφόρησαν από το 1941 ως το 1945. Η άνθηση που γνωρίζει το φαινόμενο του Τύπου στα χρόνια της κατοχής, είναι χωρίς ανάλογο προηγούμενο. Εξαντλώντας τα όρια της νομιμότητας και περνώντας παράλληλα στους μηχανισμούς της παρανομίας, παρέες, ομάδες και, κυρίως, αντιστασιακές οργανώσεις νέων εκδίδουν ένα πλήθος έντυπων. Η καταγραφή που παρουσιάζεται σε αυτό το βιβλίο είναι βέβαιο ότι μόνον ενδεικτική μπορεί να θεωρείται μιας πολύ πλουσιότερης εκδοτικής πραγματικότητας. Από την άλλη, όσο εκρηκτικό υπήρξε το εκδοτικό φαινόμενο τα χρόνια εκείνα, τόσες διώξεις αντιμετώπισαν τα έντυπα ίχνη του στα κατοπινά χρόνια, που δυσχέραναν τη διάσωση και διατήρησή τους. Αυτό εξηγεί και τις πολλές δυσκολίες που συνάντησε η έρευνα, καθώς και τα ερωτήματα που έμειναν αναπάντητα.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 30.2 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 904-923 από: 931
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/904.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Μία διεύρυνση των στόχων: δεν υπάρχει πια κομμάτι ζωής στο οποίο οι νέοι να μην παρεμβαίνουν και για το οποίο να μην τολμούν να εκφράσουν άποψη. Τέλος, διαπνέονται από μια αισιοδοξία που προσπαθεί να αγκαλιάσει όλο και περισσότερες νεανικές ανησυχίες και ν' ανοίξει δρόμο για την πραγμάτωση των πιο προχωρημένων οραμάτων της νέας γενιάς.

Στο κέντρο της προσοχής της ΕΠΟΝ, κι αυτό την διακρίνει απ' όλες τις άλλες οργανώσεις, βρίσκεται η πολιτιστική δραστηριότητα, σ' όλες τις εκδηλώσεις της, πάντα συνδεδεμένη και με το γενικότερο απελευθερωτικό κίνημα1. Γι' αυτό, από κοντά και με άλλους λόγους, και τα δημιουργήματά της είχαν τέτοιαν απήχηση. Αν στην "Ελεύθερη Ελλάδα" οι πολιτιστικές δραστηριότητες της ΕΠΟΝ οργανώνονταν φανερά, στις κατεχόμενες πόλεις έπρεπε πάντοτε να περνάνε απ' τη λογοκρισία των αρχών κατοχής. Για να αποφεύγουν αυτόν τον σκόπελο, οι δραστηριότητες της ΕΠΟΝ έπαιρναν νόμιμες μορφές. Σύλλογοι και σωματεία, με πολιτιστικούς σκοπούς, άρχισαν να ιδρύονται από Επονίτες σ' όλες τις μεγάλες επαρχιακές πόλεις. Γύρω τους συσπειρώνονταν και νέοι με πλατύτερα ενδιαφέροντα, χωρίς να ανήκουν στην ΕΠΟΝ. Η πρακτική αυτή εξάλλου εφαρμόστηκε από την αριστερά γενικότερα2.

Από την πλούσια δραστηριότητα της ΕΠΟΝ σ' αυτόν τον τομέα θα σταθούμε μόνο στους φορείς εκείνους που εξέδωσαν και έντυπα, με τη μορφή νόμιμων περιοδικών.

—————————————

1. Το ΕΑΜΝ είχε επίσης δείξει ενδιαφέρον προς αυτήν την κατεύθυνση (βλ. την έκδοσή του Ζωντανά Νειάτα, "Εθνικοαπελευθερωτικό όργανο των εκπολιτιστικών οργανώσεων των Νέων").

2. Γι' αυτή τη μορφή πάλης της αριστεράς βλ. και Κ Πορφύρης, "Η πνευματική αντίσταση με νόμιμα μέσα", περ. Επιθεώρηση Τέχνης, τεύχ. 87/88, Απρίλης - Μάρτης 1962, σ. 336 - 386 (από το αφιέρωμα στην Αντίσταση).

Σελ. 904
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/905.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Στη Λέσβο, η ΕΠΟΝ ίδρυσε τον "Φιλοτεχνικό Όμιλο Μυτιλήνης" που δρούσε σαν παράνομο σωματείο και υποκινούσε την έκδοση των Λεσβιακών Γραμμάτων, που ήταν νόμιμο, φιλολογικό, περιοδικό νέων.

Στο ίδιο πλαίσιο, ιδρύεται στη Θεσσαλονίκη, με την υποκίνηση και την πρωτοβουλία της ΕΠΟΝ, η "Φιλολογική Συντροφιά". Στα μέσα του 1943 την διαδέχεται ο "Εκπολιτιστικός Όμιλος Πανεπιστημίου", ο ΕΟΠ Θεσσαλονίκης, που πολύ γρήγορα συγκέντρωσε γύρω του ένα πολύ πλούσιο δυναμικό κι απέκτησε κύρος όχι μόνο στους φοιτητικούς κύκλους αλλά κι ευρύτερα, σε όλο τον πολιτισμικό χώρο της Θεσσαλονίκης.

Επειδή ο ΕΟΠ υπήρξε ένα από τα επιτυχέστερα δημιουργήματα της ΕΠΟΝ στον πολιτισμικό τομέα, κι επειδή εξέδωσε ένα από τα σημαντικότερα έντυπα της εποχής που εξετάζεται εδώ, θα γίνει κάπως εκτενέστερη αναφορά σ' αυτόν. Η ίδρυση του ΕΟΠ τοποθετείται χρονικά στα μέσα του 1943. Περιλάμβανε έξη τμήματα: μουσικό, εικαστικό, αθλητικό, θεατρικό, φιλολογικό και εκδοτικό. Δίπλα στα έξη αυτά τμήματα, λειτουργούσε η ΦΕΛ (Λέσχη Φοιτητών) και η ΥΕ (Υγειονομική Επιτροπή) (έργο της ήταν η διατήρηση της υγείας των φοιτητών σε καλή κατάσταση). Κάθε τμήμα του είχε μία επιτροπή, όπου συνεργάζονταν και καθηγητές. Τα τμήματα εξαπλώθηκαν και ρίζωσαν στον φοιτητικό κόσμο πολύ γρήγορα.

Το εκδοτικό τμήμα του ΕΟΠ εκδίδει το 1944 το περιοδικό Ξεκίνημα, "Δεκαπενθήμερο λογοτεχνικό κι επιστημονικό περιοδικό του ΕΟΠ". Όπως επισημαίνει και ο Μαν. Αναγνωστάκης1, απ' τους βασικούς του συντελεστές, στο περιοδικό συνταιριάζονταν με τα καθημερινά προβλήματα ζωής και υγείας όλες οι επιστημονικές και καλλιτεχνικές ανησυχίες των νέων.

—————————————

1. Βλ. Μαγνητοφωνημένη συνέντευξη του Μανόλη Αναγνωστάκη, Αρχείο ΕΡΤ, και συνέντευξη του ίδιου με τίτλο "Να σταματήσει η μυθολογική αναβίωση καταστάσεων", στο περ. Θούριος, 3 Φλεβάρη 1977, σ. 14-15.

Σελ. 905
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/906.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΕΙΚΟΝΑ

ζ. Οι δραστηριότητες του ΕΟΠ Θεσσαλονίκης (από τεύχος του περ. Ξεκίνημα, 1944)

Σελ. 906
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/907.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Η ύλη του περιοδικού εκφράζει σε μεγάλο βαθμό τα λογοτεχνικά ενδιαφέροντα και τις φιλοδοξίες των περισσότερων συνεργατών του. Στις σελίδες του πρωτοδημοσίευσαν οι κατοπινοί γνωστοί ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς Μαν. Αναγνωστάκης, Κλείτος Κύρου και Πάνος Θασίτης1. Στις σελίδες του επίσης παρουσιάζονται σε μετάφραση σημαντικοί ξένοι ποιητές, όπως ο Federico Garcia Lorca και ο Guillaume Apollinaire.

Το περ. Ξεκίνημα σταμάτησε την έκδοσή του στα τέλη του 1944. Οργανική συνέχειά του αποτελεί το περ. Φοιτητής, που αρχίζει την έκδοσή του το 1945.

Στον χώρο της Θεσσαλονίκης η ΕΠΟΝ είχε ιδρύσει και τον "'Οργανισμό Ψυχαγωγίας και Υγείας του Παιδιού" (ΟΨΥΠ), που εξέδιδε το ομώνυμο έντυπο.

Στα Γιάννενα, η ΕΠΟΝ υποκίνησε πολλές νόμιμες δραστηριότητες. Με αφορμή τον θάνατο του ποιητή Κωστή Παλαμά τον Ιανουάριο του 1943, οργανώθηκε από νεαρούς επονίτες φιλολογικό μνημόσυνο. Αυτό αποτέλεσε μια πολύ ζωντανή εκδήλωση, με αντιφασιστικό πνεύμα. Πρωτοβουλία της ΕΠΟΝ Ηπείρου ήταν και η έκδοση του νόμιμου, λογοτεχνικού και φιλολογικού περιοδικού Ηπειρωτικά Γράμματα, που κυκλοφορούσε νόμιμα. Το Συμβούλιο της περιοχής ΕΠΟΝ Ηπείρου είχε παράλληλα και άλλες εκδόσεις: σ' αυτές ανήκε και η σειρά Πολιτικά και Οργανωτικά Μαθήματα, που κυκλοφόρησε σαν φυλλάδιο μικρού σχήματος και 32 σελίδων2. Την άνοιξη του 1945 η ΕΠΟΝ προχώρησε στην ίδρυση μιας "Ομοσπονδίας Εκπολιτιστικών Ενώσεων

—————————————

1. Βλ. και Γιάννη Δάλλα, "Η κοινωνική συνείδηση των ποιητών της Θεσσαλονίκης. Συνεκτίμηση", περ. 'Αντί, (Αφιέρωμα στην πνευματική Θεσσαλονίκη), τεύχ 324, σ. 33-40, Δεκαπενταύγουστο του 1986.

2. Για τη δραστηριότητα της ΕΠΟΝ Ηπείρου βλ. και "Από τη δράση των νέων της ΕΠΟΝ στην Ήπειρο", περ. ΕAM-Αντίσταση, τεύχ. 3, Ιούλιος - Αύγουστος - Σεπτέμβρης 1987, σ. 8-13, και Σπ. Α. Εργολάβου, Δύο προσωπικότητες των Ηπειρωτικών Γραμμάτων, Σ. Δάκαρης και Λ. Βρανούσης, Γιάννενα 1986, σελ. 29-36.

Σελ. 907
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/908.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Ηπείρου". Για την ίδρυσή της μαρτυρεί μία προκήρυξη· άλλα ίχνη της δεν μπόρεσαν να υπάρξουν, μια και την άνοιξη του 1945 η ΕΠΟΝ Ιωαννίνων δέχτηκε καίριο πλήγμα από τους πολιτικούς της αντιπάλους, στη νέα πολιτική συγκυρία.

Στην κατεύθυνση αυτή, δημιουργήθηκαν και δούλεψαν πάρα πολλές ομάδες στο βουνό και στις πόλεις. Η προσφορά της ΕΠΟΝ στον πολιτισμικό τομέα, πρέπει να αποτιμηθεί στην πραγματική της κλίμακα, παίρνοντας υπόψη τις συνθήκες της εποχής. Ιεραρχώντας την πολιτιστική δραστηριότητα κι έκφραση σαν πρωταρχική, η ΕΠΟΝ έχανε μία τομή στις νοοτροπίες που επικρατούσαν ως τότε κι έχτιζε τα θεμέλια για μίαν άλλη αντίληψη, για μίαν άλλη κοινωνία.

Γ΄

Νόμιμα, λογοτεχνικά, περιοδικά νέων

Από τα 48 έντυπα που κατατάχτηκαν στο λήμμα "Διάφορα"1, όσα δηλαδή ούτε εκδίδονταν ούτε υποκινούνταν εμφανώς από κάποια αντιστασιακή οργάνωση, αλλά αποτελούσαν ανεξάρτητες εκδοτικές προσπάθειες νέων, θα σταθούμε εδώ σε όσα εμφανίζουν λογοτεχνικές και φιλολογικές αναζητήσεις. Με κάποιες σταθερές, που φαίνεται να είναι κοινές, μπορούν αυτά τα έντυπα να συναποτελέσουν μια αυτόνομη ομάδα. Η σημαντικότερη σταθερά τους πηγάζει από το γεγονός ότι και αυτά τα περιοδικά ήταν γέννημα της διάθεσης της νεολαίας για πνευματική αντίσταση.

Στην ομάδα νομίμων εκδόσεων με παρόμοιες αναζητήσεις κατατάχτηκαν τα ακόλουθα έντυπα2:

—————————————

1. Βλ. Ευρετήριο Γ' και Πίνακα 3.

2. Δεν εντάσσονται εδώ τα λογοτεχνικά έντυπα που υποκινούνται από

Σελ. 908
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/909.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

*11. Αργώ, Πειραιάς 1942-1943·

*31. Ξεκίνημα της Νειότης, Αθήνα 1942-1943·

*41. Αυγή, Πειραιάς 1943-1944·

*94. Μαθητικά Γράμματα, Αθήνα 1943-1944·

*115. Νεανική Φωνή, Αθήνα 1943-1944·

*120. Νεοελληνική Μούσα, Πειραιάς 1943·

*144. Σαλαμίνα, Σαλαμίνα 1943·

148. Τέχνη και Ζωή, Αθήνα 1943·

*227. "Κοραής", Αθήνα 1944·

*280. Ξεκίνημα, Πειραιάς 1944·

*284.Ορίζοντες, Σκέψη, Αθήνα 1944·

*289. Παλμός, Αθήνα 1944-1945·

*317. Φοιτητική Τέχνη, Αθήνα 1944·

*327. Χαραυγή, Πάτρα 1944-1945·

370. Αιγαίο, Αθήνα 1945·

385. Λογοτεχνία, Αθήνα 1945.

Από τα παραπάνω δεκαέξη έντυπα1, δέκα εκδόθηκαν στην Αθήνα, τέσσερα στον Πειραιά, ένα στη Σαλαμίνα (το τυπογραφείο όπου τυπώθηκε αυτό το τελευταίο βρίσκεται επίσης στον Πειραιά), κι ένα στην Πάτρα. Τα έντυπα αυτής της ομάδας λοιπόν εκδίδονται κατά κύριο λόγο στην περιοχή της πρωτεύουσας. Η έκδοσή τους πυκνώνει τα χρόνια 1943-1944.

Οι στόχοι αυτών των περιοδικών εμφανίζονται λίγο πολύ κοινοί. Αναφέρονται πάντοτε στην επιθυμία να δώσουν μια γενικότερη πνευματική ώθηση στους νέους, και ν' ανοίξουν δικούς τους εκφραστικούς δρόμους. Απέναντι στις καθιερωμένες λογοτεχνικές γενιές οι συντάκτες τους είναι συχνά επιφυλακτικοί, και ενίοτε διατυπώνουν και σκληρή κριτική.

—————————————

την ΕΠΟΝ. Τα έντυπα με αρ. *41 και *120 έχουν, σύμφωνα με πληροφορίες του Κ. Θεοφάνους, σχέση με την "εαμική καθοδήγηση", δεν θεωρείται όμως ότι υποκινούνται απ' αυτήν.

1. Η αυτοψία πλήρους σειράς, ή έστω και μεμονωμένων τευχών, στάθηκε δυνατή στα δώδεκα από τα δεκαέξη περιοδικά.

Σελ. 909
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/910.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Στην αρχή της κατοχής, το 1941, το πιο γνωστό λογοτεχνικό περιοδικό που εκδίδεται στην Αθήνα είναι η Νέα Εστία. Λίγο αργότερα, το 1942, εκδίδονται στον Πειραιά τα Πειραϊκά Γράμματα. Και τα δύο αυτά περιοδικά εκφράζουν και υπηρετούν το λογοτεχνικό κατεστημένο. Είναι προσιτά στους νέους, μόνο αν αυτοί ακολουθούν την κατεύθυνσή τους.

Στο κλίμα αυτό "μερικοί έφηβοι ή παιδιά ανακάλυπταν την ποίηση για να ξεχάσουν την πείνα"1. Τα περιοδικά αυτά γίνονται το βήμα έκφρασης της νέας γενιάς και σηματοδοτούν πια τα ενδιαφέροντα μιας υπό διαμόρφωση γενιάς, μέσα σε πολύ δύσκολες και ιδιόμορφες συνθήκες. Ο εκδοτικός οργασμός των δύο τελευταίων χρόνων της κατοχής, σθεναρό δείγμα πνευματικής αντίστασης, αφορά και τον τομέα της εκδόσεως των περιοδικών, ιδιαίτερα των περιοδικών των νέων. Οι νέοι δηλώνουν τη δική τους ταυτότητα, σε αντιδιαστολή με την προηγουμένη γενιά, και ζητούν να αυτοπροσδιοριστούν.

Ορισμένα απ' αυτά τα περιοδικά διατηρούν πολύ στενές σχέσεις μεταξύ τους. Συμβαίνει το ίδιο πρόσωπο να εμφανίζεται ταυτόχρονα σε δύο περιοδικά, και να κατέχει υπεύθυνες θέσεις. Λίγο πολύ ο ίδιος κόσμος κινείται γύρω απ' αυτά. Υπάρχουν αγγελίες έκδοσης στο ένα έντυπο για το άλλο, που χαιρετίζονται με ενθουσιασμό.

Στο πνεύμα αυτό δημοσιεύεται αγγελία και στα Μαθητικά Γράμματα και στη Νεανική Φωνή για την ίδρυση "Ένωσης Νεανικού Τύπου", που θέλουν να είναι μια "ενιαία πνευματική κίνηση". Αυτά τα δύο περιοδικά έχουν πολύ στενή συνεργασία. Αλλά και το Ξεκίνημα του ΕΟΠ Θεσσαλονίκης δημοσιεύει κείμενο όπου συγχαίρει τα δύο περιοδικά για την πρωτοβουλία της "Ένωσης Νεανικού Τύπου" και δηλώνει ότι θα συνεργαστεί.

Άλλο κανάλι επικοινωνίας του κόσμου που κινείται γύρω από

—————————————

1. Λύντια Στεφάνου, "Τα περιοδικά της μεταβατικής περιόδου". Πρακτικά Έκτου Συμποσίου Ποίησης, Πάτρα 1986, εκδ. Γνώση, Αθήνα 1987, σ. 40.

Σελ. 910
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/911.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

τα περιοδικά είναι και το "Πρακτορείο Πνευματικής Συνεργασίας" που η ίδρυσή του τοποθετείται αυτά τα χρόνια. Σκοπός του "Πρακτορείου" είναι να διευκολύνει τη συνεργασία του πνευματικού κόσμου και να πραγματοποιεί τις επαφές όσων ανθρώπων δημοσιεύουν. Για τον σκοπό αυτό, το "Πρακτορείο" οργάνωνε φιλολογικές συγκεντρώσεις, κάθε Σάββατο, στο κτίριο της οδού Ακαδημίας 26, όπου στεγαζόταν. Η προσωπικότητα του Μάριου Βαϊάνου στήριζε κι εμψύχωνε το "Πρακτορείο". Από τα περιοδικά των νέων, το περιοδικό Σκέψη, ένθετο στο περ. Ορίζοντες, εκδίδονταν εξ ολοκλήρου με την υποστήριξη του "Πρακτορείου".

Σε ό,τι αφορά την ύλη των περιοδικών αυτών, αποτελείται από κάποιες μόνιμες στήλες, στις οποίες εξετάζονται προβλήματα ή ζητήματα που απασχολούν τους νέους, αλλά κυρίως από λογοτεχνικά κείμενα, πεζά ή ποιητικά, πρωτότυπα είτε μεταφρασμένα. Τον κύριο ρόλο παίζει η λογοτεχνία καθώς και μικρά δοκίμια γύρω από πνευματικά ζητήματα. Η ποίηση έχει αρκετά σημαντική θέση ανάμεσα στα δημοσιευόμενα κείμενα. Κάθε τεύχος, για παράδειγμα, της Νεανικής Φωνής περιέχει τρία τέσσερα ποιήματα οπωσδήποτε. Το ίδιο συμβαίνει και στα περισσότερα περιοδικά. Ζωντανή είναι επίσης η κριτική βιβλίου, θεάτρου και όλων των εκδηλώσεων πνευματικής ζωής.

Από πού αντλούσαν, τώρα, τα περιοδικά αυτά τους νέους κι άγνωστους συνεργάτες τους; Αν διατρέξουμε το Ευρετήριο Ε'1, θα συναντήσουμε τα περισσότερα ονόματα των κατοπινών επωνύμων λογοτεχνών, ποιητών και πεζογράφων. Φυτώρια λοιπόν τα περιοδικά αυτά της νέας, μεταπολεμικής, γενιάς λογοτεχνών, που σφυρηλατήθηκε μέσα στις συνθήκες και το κλίμα της κατοχής. Οι περισσότεροι μέλλοντες λογοτέχνες πρωτοδημοσιεύουν στα περιοδικά αυτά. Το ποσοστό όμως των κατοπινών επωνύμων σε σχέση με το σύνολο των συνεργατών δεν υπερβαίνει ένα 35%. Τι έγιναν οι υπόλοιποι; Πολλοί σώπασαν στη συνέχεια,

—————————————

1. Βλ. Ευρετήριο Συνεργατών.

Σελ. 911
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/912.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΕΙΚΟΝΑ

η. Διαφήμιση του "Πρακτορείου Πνευματικής Συνεργασίας" (από το τεύχος του περ. Αργώ)

Σελ. 912
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/913.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

παρασυρόμενοι απ' το κύμα των αναταραχών που συγκλόνισε την χώρα τα επόμενα χρόνια. Άλλοι θα σώπαιναν έτσι κι αλλιώς, γιατί η νεανική τους έξαρση είχε εξαντληθεί, και δεν τους συνέδεε τίποτε βαθύτερο με την λογοτεχνία. Αυτό όμως που μένει είναι πως εκείνη την εποχή δημιουργήθηκε ένα γόνιμο και ζωντανό κλίμα, μέσα στο οποίο μπόρεσαν να ευδοκιμήσουν κι όσοι είχαν κάτι περισσότερο να πούνε. Εξάλλου η ίδια η πράξη της λογοτεχνικής έκφρασης, η διεκδίκηση του νέου ανθρώπου στη χαρά και στον έρωτα, που εκφραζόταν σ' αυτά τα κείμενα, δεν ήταν ήδη μια πράξη αντίστασης;

Για τους κατοπινούς άγνωστους κι ανώνυμους λογοτεχνικά συνεργάτες των περιοδικών αυτών, η Λύντια Στεφάνου σημειώνει· "Γιατί, τελικά, αυτό που έχει σημασία δεν είναι μόνο το σπουδαίο ποίημα που γράφεται αλλά κι όλα όσα διασώζουν τη δυνατότητα για να γίνονται τα ποιήματα, ο αγώνας για ν' ανάβουν και να μένουν ζωντανές οι σπίθες στις κακές εποχές.

Γι' αυτό ίση, αν όχι και περισσότερη, τιμή πρέπει σ' αυτούς που ακόμα σήμερα κυκλοφορούν άγνωστοι μεταξύ μας· που υπήρξαν για μια στιγμή ποιητές, πεζογράφοι, κριτικοί και για διάφορους λόγους αποσύρθηκαν μετά"1.

Η ύλη των περιοδικών, όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως, εκφράζει τις λογοτεχνικές αναζητήσεις των νέων. Ποίηση, πεζό (διήγημα πιο συχνά, σπανιότερα μυθιστόρημα), δοκίμιο, κριτική, όλα τα είδη του λόγου καλλιεργούνται κι εκπροσωπούνται2.

Βέβαια, τα περιοδικά αυτά δεν κινούνται όλα ακριβώς στο ίδιο επίπεδο. Υπάρχουν ορισμένα που ξεχωρίζουν για την ποιότητά τους, την προχωρημένη τους προβληματική και που αντανακλούν τα ενδιαφέροντα και τις αναζητήσεις του πιο ώριμου και καλλιεργημένου τμήματος των νέων. Πρέπει ακόμα να τονίσουμε ότι οι

—————————————

1. Λύντια Στεφάνου, ό.π., σ. 56.

2. Βλ. και Αλεξ. Αργυρίου, "Σύντομες αναφορές σε περιοδικά της Κατοχής", περ. Διαβάζω, (Αφιέρωμα "Αντίσταση και Λογοτεχνία"), αριθ. 58, 15 Δεκεμβρίου 82, σ. 40-45 και 47.

Σελ. 913
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/914.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ηλικίες των συντελεστών αυτών των εντύπων ήταν πράγματι πολύ νεανικές· ξεκινούσαν από 17-18 χρονών και λίγοι ξεπερνούσαν τα 23-24 χρόνια.

Εκεί που βρίσκονται σύμφωνα όλα τα περιοδικά είναι το θέμα της γλώσσας: η δημοτική, και μάλιστα σε ωραία επεξεργασμένη μορφή, είναι το γλωσσικό όργανο στο οποίο εκφράζονται οι συνεργάτες αυτών των περιοδικών, είτε γράφουν λογοτεχνία είτε δοκίμιο. Μερικά μάλιστα περιοδικά, όπως η Αυγή του Πειραιά, χρησιμοποιούν από ένα σημείο κι ύστερα το μονοτονικό σύστημα κι υιοθετούν ριζοσπαστικές κι ακραίες λύσεις στην ορθογραφία (ο τίτλος στο τεύχος 4 του ίδιου περιοδικού γίνεται Νέα αβγή). Η άποψη αναλύεται κι υποστηρίζεται με ειδικό σημείωμα της Σύνταξης. Την εποχή εκείνη είναι έντονη η απήχηση της "Δίκης των τόνων" εναντίον του καθηγητή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Γιάννη Κακριδή, ιδιαίτερα στους φοιτητικούς κύκλους. Στο ίδιο πνεύμα, ο Μανόλης Αναγνωστάκης σημειώνει στο Ξεκίνημα του ΕΟΠ Θεσσαλονίκης: "Εμάς σα νέους που βλέπουν αρκετά ρεαλιστικά τα ζητήματα δεν μπορεί να μας απασχολεί πια το γλωσσικό ζήτημα. [...] Σήμερα που στη συνείδηση των περισσότερων έχει λυθεί πια, επιτρέπεται να συζητούμε μόνο για την πραχτική τοποθέτηση της Δημοτικής στις επιστήμες, διανόηση, τύπο, κρατική μηχανή. Κάθε άλλη θεωρητική συζήτηση είναι αναχρονισμός". Η Συντακτική Επιτροπή της Φοιτητικής Τέχνης έχει την ευαισθησία να παραθέσει στην πρώτη σελίδα του πρώτου τεύχους της σημείωμα με τίτλο "Το Μονοτονικό", όπου αναφέρεται ότι πολλοί συνεργάτες έστειλαν τα άρθρα τους γραμμένα στο μονοτονικό σύστημα το οποίο δεν διατηρήθηκε για τεχνικούς λόγους, που υπόσχονται στο μέλλον να υπερνικήσουν. Με το μονοτονικό σύστημα βγαίνει επίσης και το περιοδικό Παλμός. Εντοπίζεται δηλαδή εδώ μία γενικότερη δεκτικότητα προς τους νεωτερισμούς στη γραφή της γλώσσας.

Ενδιαφέρον είναι και το θέμα των μεταφράσεων. Πολλές φορές το ελληνικό αναγνωστικό κοινό έρχεται για πρώτη φορά σε επαφή με κάποιους συγγραφείς, ιδιαίτερα ποιητές, μέσα από τις

Σελ. 914
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/915.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

μεταφράσεις των περιοδικών αυτών. Αποτελούν επίσης έναν δείκτη προσανατολισμού των νεανικών ενδιαφερόντων. Ο Federico Garcia Lorca, που τόσο αγαπήθηκε απ' τη γενιά αυτή, επανέρχεται συχνά σε μεταφράσεις.

Η προσοχή των περιοδικών αυτών είναι μοιρασμένη ανάμεσα στα περιεχόμενα και στη μορφή. Και η τυπογραφική τους εμφάνιση είναι ιδιαίτερα κομψή κι επιμελημένη και η εικονογράφηση είναι προσεγμένη, όσο αυτό είναι δυνατόν, με τα περιορισμένα τους οικονομικά μέσα. Ξυλογραφίες κοσμούν συχνά τα εξώφυλλά τους, αλλά και τις εσωτερικές σελίδες.

Στα Μαθητικά Γράμματα καλλιτεχνικός επιμελητής είναι o Λευτέρης Ξανθοπουλίδης, και το περιοδικό κοσμείται από δικές του ξυλογραφίες. Ο ίδιος έχει και τη φροντίδα των εξωφύλλων. Τα εξώφυλλα της Νεανικής Φωνής κοσμούνται από ξυλογραφίες του γνωστού χαράκτη Τάσσου καθώς και του ζωγράφου Σπ. Βασιλείου. Το περιοδικό Σκέψη εικονογραφείται με ξυλογραφίες του Π. Βαλσαμάκη. Όσο για την Φοιτητική Τέχνη, κάθε της εξώφυλλο κοσμείται κι από ένα έργο τέχνης: τα δύο είναι έργα του ζωγράφου Αντώνη Κανά και το τρίτο φωτογραφία γλυπτού του Ν. Σοφιαλάκη. Ο Παλμός, τέλος, παρουσιάζει ηθελημένα λιτή εμφάνιση και προβάλλει έτσι την άποψή του για τη μορφή των εντύπων. Θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι το μήνυμα των περιοδικών αυτών περνάει και μέσα από την μορφή τους.

Τέλος, δεν θα 'πρεπε τα περιοδικά αυτά, επειδή ανήκουν σε μια ξεχωριστή κατηγορία ν' απομονωθούν από το υπόλοιπο υλικό. Τα γέννησε κι αυτά η ίδια διάθεση για αντίσταση, εδώ πνευματική, η ίδια λαχτάρα για επιβίωση, και είναι το ίδιο ποτισμένα με το όραμα μιας καλύτερης και δικαιότερης κοινωνίας.

Σελ. 915
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/916.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΠΙΝΑΚΕΣ

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

Ετήσια, βιβλιογραφημένη, παραγωγή νεανικών εντύπων την περίοδο 1941-1945

Έτος

Έντυπα

Ποσοστό

1941

10

2,5%

1942

23

5,75%

1943

135

33,75%

1944

163

40,75%

1943-1944

10

2,5%

1943 ή 1944

26

6,5%

1945

33

8,25%

Σύνολο 400

πβ΄

Σελ. 916
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/917.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ

1941 1942 1943 1944* 1945

*και. 1943-1944, 1943 ή 1944

Σελ. 917
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/918.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

Γεωγραφική κατανομή νεανικών εντύπων την περίοδο 1941-1945

Τόπος

Έντυπα

Ποσοστό

Αθήνα

84

21%

Θεσσαλονίκη

16

4%

Πειραιάς

16

4%

Μακεδονία

13

3,25%

Θεσσαλία

11

2,75%

Ρεντίνα

11

2,75%

Χανιά

8

2%

Αλεξάνδρεια

7

1,75%

Ν. Καρδίτσης

5

1,25%

Ήπειρος

4

1%

Κοζάνη

4

1%

Λαμία

4

1%

Λάρισα

4

1%

Πελοπόννησος

4

1%

Στερεά Ελλάδα

4

1%

Τρίκαλα

4

1%

Αγιά [Ν. Λαρίσης]

3

0,75%

Άγιος Νικόλαος [N. Λασηθίου]

3

0,75%

Αχαΐα

3

0,75%

Βόλος

3

0,75%

Ελασσώνα

3

0,75%

«Ελευθέρα Ορεινή Ελλάς»

3

0,75%

«Ελεύθερη Ελλάδα»

3

0,75%

Ευξεινούπολη [Ν. Μαγνησίας]

3

0,75%

Καρδίτσα

3

0,75%

Μακεδονία [Δυτική]

3

0,75%

Σέρρες

3

0,75%

Αλμυρός [Ν. Μαγνησίας]

2

0,5%

Άμφισσα

2

0,5%

Αργολιδοκορινθία

2

0,5%

Άρτα

2

0,5%

Αττική

2

0,5%

Βελεστίνο [N. Μαγνησίας]

2

0,5%

Βέροια

2

0,5%

Καβάλλα

2

0,5%

Σελ. 918
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/919.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Τόπος

Έντυπα

Ποσοστό

Καλαμάτα

2

0,5%

Καλαμπάκα

2

0,5%

Κατερίνη

2

0,5%

Κέρκυρα

2

0,5%

Κιλκίς

2

0,5%

Κόρινθος

2

0,5%

Κρήτη

2

0,5%

Ν. Λαρίσης

2

0,5%

Παλαμάς [Ν. Καρδίτσης]

2

0,5%

Πάτρα

2

0,5%

Πέλλα

2

0,5%

Ν. Πέλλης

2

0,5%

Πήλιο

2

0,5%

Προμύρι [Ν. Μαγνησίας]

2

0,5%

Πύργος

2

0,5%

Σοφάδες [Ν. Καρδίτσης]

2

0,5%

Σπάρτη

2

0,5%

Τύρναβος [Ν. Λαρίσης]

2

0,5%

Φλώρινα

2

0,5%

Άγραφα [Ν. Ευρυτανίας]

1

0,25%

Αιγιαλεία

1

0,25%

Αίγυπτος

1

0,25%

Αιτωλοκαρνανία

1

0,25%

Αμαλιάδα-Κάμπος

1

0,25%

Άνω Κοπανός (Ν. Ημαθίας]

1

0,25%

Αποκόρωνας-Σφακιά

1

0,25%

Αργολιδοναυπλιερμιονίδα

1

0,25%

Αρδέα

1

0,25%

Αχίλλειο [Ν. Λαρίσης]

1

0,25%

Βερολίνο [Γερμανία]

1

0,25%

Βιάννος [Ν. Ηρακλείου]

1

0,25%

Βοιωτία

1

0,25%

Βουλγαρινή [Θεσσαλίας]

1

0,25%

Βρυότοπος [Θεσσαλίας]

1

0,25%

Γαργαλιάνοι [Ν. Μεσσηνίας]

1

0,25%

Γιαννιτσά [N. Πέλλης]

1

0,25%

Γορτυνία

1

0,25%

Γουμένιτσα

1

0,25%

Σελ. 919
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/920.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Τόπος

Έντυπα

Ποσοστό

Δεσκάτη [Ν. Γρεβενών]

1

0,25%

Δημητσάνα [Ν. Αρκαδίας]

1

0,25%

Διδυμότειχο [Θράκης]

1

0,25%

Δράμα

1

0,25%

Ν. Έβρου

1

0,25%

Ερμιονίδα και Τροιζηνία

1

0,25%

Εύβοια

1

0,25%

Ευρυτανία

1

0,25%

Ζάκυνθος

1

0,25%

Ηραία [Ν. Αρκαδίας]

1

0,25%

Ηράκλειο

1

0,25%

Θήβα

1

0,25%

Θράκη

1

0,25%

Ιεράπετρα [Ν. Λασηθίου]

1

0,25%

Ιωάννινα

1

0,25%

Ν. Ιωαννίνων

1

0,25%

Καλάβρυτα

1

0,25%

Καλλιθέα [Ν. Αττικής]

1

0,25%

Κάμπος [Θεσσαλίας]

1

0,25%

Κανάλια [Ν. Καρδίτσης]

1

0,25%

Καρπενήσι

1

0,25%

Καστοριά

1

0,25%

Κατηχώρι

1

0,25%

Κεσερλί [σήμερα Συκούρι, Ν. Λαρίσης]

1

0,25%

Κεφαλονιά-Ιθάκη

1

0,25%

Κίσαμος

1

0,25%

Κουτσιαρή [Θεσσαλίας]

1

0,25%

Κουφάλια [Μακεδονίας]

1

0,25%

Λακωνία

1

0,25%

Λαμπερό [Ν. Καρδίτσης]

1

0,25%

Λασήθι

1

0,25%

Λέσβος

1

0,25%

Λευκάδα

1

0,25%

Λοκρίδα

1

0,25%

Λουτρό

1

0,25%

Μάρμαρα [Ν. Φθιώτιδος]

1

0,25%

Μακεδονία [Ανατολική]

1

0,25%

Μαρμάριανη [Ν. Λαρίσης]

1

0,25%

Σελ. 920
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/921.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Τόπος

Έντυπα

Ποσοστό

Μεγαλόπολη [Ν. Αρκαδίας]

1

0,25%

Μελούνα [Ν. Λαρίσης]

1

0,25%

Μεσολόγγι

1

0,25%

Μεσσήνη [N. Μεσσηνίας]

1

0,25%

«Από το Μέτωπο» [Αίγυπτος]

1

0,25%

Μηλιές [Πηλίου]

1

0,25%

Μυτιλήνη

1

0,25%

Νάουσσα

1

0,25%

Νέα Γιαννιτσού [Μακεδονίας]

1

0,25%

Νεάπολη [Ν. Λασηθίου]

1

0,25%

Νησί

1

0,25%

Νιγρίτα [Ν. Σερρών]

1

0,25%

Ξάνθη

1

0,25%

Ξηροβούνι

1

0,25%

Ξηρόμερο-Βάλτος [Στ. Ελλάδας]

1

0,25%

Όλυμπος [Ν. Λαρίσης]

1

0,25%

Όλυμπος [Μακεδονίας]

1

0,25%

Παγγαίο

1

0,25%

Πάρνωνας [Ν. Λακωνίας]

1

0,25%

Πίνδος

1

0,25%

Πτελεόν [Ν. Μαγνησίας]

1

0,25%

Πυλία [Δυτική]

1

0,25%

Ρέθυμνο

1

0,25%

Σαλαμίνα

1

0,25%

Σάμος

1

0,25%

Σέλυνος [Ν. Χανίων]

1

0,25%

Σέρβια

1

0,25%

Σητεία [Ν. Λασηθίου]

1

0,25%

Σκήτη [Ν. Λαρίσης]

1

0,25%

Σκλήθρο [Ν. Λαρίσης]

1

0,25%

Στεφανόβουνο [N. Λαρίσης]

1

0,25%

Τρίπολη

1

0,25%

Τριφυλία

1

0,25%

Φαρκαδώνα [Ν. Τρικάλων]

1

0,25%

Φάρσαλα

1

0,25%

Φθιώτιδα [Δυτική]

1

0,25%

Φθιωτιδοφωκίδα-Ευρυτανία

1

0,25%

Φλώρινα-Καστοριά

1

0,25%

Σελ. 921
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/922.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Τόπος

Έντυπα

Ποσοστά

«Φυλακή Κάστωρος» [Πειραιάς]

1

0,25%

Φωκίδα

1

0,25%

Χίος

1

0,25%

ΠΙΝΑΚΑΣ 3

Κατανομή νεανικών εντύπων κατά οργάνωση ή οργανισμό*

Οργάνωση

Αριθμός εντύπων

Ποσοστό

ΕΠΟΝ

264

66%

[Διάφορα]

48

12%

ΕΔΕΕ

6

1,5%

IT

6

1,5%

ΕΔ ή ΕΔΝ

3

0,75%

ΕΚΝ ή ΕΕΚ

3

0,75%

ΠΕΑΝ

3

0,75%

ΕΑΜΝ

2

0,5%

ΕΔΣΝ ή ΕΔΦΝ

2

0,5%

EEN ή ΣΕΕΝ

2

0,5%

ΕΟΠ

2

0,5%

ΟΚΝΕ

9

0,5%

Πρόσκοποι

9

0,5%

ΣΣΝ

2

0,5%

ΒΝΕ

1

0,25%

ΕΑΜΜ

1

0,25%

ΕΒΕΝ

1

0,25%

ΕΕΑΜΝ

1

0,25%

ΕΕΝ (Χανίων)

1

0,25%

—————————————

* Τις συντομογραφίες των οργανώσεων ή οργανισμών βλ. αναλυτικά στις Συντομογραφίες Γ'.

Σελ. 922
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/923.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Οργάνωση

Αριθμός εντύπων

Ποσοστό

ΕΘΝΕΠ

1

0,25%

ΕΝΑΡ

1

0,25%

ΕΣΑΣ

1

0,25%

ΕΣΟΝ

1

0,25%

ΘΙΛ

1

0,25%

ΙΛ (των EOEA)

1

0,25%

ΛN

1

0,25%

ΜΕΕΦ

1

0,25%

ΟΕΕΝ

1

0,25%

ΟΚ (νομού Αχαΐας)

1

0,25%

ΟΠΣ

1

0,25%

Οργάνωση νέων της EKKA

1

0,25%

ΟΣΝΕ

1

0,25%

ΟΨΥΠ

1

0,25%

ΠΑΟΝ

1

0,25%

ΠΔΝ

1

0,25%

ΙΙΟΕΝ (Κρήτης)

1

0,25%

ΠΟΕΝ (Λακωνίας)

1

0,25%

Πρόμαχοι

1

0,25%

ΣΔΝ

1

0,25%

ΦΕΝ

1

0,25%

ΧΡΙΣΝΕ (Χανίων)

1

0,25%

Σελ. 923
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Ελληνικός νεανικός τύπος (1941-1945)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 904
    10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

    Μία διεύρυνση των στόχων: δεν υπάρχει πια κομμάτι ζωής στο οποίο οι νέοι να μην παρεμβαίνουν και για το οποίο να μην τολμούν να εκφράσουν άποψη. Τέλος, διαπνέονται από μια αισιοδοξία που προσπαθεί να αγκαλιάσει όλο και περισσότερες νεανικές ανησυχίες και ν' ανοίξει δρόμο για την πραγμάτωση των πιο προχωρημένων οραμάτων της νέας γενιάς.

    Στο κέντρο της προσοχής της ΕΠΟΝ, κι αυτό την διακρίνει απ' όλες τις άλλες οργανώσεις, βρίσκεται η πολιτιστική δραστηριότητα, σ' όλες τις εκδηλώσεις της, πάντα συνδεδεμένη και με το γενικότερο απελευθερωτικό κίνημα1. Γι' αυτό, από κοντά και με άλλους λόγους, και τα δημιουργήματά της είχαν τέτοιαν απήχηση. Αν στην "Ελεύθερη Ελλάδα" οι πολιτιστικές δραστηριότητες της ΕΠΟΝ οργανώνονταν φανερά, στις κατεχόμενες πόλεις έπρεπε πάντοτε να περνάνε απ' τη λογοκρισία των αρχών κατοχής. Για να αποφεύγουν αυτόν τον σκόπελο, οι δραστηριότητες της ΕΠΟΝ έπαιρναν νόμιμες μορφές. Σύλλογοι και σωματεία, με πολιτιστικούς σκοπούς, άρχισαν να ιδρύονται από Επονίτες σ' όλες τις μεγάλες επαρχιακές πόλεις. Γύρω τους συσπειρώνονταν και νέοι με πλατύτερα ενδιαφέροντα, χωρίς να ανήκουν στην ΕΠΟΝ. Η πρακτική αυτή εξάλλου εφαρμόστηκε από την αριστερά γενικότερα2.

    Από την πλούσια δραστηριότητα της ΕΠΟΝ σ' αυτόν τον τομέα θα σταθούμε μόνο στους φορείς εκείνους που εξέδωσαν και έντυπα, με τη μορφή νόμιμων περιοδικών.

    —————————————

    1. Το ΕΑΜΝ είχε επίσης δείξει ενδιαφέρον προς αυτήν την κατεύθυνση (βλ. την έκδοσή του Ζωντανά Νειάτα, "Εθνικοαπελευθερωτικό όργανο των εκπολιτιστικών οργανώσεων των Νέων").

    2. Γι' αυτή τη μορφή πάλης της αριστεράς βλ. και Κ Πορφύρης, "Η πνευματική αντίσταση με νόμιμα μέσα", περ. Επιθεώρηση Τέχνης, τεύχ. 87/88, Απρίλης - Μάρτης 1962, σ. 336 - 386 (από το αφιέρωμα στην Αντίσταση).