Error(s) found: '2'

+ Unable to change databases. Unknown database 'iaennew'.
+ Unable to perform the query SELECT * FROM keywords_description WHERE (language_id = ''). No database selected.
TEXT_VISIBLE_PAGES 151-170 TEXT_OF 982
TEXT_PREVIOUS_20
TEXT_CURRENT_PAGE
TEXT_NEXT_20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/151.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ

29. ΛΦ 1051, 1-4, «Οι βασιλοπούλες». Ι: α (τρεις), α1, β, β1 (εξαφανισμένους). ΙΙ: α1, β, β4 (κόκκινα σανδάλια που σε κάνουν αυλό), S, S4, ζ. ΙΙΙ: α (γλυστράει στην κάμαρα τους χωρίς να τον πάρουν είδηση, β, β3, β5 (στην ακροποταμιά τις περιμένουν τρεις βαρκάρηδες), β4 (περνούν μέσα από ασημένια δάση με μαγεμένα πουλιά), β7, β9, β 17 (τις περιμένουν οι τρεις φρουροί που είχαν εξαφανιστεί), γ, γ1, γ2, ε. IV'. α, α3, α4, γ, γ1 (τη μικρότερη), γ3 (όπου παραβρίσκονται και τα χαμένα παλικάρια).

30. ΛΑ 1490Α, 6-9, άτιτλο. 7: α, α1, α2, β, β2. ΙΙ: α, ζ. ΙΙΙ: α, α2, β, β5 (διασχίζει τη θάλασσα πάνω σε ένα σεντόνι). Εδώ παρεμβάλλεται το επεισόδιο με την απόκτηση των μαγικών αντικειμένων: Π', β, β1, β3, β8 (σπαθί που κόβει τη θάλασσα), γ, γ1. Συνέχεια του ΙΙΙ: β9, β11, β:6, γ, γ], γ4, ε. IV'. α, α3, α4, γ, γ1, γ3.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Η διάδοση του παραμυθιού αυτού έχει ως επίκεντρο την Κεντρική Ευρώπη και δεν φαίνεται να έφτασε πολύ πιο μακριά. Οι περισσότερες παραλλαγές του, κατά τον St. Thompson εμφανίζονται ανάμεσα στη Σερβία και τη Φιλλανδία. Ο Paul Delarue προσθέτει μία άλλη διάσταση της εξάπλωσης, ως τις Γαλλικές Αντίλλες, από όπου προέρχονται οι πέντε από τις οκτώ γαλλόφωνες παραλλαγές που παρουσιάζει. Επισημαίνει επίσης μια παραλλαγή πορτογαλικής προέλευσης, καταγραμμένη στη Νότια Αφρική, όπου το AT 306 συμφύρεται με το AT 307 (The Princess in thé Shroud - H βασιλοπούλα στα σάβανα).

Ο Ε. Cosquin μας παραδίδει επίσης ορισμένες παραλλαγές που προέρχονται από τη Μέση Ανατολή και ανάγει την καταγωγή του παραμυθιακού αυτού τύπου στην Ινδία, περνώντας από την Ινδία και το Ιράν. Τον ονομάζει «Η υπνωτισμένη πριγκίπισσα», θεωρώντας ότι η ηρωίδα είναι ξωτικό (pari) και ανάγοντας τις χορευτικές της επιδόσεις στο χορό των χιλίων parîs.

Συμφυρμό του AT 306 και AT 307 παρουσιάζει και η παραλλαγή του Γερονικολή

1. St Thompson, The Folktale..., ό.π., σ. 34-35.

2. Ρ Delarue, Le conte populaire français.., ό.π., τ. Ι, σ. 171.

3 Ε. Cosquin, Les contes indiens et l'Occident, Champion, Paris 1922, σ. 381-390.

TEXT_PAGE_SHORT151
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/152.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

που επιλέξαμε να παρουσιάσουμε εδώ, όχι τόσο γιατί αποτελεί ένα χαρακτηριστικό δείγμα των ελληνικών παραλλαγών του AT 306, όσο γιατί είναι μία ασυνήθης "εκχριστιανισμένη" παραλλαγή του μαγικού αυτού παραμυθιού. Το θέμα της ανυπότακτης στο γάμο βασιλοπούλας αναπτύσσεται σε πολλούς παραμυθιακούς τύπους, καταταγμένους στο Διεθνή Κατάλογο μέσα σε ευρύτερες θεματικές ενότητες. Οι μνηστήρες πρέπει να κερδίσουν στοιχήματα, να λύσουν αινίγματα, να κάνουν την βασιλοπούλα να γελάσει, να διεκπεραιώσουν δύσκολα ζητήματα. Στον παραμυθιακό τύπο AT 306 το προς λύση αίνιγμα (πώς λιώνουν τα παπούτσια της) αφορά περιφραστικά την ερωτική συμπεριφορά της βασιλοπούλας! που πάει και τι κάνει τις νύχτες; Σε όλες τις ελληνικές παραλλαγές, όπως και στις ξένες, οι βραδυνές της περιπέτειες περιγράφονται ως άκρως ευχάριστες: χορεύει, τρώει, πίνει, διασκεδάζει σε μαγικούς κόσμους. Σύντροφοί της στο χορό μπορεί να είναι νόστιμα βασιλόπουλα, δράκοι και αράπηδες, ακόμα νεράιδες ή απλώς "κορίτσια". Άλλοτε πάλι χορεύει μόνη της. Η βασιλοπούλα δε φαίνεται να θέλει να απαλλαγεί από αυτούς τους συντρόφους. Μόνο στο τέλος του παραμυθιού, σποραδικά, δηλώνεται ότι "ξεμαγεύτηκε" από την επιρροή τους .

Το παραμύθι αυτό είναι αρκετά διαδεδομένο στον ελληνικό χώρο. Δεν αντιπροσωπεύονται σε αυτόν τον κατάλογο η Ήπειρος, η Θεσσαλία, τα Ιόνια Νησιά και η Κύπρος. Οι 30 παραλλαγές του, έτσι όπως καταγράφηκαν από τον Γ. Α. Μέγα, μαρτυρούν μία σχετικά ομοιόμορφη διάδοση. Το παραμύθι εμφανίζεται είτε (συχνότερα) αυτοδύναμο, είτε ως επεισόδιο στον ελληνικό οικότυπο AT *667A, όπου ο ήρωας αφού αποκτήσει τα μαγικά αντικείμενα, ξεκινά να βρει την εκλεκτή της καρδιάς του, με τη βοήθεια συντρόφων. Η επίλυση του αινίγματος των λιωμένων παπουτσιών της βασιλοπούλας είναι σε αυτές τις περιπτώσεις μία από τις περιπέτειες του. Στο τέλος του εμβόλιμου αυτού επεισοδίου θα δώσει τη βασιλοπούλα για γάμο σε έναν από τους συντρόφους του (βλ. παραλλαγές αρ. 8 από τη Σκύρο, αρ. 11 από την Κρήτη, αρ. 12 και 13 από τη Νάξο, αρ. 16 από τη Σπάρτη, αρ. 22 από την Ναυπακτία).

Όταν το μοτίβο αυτό απουσιάζει, η ηρωίδα εμφανίζεται ως βασιλοπούλα δαιμονική, βάναυση που προκαλεί τον ήρωα σε αγώνα και τον καταπονεί συμμαχώντας στην αγριότητα με τον πατέρα της για να τον νικήσει. Στις περιπτώσεις αυτές, η νεαρή κόρη παραμένει μέχρι το τέλος απειλητική και δαιμόνια. Ο ήρωας που καταφέρνει να τη δαμάσει διά της βίας δεν παρεμβαίνει ωστόσο για ν αλλάξει τη βαθύτερη φύση της, μια που κι ο ίδιος, ανάμεσα σ' όλους τους μνηστήρες, είναι ο πιο "παράξενος" και κοινωνικά ο πιο απομακρυσμένος από τη βασιλοπούλα.

Το αρχικό επεισόδιο πολλών παραλλαγών (η απόκτηση των μαγικών αντικειμένων) είναι κοινό σε πολλούς άλλους παραμυθιακούς τύπους (AT 302, AT

4 Για το θέμα αυτό βλ. Ν. Σκουτέρη-Διδασκάλου, Γυναίκες εξωτικές και γυναίκες οικόσιτες. Ανθρωπολογικά για το γυναικείο ζήτημα, εκδ. Ο Πολίτης, Αθήνα 1991, σ. 281-320.

TEXT_PAGE_SHORT152
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/153.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

313Β, AT 400, AT 401, AT 507, AT 552, AT 569) και προέρχεται από τον τύπο AT 518 (Fight over Magie Objects).

H γνωστότερη και παλαιότερη (1883) ελληνική παραλλαγή είναι από την Αθήνα (αρ. 25), της συλλογής των Αθηναϊκών Παραμυθιών του Δ. Καμπούρογλου. Έχει αναδημοσιευθεί πολλές φορές και σίγουρα είναι ένα από τα ωραιότερα ελληνικά παραμύθια.

TEXT_PAGE_SHORT153
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/154.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT154
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/155.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 307

TEXT_PAGE_SHORT155
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/156.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT156
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/157.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 307

Η βασιλοπούλα, στα σάβανα

AT: The Princess in thé Shroud

Delarue-Tenèze: La princesse délivrée

Grimm No 219: Die Prinzessin im Sarge und die Schildwache

Περίληψη

Μια βασιλοπούλα πεθαίνοντας γίνεται βρυκόλακας (στρίγκλα) που τρώει όσους φυλάνε το μνήμα της. Ένα παλικάρι ακολουθώντας τις συμβουλές ενός γέροντα φυλάει τρεις νύχτες τον τάφο και κατορθώνει να την ξεμαγέψει. Την παντρεύεται.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 1259, (ΣΜ 89), 43-46, Επαρχία Κονίτσης, «Για τη βασιλοπούλα». Ενωμένο με AT 315A.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

2. ΛΦ 516, 9-11, Χιλιομόδι Κορινθίας, «Ο Γερονικολής». Η αρχή όπως AT 306.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

3. ΛΦ 1260, 5-8, Καρπενήσι Ευρυτανίας. Η αρχή όπως AT 315A.

ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ

4. Taibbi-Car., 24, 148-151, Rocca Forte Καλαβρίας, «Ο Πεππίνος κι θυγατέρα του Ρήγα».

TEXT_PAGE_SHORT157
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/158.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT158
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/159.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 310

TEXT_PAGE_SHORT159
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/160.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT160
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/161.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 310

Η Χρυσομαλλούσα

AT: The Maiden in thé Tower Delarue-Tenèze: Persinette Grimm No 12: Rapunzel Basile: Petrosellina, La Palomma

H Ανθούσα, η Ξανθούσα, η Χρυσομαλλούσα

Έναν καιρό κι ένα ζαμάνι ήτανε μια γριά. Η κακότυχη εφτά χρόνια πεθυμούσε τη φακή και δε μπορούσε να την πετύχει. Όταν έβρισκε τη φακή, δεν είχε κρομύδι, όταν έβρισκε κρομύδι, δεν είχε λάδι, όταν έβρισκε λάδι, δεν είχε νερό. Για τούτο κακιωνόταν κι έλεγε: "Αχ! και δα πια! βουλήθηκε ο φτωχός να παντρευτεί, χάθηκαν τα νταούλια". Κατόπι πια τα ήβρε όλα. Πήρε μια μέρα τον τέντζερη και πήγε και τον έστησε μες στη μέση στη ρεματιά. Πάει του βασιλιά ο γιος να ποτίσει το άλογο του. Σαν είδε το άλογο τον τέντζερη, ξιπάστηκε και δεν έπινε. Μανιώθηκε εκείνος, έδωσε τον τέντζερη μια προποδιά και τον έχυσε. Σαν τον είδε η πολλά καμένη μπάμπω, τον καταρίστηκε και του είπε: "Αχ πια! έτσι που πεθυμούσα εγώ εφτά χρόνια τη φακή, έτσι κι εσύ να πεθυμάς την Ανθούσα, την ξανθούσα και τη μακρομαλλούσα".

Μόλις τ' άκουσεν αυτό ο του βασιλιά ο γιος, πήρε τα χωριά με την αράδα κι έτρεχε και γύρευε την Ανθούσα, την ξανθούσα, τη μακρομαλλούσα. Τρεις μήνες έτρεξε, δεν την ήβρε. Από τους τρεις κι ύστερα πήγε σ' ένα χωριό και ρωτάει: "Μη λάχει και βρίσκεται δωπέρα η Ανθούσα, η ξανθούσα, η μακρομαλλούσα;" "Δωπέρα κάθεται", του είπαν. "Πού είναι το σπίτι της; Να με πάτε κει πέρα". Τον πήρανε, τον πήγανε. Κει που πήγε, κοιτάζει το σπίτι, σκάλα δεν είχε. Από που ν' ανέβει; Κει κοντά είδεν ένα δέντρο κι ανέβηκε απάνω και κοίταζε γύρω. Καθώς κοίταζε γύρω, έρχεται μια δράκαινα' πήγε από κάτω στο σπίτι και φώναξε: Ανθούσα μου, ξανθούσα μου, χρυσομαλλούσα μου, ρίξε τα μαλλάκια σου ν' ανέβω να κατέβω.

Βγήκε ένα όμορφο κορίτσι, έριξε τα μαλλιά του κι ανέβηκε πάνω η δράκαινα. Σε λίγο πήγε κι ο αδερφός της και φώναξε:

Ανθούσα μου, ξανθούσα μου, χρυσομαλλούσα μου, ρίξε τα μαλλάκια σου ν' ανέβω να κατέβω.

TEXT_PAGE_SHORT161
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/162.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Βγήκε πάλι από το παραθύρι η Ανθούσα, έριξε τα μαλλιά της κι ανέβηκε κι ο αδερφός της. Έφαγαν, ήπιαν κι έπειτα κατέβηκαν η μάνα της κι ο αδερφός της. Του βασιλιά ο γιος, σαν είδε που φύγανε, κατεβαίνει από το δέντρο, πάει κοντά στο σπίτι και φωνάζει:

Ανθούσα μου, ξανθούσα μου, χρυσομαλλούσα μου, ρίξε τα μαλλάκια σου ν' ανεβώ να κατέβω.

Σαν το άκουσεν αυτή, πάλι έριξε τα μαλλιά της κι ανέβηκε απάνω του βασιλιά ο γιος. Άμα ανέβηκε, της είπε που ήθελε να την πάρει γυναίκα. Κι εκείνη του είπε: "Εγώ σε παίρνω. Μα τώρα που να σε κρύψω; Μη λάχει κι έρθει η μάνα μου και σε βρει εδωπέρα, γιατί θα σε φάει". Τον τυλίγει μες στο πάπλωμα και τον βάζει μες στο σεντούκι. Σφουγγάρισε κιόλα να μη μυρίζει ανθρωπίλα το σπίτι. Σαν βράδιασε, πήγε η μάνα της και φώναξε:

Ανθούσα μου, ξανθούσα μου, χρυσομαλλούσα μου, ρίξε τα μαλλάκια σου ν' ανέβω να κατέβω.

Έριξε τα μαλλιά της, ανέβηκε απάνω, άρχισε να μυρίζεται και να λέει: "Ανθρωπιάς μυρίζει". Της λέει η θυγατέρα της: "θα έφαγες κανέναν και για κείνον σου μυρίζει".

Το πρωί, μόλις έφυγεν η μάνα της, τον έβγαλε από μέσα απ' το σεντούκι. Έπειτα τα μιλήσανε οι δύο να φύγουν. Μα σε κείνο το σπίτι όλα μιλούσανε. Για να μη το πούνε που φύγανε, πιάσανε και τα δέσανε όλα το στόμα τους κι ύστερα φύγανε. Μόλις φύγανε, πήγε η γριά η δράκαινα στο σπίτι. Φωνάζει, ξαναφωνάζει: Ανθούσα μου, ξανθούσα μου, χρυσομαλλούσα μου, ρίξε τα μαλλάκια σου ν' ανέβω να κατέβω.

Κανένας δεν αποκρίνεται. Σαν είδε που δε φάνηκε, σκαρφάλωσε κι ανέβηκε απάνω. Ξαναφωνάζει πάλι:

Ανθούσα μου, ξανθούσα μου και χρυσομαλλούσα μου, που είσαι;

Όλα είχαν δεμένο το στόμα τους και δεν αποκρίθηκαν. Μόνο το γουδί αστόχησαν να δέσουν το στόμα του κι από κει στην κώχη που καθότανε αποκρίθηκε και είπε: "Χτες ήρθε του βασιλιά ο γιος και τον έκρυψε και τώρα φύγανε μαζί". Σαν το άκουσε αυτό η δράκαινα, θε να τρελλαθεί. Είχε μες στο στάβλο μίαν αρκούδα, πάει την παίρνει, ανεβαίνει απάνω και απολιέται καταπόδι τους. Πήγε, πήγε δρόμο πολύν, τους έφτασε. Το κορίτσι είχε μαζί του τα χτένια του και το πεσκίρι του. Σαν είδε που τους έφτασε, ρίχνει το χτένι το αρύ και γίνεται μια παλιούρια και δεν μπορούσε να περάσει η δράκαινα. Τράβηξε η αρκούδα από δω, τσαλαπάτησε από κει, άνοιξε τόπο με τα χίλια ζόρια και πέρασε. Πήγε, πήγε, πάλι τους έφτασε. Σαν είδαν πως τους έφτασε, ρίχνει το κορίτσι το χτένι το πυκνό και γίνεται μια αγκάθια ακόμα πιο πυκνή. Όσο να ξεμπλέξει η αρκούδα, εκείνοι πήγαν πολύ μακριά. Πέρασε πάλι η αρκούδα, πήγε, πήγε, τους πρόφτασε. Σαν είδαν πάλι που τους έφτασε, ρίχνει το πεσκίρι και γίνεται θάλασσα. Η κακότυχη η μπάμπω, η δράκαινα, έκλαιγε και παρακαλούσε τη θυγατέρα της να γυρίσει πίσω"

TEXT_PAGE_SHORT162
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/163.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

εκείνη δεν την άκουσε, δεν ήθελε ν' αφήσει τον άντρα της. II δράκαινα, σαν είδε που δεν μπορούσε να καταφέρει τη θυγατέρα της, γυρίζει και. της λέει! "Εσύ, κορίτσι μου, αφήκες εμένα τη μάνα σου κι ακολούθησες αυτόν, μα στάσου να σου πω κι εγώ τι θα σου κάνει αυτός. Τώρα κει που θα πάτε, θα σ' αφήσει απάνω σ' ένα δέντρο, αφορμή να πάει να πάρει τη μάνα του να 'ρθουν να σε πάρουν, και θα τον φιλήσει η μάνα του και θα αστοχήσει και θα πάρει άλληνα. Μόνο εσύ να κατέβεις απ το δέντρο, να πας εκεί που ζυμώνουν ψωμιά για τη χαρά και να κάνεις ό,τι κάνεις να πάρεις ένα κομμάτι ζυμάρι και να κάνεις από κείνο δύο πουλάκια, να τα στείλεις να πάνε να κάτσουν στο παραθύρι του να τον ξυπνήσουν, για να σε συλλογιστεί".

Κατά πως το είπεν η μάνα της, έτσι το έπαθε. Όταν ήρθε κοντά στου βασιλιά το παλάτι, ανέβηκε εκείνη απάνω σ' ένα δέντρο. Έκατσε, έκατσε, είδε που δε φάνηκε να 'ρθουνε να την πάρουν, στενοχωρήθηκε. Έγινε μια κατσιβέλα και πήγε στο φούρνο. Είδε κει που πλάθανε ψωμιά και ρώτησε! "Τι θα τα κάνετε τόσα ψωμιά;" Της είπανε! "Του βασιλιά ο γιος θα κάνει χαρά και για τη χαρά τα ψήνουμε". Από δω είχε, από κει είχε, έκλεψε ένα κομμάτι ζυμάρι, έκανε δύο πουλάκια, τα έστειλε στου βασιλιά το παραθύρι κι αυτή πάλι γύρισε και πήγε κι ανέβηκε απάνω σε κείνο το δέντρο. Πήγανε τώρα τα πουλάκια, έκατσαν πάνω στο παραθύρι κι άρχισε το ένα να λέει στο άλλο! "θυμάσαι άραγε που έτρεχες τρεις μήνες και γύρευες την Ανθούσα, την ξανθούσα, τη χρυσομαλλούσα;" "Δε θυμούμαι", έλεγε το άλλο. "θυμάσαι που ήρθες κι ανέβηκες απάνω στο δέντρο και, σαν έφυγε η μάνα μου, φώναξες, Ανθούσα μου, ξανθούσα μου και χρυσομαλλούσα μου, ρίξε τα μαλλάκια σου, κι έριξα τα μαλλιά μου κι ανέβηκες και σε τύλιξα μες στο πάπλωμα;" "Δε θυμούμαι", "θυμάσαι που ήρθε η μάνα μου κι εφάγαμε και, σαν την ξεπροβόδισα, σ' έβγαλα κι εφύγαμε κι εμείς; Και κείνη σαν πήγε στο σπίτι και είδε που δεν ήμουνα, ανέβηκε πάνω στην αρκούδα και μας έφτασε;" "Δε θυμούμαι", "θυμάσαι άραγε που έριξα το χτένι το αρύ κι έγινε μια παλιούρια και την τσάκισε η αρκούδα με τα δόντια της και μας έφτασε πάλι;" "Δε θυμούμαι", "θυμάσαι που έριξα το πυκνό το χτένι κι έγινε μια ακόμα αγκάθια και πάλι πέρασε και μας έφτασε κι ύστερα έριξα το πεσκίρι κι έγινε θάλασσα και δεν μπρόρεσε πια να περάσει;" "Δε θυμούμαι", "θυμάσαι άραγε που μ' ανέβασες πάνω σ ένα δέντρο και πήγες να φέρεις αμάξια να με πάρεις και σε φίλησε η μάνα σου και κοιμήθηκες και μ' αστόχησες;" "Α! θυμούμαι, θυμούμαι, θυμούμαι".

Του βασιλιά ο γιος όλα αυτά τα άκουσε, γιατί απ' την αρχή ήτανε ξυπνητός. Πρώτα δεν καταλάβαινε τι ήθελαν να πούνε τα πουλιά, μα ευθύς κατόπι του ήρθαν στο νου όλα. Σηκώνεται τότε, πάει στο δέντρο, πήρε την Ανθούσα κι έκανε μια χαρά που βάσταξε σαράντα μέρες και σαράντα νύχτες.

Ήμουνα κι εγώ εκεί και με κέρασε του βασιλιά η γυναίκα τρεις χρυσές κούπες κρασί.

ΛΑ 149, 58, Γέννα Σαράντα Εκκλησιών (σημ. Τουρκία). Δημοσιευμένη από τον Μέγα, Ι,

137-142.

TEXT_PAGE_SHORT163
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/164.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Η αναζήτηση της πεντάμορφης

α: Ένας νέος ξεκινά να βρει την πεντάμορφη' α1: ακολουθώντας τη σαΐτα που έριξε" α2: παρακινημένος από την κατάρα μιας γριάς· α3: άλλο.

ΙΙ. Η νεαρή κόρη μέσα στον πύργο

α! Ο νέος, ύστερα από περιπέτειες, φτάνει' α1: στον πύργο' α2: στο σπίτι της πεντάμορφης' α3: που δεν έχει σκάλα' α4: που δεν έχει πόρτα' α5: έχει μόνον ένα παράθυρο' α6: άλλο' α7: παραμονεύοντας βλέπει τη μάνα της (τον πατέρα της, τ' αδέλφια της, άλλο) να σκαρφαλώνει(ουν) κάνοντας σκάλα τα μαλλιά της κόρης.

β: Ο νέος μαγεύεται από' β1: το τραγούδι της κόρης" β2: την ομορφιά της' β3: άλλο.

'γ: Ο νέος με τη σειρά του, μιμούμενος το κάλεσμα της μάνας· γ1: σκαρφαλώνει έχοντας σκάλα τα μαλλιά της κόρης' γ2: ανεβαίνει μόνος του' γ3: άλλο.

δ: Η παρουσία του νέου δεν πρέπει να γίνει αντιληπτή κι η κόρη' 81.' τον κρύβει' δ2: σ' ένα πάπλωμα' δ3: αλλού' δ4: τον μεταμορφώνει σε' δ5: σκούπα' 86: μήλο' δ7: άλλο.

ΙΙΙ. Η μαγική φυγή και οι συνέπειες της

α: Η όμορφη κόρη κι ο νέος δραπετεύουν α1: αφού δέσουν τα αντικείμενα του σπιτιού για να μη μιλήσουν α2: παίρνοντας μαζί και το σκυλάκι της' α3: άλλο' α4: η μάνα (ο πατέρας, ο αδελφός, άλλο) ψάχνει να τη βρει" α5: πληροφορείται τη φυγή από κάποιο αντικείμενο που είχαν ξεχάσει να δέσουν α6: η μάνα (ο πατέρας, τ' αδέλφια, άλλο) τους παρακολουθεί(ούν) σαν α7: σύννεφο' α8: αετός' α9: άλλο.

β: Η κόρη' β1: βλέπει τη μάνα της (τον πατέρα της, τον αδελφό της, άλλο) να πλησιάζει και' β2: με μαγικό τρόπο μεταμορφώνεται μαζί με το σύντροφο της σε' β3: περιβόλι με περιβολάρη' β4: γούρνα με νερό και χέλι' β5: άλλο.

γ: Η μάνα (ο πατέρας, ο αδελφός, άλλο)' γ1: ρωτά τους μεταμορφωμένους αν έχουν δει τους φυγάδες' γ2: δεν παίρνει απάντηση' γ3: παίρνει απάντηση που την (τον) ξεγελά.

δ: Η κόρη, για να εμποδίσει το(τους) διώκτη(ες) να τους φτάσει(ουν), ρίχνει πίσω της μαγικά αντικείμενα' δ1: χτένα' δ2: πετσέτα' δ3: άλλο' δ4: που γίνονται εμπόδια' δ5: δάσος' δ6: θάλασσα' δ7: βουνό' δ8: άλλο.

ε: Ο διώκτης, μπροστά στα εμπόδια, καταριέται την κόρη' ε1: να την ξεχάσει ο

TEXT_PAGE_SHORT164
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/165.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

άνδρας της' ε2: από το φιλί που θα του δώσει, η μάνα του' ε3: να μεταμορφωθεί σε' ε4: σκυλομούρα' ε5: άλλο.

IV. Η λησμονημένη νύφη

α: Ο νέος οδηγεί την πεντάμορφη στους γονείς του και' α1: την αφήνει., με την υπόσχεση να γυρίσει να την πάρει' α2: η κόρη του ζητά να μην αφήσει κανέναν από την οικογένεια του να τον φιλήσει, γιατί θα τη λησμονήσει.

β: Η απαγόρευση παραβιάζεται' β1: ενόσω κοιμάται1 β2: με άλλο τρόπο (βλ. και ανάλυση AT 313).

γ: Η πεντάμορφη' γ1: με τη μαγική της τέχνη φτιάχνει ένα παλάτι' γ2: κατοικεί πάνω σ' ένα δέντρο' γ3: άλλο.

δ: Ο νέος, που ετοιμάζεται να παντρευτεί άλλη γυναίκα, θυμάται τη λησμονημένη κόρη, ακούγοντας' 81: το τραγούδι της' δ2: ζυμαρένιες φιγούρες να συνομιλούν δ3: άλλο.

ε: Η κόρη ζητά συγνώμη απ' τη μάνα της και παίρνει την ευχή της' ε1: ύστερα από παρακάλια' ε2: στέλνοντας το σκυλάκι της' ε3: άλλο' ε4: παίρνει πίσω την ομορφιά της από τη μάνα της' ε5: που της δίνει και μαγικά δώρα' ε6: και προκαλεί το θαυμασμό του βασιλιά (συμφυρμός με το AT 402)' ε7: που διώχνει τις

άλλες συνυφάδες από το παλάτι' ε8: η κόρη παντρεύεται το βασιλόπουλο.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 310, 5, Πάργα Θεσπρωτίας, "Το βασιλόπουλο κι η αδελφή με τα εφτά αδέλφια της".

2. ΛΑ 1260, (ΣΜ 90), 25-29, Πυρσόγιαννη Κονίτσης, "Η Ξανθομαλλούσα". Ι: α, α3 (τα δύο πρώτα βασιλόπουλα παντρεύονται δούλες, το τρίτο θέλει την Ξανθομαλλούσα). ΙΙ: α, α1, α4, γ, γ1. ΙΙΙ: α, α6 (και τ' αδέλφια του), η, η5 (κατάμαυρη σαν κοράκι). IV: γ3 (στο υπόγειο), δ? (το περιστέρι δύο φορές), δ8 ("όσο μαύρη είσαι, τόσο άσπρη να γίνεις").

3. ΛΑ 1298, (ΣΜ 128), 544-545, Ζαγόρι, "Ο δράκος και η δράκισσα". Ι: α. ΙΙ: α, α1, α4, γ1, δ, δ4, δ7 (πορτοκάλι). ΙΙΙ: α, α3 (σαπούνι, χτένι, καθρέφτη), γ, γ3 (παπάς-εκκλησιά), ε (τους δράκους). Γλιτώνει η πεντάμορφη με το βασιλόπουλο.

TEXT_PAGE_SHORT165
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/166.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

4. ΛΑ 1268, (ΣΜ 98), 11-15, Λάρισα, "Το χρυσό ψάρι". Ι: α3 (για να μην τον φάει ο πατέρας του). ΓΙ', α1, γ3 (του ρίχνει τα μαλλιά της κι ανεβαίνει), δ (για να μην τον φάνε η μάνα της κι ο πατέρας της), 84, 87 (σε καθρέφτη). III: α, η, ηΐ. Οι κακές δούλες ρίχνουν την κόρη στο πηγάδι και γίνεται χρυσόψαρο κι από τα κόκαλα του γίνεται μηλιά" απ' το ξυλαράκι του παίρνει η γριά, γίνεται πάλι κοπέλα. Συμφυρμός με το AT 403B. IV'. 83 (δαχτυλίδι χωμένο στην πίτα που του έστειλε).

5. ΑΦ 493, 5-9, Παλαμάς Καρδίτσας, "Η Ξανθομαλλούσα". Ι: α, α1. ΙΙ: α, α1, γ, γ1. ΙΙΙ: α, α2, α6 (ο πατέρας), α7 (ο πατέρας, η μάνα σα βουνό), γ, γ1, γ3 (κληματαριά - σταφύλι - βρύση, καμπαναριό - καμπάνα - άνθρωπος που χτυπάει την καμπάνα, στέρνα - νερό - πάπια), η (η μάνα, ο πατέρας), η3, η5 (μισό ψάρι-μισό άνθρωπος, αρκούδα). IV'. ε. ε2, ε4 (μεσολαβεί κι ο πατέρας της και της εύχεται να γίνει πιο όμορφη από πριν), ε5 (χρυσό μήλο). Συμφυρμός με το AT 402.

6. ΑΦ 666, 1-2, Μαυρομάτι Καρδίτσας, "Η Ξανθομαλλούσα". ΙΓ. α (ένας νέος που κυνηγούσε), α7, γ, γ1, δ, 84, 85, 87 (ντουλάπα). ΙΙΙ: α, α3 (μπουκάλι λάδι και δασύ χτένι), α4, α6, ε (δάσος, θάλασσα), η, η3, η4. IV'. Ο νέος ζει μαζί με την κόρη παρόλο που ο κόσμος τον λυπάται για την τόσο άσχημη γυναίκα που έχει' ε, ε1, ε3 (στέλνοντας το πουλάκι της πολλές φορές), ε4.

7. ΑΦ 747, 30-35, Καρδίτσα, "Η κακιά δράκαινα". Ι: α, α3 (μαθαίνει την ύπαρξη της από ένα καναρίνι). ΙΙ: α (βρίσκει τρεις αδελφές, τις βοηθά και η τρίτη τον συμβουλεύει τι να πει για να του ανοίξει η βασιλοπούλα), δ, δ4, δ7 (πορτοκάλι, δαχτυλήθρα, βελόνα). ΙΙΙ: α, α3 (αφού ασβεστώσουν όλα τα αντικείμενα του σπιτιού), α5 (από το παλιό τσουκάλι που είχαν ξεχάσει ν' ασβεστώσουν), ε (χτένα-λόγγος, σαπούνι-γλίστρα, μπούκλα από τα μαλλιά της-ποτάμι). Η μάνα της την καταδιώκει, την αποκαλεί στρίγκλα. Η μάνα σκάει από το κακό της.

8. ΛΦ 1629, 1-2, Καρδίτσα, "Τα πέντε αδέλφια". Ι: α, α1. ΙΙ: α, α2, α7 (τον πατέρα), β, β2, δ, δ4, δ7. ΙΙΙ: Ο νέος κλέβει την όμορφη κόρη, α4 (οι γονείς της), α6 (και ο πατέρας), α7 (αετός), γ, γ3 (σε δύο πάπιες στο ποτάμι), η, η3, η5 (γουρούνι). IV'. ε (ο νέος παίρνει την ευχή του πατέρα της), ε1, ε4 (παίρνει την ανθρώπινη μορφή από τον πατέρα της και γυρίζουν σπίτι του πατέρα του νέου).

ΘΡΑΚΗ

9. ΛΑ 149, 58, (Μέγας Ι, 137-142), Γέννα Σαράντα Εκκλησιών (σημ. Τουρκία), "Η Ανθούσα, η Ξανθούσα, η Χρυσομαλλούσα". Συμφυρμός με το AT

TEXT_PAGE_SHORT166
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/167.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

408 (Τα τρία κίτρα). Ο γιος του βασιλιά χύνει το περιεχόμενο του τέντζερη μιας γριάς κι αυτή τον καταριέται να μη βρει ησυχία, αν δε βρει τη Χρυσομαλλούσα. Ι: α, α2. II: α, α2, α3, α5 (δράκαινα, αδελφός), β, β2, γ, γ1, δ, δ1, δ2, 83 (σεντούκι). ΙΙΙ: α, α1, α4, α5, α6, α9 (πάνω σε μια αρκούδα), β, β1, ε (χτένι πυκνό-αγκαθιά πυκνή, πεσκίρι-θάλασσα), η, ηΐ (συμβουλεύοντας την συγχρόνως τι πρέπει να κάνει για να την ξαναθυμηθεί ο άντρας της). IV'. Συμφυρμός με το AT 313C και. α1, γ, γ2, δ, δ2, ε8.

10. ΛΑ 223, 127, Αίνος (σημ. Τουρκία), "Η σκυλοπρόσωπη". Ι: α3 (ο μικρότερος γιος του βασιλιά ψάχνει να βρει την τύχη του). ΙΙ: α, α1, α4, α7 (ο δράκος και η δράκαινα). ΙΙΙ: ε2 (φτύνοντας η δρακοπούλα το σκυλάκι της του δίνει δρακοντίσια δύναμη), ε4 (φοβερίζοντας πως θα ρίξει τον πύργο αν η μάνα της δεν της δώσει την ομορφιά της και μια φορεσιά ρούχα), ε5. Συμφυρμός με το AT 402.

11. ΛΑ 1476, 16, Κωνσταντινούπολη (σημ. Τουρκία), "Η Σκυλομούρα". Γ. α1. ΙΙ: α (ο νέος θέλει να γράψει γράμμα στον πατέρα του, αλλά τον παίρνει ο ύπνος. Ξυπνώντας, βρίσκει στο χαρτί ζωγραφισμένο ωραίο πρόσωπο ίδιο μ' αυτό που βλέπει και στο αντικρυνό παράθυρο ενός παλατιού), αϊ (παλάτι), α3, α4, α5, γ1, δ, δ4, δ6. ΙΙΙ: α (όπως στο AT 313A), α6 (ο πατέρας και ο αδελφός), α7 (μαύρο, κόκκινο, άσπρο), γ, γ3 (γλάστρα-τριανταφυλλιά, μοναστήρι-καλογριά, στέρνα-πάπια). Η δράκαινα λυπάται να τη φάει, η3, η4. IV'. α (το βασιλόπουλο δεν τη θέλει άσχημη, αλλά τη λυπάται και την κρατάει), ε2, ε4, ε5. Συμφυρμός με το AT 402.

12. θρακικά, 16, 89-92, Καστανιές Ανδριανουπόλεως (σημ. Τουρκία), "Η Σαρανταπλεξούδα". ΙΙ: Η Σαρανταπλεξούδα είναι κόρη δράκων και μάγισσα η ίδια' γ1, δ, δ4, δ5, δ6 (χρυσό). ΙΙΙ: α (όπως στο AT 313A), α6 (και ο πατέρας), α7 (μαύρο, άσπρο ο πατέρας), γ, γ3 (το βασιλόπουλο καντηλανάφτης σε παρεκκλήσι - η Σαρανταπλεξούδα πάπια σε δεξαμενή), η κόρη βγάζει το μάτι της μάνας της, η, η5 (να γίνει άσχημη). IV'. ε, ε3 (στέλνοντας με το περιστέρι το μάτι της), ε4 (ομορφότερη από πριν), ε5 (ωραίο φουστάνι), ε6 (που θέλει να την παντρευτεί. Έτσι στέλνει το γιο του να φέρει σε πέρας μερικά αδύνατα ζητήματα). Στο τέλος, ο βασιλιάς του κόβει το κεφάλι, αλλά η Σαρανταπλεξούδα τον ανασταίνει με το αθάνατο νερό. Οι δύο τους μαζί σφάζουν το βασιλιά.

13. Πασχαλίδου, 47-55, Κωνσταντινούπολη (σημ. Τουρκία), "Άσπρη σαν το χαρτί". 7: α, α2. ΙΙ: α (χαλώντας τις σιδερένιες φορεσιές), α4, α7, δ4, δ7 (φλυτζάνι). ΙΙΙ: α, α3 (αφού αλείψουν τα έπιπλα με ζυμάρι), α5 (κόσκινο), γ, γ3 (λίμνη με δύο πάπιες), ε (σαπούνι-γλίστρα, χτένι-φράχτη ς, τάσια - κορδέλλα), η, η3, η4. IV'. α, ε2, ε4 (γίνεται πιο όμορφη), ε5 (φουντούκι, καρύδι, μύγδαλο). Ο βασιλιάς δίνει στο γιο του το θρόνο.

TEXT_PAGE_SHORT167
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/168.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

14. ΛΦ 384, 12-15, Σιάτιστα, "Η κόρη της αλεπούς". Ι: α, α1. II'. α6 (μπροστά σε μια σπηλιά), β, β2, γ3 (μπαίνει, μέσα), δ, 84, 85. ΙΙΙ: α, α3 (χτένι., τάσι, σαπούνι), α6, α7, ε (χτένι-αγκάθια, σαπούνι-λάσπες, τάσι-θάλασσα), η, η4. IV: Το βασιλόπουλο έχει γυναίκα του τη σκύλα, αλλά ντρέπεται και την κρύβει, ε, ε1, ε3 (στέλνει τον άντρα της στην αλεπού-μάνα της με δώρα), ε4 (και προκαλεί το θαυμασμό όλων).

15. ΛΦ 570, 1-5, Δράμα, άτιτλο. Γ. α, α3 (τη θέληση του πατέρα του να δώσει το θρόνο σ' όποιον πάρει την ωραιότερη γυναίκα). ΙΙ: α, α1, α4, α5, α7 (μια χοντρή γυναίκα μαυροφορεμένη που κατέβηκε στη γη μέσα σ' ένα μεγάλο σύννεφο), γ, γ1, δ, δ4, δ5. ΙΙΙ: α, α4, α6, α7, γ, γ3 (πάπια-ωραία λίμνη, μοναστήρι-καλόγρια), δ, 82, η, η3, η5 (δίμουρη). IV'. α (και την παντρεύεται), συμφυρμός με το AT 402, και ε, ε3 (γράφοντας της γράμμα όπου ζητάει τη βοήθεια της), ε4, ε5 (χρυσό καρύδι, χρυσό μαντήλι, μία εσάρπα). Το βασιλόπουλο κερδίζει το θρόνο.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

16. ΛΑ 117, 66, Καρδάμυλα Χίου, "Η Χρυσομαλλούσα". Ι: α (το παιδί του ψαρά που η γοργόνα, η κυρά της θάλασσας, του δίνει το χάρισμα να καταλαβαίνει "των πουλιών τας γλώτσες"), α3 (ακολουθώντας δύο πουλιά που φτιάχνουν τις φωλιές τους από της Χρυσομαλλούσας τα μαλλιά). ΙΙ: α, α1, α7 (πατέρας, αδελφός), δ4 (αγγίζοντας τον με βίτσα), 85, δ6, 87 (μικρό ξύλινο κάθισμα). ΙΙΙ: η, η5 (να ξεδοντιαστεί και να βγάλει μια σπάλα ανθρώπινη).

17. ΑΑ 2456, 377-385, Κουρούνα Χίου, άτιτλο. Τα βασιλόπουλα σπάνε με το κόκαλο το γυάλινο πύργο και βλέποντας τον κόσμο θέλουν να τον γνωρίσουν. Ερωτεύονται κι οι τρεις την πρώτη κοπέλα που βλέπουν και, για να μην τσακωθούν, ο πατέρας τους τους δίνει τρία τόξα να ρίξουν τη σαΐτα, και σ όποια κόρη φτάσει η σαΐτα του καθενός, αυτή και να παντρευτεί. Ι: α, α1. ΙΙ: Η σαΐτα του μικρότερου πέφτει στο παράθυρο της Ξανθομαλλούσας, γ3 (κάνει τα μαλλιά της σκάλα και τον ανεβάζει επάνω). ΙΙΙ: α, γ, γ3 (βρύση - νερό, εκκλησία - καλόγερος, λίμνη - πάπια), η, η3, η4. IV: ε, ε3 (στέλνοντας το βασιλόπουλο), ε4 (γίνεται πιο όμορφη από πριν), ε5 (τρία φουντούκια). Συμφυρμός με το AT 402.

β. Δωδεκάνησα

18. ΛΑ 2279, 90-95, Λέρος, "Ο Μισοστέφανος". Ι: α, α2. II: α (με τη συμβουλή τριών αδελφών δρακισσών), γ3 (η Ξανθομαλλούσα του ρίχνει τη σκάλα κι

TEXT_PAGE_SHORT168
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/169.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ανεβαίνει). ΙΙΙ: α, α6 (δράκαινα, αδελφός), γ, γ3 (λίμνη, πάπια, ψάρια), ε (σαπούνι, χτένα, φουντούκι). IV'. α2, β, δ, δ3 (η Ξανθομαλλούσα βάζει τη βασίλισσα να ξαναφιλήσει το γιο της και την ξαναθυμάται), ε8 (βλ. AT 313C).

19. Παπαχριστοδούλου, 120-127, Ρόδος, "Η φτέρενη κόρη". /! α, α1. ΙΙ: α, α1, α4, α5 (μόνον τα παραθύρια), α? (δρακόντισσα, δράκος, αδελφός), γ, γ1, δ, δ4, δ7 (τριαντάφυλλο στ' αυτί της, γατάκι). ΙΙΙ: α, α2, α4 (πατέρας, αδελφός), α6 (πατέρας, αδελφός), α7 (μαύρο η μάνα, κόκκινο ο πατέρας, άσπρο ο αδελφός), β, β1, γ, γ3 (γλάστρα με βασιλικό και το σκυλάκι βάτραχος, την κόρη εκκλησιά με Παναγιά και το σκυλάκι ανθρωπάκι στο στασίδι, ποτάμι με την κόρη παπίτσα και το σκυλάκι ψαράκι), η, η3, η5 (φτέρενη με μύτη σαν του γύπα). IV'. Ο νέος γυρίζει στον τόπο του και κατοικεί με την κόρη σ' ένα σπίτι που έχει νοικιάσει, ε, ε2 (στη θεία της που πάει στη μάνα της τρεις φορές), ε4 (να γίνει όμορφη κι ακόμα πιο καλή), ε5 (μυγδαλάκι, καρυδάκι και γραμίδι), ε7. Συμφυρμός με το AT 402.

γ, Εύβοια-Σποράδες

20. Ρήγας, 8, 33-36, Σκιάθος, "Της Λάμιας η θυγατέρα". Ι: α (γυναίκα άσπρη σαν το χιόνι και κόκκινη σαν το αίμα), α3 (γιατί έτσι επιθυμεί' η μητέρα του τον συμβουλεύει ότι μόνον η κόρη της Λάμιας στον κάτω κόσμο είναι όπως τη θέλει). Π', δ (γιατί η Λάμια είναι ανθρωποφάγος), δ1 (η Λαμιοπούλα). ΙΙΙ: α (ο νέος κι η όμορφη Μαργώ), α6, α7, γ, γ3 (εκκλησία-εικόνισμα, βρύση-νερό, θάλασσα-πάπια), η, ηΐ, η2 (από λούσιμο και χτένισμα της μάνας του). IV: δ3 (με τη γριά που κατέφυγε στο σπίτι της, η Μαργώ στέλνει τρία πουλιά που κάθονται μπροστά στον καθρέφτη που κουρεύεται το βασιλόπουλο και συζητούν).

δ. Κρήτη

21. ΛΦ 384, 12-15, Τέμενος Ηρακλείου, "Η κόρη της αλεπούς". Ι: α, α1. ΙΙ: α, α6 (στη σπηλιά), β, β2 ("έλαμπε σαν τον ήλιο, κούκλα αληθινή, όμορφη! μα τι όμορφη!"), γ3 (μπαίνει μέσα στη σπηλιά), δ, δ4, δ5, δ6. ΙΙΙ: α, α3 (χτένι, τάσι, σαπούνι), α4, ε, η, η3, η4. IV: Το βασιλόπουλο έχει γυναίκα του τη σκύλα, αλλά ντρέπεται και την κρύβει, ε3 (στέλνει τον άντρα της στην αλεπού-μάνα της με δώρα), δ9, ε4, ε5 (μαγικά ρούχα).

ε. Κυκλάδες

22. ΛΑ 310, 1, Κέα, "Η Χρυσομαλλούσα". Ι: α, α1. Π: α, α1, α3, α4, α5, α7 (τη μάγισσα και τους δύο αδελφούς της), γ, γ1, 81, δ4, δ5. ΙΙΙ: α (όπως και το AT 313A), α3 (μύγδαλο και περιστέρι), α6 (και οι αδελφοί), α7 (μαύρα

TEXT_PAGE_SHORT169
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/170.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

σύννεφα), γ, γ3 (κληματαριά - ρόγα από σταφύλι, στέρνα με νερό-πάπιες), η, η3, η4. IV'. α (ο βασιλιάς θυμώνει με την ασχήμια της νύφης και τους βάζει στο υπόγειο), ε, ε2 (το περιστέρι της), ε4, ε5 (μήλο, καρπούζι, καρύδια). Συμφυρμός με το ΛΤ 402.

23. ΛΑ 584, (ΣΠ 57), 157-194, Πάρος, "Η Σκυλομούτρα". Ι: α1. ΙΙ: α1, α3,

α4, γ1, δ, 84, 86, 87 (ποτήρι, πιάτο). ΙΙΙ: α, α6 (η δράκισσα, ο δράκος και το δρακόπουλο), α7 (μαύρο, κόκκινο και άσπρο), γ, γ3 (εκκλησία-εικόνα, πεζούλι-γλάστρα με γαρουφαλιά, στέρνα με νερό-πάπια), η, η3, η4. IV: ε2 (το γατάκι της), ε4, ε5 (δυο κουτιά, στο ένα υπάρχει ένα άπιαστο πράγμα, η ομορφιά της, και στο άλλο στολή κι αμάξι), ε6 (με μαγικό φουντούκι, με καρύδι και με ρόδι). Συμφυρμός με το AT 402. Ο άνδρας της γίνεται βασιλιάς.

24. ΛΑ 1357, 23, 181-185, Τήνος, "Η Χρυσομαλλούσα". Ι: α, α3 (την ώρα που γράφει, πέφτει στο χαρτί μια σταλαματιά ρόδι). ΙΙ: γ3 (του ρίχνει τα μαλλιά της για σκάλα), 8, 84, 85. ΙΙΙ: α, συμφυρμός με το AT 313A, α6 (και ο πατέρας), α7 (μαύρο η μάνα η δράκαινα, κόκκινο ο πατέρας), β, γ, γ3 (δυο πάπιες), ε (χτένι, διαλυστήρα), η, /)4. IV'. ε3 (το βασιλόπουλο τη στέλνει να ζητήσει από τη μάνα της λίγη ομορφιά), ε4 (ομορφαίνει λίγο-λίγο και γίνεται καλύτερη a.7to πριν), ε5 (φουντούκι, καρύδι, μύγδαλο).

25. ΛΑ 1387, 15, 125-132, Τήνος, άτιτλο. Ι: α, αϊ (που έπεσε σε μια δρακοπούλα, την Τριβανίτσα, που με τα μαλλιά της ανέβαζε δράκους). II: δ, δ4, δ5, 87 (καρφίτσα). III: α (όπως στο AT 313A), α3 (μπουκάλι, χτένι, σαπούνι), α6 (πατέρας, αδελφός), α7 (μαύρο η μάνα, κόκκινο ο πατέρας, άσπρο ο αδελφός), γ, γ3 (εκκλησία-καλόγερος, αμπέλι-σταφύλι, λίμνη με δύο πάπιες), η, η4. IV: Το βασιλόπουλο την παντρεύεται, ε3 (στέλνοντας της αμύγδαλο, μήλο, τρία ρόδα, τρία κάστανα, τρία αμύγδαλα), ο βασιλιάς τους καλεί σε τραπέζι, η δρακοπούλα ξεμαγεύεται κι είναι η πιο όμορφη. Ο βασιλιάς τους χαρίζει το βασίλειο.

26. ΛΑ 1390, 13, 101-103, Τήνος, "Η Ξανθομαλλούσα". Ι: α, α2. ΙΙ: α, α1, γ3

(παίρνοντας την εντολή να μπει στον πύργο της Ξανθομαλλούσας, όταν οι δύο δράκοι που την φυλάγουν θα κοιμούνται με τα μάτια ανοιχτά, και με σαράντα κλειδιά που θα βρει, ν' ανοίξει τις κάμαρες κι απ' την τελευταία να απαγάγει την Ξανθομαλλούσα. Όμως δεν πρέπει να γυρίσει να κοιτάξει πίσω γιατί θα μαρμαρωθεί). Παντρεύεται την Ξανθομαλλούσα και γίνεται βασιλιάς.

27. ΛΑ 1395, (Αδαμαντίου), 231, Τήνος, "Η Ξανθομαλλούσα". Ι: α, α1. 77 αϊ

(της δρακοπούλας της Σαρπαής), δ, δ4, δ7 (με μπάτσο σε κουβάρι). ΙΙΙ: α, η, η3, η5 (πάπια). IV: Συμφυρμός με το AT 402, ε3 (η πάπια στέλνει το βασιλόπουλο στη θεια της την κυρά-θάλασσα κι αυτή να παρακαλέσει τη δράκαινα), ε4 (γίνεται πιο όμορφη από πριν), ε5, ε6 (και το βασιλόπουλο κερδίζει το βασίλειο).

TEXT_PAGE_SHORT170
    TEXT_SEARCH_FORM
    TEXT_SEARCH_IN_BOOK
    TEXT_SEARCH_RESULTS
      TEXT_BOOK_LIST
        34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

        ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ

        29. ΛΦ 1051, 1-4, «Οι βασιλοπούλες». Ι: α (τρεις), α1, β, β1 (εξαφανισμένους). ΙΙ: α1, β, β4 (κόκκινα σανδάλια που σε κάνουν αυλό), S, S4, ζ. ΙΙΙ: α (γλυστράει στην κάμαρα τους χωρίς να τον πάρουν είδηση, β, β3, β5 (στην ακροποταμιά τις περιμένουν τρεις βαρκάρηδες), β4 (περνούν μέσα από ασημένια δάση με μαγεμένα πουλιά), β7, β9, β 17 (τις περιμένουν οι τρεις φρουροί που είχαν εξαφανιστεί), γ, γ1, γ2, ε. IV'. α, α3, α4, γ, γ1 (τη μικρότερη), γ3 (όπου παραβρίσκονται και τα χαμένα παλικάρια).

        30. ΛΑ 1490Α, 6-9, άτιτλο. 7: α, α1, α2, β, β2. ΙΙ: α, ζ. ΙΙΙ: α, α2, β, β5 (διασχίζει τη θάλασσα πάνω σε ένα σεντόνι). Εδώ παρεμβάλλεται το επεισόδιο με την απόκτηση των μαγικών αντικειμένων: Π', β, β1, β3, β8 (σπαθί που κόβει τη θάλασσα), γ, γ1. Συνέχεια του ΙΙΙ: β9, β11, β:6, γ, γ], γ4, ε. IV'. α, α3, α4, γ, γ1, γ3.

        ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

        Η διάδοση του παραμυθιού αυτού έχει ως επίκεντρο την Κεντρική Ευρώπη και δεν φαίνεται να έφτασε πολύ πιο μακριά. Οι περισσότερες παραλλαγές του, κατά τον St. Thompson εμφανίζονται ανάμεσα στη Σερβία και τη Φιλλανδία. Ο Paul Delarue προσθέτει μία άλλη διάσταση της εξάπλωσης, ως τις Γαλλικές Αντίλλες, από όπου προέρχονται οι πέντε από τις οκτώ γαλλόφωνες παραλλαγές που παρουσιάζει. Επισημαίνει επίσης μια παραλλαγή πορτογαλικής προέλευσης, καταγραμμένη στη Νότια Αφρική, όπου το AT 306 συμφύρεται με το AT 307 (The Princess in thé Shroud - H βασιλοπούλα στα σάβανα).

        Ο Ε. Cosquin μας παραδίδει επίσης ορισμένες παραλλαγές που προέρχονται από τη Μέση Ανατολή και ανάγει την καταγωγή του παραμυθιακού αυτού τύπου στην Ινδία, περνώντας από την Ινδία και το Ιράν. Τον ονομάζει «Η υπνωτισμένη πριγκίπισσα», θεωρώντας ότι η ηρωίδα είναι ξωτικό (pari) και ανάγοντας τις χορευτικές της επιδόσεις στο χορό των χιλίων parîs.

        Συμφυρμό του AT 306 και AT 307 παρουσιάζει και η παραλλαγή του Γερονικολή

        1. St Thompson, The Folktale..., ό.π., σ. 34-35.

        2. Ρ Delarue, Le conte populaire français.., ό.π., τ. Ι, σ. 171.

        3 Ε. Cosquin, Les contes indiens et l'Occident, Champion, Paris 1922, σ. 381-390.