Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Μπρούσκου, Αίγλη
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:34
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1999
 
Σελίδες:975
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τρίτο τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών του Γ. Α. Μέγα. Υπενθυμίζουμε ότι από το Αρχείο του Γεωργίου Α. Μέγα έχουν ήδη δημοσιευτεί δύο τόμοι. Ο πρώτος, που είναι και ο μόνος που πρόλαβε να δημοσιεύσει ο ίδιος ο συντάκτης του καταλόγου, περιέχει τους Μύθους Ζώων (AT 1-299) . Ο δεύτερος (δημοσίευμα του ΙΑΕΝ αρ. 23), που αποτελεί στην ουσία μία πρόταση επεξεργασίας του καταλόγου του Μέγα, περιλαμβάνει τους παραμυθιακούς τύπους AT 700-749 που αντιπροσωπεύουν το τελευταίο μέρος των Μαγικών Παραμυθιών. Ο παρών τρίτος τόμος περιέχει, πάντα σε αναφορά με τη διεθνή κατάταξη των Aarne-Thompson , τις ελληνικές παραλλαγές των παραμυθιακών τύπων AT 300-499, τύπων που καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος από αυτά που ονομάζουμε Μαγικά Παραμύθια (AT 300-749).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 24.63 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 209-228 από: 982
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/209.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 312

Σελ. 209
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/210.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 210
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/211.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 312

Ο αδελφός που σώζει την αδελφή του από το δράκο

AT 312: The Giant-killer and his Dog

AT 312A: The Brother rescues his Sister from the Tiger

AT 312D: Brother saves his Sister and Brothers from the Dragon

Delarue-Tenèze: Barbe-Bleue

Grimm No 46: Fitchers Vogel

Ο αδελφός που γλίτωσε τις αδελφές του

Μια βολά κι έναν καιρό, ήτανε ένας βασιλιάς και μια βασίλισσα κι είχαν τρεις κόρες, που την πρώτη την έλεγαν Χρυσή, τη δεύτερη Ασημένη και την τρίτη Κρυσταλλένη. Είχαν και τρεις βρύσες, που η πρώτη έτρεχε χρυσό, η δεύτερη ασήμι και η τρίτη κρύσταλλο.

Ύστερα από καιρό ήρθε ένα βασιλόπουλο από την Ολλανδία και ζήτησε την πρώτη κόρη να την παντρευτεί. Ο πατέρας κι η μάνα ήτο πρόθυμοι και γι' αυτό την εστείλανε με τους δούλους και τις δούλες, ν' αγοράσει ούλα τα χρειαζούμενα του γάμου. Όταν όμως εγυρίζαν στο παλάτι από τα μαγαζιά, ένα μαύρο σύννεφο ήρθε και πήρε την κόρη μέσα πο τ αμάξι. Οι άλλοι ήρθαν στο παλάτι και τα πάνε ούλα. Οι γονείς της κόρης εστεναχωρήθησαν τότε πολύ, γιατί εχάσανε την πρωτοκόρη τους.

Μετά από ένα χρόνο ήρθε ένα βασιλόπουλο και ζήτησε σε γάμο τη δεύτερη κόρη. Η μάνα κι ο πατέρας της εδέχτησαν χωρίς καμιά αντίρρηση. Εστειλαν πάλι την κόρη, για να ψουνίσει στα μαγαζιά μαζί με τους δούλους των. Στο γυρισμό όμως επαρουσιάστη πάλι το μαύρο εκείνο σύννεφο και παίρνει κι αυτή. Οι δούλοι εγυρίσανε πίσω καταλυπημένοι και βάψανε το παλάτι στα μαύρα.

Επέρασε πάλι ένας χρόνος κι ήρθε άλλο ένα βασιλόπουλο 'πο την Αμερική και ζήτησε και την τρίτη κόρη. Οι γονείς της έδωσαν και γι' αυτή το λόγο τους και ευχαριστημένοι εδέχτησαν να την παντρέψουν, μια που 'χασαν τις άλλες κι έμεινε μόνο μία. Την έστειλαν, όπως και τις άλλες, για ψούνια. Στο γυρισμό ήρθε πάλι το μαύρο σύννεφο και την πήρε!

Όταν εγυρίσαν στο παλάτι και είπανε στο βασιλιά και στη βασίλισσα τα καθέκαστα, εβάψανε το παλάτι πιο μαύρο ακόμη κι ο βασιλιάς κι η βασίλισσα δεν ήξεραν

Σελ. 211
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/212.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

τι να κάμουν από τη στεναχώρια τους. Όταν εφύγανε και οι τρεις του κόρες, εστερέψαν και οι τρεις βρύσες, που τρέχανε χρυσό, ασήμι και κρύσταλλο.

Ο βασιλιάς και η βασίλισσα είχαν όμως, εκτός από τις κόρες, κι ένα παλικάρι. Αυτό, επειδή ήβλεπε τη στενοχώρια που είχαν οι γονείς τους, αποφάσισε να πάει να βρει τις αδερφές του. "Εγώ, μητέρα, θα φύγω, θα πάω να βρω τις αδερφές μου", είπε μια μέρα στη μάνα του. "Αφού θέλεις, παιδί μου, να πας, πήγαινε με την ευχή του θεού και της Παναγίας".

Εξεκίνησε τότε και περπατούσε ουλή την ημέρα μέσα στο δάσος με τ άλογο του, όταν βλέπει μακριά ένα φως. Επροχώρησε πολύ, ώσπου επήγε στο φως. Όταν τον είδε η γυναίκα που ήταν εκεί, δεν ήξερε τι να του λέει. Τέλος του 'πε: "Πού ήσουν, παιδί μου, εδώ, που πουλιά δεν έρχουνται, πουλιά δεν φαίνουνται;" "Η μοίρα μου μ' έφερε", της λέει το παλικάρι και τότε της είπε ούλα όσα γίνησαν. Αυτή του 'πε τότε: "Κοιμήσου και το πρωί θα σου πω τι θα κάνεις". Εκοιμήθη το παλικάρι και το πρωί του λέει: "Όταν πάρεις αυτό το δρόμο, θα συναντήσεις μια γυναίκα που θα 'ναι μες στη λάσπη, θα σου φωνάξει να πας να τη σύρεις, αλλά να μην πας, γιατί θα σε τραβήξει και σένα μέσα και θα πνιγείς. Μετά θα προχωρήσεις και θα δεις ένα πύργο, θα πας να χτυπήσεις κι εκεί θα δεις τις αδερφές σου. Μέσα στο πύργο όμως κατοικούν κάτι δράκοι που γυρίζουν ούλη την ημέρα και το βράδυ έρχουνται στον πύργο. Αυτοί είναι που πήρανε τις αδερφές σου. θα σου δώκω όμως αυτό μπουκάλι κι όταν βάλεις μια σταγόνα πάνω σου, θα σου δώκουν αυτές ένα χαστούκι και θε γενείς πορτοκάλι".

Έφυγε το παλικάρι και πραγματικά, ό,τι του 'πε η γριά γυναίκα τα συνάντησε ούλα. Σαν έφτασε στον πύργο, χτυπά και του ανοίγει η αδερφή του, που δεν τον γνώρισε όμως. Μπήκε μέσα και διηγήθη την ιστορία τους. Έτσι τα τέσσερα αδέρφια ενώθηκαν, για να προσπαθήσουν να ξεφύγουν μαζί από τους δράκους.

Το βράδυ όμως που γύριζαν οι δράκοι, το παλικάρι ήβγαλε το μπουκάλι με το φάρμακο, ήκανε όπως του 'πε η γριά και σε λίγο έγινε ένα μικρό πορτοκάλι, που οι αδερφές του το βαλαν στο ράφι. Όταν ήρθαν οι δράκοι, ελεγανε πως μυρίζει ανθρωπινό κρέας, αλλά οι κόρες δεν έδιναν σημασία.

Την άλλη μέρα φεύγουν πάλι οι δράκοι και το πορτοκάλι ξαναγίνεται άνθρωπος. Όταν το βράδυ ξαναγύρισαν, οι κόρες τους αρώτησαν, αν είδαν τον αδερφό τους πουθενά, αλλά εκείνοι ελέγανε πως δεν τον ξέρουν και μπορεί να τον είχαν σκοτώσει κιόλας. Τότες οι κόρες τους λέγουν, αν θα τον σκοτώνανε, αν τον φέρνανε στο παλάτι. "Όχι", απαντούν οι δράκοι. Πάει μετά η μια κόρη και δίνει του πορτοκαλιού μια και φανερώνεται ένα λαμπρό και όμορφο παλικάρι. Οι δράκοι του κάμανε τραπέζι και του παν να καθήσει μαζί με τις αδερφές του. Την άλλη μέρα επήγε μαζί τους εκεί που θα πηγαίνανε. Εκυνηγούσαν ελάφια, και ό,τι άλλο βρίσκανε το σκοτώνανε. Εν τω μεταξύ έφτασαν κοντά σ' ένα μεγάλο γκρεμό. "Εδώ ρίχτομε τους ανθρώπους", του λέγουν. Τότε, χωρίς να χάσει καιρό το παλικάρι, βγάζει το μπουκάλι με το φάρμακο και στάζει πάνω στον καθένα μια σταγόνα. Οι δράκοι μείνανε ακίνητοι. Μετά πάλι, χωρίς να χάσει καιρό, τους δίνει μια και πέφτουν

Σελ. 212
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/213.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ούλοι, στον γκρεμό. Γυρίζει τότε στον πύργο και. παίρνει τις αδερφές του και ξεκίνησαν ούλοι μαζί για το παλάτι, αφού πήρανε και πολλούς θησαυρούς από τον πύργο.

Όταν αντικρίσανε το παλάτι, ήταν ακόμα βαμμένο κατάμαυρα. Βρίσκουν το φύλακα και του λέγουν να πει στο βασιλιά πως τον ζητούσε ένα παλικάρι και τρεις κόρες. Ο βασιλιάς καταλυπημένος όπως ήτο, έρχεται στην εξώθυρα και βλέπει το γιο του και τις τρεις κόρες του και του ρθε να τρελλαθεί 'πο τη χαρά του. Αμέσως άρχισαν και οι τρεις βρύσες να τρέχουν όπως πρώτα χρυσό, ασήμι και κρύσταλλο.

Ο βασιλιάς έκαμε γλέντι στο παλάτι, που κράτησε πολλές μέρες, μετά από τόσα βάσανα που είχαν περάσει. Κι έτσι έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα.

Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης "Καρπαθιακά παραμύθια", Καρπαθιακές Μελέτες, τ. Α', 1979. Αναδημοσίευση από Κ. Καφαντάρη, Ελληνικά Λαϊκά Παραμυθία, τ. 1: Ο Φεγγαράς, αρ. 226, 584-586.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Η αρπαγή της κοπέλας

α: Η ηρωίδα είναι μία' α1: Οι ηρωίδες είναι τρεις· α2: που έχουν τρεις θαυμαστές βρύσες (χρυσό, ασήμι, κρύσταλλο)· α3: και έχει τρεις αδελφούς' α4." έχει έναν αδελφό" α5: και είναι βασιλόπουλα' α6: την ηρωίδα την λένε Βγενούλα' α7: άλλο όνομα.

β: Η ηρωίδα είναι ταμένο παιδί' β1: σ' έναν λύκο' β2: σε ένα άλλο ζώο' β3: από ευγνωμοσύνη της μητέρας της, για τη βοήθεια που της πρόσφερε το ζώο στη γέννα της.

γ: Την ηρωίδα· γ1: τις ηρωίδες διαδοχικά ή όλες μαζί' γ2: τις αρπάζει' γ3: ένας δράκος" γ4: ένα μαύρο σύννεφο' γ5: ένας άνεμος' γ6: ο λύκος· γ7: άλλο· γ8: και την (τις) πάει στο καταφύγιο του που είναι' γ9: μία σπηλιά' γ10: ένα κάστρο στο απάτητο βουνό' γ11: άλλο.

δ: Η αρπαγή γίνεται την ώρα που η κοπέλα' δΙ: έχει βγει βόλτα' δ2: με τον αδελφό της' δ3: με την μητέρα της' δ4: έχει πάει να κάνει ψώνια για το γάμο της' δ5: πηγαίνει φαΐ στα αδέλφια της στο χωράφι ακολουθώντας το δρόμο από άχυρο

Σελ. 213
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/214.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

που της έχουν στρώσει, και που ο απαγωγέας έχει αλλάξει έτσι ώστε να φτάσει στο άντρο του' 86: άλλο

ε: Οι βρύσες στερεύουν με την αρπαγή.

ΙΙ. Η αναζήτηση της αδελφής (των αδελφών) από τον αδελφό (τονς αδελφούς)

α: Ο αδελφός' α1: τ' αδέλφια' α2: ένα βασιλόπουλο που την αγαπάει' α3: άλλος' α4: ξεκινά(ούν) να βρει(ουν) την κοπέλα ή τις κοπέλες' α5: άλλο.

β: Στο δρόμο σκοτώνει ένα μαύρο φίδι που πάλευε με ένα άσπρο' β1: από ευγνωμοσύνη το άσπρο φίδι' β2: θα τον ανεβάσει στο καταφύγιο του δράκου' β3: θα του δείξει τον δρόμο' β4: θα του δώσει μαγικό πιοτό που θα τον βοηθήσει.

γ: Στο δρόμο συναντάει μια γυναίκα' γ1: γριά' γ2: που τον συμπαθεί και του δίνει συμβουλές για το πως να φτάσει στο καταφύγιο του δράκου' γ3: για το πως να βρει που κρύβει ο δράκος τη δύναμη του και πως να του την πάρει.

ΙΙΙ: Στο καταφύγιο τον δράκου ή τον λύκου. Η κρυμμένη δύναμη

α: Ο ήρωας δουλεύει στο βοσκό του δράκου' α1: ο βοσκός τον βοηθάει με συμβουλές' α2: και δουλειά του είναι να πηγαίνει το γάλα στο κάστρο.

β: Ο ήρωας μπαίνει στο καταφύγιο και βρίσκει την(τις) κοπέλα(ες)' β1.' μαζί με άλλους φυλακισμένους' β2: όταν έρχεται ο δράκος (λύκος) τον κρύβουν β3: κάτω από ένα έπιπλο' β4: τον μεταμορφώνουν σε φρούτο' β5: άλλο.

γ: Ο ήρωας' γ1: μαθαίνει που κρύβει ο δράκος τη δύναμη του' γ2: στις τρεις χρυσές τρίχες της κεφαλής του' γ3: σε τρία περιστέρια' γ4: σε φρούτα δέντρου της αυλής' γ5: μήλα' γ6: πορτοκάλια' γ7: το αντικείμενο με τη δύναμη βρίσκεται σε απαγορευμένο δωμάτιο και πρέπει να κλέψουν το κλειδί.

δ: Η κοπέλα καταφέρνει να κοιμήσει το δράκο' δ1: ψειρίζοντας τον δ2: του κόβει τις χρυσές τρίχες· δ3: του παίρνει το κλειδί του δωματίου.

IV: θάνατος τον απαγωγέα και απόδραση

α: Ο ήρωας σκοτώνει τον απαγωγέα' α1: καταστρέφοντας τη δύναμη του' α2: κόβοντας τα φρούτα· α3: σκοτώνοντας τα περιστέρια" α4: χτυπώντας τον με τη μαγκούρα του' α5: πετώντας τον στο γκρεμό' α6: άλλο.

β: Ο κοπέλα φιμώνει τα διάφορα αντικείμενα του σπιτιού για να μην ειδοποιήσουν το δράκο ότι το σκάνε' β1: ξεχνάει όμως ένα και αυτό φωνάζει' β2: μαγική φυγή (όπως AT 313)' β3: ο διώκτης πνίγεται στη λίμνη.

γ: Καταφέρνουν να ξεφύγουν γ1: και να γυρίσουν πίσω ασφαλείς' γ2: οι σύντροφοι του ήρωα τον προδίδουν και τον αφήνουν πίσω. Εκείνος μετά από περιπέτειες καταφέρνει να γυρίσει και να αποδείξει ποιος είναι (εδώ το παραμύθι ενώνεται με άλλους τύπους: AT 301, AT 550).

Σελ. 214
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/215.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 1307, (ΣΜ 137), 158-162, Ζαγόρια, "Πατήρ και 3 τέκνα". 7: Ένας πατέρας με τρεις γιους. Ένας αγριάνθρωπος αρπάζει τους δυο. ΙΙ: α, α4 (με τα σκυλιά του). IV'. α, α6 (τα σκυλιά κομματιάζουν τον αγριάνθρωπο, που έχει φάει τους δύο αδελφούς), γ (τους βγάζει από την κοιλιά του), γ1.

2. ΛΑ 1260, (ΣΜ 90), 56-60, Πυρσόγιαννη Κονίτσης, "Η Κυράτσω". Ι: α, α3, β, β1, β3, γ, γ2, γ6, γ8, γ9, δ6 (ο λύκος ζητάει το τάμα του). ΙΙ: α, α4. ΙΙΙ: β, β2, β3 (κάτω από το κρεβάτι). IV'. β (κάνει κουλούρα και ταΐζει τα αντικείμενα του σπιτιού), β1 (το δικέλι), β2, β3, γ, γ1.

3. ΛΑ 1260, (ΣΜ 90), 80-82, Οξυά Κονίτσης, "Η Κυράτσω". Όμοιο με το προηγούμενο.

4. ΛΑ 1260, (ΣΜ 92), 29-30, Κόνιτσα, "Μία έγκυος γυναίκα". Ι: α, α3, α7 (Μαρία), β, β1, β3, γ, γ2, γ6, γ8, γ9, δ6 (ο λύκος ζητάει το τάμα του). ΙΙ: α, α4. ΙΙΙ:β, β2. 7Κ:β2, γ, γ1.

5. ΑΦ 1782, 1-4, Ζίτσα Δωδώνης, "Το απάτητο βουνό". Ι: α, α3, α5, γ, γ2, γ3, γ8, γ10, δ, δ1, δ2. ΙΙ: α, α4, β, β1, β2 (τον σέρνει πίσω από την ουρά του). ΙΙΙ: α, α2, β, β1 (άλλες τρεις βασιλοπούλες), γ, γ1 γ4, γ6, γ7, δ (οι βασιλοπούλες φτιάχνουν ένα γλυκό με υπνωτικό), δ3. IV'. α, α1 (ο δράκος σκάει σε χίλια κομμάτια), γ, γ2. Στη συνέχεια συμφυρμός με AT 301A: στη ρίζα του βουνού τον περιμένουν τ' αδέρφια του που τον προδίδουν. Γυρνάει στο παλάτι του δράκου και βρίσκει θαυμαστά αντικείμενα: χρυσό ρολόι με διαμαντένιο πουλί, λουλουδοπλουμιστό χαλί, χρυσό αδράχτι με ρόκα. Στο στάβλο ταΐζει ετοιμαθάνατο φτερωτό άλογο, κι αυτό τον κατεβάζει από το βουνό. Μπαίνει βοηθός σε φούρναρη και προμηθεύει τα δώρα που ζητούν οι βασιλοπούλες για να παντρευτούν. Αναγνώριση.

6. Hahn 1, 26, 185, (Ρίο, 44-48), (Καφαντάρης, Το Φιδόδεντρο, 137-141),

Νεγάδες Ζαγορίων, "Ο μικρός αδερφός που γλίτωσε την αδερφή του από το δράκο". Ι: α, α3, α5, γ, γ2, γ3, γ8, γ10, δ, δ1, δ2. ΙΙ: α, α4, β, β1, β2 (δέθηκε στην ουρά του). III: α, α2, β, β1, γ (η ηρωίδα), γ1, γ3, γ7 (το δωμάτιο ανοίγει με τις τρίχες), δ, δ1, δ2, δ3. IV'. α, α1, α3, γ, γ2 (στη συνέχεια συμφυρμός με AT 30ΙΑ και AT 302).

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

7. ΛΦ 1319, 3-4, Τρίκαλα, "Η ξανθομαλλούσα". Ι: α, α4, β, β1, β3, γ, γ2, γ6,

Σελ. 215
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/216.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

γ8, γ9, δ, δ1, δ6 (ο λύκος ζητάει το τάμα, και η μητέρα του λέει να το πάρει μόνος του). ΙΙ: α, α4, α5 (παίρνει μαζί του ένα κάρο με τρία τσουβάλια: ένα με ξυράφια, ένα με βελόνια και ένα με στάχτη). ΙΙΙ: β. IV'. β (με προζύμι), β1 (την κουτάλα). Ο λύκος φτάνει στη φωλιά του και φωνάζει "Ξανθομαλλούσα μου, πέταξε τα μαλλάκια σου ν' ανέβω" (συμφυρμός με AT 310, χωρίς λογική σύνδεση), β2 (μαγική φυγή με τα ξυράφια και τα βελόνια), β3 (η στάχτη γίνεται ποτάμι), γ, γ1.

ΘΡΑΚΗ

8. ΛΑ 312, 1, Χατζηγύριο Κεσσάνης (σημ. Τουρκία), "Τα τρία σκυλιά". Αρχή όπως AT 311.0 δράκος δίνει στα κορίτσια να φάνε ανθρώπινη καρδιά. Η μικρότερη τη δίνει στη γάτα. Ξεκινάει να τη σώσει ο πατέρα της με τα τρία σκυλιά του, που νικάνε τελικά το δράκο.

9. ΑΦ 655, 19-20, "Η βασιλοπούλα που χάθηκε". Ι: α, α5, γ, γ2, γ5 (μία ανεμοζάλη), δ, δ6 (κεντάει στο περιβόλι). ΙΓ. α4, α5 (έξι παλικάρια με αρχηγό τον Γιάννη παίρνουν ένα καράβι με τρόφιμα και φτάνουν σ' ένα έρημο νησί). ΙΙΙ: Εκεί έρχεται ένας Κύκλωπας και τους τρώει το φαΐ. IV'. α, "6 (τον μεθάει και τον σκοτώνει κοιμισμένο). Βρίσκει επτά κλειδιά και ξεκλειδώνει όλες τις πόρτες, μέχρι που ελευθερώνει τη βασιλοπούλα, γ2 (ο ήρωας γυρνάει να πάρει το δαχτυλίδι που έχει ξεχάσει η βασιλοπούλα και τον αφήνουν στο νησί). Γυρισμός και αναγνώριση με το δαχτυλίδι. Γάμος.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

10. ΑΦ 1643, 3-4, Ημαθία, "Οι 3 μαγικές βρύσες". Ι: α1, α2, α4, α5, α7 (Μαργαριτένια, Τριανταφυλλένια και Ασημένια), γ1, γ2, γ5, γ? (ένας μάγος) γ8, γ10, δ, δ1, δ2 (που τους αγοράζει από ένα βραχιόλι), ε. ΙΙ: α, α4, γ, γ1, γ2. ΙΙΙ: β, β5 (ο μάγος έχει μεταμορφώσει όλες του τις φυλακισμένες και δεν μπορεί ο αδελφός να τις αναγνωρίσει παρά μόνον από τα βραχιόλια τους). IV'. γ, γ1. Όταν φτάνουν στο παλάτι των γονέων τους, οι κοπέλες ξαναπαίρνουν τη μορφή τους.

11. ΑΦ 1643, 14-16, Ημαθία, "Το μαγικό κρασί". Γ. α, α4, α5, γ, γ2, γ3, γ8, γ9, δ, δ6 (την ώρα του γάμου της με ένα βασιλόπουλο). Π', α, α4, β, β1, β2, β3, β4. ΙΙΙ: β, β2, γ, γ1, γ2 (άσπρες τρίχες), δ (με το μαγικό κρασί του φιδιού), δ2. IV: α, α1, α9 (βγάζοντας του τις τρίχες), γ, γ1.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ α. Δωδεκάνησα

12. ΛΑ 2279, 251-253, Λέρος, "Η Αυγούλα". Ι: α, α? (Αυγούλα), γ, γ2, γ7

Σελ. 216
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/217.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

(μία μάγισσα), γ8, γ11 (στο παλάτι της). Π'. α4, α5 (η μητέρα της Αυγούλας), γ (η γυναίκα της ζητάει να κάνει θελήματα: να καθαρίσει το στάβλο, το σπίτι, τα χωράφια), γ2 (της δίνει μαχαίρι να κόψει ένα κομμάτι από το μερί της γάμπας της και να ταΐσει το σκύλο της μάγισσας). ΙΙΙ: β. IV'. γ (ενώ φεύγουν κρυφά από το παλάτι, ο σκύλος δεν τις πειράζει), γ1.

13. Αλεξιάδης, Καρπαθιακά Παραμύθια, αναδημ. από Καφαντάρη, Ο Φεγγαράς, 226, 584-586, Κάρπαθος, "Ο αδελφός που γλίτωσε τις αδελφές του". Ι: α1, α3, α4, α5, α7 (Χρυσή, Ασημένη και Κρυσταλλένη), γ1, γ2, γ4, γ8, γ10, δ, δ4 (γαμπροί από την Ολλανδία και την Αμερική), ε. II'. α, α4, γ, γ1, γ2 (να μη βοηθήσει τη γυναίκα στη λάσπη, και του δίνει μπουκαλάκι με μαγικό υγρό για να μπορεί να κρύβεται). ΙΙΙ: β, β2, β4 (του δίνουν μπάτσα αφού έχει πιει το μαγικό υγρό). IV'. α, α5, α6 (γίνεται φίλος με τους δράκους και πηγαίνει μαζί τους κυνήγι και εκεί τους ραντίζει με το υγρό), γ, γ1 (αφού πάρουν και τους θησαυρούς του δράκου).

β. Κυκλάδες

14. ΛΑ 2304, 429-435, Μήλος, άτιτλο. Ι: α, α3 (έχει σαράντα έξι αδέλφια και ένα μισό, γεννημένα από την ευχή της γριάς μάνας τους), γ, γ2, γ3, δ, δ4. Π'. α1, α4. ΙΙΙ: β. Ο δράκος τρώει τα σαράντα έξι αδέλφια. IV'. α, α4, α6 (και τον βάζει να ξεράσει τα αδέλφια του), γ, γ2 (συμφυρμός με AT 715, βλ. ανάλυση αρ. παρ. 38, "Ο Μισοκωλάκης", στον πρώτο τόμο του Καταλόγου (AT 700-749), σ. 179.

15. ΑΦ 4, 5-7, 2, Εγκαρές Νάξου, "Ο δρόμος με τα άχερα". Ι: α, α3, γ, γ2, γ3, γ8 (μπαίνει μόνη της στο περιβόλι του), δ, δ5. II'. α1, α4. Ο μικρός φτιάχνει τρία ζευγάρια σιδερένια παπούτσια και παίρνει άλλο δρόμο. ΙΙΙ: Στο σπίτι του δράκου απαγορευμένο δωμάτιο με κομμένα κεφάλια, β (αναγνώριση μεταξύ αδελφών με ερωτήματα! "ποιο αυγό έκανε η άσπρη κότα και ποιο η μαύρη;" , "ποιο μαστάρι σου έδωσε η μάνα σου και ποιο ο αφέντης σου;"), β2, γ, γ2 (και τρεις στο στήθος), δ (τον μαγεύει με το αυγό και του παίρνει το χρυσό ψαλιδάκι), δ2. IV'. α, α1, γ, γ2 (συμφυρμός με AT 715, χωρίς λογική σύνδεση).

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

16. ΛΑ 2067Α, 55-66, Κεφαλλονιά, άτιτλο. Ι: α, α4, α6, γ, γ2, γ3, γ8, γ10. ΙΙ: α, α4, β, β1, β2. ΙΙΙ: β (του εξηγεί η αδελφή του, η Βγενούλα, από το παράθυρο που να βρει το χρυσό κουτί με το κλειδί του πύργου), γ, γ1, γ2, γ3, δ, δ1, δ2. IV: α, α1, α3, γ, γ1.

Σελ. 217
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/218.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

17. ΛΑ 1193, (ΣΜ 23), 57-58, Βελίτσα Ολυμπίας, "Η Βγενούλα". 7: α, α4, α6, γ, γ2, γ3, γ8, γ10. ΙΙ: α, α4, β, β!,β2. ΙΙΙ: β, γ, γ1, γ2, γ3, γ7, 8, 82. 7Κ: α, α1, α2, α3, α6 (απελευθερώνουν άλογα από το στάβλο του δράκου και εκείνα τους κατεβάζουν από το βουνό), γ, γ1.

18. ΛΑ 1327, (ΣΜ 140), 3-4, Βεσίνι Καλαβρύτων, άτιτλο. Παρόμοιο με το παραπάνω. Η ψυχή του δράκου βρίσκεται μόνο στις τρίχες, το μοτίβο με τα περιστέρια λείπει.

19. ΛΦ 360, 12-14, Μεσσήνη, "Η Βγενούλα". 7: α, α3, α6, γ, γ2, γ4, γ8, γ10, δ, δ1, 82. ΙΙ: α, α4, β, β1, β2 (πιασμένος από την ουρά του φιδιού). ΙΙΙ: α, αϊ β, (η αδελφή του υποδεικνύει που βρίσκεται το κουτί με το κλειδί του κάστρου), γ, γ1, γ2, γ3, γ7, δ, 82, 83. IV: α, α1, α3, γ (μαζί με τους άλλους φυλακισμένους του δράκου και τα άλογα που είχε στο στάβλο), γ1.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

20. ΛΑ 312Α, 1, Αγρίνιο, άτιτλο. 7: α, α4, α6, γ, γ2, γ3, γ8, γ10. ΙΙ: α, α4, β, β1, β2. ΙΙΙ: β. IV'. γ, γ1 (ασαφές, δεν εξηγεί πως τη γλιτώνει).

21. ΛΑ 312D, 1, Κεφαλόβρυσο Αιτωλίας, "Ο Σταχτιάρης". 7: α, α3 (ο μικρότερος ονομάζεται Σταχτιάρης, γιατί έχει τα πόδια του μέσα στις στάχτες), γ, γ2, γ7 (ένα στοιχειό-φίδι), δ, δ5. ΙΙ: α1, α4, α5 (τρώνε όμως το αυγό που τους δίνει το φίδι και πεθαίνουν). Ο Σταχτιάρης ξεκινάει και αυτός οπλισμένος με μια σιδερένια μαγκούρα. ΙΙΙ: β, γ, γ2, δ, 82 (με ένα ψαλιδάκι). IV: α, α1, α4, α6 (με το νερό που βρίσκει στη σπηλιά ανασταίνει τα πεθαμένα αδέλφια του), γ, γ1.

22. ΛΦ 260, 5-6, Λεπιανά Ευρυτανίας, "Τα 'νέα αδέλφια". Άτυπο AT 312, με πολλά στοιχεία από το AT 451. Μία κοπέλα ζει με τα εννέα αδέλφια της και δεν πρέπει να βγει από το σπίτι. Όταν της σβήνει η φωτιά, ζητάει από τη μάνα του δράκου και εκείνος σε αντάλλαγμα της πίνει το αίμα κάθε μέρα. Ο δράκος σκοτώνει τα οκτώ αδέλφια, και ο μικρότερος την παίρνει και φεύγουν. Τους ξαναβρίσκει και η κοπέλα, με τη βοήθεια μιας γριάς, του κάνει τα ζητήματα: μέσα σε μια μέρα να φυτέψει αμπέλι, συκιά, μηλιά και να δώσουν καρπούς να φάει ο δράκος. Ο αδελφός με το μπαστούνι του δράκου τον σκοτώνει.

23. ΛΦ 476, 55-56, Ανάληψη Αιτωλίας, άτιτλο. 7: α, α3, γ, γ2, γ7 (αρκούδα), δ, 85. ΙΙ: α1, α4 (και τους τρώει η αρκούδα, μαζί με την αδελφή). Ο μικρότερος ξεκινάει και αυτός οπλισμένος με μαγκούρα. IV'. α, α4, γ, γ1 (ξεκοίλιασε την αρκούδα και ελευθέρωσε τα αδέλφια του).

Σελ. 218
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/219.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

24. ΛΦ 476, 111-112, Ανάληψη Αιτωλίας, άτιτλο. Παρόμοιο με το προηγούμενο.

25. ΛΦ 1844, 1-4, Σφάκα Λοκρίδας, «Η Ευγενούλα». Ι: α, α4 (τον Λουκά), α6, γ, γ2, γ3, γ8, γ10, δ, δ1. ΙΙ: α, α4 (με μια μαγκούρα), β, β1, β2. ΙΙΙ: α, α2 (να πηγαίνει να παίρνει τρόφιμα από το κάστρο), α, γ, γ1, γ2, δ, δ2. IV'. α, α1, α6 (με ένα τσεκούρι), γ, γ1 (αφού ελευθερώσουν και τους άλλους φυλακισμένους).

ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ

26. ΛΦ 1809, άτιτλο. Ι: α, α5, γ, γ2, γ3, γ8, γ9, δ, δ6 (κεντάει στο περιβόλι, πριν από το γάμο της). ΙΙ: α2, α4. ΙΙΙ: β, γ, γ1 (από τη βασιλοπούλα), γ4. IV: α, α2, γ, γ1.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1

Ο παραμυθιακός αυτός τύπος ανήκει στον κύκλο παραμυθιών που είναι γνωστά με τον τίτλο του Κυανοπώγωνα (Barbe-Bleue), καθώς η πλέον γνωστή παραλλαγή τους (που κατατάσσεται στο Διεθνή Κατάλογο ως AT 312A) είναι το ομώνυμο παραμύθι του Perrault. Τα σημεία που διαφοροποιούν τους τύπους AT 311 και AT 312 είναι δυσδιάκριτα. Αν ο κοινός μεταξύ τους καμβάς είναι η απαγωγή του κοριτσιού ή των κοριτσιών από ένα υπερφυσικό ή πάντως επικίνδυνο πλάσμα (δράκος, διάβολος κλπ.), η δράση που οδηγεί στη σωτηρία και το πρόσωπο που προκρίνεται ως «ήρωας» του παραμυθιού παρουσιάζουν ποικίλες διαφορές στις οποίες βασίζεται και η διάκριση των τύπων.

Παραπάνω παρουσιάζονται 26 παραλλαγές του AT 312, χωρίς να ακολουθείται η διάκριση σε υποτύπους A (The Brother rescues his Sister from the Tiger) και D (Brother saves his Sister and Brothers from the Dragon), όπως αρχικά είχε κάνει ο Γ. Α. Μέγας, και αυτό διότι η διάκριση αυτή δεν αντιστοιχεί σε κάποια σταθερά χαρακτηριστικά. Ο απαγωγέας του κοριτσιού στον AT 312A είναι ένα ζώο. Πράγματι, σε δύο ελληνικές παραλλαγές ο απαγωγέας είναι λύκος, στον οποίο το κορίτσι

1 Βλ. και Σημειώσεις στο AT 311.

Σελ. 219
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/220.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

είναι ταμένο από τη γέννηση του. Στις υπόλοιπες παραλλαγές ο απαγωγέας είναι ένα υπερφυσικό ον, δράκος τις περισσότερες φορές, που απάγει με σκοπό τον γάμο. Εκλείπουν ωστόσο παντελώς οι κανιβαλιστικές δοκιμασίες στις οποίες υποβάλλονται τα αρπαγμένα κορίτσια, με εξαίρεση την παραλλαγή αρ. 8, από το Χατζηγύριο Κεσσάνης της Ανατολικής Θράκης, όπου ο σωτήρας είναι πάλι κατ' εξαίρεση ο πατέρας των κοριτσιών και τα σκυλιά του.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι παραλλαγές αυτές συμφύρονται με τον AT 302 (Η εξωτερική ψυχή), καθώς η προϋπόθεση για την απελευθέρωση των κοριτσιών είναι η καταστροφή της δύναμης ή της εξωτερικής ψυχής του δράκου. Στην περίπτωση που ο αδελφός-σωτήρας συνοδεύεται από τους μεγαλύτερους αδελφούς του, που στο τέλος τον εγκαταλείπουν και τον προδίδουν, οι συμφυρμοί γίνονται με τον AT 301A (Γα χρυσά μήλα). Επίσης σε δύο κυκλαδικές παραλλαγές το παραμύθι συμφύρεται με τον AT 715 (Ο Μισοκοκοράκος) .

Οι περισσότερες από αυτές τις παραλλαγές του AT 312A ή AT 312D παρουσιάζονται και σε άλλα σημεία του Καταλόγου, ανάλογα με τους τύπους με τους οποίους συμφύρονται.

2 Βλ. Σημειώσεις και ανάλυση στον πρώτο τόμο του Καταλόγου (AT 700-749), σ. 173- 184.

Σελ. 220
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/221.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 313

Σελ. 221
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/222.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 222
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/223.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 313

Η κόρη βοηθός στη φυγή του ήρωα

AT: The Girl as Helper in thé Hero's Flight Delarue-Tenèze: La Fille du Diable Grimm No 56: Der Liebste Roland Grimm No 113: Die Beiden Kimigeskinner Grimm No 186: Die Wahre Braut Grimm No 193: Der Trommler

Παραλλαγή πρώτη: Άτιτλο

Μια φορά κι έναν καιρό ήτανε ένας βασιλιάς που ήτονε κασίδης* και τον ελέγανε Μοσκαμπέρη Τσελεπή. Το 'χε μεγάλο καημό που ήτονε κασίδης και γύρευε να βρει τρόπο να του φυτρώσουνε πάλι μαλλιά. Του 'πάνε το λοιπό πως θα του φυτρώσουνε μαλλιά μόνο ανέ σφάξει ένα παιδί, μα βασιλόπουλο, και βάλει το αίμα του απάνω στην κεφαλήν του, μα και το παιδί να το 'χει πιο μπρος ταΐσει με πολλά γλυκά για να γλυκάνει το αίμα του. Σε μίαν άλλη χώρα, ζούσε ένας βασιλιάς με τη βασίλισσα του κι είχανε κι ένα παιδί, τον Φιορεντίνη, όπου το βλέπανε σαν τα μάθια τους, γιατί μια μάγισσα τους είπε πως θα το χάσουνε όντε γενεί εφτά χρονώ. Μα όντεν εγίνηκε εφτά χρονώ το παιδί ήκουσεν πως ήρθε στην πόλη τους ένα πολλά ωραίο καράβι όπου χε μέσα του κόσμου τα παιγνίδια και τσ' ομορφιές και πήγαινε όλος ο κόσμος και το θώρειε. Ήκλαψε το λοιπό το παιδί που δεν τ' αφήνανε να πάει κι αυτό να το δει. Κι η μάνα του η βασίλισσα εφοβήθηκε να μην πάθει πράμα το παιδί από τα πολλά τα κλάηματά του και ήδωκε την άδεια να πάει με την πίστη του παραμάνα, μα να πάει να δει και να φύγει, να μην κάτσει πολλή ώρα εκειά. Μόλις όμως εμπήκε το παιδί στο καράβι, ο Μοσκαμπέρης Τσελεπής, ο κασίδης βασιλιάς, γιατί εκειουνά ήτανε το καράβι, εδιάταξε να βγάλουν όξω όλο τον κόσμο και την παραμάνα του παιδιού που ήκλαιγε κι εχτυπιούτανε και να σηκώσει άγκυρα το καράβι να φύγουνε. Επήγανε το λοιπό στο βασίλειο του κασίδη βασιλιά. Και το παιδί το βάλανε σ' ένα δωμάτιο κλειδωμένο καλά-καλά απ' όξω, φαλακρός

Σελ. 223
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/224.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

και μόνον του πήγαινε όλη την ώρα γλυκά να τρώει για να γλυκάνει το αίμα του. Αυτό γινόντανε πολύν καιρό κι επεράσανε ετσά πολλά χρόνια και το παιδί εγίνηκε παλικάρι. Ο βασιλιάς ο κασίδης είχε μια γυναίκα που ήτονε μάγισσα και μια κόρη μιαολιά πιο μικρή από το φυλακισμένο βασιλόπουλο και ήτονε πολύ έξυπνη.

Μια φορά είδε από την κλειδαρότρυπα το βασιλόπουλο και το αγάπησε και δεν ήθελε να το ξεβγάλει ο κύρης τση. Πάει το λοιπό μια μέρα που δεν την ήβλεπε κανείς στο διπλανό δωμάτιο από κείνο που ήτονε φυλακισμένο το βασιλόπουλο, και του λέει να ζητήξει να του φέρουνε ξύδι και να πιτούνε και οι δύο στον τοίχο, ο ένας απ' τη μια μπάντα κι ο άλλος από την άλλη, να πέσει ο τοίχος να λευτερωθεί το βασιλόπουλο και να την πάρει μαζί του να την κάμει γυναίκα του στο βασίλειο του πατέρα του. Ετσά και γίνηκε και πιτούσανε όλη μέρα κι όλη νύχτα τον τοίχο, όντα δεν τσι βλέπανε, κι ήπεσε ο τοίχος και λευτερώθηκε το βασιλόπουλο και φύγανε με τη βασιλοπούλα. Λίγη ώρα όμως από τότες που φύγανε, ο κασίδης το πήρε μυρωδιά κι ήτρεξε από πίσω τους να προλάβει και την κόρη του να τη σφάξει κι αυτή. Μα η μάνα τση, που ήτανε μάγισσα και φοβήθηκε για την κόρη τση, τση λέει, ρίχνει τ' αποχτενίδια τση και γίνονται λαγκάδια και βάτος και δεν εμπόρειε να τση φτάξει ο βασιλιάς με τσι φρουρούς του. Όντο την επλησίαζε πάλι ο βασιλιάς ρίχνει η κόρη το χτένι τση και γινήκανε βουνά και δεν εμπόρειε να τα περάσει ο βασιλιάς, όντο τσι πλησίαζε πάλι, ρίχνει, όπως τση είπε η μάνα τση, τον καθρέφτη τση πίσω τση και γίνεται θάλασσα και τοτεσάς δεν εμπόρειε να τσι φτάξει καθόλου ο βασιλιάς και αυτοί εφτάξανε στο σπίτι του. Μα όντο δεν εμπόρειε μπλιο ο κασίδης να την κυνηγά τση 'δώσε την κατάρα του να τόνε φιλήσει η μάνα του το βασιλόπουλο να ξεχάσει την κοπέλα που τον εβοήθησε. Μα η μάνα τση επειδή αγαπούσε την κόρη τση λέει κι αυτή "και να τόνε ξαναφιλήσει η μάνα του και να τση ξαναθυμηθεί πάλι". Αυτά τα 'κουσε η κόρη κι είπε στον Φιορεντίνη, το βασιλόπουλο, σαν πάει 'ς τση μάνας του να μην την αφήσει να τόνε φιλήσει, γιατί θα την ξεχάσει κι αυτός τση το υποσχέθηκε και την άφησε κάπου να τόνε περιμένει και πήγε στο παλάτι και παρουσιάστηκε 'ς τσι γονιούς του. Ο καθένας εδά βάνει με το νου του τη χαρά που κάνανε οι γονιοί του αφού 'χάνε από χρόνια το παιδί τους ξεγραμμένο. Αυτός όμως είπε τση μάνας του να μην τόνε φιλήσει. Ετοιμάσανε το λοιπό στο παλάτι κουλούρια και γλυκά για να εορτάσουνε τον ερχομό του βασιλόπουλου. Εκειά που κάνανε το λοιπό τα κουλούρια η βασίλισσα είπε 'ς τσι φιλενάδες τση πως δεν την αφήνει ο γιος τση να τόνε φιλήσει κι αυτές τση λένε "Ε, και δεν πας εσύ να τόνε φιλήσεις χωρίς να το κατέχει εκειά που κοιμάται;" "Μωρέ, καλά μου το λέτε", λέει η βασίλισσα και πάει και τόνε φιλεί και ξυπνά σε λίγο ο νιος και δεν εθυμούντονε καθόλου τη βασιλοπούλα που τον εγλύτωσε.

Αυτή επερίμενε, επερίμενε και σαν είδε πως δεν ηρχούντονε ο Φιορεντίνης εκατάλαβε πως τον είχε φιλήσει η μάνα του και τση ξέχασε. Πάει το λοιπό κι αυτή και νοικιάζει ένα ωραίο σπίτι με μπαλκόνι - γιατί είχε πολλά λεφτά, βασιλοπούλα μαθές ήτονε - και βάνει και τα πιο ωραία τση ρούχα και κάθεται στο μπαλκόνι και

Σελ. 224
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/225.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

παίζει το μαντολίνο τση. Ήτονε ετσά πολύ όμορφη και όλοι οι νιοι, τ' αρχοντόπουλα, που περνούσανε από κάτω την ερέγουνταν και τση φωνάζουνε "Αμήν, κυρία μου, να 'ρθω το βράδυ". "Ναι", ήλεγε αυτή σ' ένα-ένα χωριστά, "μα κοίταξε να 'ρθεις 'ς τσι οχτώ, αν έρθεις ένα λεφτό πιο μπρος ή πιο ύστερα, δε σε βάνω μέσα. Μόνο τώρα δος μου και λεφτά να ετοιμάσω το δείπνο". Τση 'δίνε λοιπόν το κάθε αρχοντόπουλο. Μα την ώρα που του 'πε και πήγαινε, αυτή είχε σάξει το ρολόι τση με τσι διαμαντόπετρες να πηγαίνει δύο λεφτά μπροστά και δεν του 'νοιγε την πόρτα, μόνο του 'λέγε πως ήρθε αργά. Λέει αυτός: "Μα εμένα το ρολόι μου λέει οχτώ". Λέει αυτή; "Αν είναι καλύτερο το δικό σου το ρολόι από το δικό μου με τις διαμαντόπετρες να το σπάσω εγώ το δικό μου". Και τ' αρχοντόπουλο δεν εμπόρειε να πει πράμα μόνο ήφευγε ντροπιασμένο. Αυτό όμως το 'κάμε σε πολλά αρχοντόπουλα και στο τέλος αποφασίσανε κι αυτοί να τση κάμουνε δικαστήριο να τους εδώσει πίσω τα λεφτά τους. Στο δικαστήριο θα 'κάνε την κρίση ο βασιλιάς και θα 'τόνε και η βασίλισσα με τον Φιορεντίνη. Ενωρίς το λοιπό εντύθηκε η βασιλοπούλα να πάει να τη δικάσουνε και πήρε το δρόμο κουνιστή και λυγιστή, στο δρόμο τση λέγανε "Σιγά, κερά, τη ζάλα σου κι ας είν' τα λόγια λίγα γιατί στο σπίτι που θα πας είναι ο γιος του ρήγα" κι αυτή τους ήλεγε "Μαγάρι να ναι ο βασιλιάς, μαγάρι να 'ναι ο ρήγας κι εγώ αιτία γύρευα να μπω στην αφεντιά". Οντόνε γίνουντονε το δικαστήριο ήτονε μέσα κι ο Φιορεντίνης, μα δεν την εγνώρισε, και την εκατηγόρειε κι αυτός. Τοτεσάς αυτή του λέει: "Αφέντη Φιορεντίνη μου, κάνεις δε με γνωρίζεις κι έχεις τα μάτια σφαλιχτά και δεν τ' ανεντρανίζεις; θυμάσαι που πιτούσαμε τον τοίχο με το ξύδι και σε 'φερα και κάναμε ετούτο το ταξίδι; Παρακαλώ σε, ρήγισσα, κι αρχόντισσα μεγάλη να του γυρίσεις το φιλί να με γνωρίσει πάλι". Και τότες η βασίλισσα τον εφίλησε κι αμέσως την εγνώρισε και την ήκαμε γυναίκα του και εζήσανε αυτοί καλά και μεις καλύτερα.

ΛΦ 1639, 2-4, Κρήτη.

Σελ. 225
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/226.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Παραλλαγή δεύτερη: Ο Φερεντίνος

Μια φορά ήτανε μια γυναίκα και είχε ένα γιο που τον έλεγαν Φερεντίνο. Όταν εμεγάλωσε είπε στη μαμά του: "Μαμά, πρέπει να φύγω να εργασθώ κι εγώ". Επήγε λοιπόν στην ξενιτιά, μπήκε υπάλληλος σ' ένα μαγαζί και περνούσε καλά. Κάθε μεσημέρι το αφεντικό του τον έστελνε σπίτι του και πήγαινε τα ψούνια. Το αφεντικό είχε μια κόρη, τη Μέλπω, και τα ταίριαζαν πάρα πολύ και ολίγον κατ' ολίγον αγαπήθηκαν. Οι γονείς της ήτανε αντίθετοι και ο Φερεντίνος με την κόρη συνεννοήθηκαν να κλεφτούν και να φύγουν.

Μια νύχτα το απεφάσισαν και έφυγαν από το σπίτι. Όταν ξημέρωσε δεν τους βρήκαν. Η μητέρα της λέει τότε στον πατέρα! "Δεν πηγαίνεις να δεις να τους πάρεις πίσω;". Ο πατέρας γίνεται ένα σύννεφο κόκκινο και άρχισε να τρέχει. Η Μέλπω παρεκάλεσε τον Φερεντίνο να κοιτά και τα πίσω του μήπως τους δει ο πατέρας και η μητέρα της. Κοιτάζει ο Φερεντίνος πίσω του, βλέπει ένα κόκκινο σύννεφο και το λέει στη Μέλπω. "Μη φοβάσαι, είναι ο πατέρας μου", του λέει εκείνη. Δίνει τότε ένα πάτσο στο άλογο και το κάμνει εκκλησάκι και στον Φερεντίνο άλλο ένα και γίνεται ένα καλογεράκι και εκείνη γίνεται θυμιατό και έλεγε! "Κύριε ελέησον, του Κυρίου δεηθώμεν". Κατεβαίνει το σύννεφο και λέει στο καλογεράκι! "Ένα άλογο, ένα παλικαράκι και μία κοπέλα που πήγαν που ήταν τώρα εδώ;". Το καλογεράκι δεν απαντούσε. Σηκώνεται το σύννεφο και φεύγει και πηγαίνει στη μητέρα της κόρης και το λέει. "Έπρεπε να πάρεις το θυμιατό και θα ερχόταν όλα μαζί σου", του απαντά εκείνη. "Πήγαινε γρήγορα πίσω και πάρε το θυμιατό και θα έλθουν όλα μαζί σου". Τα δύο παιδιά επροχωρούσαν πάλι και η Μέλπω λέει στον Φερεντίνο να κοιτάζει πίσω. Βλέπουν πάλι ένα σύννεφο από πάνω τους. Δίνει η Μέλπω πάλι ένα πάτσο του αλόγου το κάμνει ένα τοίχο μεγάλο, κάμνει και τον Φερεντίνο έναν άμπελο και γίνεται και εκείνη μια μεγάλη κουντούρα σταφύλι που εκρεμόταν στον άμπελο. Κατεβαίνει ο πατέρας της κάτω, βλέπει απ' εδώ, βλέπει απ εκεί, ούτε τ' εκκλησάκι ούτε το καλογεράκι και γυρίζει πίσω στη γυναίκα του και λέει ότι δεν είδε τίποτα. "Τίποτα δεν είδες;". "Μονάχα έναν άμπελο και μια κουντούρα σταφύλι". "Αχ! καημένε", του λέει, "έπρεπε να κόψεις την κουντούρα και θα ερχόταν όλα μαζί σου. Φύγε", του λέει με θυμό, "θα πάω εγώ". Σηκώνεται, γίνεται ένα μαύρο σύννεφο και ξεκινάει.

"Κοίταξε πάλι, Φερεντίνε, μην έρχεται η μάνα μου", λέει η κόρη. "Βλέπω ένα μαύρο σύννεφο που έρχεται", της απαντά ο Φερεντίνος. Τότε εκείνη δίνει μια πατσιά του αλόγου και το κάμνει μια στέρνα, κάμνει τον Φερεντίνο νερό και εκείνη γίνεται μια πάπια που κολυμπούσε στη στέρνα. Κατεβαίνει από το σύννεφο η μάνα της. "Έλα κόρη μου", της λέει, "να σε πάρω σπίτι μου, να σου δώσω και τον Φερεντίνο". Πάει να πιάσει την πάπια και εκείνη ετίναζε τα φτερά της και την έβρεχε. Πήγε να την πιάσει πάλι, αλλά εκείνη εξακολουθούσε να τη βρέχει. Τότε η μάνα της την εκαταράστηκε! "Άντε ντε, και μόλις πα' ο Φερεντίνος να τον φιλήσει η μάνα του, να ξεχάσει εσένα".

Σελ. 226
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/227.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Έφυγε η μάνα της και λέει. η Μέλπω στον Φερεντίνο: "Είδες, τι μας καταράστηκε; Όταν σε φιλήσει η μάνα σου να με ξεχάσεις, θα της πούμε να μη σε φιλήσει". Αφού επήγαν στο σπίτι τους, επήγε η μάνα να φιλήσει τον Φερεντίνο και εκείνος της είπε να μην τον φιλήσει γιατί θα ξεχάσει την αρραβωνιαστικιά του. Το μεσημέρι εκοιμηθήκανε και σκεπάστηκε ο Φερεντίνος με μια μαντίλα, αλλά η μάνα του επήγε και τον εφίλησε. Όταν ξύπνησε είδε την αρραβωνιαστικιά του και δεν της μιλούσε. Την είχε ξεχάσει. "Δε σε γνωρίζω", της έλεγε. Η κόρη έκλαιγε απαρηγόρητα και του έλεγε: "θυμάσαι, Φερεντίνε μου, θυμάσαι δε θυμάσαι τις στάμνες τα ροδόσταμα που 'χυνα κι έλουζα σε;" "Δε θυμάμαι τίποτα", της απαντούσε.

Τότε η Μέλπω στέλνει στη μάνα της ένα περιστέρι και στο ράμφος του βάζει ένα γραμματάκι που έγραφε ότι εφίλησε τον Φερεντίνο η μάνα του και με ξέχασε, και τι πρέπει να κάμει για να την ξαναθυμηθεί. Στέλνει το περιστέρι πίσω η μάνα και λέει! "Να πας την κατάρα μου". Το στέλνει για δεύτερη φορά και παρακαλεί τη μάνα της να της δώσει την ευχή της. Εκείνη τη λυπήθηκε και της γράφει να τον ξαναφιλήσει η μάνα του να τη θυμηθεί. Τότε η μάνα, αφού εφίλησε τον Φερεντίνο άλλη μια φορά, αμέσως θυμήθηκε την αρραβωνιαστικιά του και έζησαν καλά και μεις καλύτερα.

ΛΦ 483, 17-19, Βροντάδος Χίου

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Ο νέος και ο άρρωστος βασιλιάς

α: Ένας άρρωστος βασιλιάς θα γίνει καλά αν σφάξει νέο, αφού τον ταΐσει γλυκά, μέλι, κουκουνάρι ή άλλο, και" α1: πιει το αίμα του· α2: αλειφτεί με το αίμα του- α3: τον κάψει και αλειφτεί με τη στάχτη του' α4: πλυθεί ή λουστεί με το αίμα του' α5: άλλο.

β: Ο νέος είναι' β1: βασιλόπουλο' β2: βασιλόπουλο μονογενές που ο πατέρας του το έχει κλείσει σε γυάλινη κάμαρα ή πύργο, από τον οποίο καταφέρνει με κάποιο τρόπο να βγει (συνήθως σπάει το τζάμι πετώντας ένα κόκαλο' στις περισσότερες παραλλαγές αυτός είναι ο τρόπος που αντιλαμβάνεται η επιβεβαιώνει την ύπαρξη του έξω κόσμου)· β3: βασιλόπουλο μιας συγκεκριμένης χώρας ή πόλης'

Σελ. 227
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/228.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

β4: βασιλόπουλο αγέννητο ή μικρής ηλικίας που πρέπει να μεγαλώσει στο παλάτι του άρρωστου βασιλιά' β5: ρήγας ή άλλος κατώτερος από βασιλόπουλο· β6: δούλος στο παλάτι του άρρωστου βασιλιά· β7: κοινός άνθρωπος' β8: άλλο' β9: Φιορεντίνος· β10: Φερεντίνος· β11: Φλωρεντινός· β12: άλλο.

γ: Ο νέος καταλήγει στην κυριαρχία του άρρωστου βασιλιά επειδή' γ1: απάγεται με αξιοθέατο καράβι' γ2; χάνει το δρόμο του στο κυνήγι και χρυσό πουλί τον οδηγεί στη χώρα του άρρωστου βασιλιά όπου τον αρπάζουν και τον φυλακίζουν γ3: τον αιχμαλωτίζουν με στρατό' γ4: τον ξεγελούν με προξενιό' γ5: άλλο.

(Ακολουθεί η φυγή).

Ι. Ο νέος και το κακό στοιχειό (δράκος, εργοδότης, μάγος κλπ.)

α: Ο νέος είναι· α1: παιδί που το κακομεταχειρίζονται οι γονείς του και φεύγει από το σπίτι του' α2: βασιλόπουλο που πάει να βρει την Πεντάμορφη' α3; βασιλόπουλο που χάνει στα χαρτιά ή σε στοίχημα' α4: άτακτος μαθητής που τον διώχνουν από το σχολείο" α5: κοινός άνθρωπος ή βασιλόπουλο που πάει να εργαστεί' α6: παιδί που το εγκαταλείπουν οι γονείς του' α7ΐ βασιλόπουλο που χάνεται στο κυνήγι' α8: άλλο.

β: Ο νέος καταλήγει στην κυριαρχία" β1: της μητριάς της κοπέλας που αγαπά' β2: μάγου' β3: δράκου' β4: λάμνισσας' β5: εργοδότη' β6: δράκαινας' β7: κακού στοιχειού' β8: άλλο.

γ: Η κόρη του κακού στοιχείου ερωτεύεται το νέο.

(Ακολουθούν συνήθως οι δοκιμασίες του νέου).

Ι. Το ταμένο παιδί και ο γερός (δράκος κλπ.)

α: Το παιδί ταμένο σε κάποιο πρόσωπο που προκάλεσε τη γέννηση του" α1: γυναίκα' α2: μάγο" α3: αγριάνθρωπο' α4: δράκο" α5: γέρο" α6: ξωτικές' α7: λάμια' α8: αράπη' α9". διάβολο' α10: πράσινη κεφαλή' α11'. άλλο.

β: Το παιδί καταλήγει στην κυριαρχία του γέρου επειδή' β1: το αρπάζει' β2: φεύγει για να γλιτώσει, αλλά τελικά βρίσκεται μετά από περιπλάνηση στο σπίτι ή στη χώρα του' β3: το ίδιο πάει να τον αναζητήσει' β4: άλλο.

γ: Το παιδί εξασφαλίζει τη βοήθεια της κόρης του γέρου και υπόσχεται να την παντρευτεί.

(Ακολουθούν συνήθως οι δοκιμασίες του νέου).

ΙΙ. Οι δοκιμασίες τον νέον

α: Ο νέος εξασφαλίζει τη βοήθεια' α1: της κόρης του γέρου που τον ερωτεύεται" α2: της μιας από τις κόρες του γέρου όταν της κλέβει τα ρούχα ή τα φτερά της (αν

Σελ. 228
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 209
    34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 312