Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Μπρούσκου, Αίγλη
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:34
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1999
 
Σελίδες:975
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τρίτο τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών του Γ. Α. Μέγα. Υπενθυμίζουμε ότι από το Αρχείο του Γεωργίου Α. Μέγα έχουν ήδη δημοσιευτεί δύο τόμοι. Ο πρώτος, που είναι και ο μόνος που πρόλαβε να δημοσιεύσει ο ίδιος ο συντάκτης του καταλόγου, περιέχει τους Μύθους Ζώων (AT 1-299) . Ο δεύτερος (δημοσίευμα του ΙΑΕΝ αρ. 23), που αποτελεί στην ουσία μία πρόταση επεξεργασίας του καταλόγου του Μέγα, περιλαμβάνει τους παραμυθιακούς τύπους AT 700-749 που αντιπροσωπεύουν το τελευταίο μέρος των Μαγικών Παραμυθιών. Ο παρών τρίτος τόμος περιέχει, πάντα σε αναφορά με τη διεθνή κατάταξη των Aarne-Thompson , τις ελληνικές παραλλαγές των παραμυθιακών τύπων AT 300-499, τύπων που καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος από αυτά που ονομάζουμε Μαγικά Παραμύθια (AT 300-749).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 24.63 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 265-284 από: 982
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/265.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 314

Σελ. 265
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/266.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 266
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/267.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 314

Ο κασίδης

AT: The Youth Transformée to a Horse

Delarue-Tenèze: Le petit jardinier aux cheveux d'or ou Le teigneux

Grimm No 136: Der Eisenhans

Το βασιλόπουλο και τ' αθάνατο νερό

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας βασιλές, ζούσε καλά με τη βασίλισσα και το λαό του, δεν είχε ν' αφήσει διάδοχο και αυτό πολύ τον στεναχωρούσε. Μια μέρα γυρίζοντας απ' το κυνήγι συνάντησε μια κατσιβέλα, είδε τη μοίρα του η κατσιβέλα και τον είπε, η βασίλισσα θα κάνει βασιλόπουλο, μα μόλις γίνει δέκα χρονώ θα το έπαιρνε ο δράκος και θα έφευγε. Ο βασιλές γέλασε με τα λόγια της κατσιβέλας. Πέρασε καιρός, η βασίλισσα γέννησε ένα ωραίο βασιλόπουλο. Ο βασιλές δεν πίστευε στα μάτια του. Έδωσε διαταγή να μοιρασθούνε παράδες στις φτωχοί όλου του βασιλείου και να φάνε όλοι. Στο παλάτι είχανε μεγάλες χαρές. Ο βασιλές θυμήθηκε τα λόγια της κατσιβέλας πως ο δράκος θα το πάρει σαν γίνει δέκα χρονών κι από τώρα αψήλωσε τα ντουβάρια που ήτανε γύρω στο παλάτι, έβαλε φράκτες σιδερένιους και στρατιώτες φύλαγαν μέρα νύχτα την πόρτα του παλατιού.

Το βασιλόπουλο μεγάλωσε, τη μέρα που έγινε δέκα χρονώ και που έπαιζε με τ' άλλα παιδιά έγινε άφαντο. Έτρεξαν παντού να το βρούνε. Πουθενά δεν το ηύρανε, ο βασιλές από τη λύπη του πέθανε, πέθανε κι η βασίλισσα. Στον πύργο του δράκου το βασιλόπουλο μεγάλωνε, σαν έγινε δεκαοκτώ χρονών ήθελε να φύγει, μα πως να φύγει που η πόρτα ήτανε κλειδωμένη και το κλειδί είχε πάντοτε απάνω του ο δράκος, θυμήθκε πως ήτανε ένα βότανο που σαν το έβαζες μέσα στο νερό και το πίνες κοιμούσουνε βδομάδες, έβαλε μέσα στο νερό που ήπιε ο δράκος κι ο δράκος έπεσε μέσα σε βαθύ ύπνο, πήρε το βασιλόπουλο το κλειδί άνοιξε την πόρτα, την κλείδωσε πάλι και έφυγε.

Στο δρόμο που πήγαινε, βρέθηκε μπροστά του ένα γεφύρι, στην μια άκρη κάΟουνταν ένα αρνάκι και στην άλλη ένα λιοντάρι, μπροστά στο λιοντάρι είχε χόρτο και μπροστά στο αρνάκι κρέας, το βασιλόπουλο πήρε το κρέας το 'βαλε στο λιοντάρι, πήρε το χόρτο το 'βαλε στο αρνάκι. Το ευχαρίστησαν για το καλό που τα 'κάνε και το χάρισαν από μια τρίχα και το είπανε, αν καμιά φορά χρειασθείς κάτι, τσίτωσε τη μια από τις δύο τρίχες και θα το έχεις. "Ευχαριστώ", είπε το βασιλόπουλο

Σελ. 267
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/268.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

τις έκρυψε μέσα στον κόρφο, του, έφυγε. Σαν έφτασε έξω από μια μεγάλη πολιτεία, ηύρε ένα φτωχό, έδωσε τα ρούχα του τα βασιλικά κι έβαλε τα φτωχικά και για να σκεπάσει τα χρυσά μαλλιά αγόρασε μια σκεμπέ και τα σκέπασε και τα παιδιά που τον έβλεπαν φώναζαν, ελάτε να δγείτε τον κασιδιάρη!

Στο παλάτι ήθελαν έναν βοηθό για το περιβόλι και τον πήρανε. Κάθε χρόνο γίνουνταν ένα μεγάλο παναγύρι που πήγαινε όλη η βασιλική φαμίλια, μόνο η μικρή βασιλοπούλα έμεινε στο παλάτι και από το παράθυρο σεργιάνιζε τον κόσμο. Κει που συργιάνιζε, βλέπει στο περιβόλι ένα ωραίο βασιλόπουλο με χρυσά μαλλιά καβάλα σ' ένα άσπρο άλογο και με το σπαθί του έκοφτε λουλούδια. Πέρασε ένας χρόνος κι η βασιλοπούλα δεν μπόρεσε να μάθει τίποτε για το βασιλόπουλο, ήλθε η μέρα που θα γίνουνταν το παναγύρι, η βασιλοπούλα έκαμε που ήταν άρρωστη. Κει που κάθουνταν στο παράθυρο και συργιάνιζε τον κόσμο είδε πάλι το βασιλόπουλο με τα χρυσά μαλλιά καβάλα σ' ένα άσπρο άλογο και με το σπαθί του έκοφτε λουλούδια. Η βασιλοπούλα το ρώτησε ποιο είναι και από που έρχεται και κείνο την είπε όλη την ιστορία του. Ο κασιδιάρης, όταν ήθελε, τσίτωνε την τρίχα που τον έδωσε το λιοντάρι και το αρνάκι και γίνουνταν βασιλόπουλο.

Ο βασιλές ήθελε να παντρέψει τις βασιλοπούλες, φώναξε όλα τα βασιλόπαιδα του κόσμου κι είπε στις βασιλοπούλες να ρίξουνε το χρυσόμηλο όποιον αρέσανε. Οι δύο μεγάλες έριξαν σε βασιλόπαιδα, η μικρή στον κασιδιάρη. Ο βασιλές θύμωσε και την είπε να ξαναρίξει το χρυσόμηλο, το 'ρίξε πάλι στον κασιδιάρη, τότε τον πήρε η βασιλοπούλα και ζούσανε μέσα στην καλύβα.

Πέρασαν χρόνια κι ο βασιλές έχασε το φως του, οι γιατροί είπανε πως μόνε με το αθάνατο νερό θα γίνουνταν καλά, και οι γαμπροί του είπανε να πάνε να το βρούνε. Τον κασιδιάρη, για να τον περιπαίξουνε, τον έδωσαν ένα αδύνατο άλογο που δεν μπορούσε να πάρει τα πόδια του. Ο κασιδιάρης τσίτωσε την τρίχα κι ήλθε το άλογο και ανέβκε και πήγε κι έφερε το αθάνατο νερό. Στο δρόμο συνάντησε τα δύο βασιλόπουλα, το είπανε πως πήγαν να φέρουνε το αθάνατο νερό για το βασιλέα και δεν το ηύρανε, εκείνο είπε ότι εγώ έχω και τα έδωσε σ' ένα μπουκαλάκι νερό. Αυτά για να το ευχαριστήσουνε το έδωσαν το δαχτυλίδι τους. Το βασιλόπουλο γύρισε πιο γλήγορα, έγινε κασιδιάρης και κάθησε στο αδύνατο άλογο, πέρασαν τα δύο βασιλόπουλα και τον έφτυσαν, που ακόμα κει φύλαγε, και αυτά έφεραν το αθάνατο νερό. Πήγαν στο παλάτι, έδωσαν στο βασιλέα το αθάνατο νερό να πλύνει τα μάτια του, μα το φως του δεν ήλθε, ήτανε νερό. Τότε γύρεψε να πάγει στο βασιλέα κι ο κασιδιάρης, τον έδωσε το αθάνατο νερό και μόλις έπλυνε τα μάτια, είδε. Ο βασιλές χάρηκε, ο κασιδιάρης τσίτωσε την τρίχα κι έγινε ένα ωραίο βασιλόπουλο και είπε όλη την ιστορία του στον βασιλέ, κι η βασιλοπούλα πετούσε απ' τη χαρά της. Τους πήρε στο παλάτι να κάθουνται, τους έδωσε όλο το βασίλειο κι έζησαν καλά και μεις καλύτερα.

Ελπινίκη Σταμούλη-Σαραντή, Παραμύθια της Θράκης, θρακικά 16 (1941), 150-154.

Σελ. 268
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/269.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Στην υπηρεσία τον δράκου

ά.: Ένα παιδί' α1: το κλέβει, από το σπίτι του ένα παράξενο ον α2: γεννιέται με την παρέμβαση ενός παράξενου όντος' α3: από το μήλο που χάρισε ένας γέρος στους γονείς του" α4: σύμφωνα με μια προφητεία" α5: με την επέμβαση ενός δερβίση" α6: ενός δράκου' α7: σύμφωνα με τη συμβουλή ενός μάγου' α8: η μάνα του το τάζει' α9: γυρίζει να βρει δουλειά' α10: το καταδιώκει ο πατέρας του' α11: το κατηγορεί και το διώχνει η μάνα του' α12: πηγαίνει στη σπηλιά του δράκου' α13: του Έλληνα' α14: το στέλνουν οι σύντροφοι του στο δράκο για να το φάει' α15: είναι υπηρέτης' α16: μαθητής' α17: το μικρότερο από τρία βασιλόπουλα· α18: φρουρός στα γεννήματα' α19: ο τρίτος γιος ενός φτωχού γέρου' α20: πηγαίνει στη σπηλιά μιας νεράιδας.

β: Μπαίνει στην υπηρεσία' β1: ενός στοιχειού' β2: ενός αράπη' β3: γέρου' β4: δράκου' β5: το παίρνει ο δράκος όπως είχε συμφωνηθεί' β6: όταν γίνεται δέκα χρονών β?! το παίρνει ο γέρος, όπως είχε συμφωνηθεί' β8: όταν γίνεται δεκαοκτώ χρονών β9: το παίρνει ο δερβίσης' β10: ο διάβολος· β11: ο μάγος' β12: το υιοθετεί ο δράκος που το θεωρεί παιδί του' β13: ο Έλληνας' β14: περιποιείται ένα γέρο' β15: χαρίζει το φως του δράκου· β16: πηγαίνει στο παλάτι του δράκου.

γ: Συμβουλεύει τον ήρωα' γ11 μια σκλάβα, να ζητήσει τα κλειδιά' γ2: μια μάγισσα, τι να κάνει' γ3: η κόρη του δράκου' γ4: το άλογο του' γ5: ένα πουλί, να σκοτώσει το γέρο' γ6: ο δράκος για να ανταμείψει τον ήρωα' γ7: του δίνει τριάντα εννιά κλειδιά και κρατά ένα' γ8: όλα τα κλειδιά' γ9: το κλειδί του απαγορευμένου δωματίου γ10: του στάβλου' γ11: μια τρίχα που, όταν την κάψει, θα έχει μαγική βοήθεια' γ12: το παιδί ζητά τα κλειδιά' γ13: τα παίρνει μόνο του' γ14 βάζει το παιδί να δώσει λάθος τροφή στο σκύλο και το άλογο.

77. Το απαγορευμένο δωμάτιο

α! Ο ήρωας μπαίνει στο απαγορευμένο δωμάτιο1 α1: όταν ο δράκος κοιμάται' α2: όταν απουσιάζει' α3: αφού τον πληγώνει' α4: τον αποκοιμίζει.

β: Στο απαγορευμένο δωμάτιο ο ήρωας βρίσκει' β1: ένα άλογο β2: το άλογο που μιλάει' β3: το φτερωτό άλογο' β4: το χρυσό άλογο' β5: με την ανθρώπινη μιλιά' β6: το χρυσό άλογο και το χρυσό σκυλί' β7: το χρυσό άλογο και τη χρυσή φορεσιά' β8: τη φοράδα' β9: τη φοράδα και το σκυλί' β 10: τη μαγική φοράδα και το σπαθί' β11: τον τράγο, το άλογο που μιλάει και χρήματα' β12: τη χρυσή βρύση' β13: δύο βρύσες χρυσάφι και μάλαμα' β14: δύο βρύσες χρυσάφι και ασήμι' β15: τρεις βρύσες με χρυσάφι, μάλαμα και διαμάντια' β 16: τρία κορίτσια και άλογα β 17: τρία καζάνια με αίμα όπου μπαίνει το βασιλόπουλο, το άλογο και η γάτα και

Σελ. 269
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/270.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

βγαίνουν ολόχρυσα' β18: νικάει το λιοντάρι' β19: μοιράζει σωστά την τροφή στα ζώα' β20: στο λιοντάρι και το αρνί.

γ: Τα ζώα του δίνουν μια τρίχα' γ1: μόλις τον βλέπουν γ2: αργότερα' γ3: τρεις τρίχες' γ4'. τρίχες' γ5: καίγοντας την τρίχα θα παρουσιάζεται το ζώο που του την έδωσε' γ6: ένα άλογο' γ7: χρυσό άλογο' γ8: και χρυσή στολή' γ9ΐ ο ίδιος καβαλάρης με την πραγματική του μορφή.

δ: Βουτάει στο χρυσάφι' δ1: το δάχτυλο του' δ2: το χέρι του' δ3: το κεφάλι του' δ4: ολόκληρος' δ5: το άλογο του' 86: τον βουτάνε άλλοι στο χρυσάφι' δ7: πίνει νερό από τη βρύση και χρυσώνεται.

ΙΙΙ. Η καταδίωξη

α: Ο ήρωας φεύγει με το άλογο και παίρνει μαζί του' α1: ένα χτένι και ένα ροΐ λάδι' α2: πλεξίδα, χτένι, μπουκάλι' α3: μπαίνει στη θάλασσα' α4: αλάτι, χτένι, λεκάνη και μπρίκι' α5'. χτένι, δαδερό, καθρέφτη' α6'. χτένι, πέταλο, ροί' α7'. καθρέφτη, χτένα, σαπούνι' α8: ξυράφι, λαδικό' α9: σαπούνι, τσουγκράνα, ξυράφι' α10: ταγάρι, ξυστρί' α11: σαπούνι, χτένι, ξυράφι' α12: τσατσάρα, χτένι, μήλο, ρο'ί' α13: χτένα, καθρέφτη, αλάτι' α14: σαπούνι, χτένα, καθρέφτη' α15: αλάτι, ακόνι, ξυράφι' α16: χτένι, σαπούνι, νερό.

β: Τον καταδιώκει' β1: ο δράκος' β2: ο διάβολος' β3: το στοιχειό' β4: ο μάγος· β5: η νεράιδα' β6: ο Έλληνας· β7: ο γέρος.

γ: Ο ήρωας φεύγοντας ρίχνει πίσω του, για να γλιτώσει από το δράκο, τα μαγικά αντικείμενα που γίνονται αντιστοίχως' γ1: δάσος και θάλασσα' γ2: λόγγος, βουνό, θάλασσα' γ3: σταματάει ο δράκος την καταδίωξη' γ4: βουνό, δάσος' γ5: βατσινιά, λάσπη, λίμνη· γ6: δάσος, γιαλός, θάλασσα' γ7: δάσος, πύργος, ποτάμι' γ8: πέτρες, θάλασσα' γ9: βάλτος, δάσος, βουνό' γ10: λίμνη, δάσος' γ11: λάσπη, παλούκι, μαχαίρια' γ12: δάσος, μήλο' γ13: ίσωμα, γλιστρά' γ14-15: σκοντάφτει στο αλάτι, γιαλί, μαχαίρια' γ16: αγκάθι, λάσπη, θάλασσα.

IV. Στην υπηρεσία του βασιλιά

α: Ο ήρωας παρουσιάζεται ως' α1: κασίδης' α2: και με κουτσό άλογο' α3: φοράει το δέρμα ενός γέρου και το άλογο του φοράει το δέρμα ενός παλιάλογου' α4: μεταμορφώνεται σε γέρο' α5: ντύνεται κουρέλια' α6: παρουσιάζεται σαν διακονιάρης' α7: με μαύρο, άσπρο, κόκκινο άλογο' α8: λέει μόνο μια λέξη "μπιλμέμ"' α9: με φτωχικά ρούχα και σκεμπέ' α10: απαντά μονό με συγκεκριμένα λόγια.

β: Ζητά δουλειά στο βασιλιά' β1: ως κηπουρός' β2: φυλάει τις όρνιθες στον κήπο' β3: βοηθός του κηπουρού' β4: μάγειρας' β5: τον βάζουν να ανακατεύει τη στάχτη' β6: ζητά από το βασιλιά κατάλυμα' β7: μπαίνει στο περιβόλι ενός γέρου' β8: κάνει το κατόρθωμα που ζητά ο βασιλιάς.

Σελ. 270
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/271.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

γ: Ο βασιλιάς τον παίρνει στη δούλεψη του, αλλά αυτός, όταν φεύγουν όλοι, χαλάει το περιβόλι με τ' άλογο του, χωρίς την κασίδα' γ1: με το χρυσό του άλογο, χρυσή στολή' γ2: με το χρυσό άλογο' γ3: με το λιοντάρι χαλάει το περιβόλι τρεις φορές' γ4: το βράδυ γίνεται μαλαματένιος και κόβει με το σπαθί του τα τριαντάφυλλα' γ5: τα λουλούδια του κήπου.

δ: Τον βλέπει η βασιλοπούλα, τον ερωτεύεται και τον παντρεύεται' 81: άλλο.

ε: Ο βασιλιάς τον περιφρονεί' ε1: στέλνει το ζευγάρι να ζήσει σε μια καλύβα' ε2: σε μια αποθήκη· ε3: στον κήπο' ε4: τους διώχνει.

V. Οι περιπέτειες τον ήρωα

α: Ο βασιλιάς χάνει το φως του' α1: από τη στενοχώρια του' α2: από τα κλάματα· α3: από αρρώστια.

β: Ο βασιλιάς πάει στον πόλεμο' β1: ο ήρωας πάει να τον βοηθήσει' β2: με ένα παλιάλογο' β3: με το άλογο του' β4: με χίλια λιοντάρια' β5: δεν πάει ο βασιλιάς αλλά στέλνει τον ήρωα.

γ: Για να θεραπευτεί ο βασιλιάς, ό ήρωας πάει να φέρει' γ1: το γάλα της ελαφίνας' γ2: το αθάνατο νερό' γ3: το γάλα της λιονταρίνας· γ4: του πουλιού το γάλα' γ5: το γάλα της αρκούδας' γ6: της αγριογουρούνας' γ7: της αγριολαφίνας· γ8: ζητούν γιατρό.

δ: Στον πόλεμο ο ήρωας νικάει' 81: πιάνει αιχμάλωτο τον εχθρό του βασιλιά με το μαγικό του άλογο· δ2: πληγώνεται στο χέρι και του το δένει ο βασιλιάς με το μαντίλι του' δ3: ο βασιλιάς του δίνει το χρυσό φλυτζάνι, ποτήρι' 84: εμφανίζεται σαν αετός' δ5: το δαχτυλίδι του.

ε: Φέρνει το γιατρικό στο βασιλιά' ε1: πριν φτάσει στο παλάτι, δίνει στους γαμπρούς του κατρουλιό αντί για το φάρμακο που το κρατά για τον εαυτό του' ε2: τους παίρνει τα δαχτυλίδια και τους δίνει νερό' ε3: τους δίνει το φάρμακο αλλά τους σφραγίζει' ε4: με πέταλο' ε5: με βούλα, αλλά παρουσιάζεται και ο ίδιος' ε6: παίρνει το γιατρικό από το δρόλο, οι γαμπροί παίρνουν το γάλα γαϊδούρας' ε7: τους δίνει παλιόνερο.

στ: Ο βασιλιάς γίνεται καλά ή ο πόλεμος τελειώνει, αναγνωρίζεται η αξία του ήρωα' στ1: αποκαλύπτεται μόνος του, αποκαλύπτοντας συγχρόνως και τα σημάδια των γαμπρών στ2: τον αναγνωρίζουν από τα δώρα που του είχε δώσει ο βασιλιάς' στ3: τον αναγνωρίζει η γυναίκα του από το δαχτυλίδι του βασιλιά' στ4: από τα δαχτυλίδια των γαμπρών στ5: η αναγνώριση γίνεται κατά τη διάρκεια του βασιλικού τραπεζιού' στο: φέρνει ο ίδιος τον αντίπαλο βασιλιά αιχμάλωτο στον πεθερό του' στ7: αποκαλύπτει την αλήθεια στο βασιλιά η κόρη του' στ8: παντρεύεται τη βασιλοπούλα' στ9: κερδίζει το θρόνο' στ10: άλλο.

Σελ. 271
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/272.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 2753, 190-198, Ζαγόρια, άτιτλο. Η αρχή όπως στο AT 725. Ι', α, α12, β, β12, γ, γ3, γ6, γ8. ΙΙ: β, β4 ( +AT 321). ΙΙΙ: α, α5, β, β1, γ, γ5, δ, δ1.

Το τέλος όπως AT 725 (βλ. ανάλυση στον Κατάλογο AT 700-749).

2. Arch. f Litter., 5, 108-110, Ιωάννινα, "Der zauberer und sein shuber". Ι: a, a7, β, β1 1, γ!3. IΙ: α, αl, β, β9. ΙΙΙ: α, α4, β, β4, γ, γ4, δ, δ6.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

3. ΛΑ 2301, 252-257, Καρδίτσα, άτιτλο. Ι: α, α1 ( +AT 321), β, β12, γ13. Π: α, α2, β, β8. ΙΙΙ: α, α6, β, β1, γ, γ6, δ, δ2.

4. ΛΦ 265, 7-10, Μουζάκι Καρδίτσας, "Ο Μπελεμέν". Ι: α, α3 (ο διάβολος), β, β7, γ, γ4, γ6, γ!3, (από το λαιμό της γάτας). II'. β, β17, δ, δ3. ΙΙΙ: α, α7, β, β2, γ, γ7, δ, δ1. IV'. α8, β, β1, δ. Γίνεται βασιλιάς μετά το θάνατο του πεθερού του.

5. ΛΦ 1743, 4-6, Κυψέλη Καρδίτσας, "Ο χουσμικιάρης με το χρυσό άλογο". Ι: α, α15, β, β2, γ6, γ10. ΙΙ: β, β5, γ, γ2. IV: α, α1, β1, γ2 (κάνει μόνο βόλτες), δ, ε. V: β, β1, β5, δ, δ1, στ, στ6.

6. ΣΠ 101, 61-63, Πήλιο, άτιτλο. Ενωμένο με AT 725. Ι: α, α13, β, β13. ΙΙ: β, β1. ΙΙΙ: α, α8, β, β6, γ, γ8, δ, δ1. IV: α, α3, κάνει το στοίχημα του βασιλιά.

ΘΡΑΚΗ

7. ΛΑ 725, 1, Αδριανούπολη (σημ. Τουρκία), "Ο μικρός γιος του βασιλέα" 7: α, β, β3. Π: β, β1. ΙΙΙ: α, α12, β, β7, γ, γ12. Φτάνει στον τόπο του, πηδάει το χαντάκι και κερδίζει τη βασιλοπούλα. Επαληθεύεται το όνειρο του πατέρα του.

8. ΛΦ 655, 36-40, "Ο κασίδας". 7: α, α3, β, β8, γ14 (το άλογο του χαρίζει μαγικές τρίχες). ΙΙ: β, β11, γ, γ2, δ, δ11. IV: α, α1, β, β1, γ, δ. V: α, γ, γ2, ε, ε7, στ, στ1, η.

9. Θρακικά 16, 24, 150-154, Τυρολόη Σηλυμβρίας (σημ. Τουρκία), "Το βασιλόπουλο και τ' αθάνατο νερό". 7: α, α4, β, β6, γ!3. ΙΙ: α, α4, β20 (του χαρίζουν τρίχες). IV: α, α9, β, β3, γ, γ5, δ (τη μικρότερη από τις τρεις), ε, ε1. V: α, γ, γ2, ε, ε2, στ, στο.

Σελ. 272
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/273.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

10. Θρακικά 17, 164-166, Καστανιές Ανδριανουπόλεως (σημ. Τουρκία), «Το βασιλόπουλο κι ο ντερβίσης». Ι: α, α5, β, β9. ΙΙ: α, β, β 15, δ, 85. IV'. α, α4, β, β1, γ, γ1, δ, ε, ε3. F: β, β2, δ, 82, στ, στ7, θ.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

11. ΛΑ 2894, 277-281, Άνω Κλειναί Φλώρινας, άτιτλο. Ι: α, α20, γ, γ4 (να φύγει με τ' άλογο του). ΙΙΙ: α, α10, β, β5, γ, γ10, το άλογο, φεύγοντας, του δίνει τρεις τρίχες. IV: β, β1, γ, γ1, δ (με το μήλο), s. V: α, α3, β, β1, β2, γ, γ5, δ, δ4, δ5, ε, στ3, η.

12. ΛΦ 940, 29-50, Βάθη Κιλκίς, «Ο βασιλιάς δίχως τέκνον». Ι: α, α3 (και ένα άλογο), β, β7, γ, γ5. ΙΙ: α, α3, β, β12, γ, γ1, δ, 4. IV: α, α2, β, β2, γ (με το μήλο) V: α3, β1, β2, γ, γ3, δ, δ2, ε, ε4, στ, στ1, η.

13. Σμυρλής, 29-40, Βέροια, «Ο ψυχογιός τ' δράκου». Ι: α, α12, β, β12, β15, γ6, γ8. II: β, β1ΐ. ΙΙΙ: α9, β, β1, γ, γ9, δ, δ3. IV: α, α1, β, β3, γ (με το άλογο του δράκου ), 8, ε4. V: α, β, β1, γ, γ4, δ, 83, ε, ε6, στ, στ2.

ΝΗΣΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ α. Δωδεκάνησα

14. ΛΑ 2193 Α, 20-23, Ψέριμος, «Τα 39 παλικάρια». Ο ήρωας νικά το δράκο και παίρνει τ' άλογο του, κερδίζει την Πεντάμορφη. IV: β, β1, γ, δ, ε. V'. β, β1, δ, 82, στ.

15. Ρίο, 159-179, Αστυπάλαια, «Ο κασίδης». Ενωμένο με το AT 725. Ι: α, α17, β, β4, γ6, γ7. ΙΙ: α, α1, β, β10, β!3, δ, δ1, 85.

β. Εύβοια-Σποράδες

16. ΛΦ 1422, 1-7, Κάρυστος, «Το αθάνατο νερό». Ι: α, α9, β, β14, γ, γ5 (καίγοντας τη, θα έχει χρυσό άλογο). IV: β, β3, γ, γ2, δ. V: α, α2, γ, γ2, ε, ε1 (νερό), ε3 (στην πλάτη), στ1, η.

17. Hahn2, 6, 197, Αγία Άννα Ιστιαίας, άτιτλο. Ι: α, α3, β, β4. IL α, α1, β, β2, 8, 84. ΙΙΙ: α, α14, γ, γ14. IV: α, α3, β, β1, γ, γ1, δ, ε. V: α, α1, β, β1, β2, Ύ> Υ?·

γ. Κρήτη

18. ΛΑ 2396, 151-167, Σητεία, «Τα τρία αδέρφια». Ι: α, α19, β, (32, γ!3. ΙΙ: β, β3. IV: β, β1, δ, ε. V: α, β, β1, γ, γ1, 8, ε, ε1, στ, η.

19. ΛΦ 638, 3-6, Ηράκλειο, άτιτλο. Η αρχή όπως το AT *735E (βλ. ανάλυση

Σελ. 273
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/274.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

στον Κατάλογο AT 700-749). Ι: α, α10, β, β12, γ13. ΙΙ: α, α1, β, β7, γ, γ7. ΙΙΙ: α, α3, β, β1, γ, γ3. IV'. α3, κάνει έναν άθλο και κερδίζει τη βασιλοπούλα. Αποκαλύπτεται ότι είναι ο χαμένος γιος του βασιλιά.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

20. ΛΑ 314, 2, Αρεόπολη Οιτύλου (Μάνη), "Το χρυσό λεοντάρι". Η αρχή όπως στο AT 530. ΙΙ: β18, γ, γ2. ΙΙΙ: β, β1, γ, γ3. V: β, β1, β4, δ, 82.

21. ΑΑ 1193, 23-24, Βελίτσα Ολυμπίας, "Ο Μπιλιμέμ". 7: α, α9, β, β3, γ6, γ7. ΙΙ: α, α2, β, β14, γ, γ1, δ, δ1. ΙΙΙ: α, α.1, β7, γ (με τα τρία άλογα), δ.

22. ΑΦ 304, 5-10, Μονεμβασία, άτιτλο. 7: α, α9, β, β5, γ!3. ΙΙ: α2, β, β!3, δ. ΙΙΙ: α, α5, α8, β, β1, γ, γ4, δ, ε, ε1. V'. α, α1, γ8, ε3, ε5, στ, στ1.

23. ΑΦ 1357, 13-15, Αίγιο, "Ο δράκος και το βασιλόπουλο". 7: α, α1, β, β4, γ2, γ7. ΙΙ: α1, β, β1, γ, γ1, γ2. ΙΙΙ: α, α1, β, β1, γ, γ1, δ, δ1.

24. Κουκουλές, 250-251, Βαμβακού Λακεδαίμονος, "Το παιδί και το στοιχειό". Ι: α, α10, β, β1, γ, γ1, γ7 (αυτό που δεν του έδωσε). ΙΙ: α, α2, β, β4. ΙΙΙ: α, α2, β, β3, γ, γ2, δ, δ4. V'. α, α3, συμφιλιώνεται με τον πατέρα του.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ α. Μικρά Ασία

25. Μικρασ. Χρον. Ζ' (1957), 396-402, Κόλντερε Μαγνησίας, Δυτ. Μ. Ασία, "Ο άκληρος βασιλιάς". 7: α, α3, β, β8 (όταν γίνεται δώδεκα χρονών), γ!3. ΙΙ: α, α1, β, β16. ΙΙΙ: α, α12, β, β7, γ, γ12, δ, δ8 (τρία απαγορευμένα δωμάτια). IV'. α, α1, β, β3, δ. V'. oc, α1, γ, γ6, ε, ε3, στ, στ5, η.

β. Πόντος

26. ΛΑ 725, 2, Σαμψούντα, "Τ' όραμα του βασιλόπαιδου". 7: α, β, β3. ΙΙ: β, β1, δ, 84. ΙΙΙ: α, α12, β, β7, γ, Τ12.

27. Αρχ. Πόντου ΙΑ', 1, 83-90, Οινόη, άτιτλο. Ενωμένο με το AT 303. Το βασιλόπουλο και το άλογο του χρυσώνονται από το νερό που πίνουν από τη βρύση.

γ. Καππαδοκία

28. Dawkins MGF, αρ. 545, Φάρασα, άτιτλο. Ενωμένο με AT 563. 7: α, "16. ΙΙ: α, β, β12 (καζάνι), δ, δ1. IV: α, α1, β, β1, γ, γ1, δ, ε, ε3. V: β, β2, δ, δ2, στ, στ7.

Σελ. 274
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/275.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Ο παραμυθιακός τύπος AT 314 είναι μια σύνθετη ιστορία με μεγάλη διάδοση και πολλές διαφορετικές εκδοχές. Είναι γνωστή σε όλη τη Βόρεια και Κεντρική Ευρώπη αλλά και την Εγγύς Ανατολή, τη Νότια Ασία, την Αμερική, στο Μισσούρι, όπου έχει μεταφερθεί από τους Γάλλους, και στους Ινδιάνους και στην Αφρική.

Ο AT 314 ονομάστηκε από τους Γερμανούς λαογράφους «το χρυσό παραμύθι» (Das goldene Märchen), λόγω του χρυσού σώματος ή των χρυσών μαλλιών του ήρωα αν και ο λαϊκός τίτλος του παρέμεινε παγκόσμια γνωστός με τον τίτλο «Ο κασίδης». Η ιστορία, αν και έγινε γνωστή από τους Grimm, πιστεύεται ότι είναι πολύ παλιότερη. Σύμφωνα με τον Delarue το θέμα του παραμυθιού συναντάται σε μακροσκελή ποιήματα του 12ου και 13ου αιώνα ως ιστορία του Robert le Diable· στη συνέχεια το βρίσκουμε σε παραδόσεις και exempta του μεσαίωνα, σε μορφή πρόζας το 15ο αιώνα, σε εμπορικές εκδόσεις το 18ο και 19ο αιώνα, διασκευασμένο σε ιπποτική ιστορία σύμφωνη με τις ιδέες του μεσαιωνικού χριστιανισμού.

Πιο κοντά στη λαϊκή εκδοχή της ιστορίας βρίσκεται ένα επεισόδιο από μια διήγηση του έργου του Petis de la Croix, Mille et un jours (1710-1712) με περσικές ιστορίες, η οποία σαφώς δεν περιέχει μόνο ανατολίτικα στοιχεία. Στην ιστορία αυτή ο Hormoz, γιος του βασιλιά του Αστρακάν, που γυρίζει τον κόσμο για να δει την πανέμορφη πριγκίπισσα της πόλης Carisme, τη Rezia, μεταμφιέζεται σε κασίδη και πιάνει δουλειά στο παλάτι του σουλτάνου. Εκεί με τα τραγούδια του και τους περίτεχνους χορούς του προσελκύει την προσοχή των αυλικών. Η βασιλοπούλα, μέσω της γκουβερνάντας της, ανακαλύπτει τα χρυσά μαλλιά του ήρωα, ο οποίος τελικά κερδίζει και την καρδιά της, μετά από διάφορες περιπέτειες.

Όσον αφορά τις ελληνικές παραλλαγές, η ιστορία είναι γνωστή σε όλες τις περιοχές της Ελλάδας. Υπάρχει μια υποδειγματική διασπορά από την Ήπειρο μέχρι την Κρήτη κι από την Πελοπόννησο μέχρι τη Θράκη και τη Μικρά Ασία. Στις ελληνικές παραλλαγές όμως το θέμα σπάνια περιλαμβάνει όλα τα επεισόδια, όπως ορίζονται στο Διεθνή Κατάλογο. Συνήθως, στο ένα τρίτο των παραλλαγών, ο AT 314 συνδέεται με τον παραμυθιακό τύπο AT 725 (Το όνειρο), με τον οποίο αρχίζει . Άλλες περιπτώσεις συμφυρμού είναι με τον AT 532 (Ο Μπιλμέμ) και τον AT 530 (// πριγκίπισσα τον γυάλινου βουνού). Συχνά επίσης κάποια επεισόδια του AT 314 ενσωματώνονται στον AT 300 ή στον AT 301Α (ο κασίδης με το κουτσό άλογο νικά τους εχθρούς του βασιλιά). Σπανιότερα ο AT 314 συμφύρεται επίσης

1. Βλ. Σημειώσεις στον AT 725, στον πρώτο τόμο του Καταλόγου (AT 700-749), σ 206-207.

Σελ. 275
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/276.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

με τους AT 563 (The Table, the Ass and thé Stick), AT 321 (H ψείρα), AT *735E (H άτυχη). Το μαγικό άλογο που μιλάει, ο ήρωας το βρίσκει συνήθως μέσα στο απαγορευμένο δωμάτιο" σε λίγες περιπτώσεις πρόκειται για το άλογο που ο ήρωας, με υπόδειξη του δράκου, ταΐζει με λάθος τροφή' το περιποιείται όμως και αυτό γίνεται ο βοηθός του. Λείπει επίσης το τελευταίο θέμα του Διεθνούς Καταλόγου, ο εξανθρωπισμός του αλόγου, όταν αυτό χάσει τη μαγική του φύση. Το θέμα της μαγικής φυγής ανήκει κυρίως στον τύπο AT 313, ωστόσο, όπως παρατηρεί ο Delarue εκεί το ίδιο το ζευγάρι μεταμορφώνεται σε διάφορα όντα, ενώ εδώ έχουμε μόνο μετατροπή αντικειμένων σε άλλα που θα γίνουν εμπόδια στην καταδίωξη του ήρωα. Ο ήρωας, ως κηπουρός του βασιλιά, σχεδόν πάντα καταστρέφει το χωράφι με το χρυσό του άλογο, με τη φορεσιά του η το χρυσό του σώμα, με μαλλιά χωρίς την κασίδα. Μ' αυτή τη μορφή τον βλέπει η βασιλοπούλα. Ο ήρωας δείχνει την πραγματική του αξία είτε φέρνοντας το φάρμακο του βασιλιά (πβλ. AT 551, The Sons on a Quest for a Wonderful Retnedy for their Father - Το νερό της ζωής) είτε αντιμετωπίζοντας τους εχθρούς του. Το θέμα του AT 314 συγγενεύει επίσης με τον AT 502 (Ο αγριάνθρωπος) από τον οποίο ελάχιστα διαφέρει.

Σελ. 276
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/277.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 315A

Σελ. 277
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/278.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 278
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/279.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 315A

Η στρίγκλα

AT: The Cannibal Sister Παραλλαγή πρώτη: Η στρίγκλα

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν μία μάνα και ένας πατέρας και είχαν τρία παιδιά, και τα τρία αγόρια. Επειδή όμως δεν είχαν κορίτσι, η μάνα παρακαλούσε μέρα και νύχτα τον θεό να της δώσει ένα κορίτσι κι ας είναι και στριγκλίτσα. Ύστερα από κάμποσο καιρό γεννήθηκε ένα όμορφο κορίτσι, που ήταν όμως στριγκλίτσα. Η οικογένεια αυτή είχε πρόβατα, άλογα και πολλά άλλα ζωντανά. Η στριγκλίτσα κάθε βράδυ πήγαινε στο στάβλο και έτρωγε από ένα πρόβατο. Τα πρόβατα λιγόστευαν και στο σπίτι άρχισαν να παραξενεύονται. Τι γίνονται άραγε τα ζωντανά μας; αναρωτιόντουσαν. Τα τρία αγόρια αποφασίσανε να πά.νε στο στάβλο και να φυλάξουν καρτέρι για να πιάσουν τον κλέφτη. Πήγε πρώτα ο μεγάλος και πήρε μαζί του το τόξο και τις σαΐτες του. Αλλά τη νύχτα τον πήρε ο ύπνος κι αποκοιμήθηκε. Η στριγκλίτσα κατέβηκε από την κούνια της, έγινε μεγάλη λάμνια, πήγε στο στάβλο, έφαγε ένα πρόβατο και πάλι γύρισε στην κούνια της να κοιμηθεί. Ο αδερφός της το πρωί είδε πως έλειπε ένα πρόβατο ακόμα. Το άλλο βράδυ, πάει ο άλλος αδερφός να φυλάξει καρτέρι αποφασισμένος να πιάσει δίχως άλλο τον κλέφτη. Αλλά κι αυτός το ίδιο έπαθε. Αποκοιμήθηκε χωρίς να το καταλάβει και η στριγκλίτσα μπήκε στο στάβλο, έκανε τη δουλειά της κι έφυγε πάλι για την κούνια της. Την άλλη μέρα ο τρίτος αδερφός λέει: "Πήγατε κι οι δύο σας και δεν μπορέσατε να κάνετε τίποτα. Απόψε θα πάω εγώ και δεν πρόκειται να μου ξεφύγει ο κλέφτης, θα τον πιάσω ο θεός να κατεβεί". Έφυγε αποφασισμένος να μη γυρίσει αν δεν πιάσει τον κλέφτη και πήγε στο στάβλο. Τη νύχτα, ενώ περίμενε κολλημένος στον τοίχο· του στάβλου κι ακίνητος, άκουσε ξαφνικά αντάρα μέσα στα πρόβατα και μια ανθρώπινη σκιά να μπαίνει ανάμεσα τους. Βάζει γρήγορα μια σαΐτα στο τόξο του, σημαδεύει και πετυχαίνει τον κλέφτη. Και τότε ο κλέφτης έφυγε. Ύστερα πάνω στη σαΐτα του είδε μαζί με αίματα ένα ανθρώπινο δάχτυλο. Κατάλαβε αμέσως πως ήταν της αδερφής του και πως αυτή δεν ήταν άνθρωπος αλλά στριγκλίτσα, όπως την ήθελε η μάνα της, όταν παρακαλούσε τον θεό να της δώσει ένα κορίτσι. Αμέσως πηγαίνει στο σπίτι και λέει στον πατέρα και στη μάνα και στ' αδέρφια του το και το. Η αδερφή τους είναι στρίγκλα κι αυτή τους τρώει

Σελ. 279
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/280.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

τα πρόβατα, γι αυτό πρέπει να φύγουνε, γιατί όταν φάει όλα τα πρόβατα θα φάει κι αυτούς. Αυτοί όμως είπαν πως δεν μπορούν να φύγουν και ν' αφήσουν το νοικοκυριό τους έρημο και σκοτεινό, θα καθήσουν στο σπίτι τους κι ας τους φάει η στριγκλίτσα. "Καλά", είπε ο μικρότερος αδερφός, "εγώ θα φύγω για να σωθώ, αν θέλετε κι εσείς να σωθείτε, ελάτε μαζί μου".

Έφυγε τότε αυτός και πήρε μαζί του τρία ζωντανά που ήταν φύλακες του σπιτιού τους, ασλάνι*, καπλάνι** και μικρό αλεπουδάκι. Στο δρόμο κουράστηκε και σταμάτησε σε μια βρύση, ήπιε νερό και έφαγε λίγες ελιές που είχε μαζί του και πέταξε τα κουκούτσια, που έγιναν τρία μεγάλα κυπαρίσσια το ένα κοντά στο άλλο.

Πέρασαν πολλά χρόνια από τότε και ο μικρός γιος πεθύμησε κάποια μέρα να γυρίσει στο σπιτικό του, να δει τέλος πάντων τι απέγιναν οι δικοί του. Καβάλησε λοιπόν το άλογο του και πάει. Από μακριά είδε το σπίτι του έρημο, και τη στριγκλίτσα πάνω στην ταράτσα, που κρατούσε το κεφάλι του πατέρα της, το πέταγε μια προς τα πάνω, το δάγκωνε και το ξαναπέταγε. Όλους τους είχε φάει η στριγκλίτσα και τελευταίο έτρωγε τον πατέρα της. Η στριγκλίτσα είδε από την ταράτσα που ήτανε ο αδερφός της και έκρυψε αμέσως το κεφάλι. Κατάλαβε τότε ο αδερφός της πως δεν μπορούσε να ξεφύγει, γι' αυτό να προχωρήσει κι ό,τι είναι να γίνει ας γίνει. Προχώρησε κι έφτασε στο σπίτι του. Η στριγκλίτσα τον καλοδέχτηκε και του είπε! "Άντε, αδερφόκα μου, πάνω στο σπίτι, κι εγώ θα πάω να αχιουρήσω το άλογο". Ανέβηκε αυτός πάνω κι η στριγκλίτσα πήγε στο στάβλο, έφαγε το ένα ποδάρι του αλόγου και σε λίγο ανέβηκε και του λέει: "Αδερφόκα μου, πόσα ποδάρια είχε το άλογο σου;" "Τέσσερα", αποκρίθηκε ο αδερφός. "Όχι, αδερφόκα μου, τρία είχε", λέει εκείνη. "Α! ναι, τρία είχε", λέει αυτός που κατάλαβε πως το ένα το έφαγε η στριγκλίτσα. Πέρασε κάμποση ώρα κι η στριγκλίτσα πήγε πάλι να αχιουρησεί το άλογο κι έφαγε και το άλλο ποδάρι. Σαν γύρισε ρώτησε πάλι: "Αδερφόκα μου, πόσα ποδάρια είχε το άλογο σου;" "Τρία", είπε αυτός. "Όχι, αδερφόκα μου", ξανάπε εκείνη, "δύο είχε". "Α! ναι, καλά λες, δύο είχε", είπε πάλι εκείνος. Ύστερα από λίγη ώρα η στριγκλίτσα πήγε πάλι να αχιουρησεί το άλογο. Αυτή τη φορά όμως άργησε να γυρίσει και ο αδερφός της περίμενε πάνω στο σπίτι και η καρδιά του έτρεμε. Τότε ένας ποντικός πετάχτηκε πίσω από μια κασέλα και του είπε: "Δυστυχισμένε αδερφέ, τι κάθεσαι; η στριγκλίτσα τρώει το άλογο τώρα και σε λίγο θα γυρίσει να φάει κι εσένα. Γι' αυτό βγάλε το παντελόνι σου, γέμισε το με στάχτη, κρέμασ' το στην παραστιά και φύγε για να γλιτώσεις".

Τότε σηκώθηκε αυτός και έκανε όπως του είπε ο ποντικός. Έρχεται η στριγκλίτσα, ψάχνει εδώ, ψάχνει εκεί να βρει τον αδερφό της, τίποτε. Κοιτάζει στην παραστιά, βλέπει το παντελόνι με τη στάχτη και ρίχνει μια πηδιά να το φτάσει.

* λιοντάρι

** τίγρη

Σελ. 280
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/281.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Με το χαμ που έκοψε και άνοιξε το στόμα γέμισε με στάχτη όλη. «Κερατά ρούχο», είπε, «θα σε βρω, που θα μου πας». Τινάχτηκε γρήγορα και βγαίνει έξω και το βάζει στα πόδια. Τρέχει και τον φτάνει. Τότε εκείνος ανέβηκε πάνω σ' ένα από τα τρία κυπαρίσσια, πήγε εκείνη από κάτω κι άρχισε να τρώει το κυπαρίσσι για να το σπάσει. Τότε αυτός πηδάει στο δεύτερο αλλά κι εκείνο άρχισε να το τρώει. Τότε κι αυτός πέρασε στο τρίτο. Πήγε πάλι η στριγκλίτσα κάτω απ' αυτό κι άρχισε να το τρώει. Τότε και ο αδερφός, που έβλεπε πως δεν μπορούσε να σωθεί, θυμήθηκε τα τρία ζωντανά του και φώναξε: «Ασλάνι, καπλάνι, πονηρό αλεπουδάκι!» Άκουσε το αλεπουδάκι και είπε στα άλλα.' «Βρε σεις, φωνάζει το αφεντικό μας». «Άντε καημένη, εμείς δεν το ακούσαμε και το άκουσες εσύ με τα μικρά αυτιά;» «Ασλάνι, καπλάνι, μικρό αλεπουδάκι!» ακούστηκε πάλι η φωνή. «Βρε, φωνάζει το αφεντικό μας», είπε πάλι το αλεπουδάκι. «Καλά λες», είπαν και τα άλλα που τώρα άκουσαν. Τρέχουν λοιπόν και τα τρία γραμμή στα κυπαρίσσια. Η στριγκλίτσα, που άκουσε να φωνάζει τα ζωντανά ο αδερφός της από πάνω από το κυπαρίσσι, έγινε αμέσως ένας μύρμηγκας και τρύπωσε κάτω από μια πέτρα. Σαν έφτασαν τα τρία ζώα το αφεντικό τους τους είπε! «Πέτρες, ξύλα, χορτάρια, χώματα, ό,τι βρείτε από κάτω φάτε τα όλα». Τα έφαγαν αυτά και μαζί έφαγαν και τη στριγκλίτσα. Κατέβηκε τότε αυτός κάτω και τους λέει: «Ξεράστε τα τώρα». Αφού τα ξέρασαν τα πήρε και τα τρία και πήγε να ζήσει ήσυχος στο σπίτι του πατέρα του.

ΛΦ 1604, 9-13 Παραλλαγή που συλλέχτηκε από την Κωνσταντίνα Σχολίδου το 1958 στο Αλιβέρι Εύβοιας. Αφηγήτρια, μια γυναίκα 40 ετών.

Παραλλαγή δεύτερη: Το βασιλόπουλο με την Πεντάμορφη (AT 315A + AT 590)

Ένας βασιλιάς είχε τρεις γιους και θηλυκό παιδί δεν έκαμε. Παρακαλούσανε λοιπόν με τη βασίλισσα ντου τον θεό να κάμουνε ένα θηλυκό παιδί κι ας είναι και αέριον. Ο θεός άκουσε την παρακάλεσιντονε και τους έστειλε ένα παιδί θηλυκό, που ήτανε όμως αέριο. Σιγά σιγά επέρνα ο καιρός και γίνηκε δώδεκα χρονών. Τότε ξαφνικά μια βραδιά έχασαν από το στάβλο ένα άλογο. Ο βασιλιάς εμπήκε σε ανησυχία γιατί δεν ήξερε ποιος έκλεψε το άλογο και το λέει τσι τρεις γιους του. Ο πρώτος λέει: «Εγώ, πατέρα, θα κάτσω να φυλάω με τη σαΐτα τη νύχτα στο στάβλο να δω ποιος μας κλεφτεί τα άλογα». Πραγματικά επήρε τη σαΐτα και έκατσε

Σελ. 281
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/282.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

και επαραφύλαε. Όμως σιγά σιγά τον επήρε ο ύπνος. Το πρωί που σηκώθηκε είδε πως έλειπε κι άλλο άλογο. Τρέχει και το λέει στον πατέρα ντου χωρίς να του πει πως εκοιμήθηκε. Τότες λέει ο δεύτερος γιος του βασιλιά: "Πατερά, εγώ θα πάω για να δω ποιος είναι ο κλέφτης". Την έπαθε όμως κι αυτός σαν τον πρώτο και όταν εξύπνησε έλειπε και τρίτο άλογο. Σαν τ' άκουσε ο τρίτος γιος του βασιλιά, που ήτανε κι ο πιο έξυπνος, λέει: "Εγώ, πατέρα, θα πάω, και θα δεις πως θα βρω τον κλέφτη".

Αυτός είχε μπει σε υποψία πως ήτανε η αδερφή ντου που τα 'κάνε τουτανά τα πράματα γιατί εθυμούντανε τσι παρακάλεσες των γονιών του. Δεν είπε όμως πράμα σε κανένα. Οι άλλοι ντου αδερφοί τον επεριπαίζαν γιατί τόνε ζηλεύανε. Όμως αυτός παίρνει το μαχαίρι ντου και πάει στο στάβλο. Βάλει το μαχαίρι με την κοπή απάνω, κάτω ες την γη εκειδά που εκαθότανε για να κτυπά η κεφαλή ντου πάνω σ' αυτό όταν θα τον πάρει ο ύπνος και να ξυπνά. Όντας θα ήτανε σ' τσι δύο η ώρα γροικά έναν αέρα και μπήκε στο δωμάτιο από το παραθύρι. Μόλις άκουσε αυτός αυτό το πράμα έριξε τη σαΐτα προς το μέρος εκείνο και εκατάλαβε πως εβάρηκε κάπου. Το πρωί βρήκε τα άλογα εντάξει. Στο μέρος που εκτύπησε η σαΐτα εβρηκε αίμα και ένα κομμάτι δαχτύλι. Αυτή (γιατί ήτανε η αδερφή του), είχε κτυπηθεί στο δαχτύλι και το 'χε κόψει η σαΐτα. Μόλις είδε αυτός το δαχτύλι είπε: πραγματικά θα 'ναι η αδερφή μου. Παίρνει το δαχτύλι και το πρωί επήγε στο παλάτι. Η αδερφή ντου ήτανε πεσμένη στο κρεβάτι άρρωστη και είχε δεμένο το δαχτύλι της για να μην το δούνε οι άλλοι. Σαν επέρνα η ώρα και δεν εσηκώνουντανε από το κρεβάτι επήγε η μάνα τζη και τσι λέει: "Δεν σηκώνεσαι παιδί μου; μήπως είσαι άρρωστη να φέρουμε το γιατρό;" Όμως εκείνη δεν ήθελε τίποτα να ακούει. Τότε ο μικρότερος αδερφός παίρνει τη μάνα του και τον πατέρα του και τους λέει: "Η αδερφή μου είναι αέριο κι αυτή έκλεφτε τα άλογα", και τους δείχνει το δαχτύλι και τους αναστορίζει την παρακάλεση που είχανε κάνει στο θεό. Λέει σε όλους: "Να φύγομε από εδώ όλοι και να την αφήσομε γιατί μια μέρα θα φάει όλη την πολιτεία και δε θα μείνει άνθρωπος".

Όμως ο βασιλιάς δεν το πολυπίστεψε και δεν ήθελε και να χάσει τα πλούτη του και δεν ήθελε να φύγει. Η μάνα του όμως εδέχτηκε κι αφού πήρε ό,τι χρειαζότανε κι έβαλε στην τσέπη της τρεις χουρμάδες, εφύγανε οι δύο τους με τα άλογα. Εβαδίζανε όλη την πρώτη μέρα και το βράδυ εκάτσανε να ξεκουραστούνε και να φάνε. Τότε η μάνα ντου του δίνει τον ένα χουρμά και του λέει: "Να τόνε φας και το σπόρο να τον φυτέψεις, γιατί θα χρειαστεί". Το ίδιο εγίνηκε και τσι άλλες δύο μέρες. Τελευταία επέσανε σ' ένα μέρος που ήτανε δράκοι. Πάνε κοντά και θωρούνε ένα μεγάλο σπίτι με μια σεδερένια πόρτα με σαράντα κερκέλους -όσοι ήτανε κι οι δράκοι- και επηγαίνανε όλοι μαζί οι δράκοι, κι έπιανε ο καθένας ένα χαλκά και σηκώνανε την πόρτα. Πιάνει ο μικρός με τα δύο ντου χέρια και προσπαθεί ν' ανοίξει την πόρτα. Τότε θωρεί πως είχε δύναμη σαν σαράντα δράκοι, γιατί αμέσως άνοιξε την πόρτα. Μπαίνουνε μέσα και θωρούνε δύο λαβέτζια και εβράζανε αγριόχοιροι μέσα. Αφού εφάγανε, εκαθήσανε εκεί λίγη ώρα. Ύστερα ο γιος λέει στη μάνα ντου:

Σελ. 282
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/283.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

"Εδά θα 'ρθούνε οι δράκοι, μόνο εγώ θα βγω στον όντα και να μη με μαρτυρήσεις". Αυτή έκατσε κάτω και εσκούπισε και εκαθάρισε. Μόλις γυρίσανε οι δράκοι ευχαριστηθήκανε και της είπανε να μείνει και να την έχουνε σαν μάνα. Σαν έφαγαν λέει ένας: "Ακούω ανθρωπινή μυρωδιά". Τότε λέει η μάνα του βασιλιόπουλου: "Δεν είναι πράμα, εγώ είμαι εδώ, γι' αυτό". Ένας από τσι δράκους όμως λέει: "Εγώ θα βγω να δω είντα 'ναι στον οντά". Μόλις εβγήκε, ο άλλος χωσμένος στην πόρτα από πίσω τον εσκότωσε και του κόψε το κεφάλι και τόνε πέταξε σε μια παλιόστερνα στην πίσω μεριά. Σαν είδαν οι άλλοι ότι δεν εγύριζε αποφάσισαν να πάει άλλος. Κι εγίνηκε το ίδιο και με τσι τριάντα εννιά. Του τελευταίου δεν του 'κόψε καλά το κεφάλι μόνο τόνε πέταξε μαζί μ' αυτό στη στέρνα. Τότε κατεβαίνει και το λέει στη μάνα του.

Κάτσανε εκεί ένα μήνα. Κοντά δε εκεί ήτανε ένας άλλος δράκος, αδερφός των σαράντα, και μια είχε μια αδερφή, την Πεντάμορφη, που την είχε κλεισμένη στο γυαλένιο ντου πύργο και μπροστά δύο λιοντάρια να τρώνε όποιον πήγαινε να μπει. Πήγε ο νεαρός μοναχός του, παρά τσι παράκλισες τσι μάνας του να μην πάει, και βλέπει μια γριά και την ρωτά πως θα μπει. Αυτή (ήτανε η τύχη ντου) του λέει: "Δεν μπαίνεις μέσα;". Τότε αυτός τήνε σκοτώνει. Πιο πέρα βλέπει ένα κριγιό και τόνε σκοτώνει και τόνε μοιράζει στα λιοντάρια και έτσι μπαίνει μέσα. Προχωρεί και θωρεί την Πεντάμορφη. Αυτή τόνε ρώτησε πως εμπήκε. Αυτός δεν της έλεγε, μα αυτή επειδή ήτανε μάγισσα εβρήκε με τα μάγια. Τότες του λέει: "Έρχεται ο αδερφός μου τώρα και θα σε φάει, μόνο να σε χώσω". Όμως αυτός της λέει: "Εγώ θα κάτσω να τόνε περιμένω". Αυτή ευχαριστήθηκε, γιατί είδε πως ήτανε δυνατός και τόνε αγάπησε, γιατί ήτανε γενναίος. Μόλις εμπήκε ο δράκος ετριγύριζε αλλά ήτανε κουρασμένος και έκατσε να ξεκουραστεί. Όταν ξεκουράστηκε, σηκώνεται και χύμα κατά του νεαρού. Επαλεύανε πολλή ώρα χωρίς κανείς να νικήσει. Τότε λέει ο δράκος στην αδερφή ντου: "Αδερφή μου, δος μου το ποτήρι με το κρασί που έχει τη δύναμη των δράκων, και τότε εγώ θα του δείξω". Της λέει όμως και το βασιλιόπουλο: "Δος μου ένα φιλί στο μάγουλο και θα δεις τότε, δράκε, πως είναι οι άντρες". Αυτό το 'πε ο καθένας δύο φορές και την τρίτη φορά η Πεντάμορφη του δίνει ένα φιλί στο μάγουλο και τότε το βασιλιόπουλο ρίχνει χάμω τον δράκο και τόνε σφάζει. Τότες επήρε την Πεντάμορφη γυναίκα του και εζούσανε καλά.

Όταν επέρασαν τέσσερεις-πέντε μήνες της λέει: "θα πάω να βρω τη μάνα μου". Αυτή όμως τον εμπόδιζε και του 'λέγε: "Μην πας, γιατί ο τελευταίος μου αδερφός που δεν τον έσφαξες καλά αναστήθηκε, γιατί του 'δώσε η μάνα σου το αθάνατο νερό και θα σε σκοτώσει. Η μάνα σου τόνε πήρε άντρα της και θα σε ψευθεί". Αυτός όμως επέμενε και στο τέλος έφυγε. Σαν έφευγε του δίνει αυτή δύο δισάκια και του λέει: "Όταν θα είναι να σε σκοτώσει ο αδερφός μου, θα του πεις να σε κόψει κομματάκια, να σε βάλει στα δισάκια, να σε φορτώσει στο άλογο και να τ αφήσει να τριγυρνά, κι αυτό που ξέρει θα σε φέρει πίσω να σε αναστήσω". Αυτός εμπιστευόμενος στη δύναμη του, που την είχε στην κεφαλή σε μια χρυσή τρίχα, και στην μάνα ντου, φεύγει.

Σελ. 283
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/284.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Όταν έφτασε, έλειπε ο δράκος και η μάνα ντου του έκανε παράπονα γιατί την απαρνήθηκε. Αυτή ήτανε συνεννοημένη με το δράκο και ετσιδά που τον εχάιδευε και τον εψείριζε του κόβει τη χρυσή τρίχα, και τότες μπαίνει ο δράκος και τόνε βάζει κάτω να τον σφάξει. Τότε αυτός του λέει ό,τι του 'χε πει η γυναίκα του. Έτσι κι έγινε και το άλογο τον εγύρισε πίσω. Η Πεντάμορφη παίρνει τα κομματάκια ντου και τα έβαλε σ' ένα γυαλένιο τραπέζι κι άρχιξε να τα ραφτεί. Σαν τον απόρραψε, με το αθάνατο νερό τον ανάστησε.

Πέρασε πάλι πολύς καιρός ευτυχισμένα. Όμως αυτός εθυμήθηκε την αδερφή ντου και τους άλλους και ήθελε να πάει να τσι δει. Εν τω μεταξύ είχε μεγαλώσει πάλι η τρίχα στην κεφαλή ντου και είχε αποκτήσει τη δύναμη του. Η γυναίκα του τον εμπόδιζε, όμως αυτός επέμενε. Εκείνη πάλι του λέει (με τα μάγια), ότι «η αδερφή σου έχει φάει όλη την πολιτεία και θα σε φάει, διότι έχει μεγαλύτερη δύναμη από σένα». Του δίνει τρεις τρίχες, μία από καπλάνι, μία από αρκούδα και μία από κουκούτσα και του λέει: «Όταν σου τύχει ανάγκη θα φωνάξεις του πρώτου δέντρου! «βοήθα μου!» και αυτό θα σε πάρει και θα σε πετάξει μακριά. Το ίδιο και στο δεύτερο. Στο τελευταίο δέντρο θα σε φτάσει και θα κινδυνέψεις να σε φάει. Τότε θα κάψεις τσι τρίχες και θα παρουσιαστούνε τα θηρία και θα τήνε πιάσουνε και η κουκούτσα θα γίνει σκάφη να τήνε σφάξεις μέσα για να μην πέσει το αίμα, διότι θα έπαιρνε ύστερα συνεχώς δύναμη, θα τσι παίξεις μια μαχαιριά κι αυτή θα σου πει', «κι άλλη, αδερφέ μου», όμως εσύ δεν θα τσι παίξεις άλλη γιατί θα ζωντανέψει να σε φάει».

Πάει αυτός και τη βρίσκει μόνη και έπαιζε μαντολίνο. Μόλις τον είδε εχάρηκε γιατί ήθελε να τόνε φάει. Τότε του λέει'. «Αδερφέ μου θα πεινάς, να κατεβώ να σου ψήσω αυγά κάτω και παίζε εσύ ωστόσο το μαντολίνο». Κατεβαίνει κάτω και άρχιξε να ακονίζει τα δόντια της. Τότε πηγαίνει ένας ποντικός και του λέει: «Δώσε μου το μαντολίνο και φύγε γιατί η αδερφή σου ετοιμάζεται να σε φάει». Πράγματι έτσι και έγινε. Έφυγε αυτός, τον κυνηγούσε εκείνη. Τότε κάνει αυτός όλα όσα του είχε πει η γυναίκα του. Στο τελευταίο δέντρο καίει τις τρίχες, έρχονται τα θηρία, παίζει σ' αυτήν μόνο μια μαχαιριά, αν και του φώναζε'. «Αδερφέ μου, δύο, να ξεκουραστώ», κι έτσι τη σκοτώνει και γυρίζει στη γυναίκα του την Πεντάμορφη, για να ζήσουνε πλέον ευτυχισμένοι.

ΛΦ 1572, 7-11. Συλλέχτηκε από τον Μιχάλη Σταυρουλάκη στην Καινά Αποκορώνου Χανίων. Του το διηγήθηκε ο Κωνσταντίνος Μαρκετάκης, 78 ετών.

Σελ. 284
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 265
    34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 314