Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Μπρούσκου, Αίγλη
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:34
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1999
 
Σελίδες:975
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τρίτο τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών του Γ. Α. Μέγα. Υπενθυμίζουμε ότι από το Αρχείο του Γεωργίου Α. Μέγα έχουν ήδη δημοσιευτεί δύο τόμοι. Ο πρώτος, που είναι και ο μόνος που πρόλαβε να δημοσιεύσει ο ίδιος ο συντάκτης του καταλόγου, περιέχει τους Μύθους Ζώων (AT 1-299) . Ο δεύτερος (δημοσίευμα του ΙΑΕΝ αρ. 23), που αποτελεί στην ουσία μία πρόταση επεξεργασίας του καταλόγου του Μέγα, περιλαμβάνει τους παραμυθιακούς τύπους AT 700-749 που αντιπροσωπεύουν το τελευταίο μέρος των Μαγικών Παραμυθιών. Ο παρών τρίτος τόμος περιέχει, πάντα σε αναφορά με τη διεθνή κατάταξη των Aarne-Thompson , τις ελληνικές παραλλαγές των παραμυθιακών τύπων AT 300-499, τύπων που καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος από αυτά που ονομάζουμε Μαγικά Παραμύθια (AT 300-749).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 24.63 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 315-334 από: 982
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/315.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 316

Σελ. 315
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/316.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 316
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/317.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 316

Το ταμένο παιδί

AT: The Nix of the Mill-pond Delarue-Tenèze: L'enfant promis à la sirène Grimm No 181 : Die Nixe im Teich

Ο Γιαννάκης και η κερά θάλασσα

Μια φορά κι έναν καιρό ήτανε ένας ψαράς και δεν είχε παιδιά, ένα βράδυ έβγαλε πολύ ψάρι και κουράστηκε κι είπε: "Αι, σε μένα τον καημένο, που δεν έχω παιδί να με βοηθήσ'". Κει που το 'λέγε, βγήκε η κερά θάλασσα και τον έπιασε το καΐκι τ' και τον είπε: "Αϊσέ με λένε, τι θέλεις από μένα;" "Είπα, Αι, σε μένα που δεν έχω παιδί να με βοηθήσ'". Η κυρά θάλασσα τον βοήθησε κι έβγαλε το ψάρ' και τον έδωσε ένα χρυσό μήλο να το δώσ' τη γυναίκα τ', να καν' παιδί. Ο γέρος το πήρε και στο δρόμο το καθάρισε και κείνος έβγαλε τις φλούδες και τις έφαγε και το 'πο μέσα φαγί έδωσε στη γριά. Το 'φάγε η γριά κι έμεινε έγκυα κι ο γέρος έμεινε έγκυος στο πόδι τ .

Ήρθ' ο καιρός να γεννήσ' η γριά, είπε στο γέρο: "Να πάρ'ς την τριχιά και τον μπαλτά, να πας να φέρ'ς ξύλα, να ψήσ'με το ψωμί". Πήγε ο γέρος, 'κει στο δρόμο σχίσθηκε το πόδι τ' μ' εν' αγκάθι κι έπεσε ένα κορίτσ' και πήγε ο σταυραετός κι το ανέβασ πάνω στο δέντρο, γέν'σε κι η γριά αρσενικό κι έκαμε το Γιαννακ τον αντρειωμένο.

Σαν μεγάλωσε, είπε στον πατέρα τ': "'γω, πατέρα, θα πάρω τις φίλ' μου και θα πάγω με το καΐκ' να συργιανίσω"' έπαιζε και καλό βιολί. Πήγε με τις φίλ' του στη θάλασσα και βγήκε η κερά θάλασσα να τον παρ , κείνος πέταξε και πήγε στα βουνά, έμειναν οι φίλ του και πήγανε και το είπανε στο γέρο πως ο Γιαννάκης πέταξε και τον εχάσαμε. Στα βουνά που γύριζε με τους μήνιδοι έζηγε με τα χόρτα. Μια μέρα, κει που πήγαινε ήταν όλα τα ζα, μερμήγκια, μέλισσες, σταυραετοί, λύκοι, τσακάλια και μάλωναν ποιος θα φάγει το παχύ και το πολύ κι ο Γιαννάκης καθούντανε και τα έβλεπε, γύρισανε και τον είδανε και τον φώναξαν: "Έλα να μας γλιτώσεις, να μας χωρίσεις αυτό που τρώμε". "Φοβούμαι", λέει ο Γιαννάκης, "μη με φάτε". "Δε σε τρώμε, κάνε μας το καλό". Πήγε κοντά και τους χώρισε το κρέας για τις σταυραετοί, για τα μερμήγκια, για τις μέλισσες και τα κόκαλα για τα τσακάλια και τις λυκ . Είπανε τα ζα: "Για το καλό που μας έκανες, τι θέλεις να σε

Σελ. 317
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/318.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

κάνουμε;" Ο μέρμηγκας τον δίνει ένα φτερό, κι ένα φτερό ο σταυραετός και τα 'βαλε μέσα στο μαντίλι τ , τα 'δέσε κι έφυε.

Κει που πάγενε, ήβρε έναν πύργο του βασιλέ κι είχε μέσα τα πρόβατα, τα κατσίκια, τα βόδια και μια φορά το χρόνο πήγαινε ο βασιλές για ν' αλλάξ' τις τσομπάνηδοι. Πήγ' ο Γιαννάκης κοντά, είδε που από 'να λιοντάρι φύλαγε τις σαράντα πόρτες, κάθησε από 'ξω στην ακρούλα κι άναψε ένα σπίρτο και κόρωσε το φτερό του μέρμηγκα. Παρουσιάστηκε ο μέρμηγκας και τον ρώτησε! "Τι θέλεις, αφέντη;" κι εκείνος είπε πως θέλει να τον κάνει μέρμηγκα να περάσει να πάγει μέσα. "Μάλιστα, αφέντη". Τον έκανε μέρμηγκα και πέρασε.

Μόλις πέρασε, έγινε πάλι άνθρωπος και χτύπησε την πόρτα, άκουσαν οι τσομπάνηδοι και τον ρώτησαν πως πέρασε μέσα από σαράντα λιοντάρια που φύλαγαν τις σαράντα πόρτες και δεν τον έφαγαν. "Ξέρω κι εγώ;" λέει ο Γιαννάκης, "αφήστε με απόψε να κοιμηθώ". Πήγαν απάνω κι είπαν στο βασιλέ: "Αφέντη βασιλέ, ήρθε ένα παλικάρι, πως πέρασε μεσ' από σαράντα λιοντάρια που φύλαγαν τις σαράντα πόρτες και δεν τον έφαγαν είναι θάμα, γύρεψε απόψε να κοιμηθεί και το πρωί να φύγει". Ο βασιλές έδωσε την άδεια. Το πρωί τον είδε, τον άρεσε και τον έκανε τσομπάνη.

Κάθε πρωί άρμεγαν το γάλα και το 'στελναν στο παλάτι του βασιλέ στην πολιτεία, ώσπου να το πάνε κρύωνε και δεν είχε αφρό, σαν πήραν τον Γιαννάκη τσομπάνη και το στέλναν με τα κείνονα, το γάλα ήτανε ζεστό και με τον αφρό. Μόλις τον έδωσαν να πάγει το γάλα, άναψε τη φτερούγα του σταυραετού, παρουσιάστηκε ο σταυραετός και τον είπε! "Τι θέλεις, αφέντη μου;" "Να με πας στο παλάτι του βασιλέ". Ο Γιαννάκης κάθησε στις φτερούγες του και πήγε το γάλα ζεστό, αυτό γίνουνταν κάθε πρωί. Η βασιλοπούλα αγάπησε τον Γιαννάκη αν κι ήτανε αρραβωνισμένη με τον ιγιό του βεζίρη.

Ένα βράδυ, πήγε ο σταυραετός τον Γιαννάκη απ' το παράθυρο στην κάμαρα της βασιλοπούλας, άλλαξε τις λαμπάδες που έκαιγαν στο κρεβάτι της, του κεφαλιού έβαλε στα ποδάρια και του ποδαριού στο κεφάλι, έφαγε το παξιμάδι κι ήπιε το μισό σερμπέτι κι έφυγε. Δυο νύχτες το 'κάμε. Την τρίτη μέρα λέγει η βασιλοπούλα στη βασίλισσα τη μητέρα της: "Να με στείλετε διπλό σερμπέτι, διπλό παξιμάδι και μαστίχα για να μασώ τη νύχτα, γιατί δεν έχω ύπνο αυτές τις νύχτες", για να ιδεί ποιος ερχόταν τη νύχτα. Η βασιλοπούλα έπεσε στο κρεβάτι και μασούσε μαστίχα για να μην αποκοιμηθεί, πήγε πάλι ο Γιαννάκης, η βασιλοπούλα έκαμνε που κοιμάται, άλλαξε τις λαμπάδες, έφαγε το παξιμάδι, ήπιε το σερμπέτι, φίλησε τη βασιλοπούλα κι η βασιλοπούλα τον δάγκασε στο λαιμό. Ο Γιαννάκης άναψε τη φτερούγα του σταυραετού, ήλθε ο σταυραετός, κάθισε στις φτερούγες του και πέταξε απ' το παράθυρο.

Το πρωί, η βασιλοπούλα διέταξε τις δούλες σαν έλθει ο καινούργιος ο τσομπάνης να τη φωνάξουνε. Το πρωί, σαν ήλθε, τη φώναξαν. "Γιατί, Γιαννάκη", τον ρωτάει, "φορείς στο λαιμό σ' λερό μαντίλι; τι έχεις;" "Στραβοκοιμήθηκα και με πονεί". Η βασιλοπούλα άρπαξε το μαντίλι κι είδε τη δαγκαματιά. "Συ ήσουνα

Σελ. 318
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/319.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

που ήρχουσαν κι άλλαζες τις λαμπάδες κι έτρωγες το παξιμάδι κι έπινες το σερμπέτι; Από σήμερα να φύγεις από κει που είσαι τσομπάνης, από τροφή και ύπνο μη σε μέλει. Τω είμαι αρραβωνιασμένη με του βεζίρη τον ιγιό, θα τον αφήσω και θα πάρω σένα".

[... Ο γιος του βεζίρη τον καλεί σε μονομαχία. Ακολουθώντας τη συμβουλή της βασιλοπούλας, ο Γιαννάκης παίρνει μια γριά φοράδα και της κόβει τα τσίνορα, τη χτενίζει, της δίνει να πιει κρασί και να φάει σταφίδες. Νικάει τον αντίπαλο του, του κόβει τη μύτη και πηγαίνει στη θάλασσα να πλυθεί. Η θάλασσα τον αρπάζει και τον αρραβωνιάζει με τη μεγάλη της κόρη...] Η βασιλοπούλα αρρώστησε από τον καημό, γιατροί ανέβαιναν, γιατροί κατέβαιναν, την αρρώστια δεν μπορούσανε να τη βρούνε. Τη λέγει ο βασιλές: "Τι έχεις, κόρη μ';" "Πατέρα, να με πάρεις ένα χρυσό κάτεργο με σαράντα χρυσιά κουπιά και σαράντα κοπέλες για ναύτες, να με τις ντύσεις αντρίκια κι εγώ θα πάγω να βρω τον Γιαννάκη".

Ο βασιλές έδωσε διαταγή κι ως το βράδυ ήτανε το κάτεργο έτοιμο, ο καιρός πήγε πρίμα, μπήκε η βασιλοπούλα κι έφυγαν και πήγανε κατ' απ' τα παράθυρα του παλατιού της κερά θάλασσας. II βασιλοπούλα έπιαζε το χρυσόμηλο κι έλεγε!

- Ανέβα μήλο κατέβα ρόδι να σε ρωτήσω τι κάνει η κόρη.

- Πλέκει γαϊτάνι και δεν αδειάζει.

Την κερά θάλασσα η κόρη της την είπε: "Είν' ένα παλικάρι όμορφο και παίζει ένα χρυσό μήλο και το θέλω το μήλο". Πήγε η κερά θάλασσα και το γύρεψε: "Δος με, παλικάρι μου, το μήλο που παίζεις". Είπε το παλικάρι: "Δείξε με το γαμπρό που έκανες αυτές τις μέρες να στο δώσω". Βγήκε ο Γιαννάκης λίγο και τον είδε. Πήρε το μήλο η κερά θάλασσα.

[...Την άλλη μέρα παίζει η βασιλοπούλα λέγοντας τα ίδια λόγια. Η άλλη κόρη της θάλασσας θέλησε το δεύτερο μήλο...]

Βγήκε η κερά θάλασσα: "Δος με, παλικάρι μου, και τ' άλλο σου το μήλο", βγήκε ο Γιαννάκης ως τη μέση, τον είδε η βασιλοπούλα κι έριξε το μήλο. Την άλλη μέρα λέγει η βασιλοπούλα στους ναύτες: "Να είσαστε έτοιμοι και θα τον πάρω". Η βασιλοπούλα παίζει και τ' άλλο χρυσόμηλο και λέει τα ίδια λόγια. Η μικρότερη κόρη λέγει στη μητέρα της: "Κι εγώ θέλω μήλο". Η κερά θάλασσα ανέβηκε επάνω και λέγει: "Παλικάρι μου, δος με και τ' άλλο μήλο". "Σαν ανέβει και πατήσει στις φούχτες ο γαμπρός σ', θα σε δώσω και τ' άλλο". Πήγε η κερά θάλασσα και φώναξε τον Γιαννάκη: "Έλα, Γιαννάκη μου, να σε διούνε, να μας δωσ' νε και τ' άλλο μήλο". Ο Γιαννάκης βγήκε και στάθηκε στις φούχτες της κερά θάλασσας, η βασιλοπούλα ρίχνει το μήλο, αρπάζει τον Γιαννάκη και δρόμο για τη στεριά, τον πήγε στον πατέρα της και τον είπε: "Αυτός είναι ο αρραβωνιστικός μου". Ο βασιλές και η βασίλισσα, ολόχαροι που ήλθεν η βασιλοπούλα κι ο Γιαννάκης, στο παλάτι γίνουνταν μεγάλες ετοιμασίες για τη στεφάνωση κι ήλθαν απ' όλο το βασίλειο. Ο γάμος βάσταξε σαράντα μέρες και σαράντα νύχτες, άρχονται, φτωχοί έφαγαν στο βασιλικό τραπέζι, εκατό μάγειροι μαγέρευαν τα καλύτερα φαγιά.

Σελ. 319
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/320.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Ήμουνα κι εγώ εκεί κι έφαγα, έδωσαν και μένα μια σακούλα φλουριά, περνώντας απ' το ποτάμι, άκουσα που φώναζαν "βρακ, βρακ", θάρρεψα κι έλεγα "μπρακ, μπρακ" και τ' άφησα κι έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα.

Ελπινίκη Σταμούλη-Σαραντή, θρακικά 16 (1941), 117-122, Αδριανούπολη (σημ. Τουρκία.)

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Η γέννηση του ήρωα

α! Ο ήρωας γεννιέται μετά από συμφωνία ενός ψαρά (άλλο) μ' ένα στοιχειό της θάλασσας" α1: τη Γοργόνα' α2: τη Λάμια του Αιγαίου' α3: το μεγάλο ψάρι' α4: το στοιχειό του ποταμού' α5: άλλο.

β: Κατά τη συμφωνία, ο ήρωας πρέπει να παραδοθεί στο στοιχειό' β1: όταν θα γίνει δώδεκα χρονών β2: σε άλλη ηλικία' β3: σε αντάλλαγμα ενός φορτίου ψαριών β4: για να σώσει τη ζωή του πατέρα του' β5: για να σώσει ένα πλοίο' β6: άλλο.

γ: Όταν έρχεται η ώρα, το στοιχειό ζητάει το παιδί, αλλά εκείνο καταφέρνει να το σκάσει' γ1: κρατώντας ένα σταυρό' γ2: κλαίει κι ο βράχος που πάνω του στέκεται λιώνει, ξεκολλάει και τον παίρνει μακριά' γ3: φεύγει μακριά από την ακτή· γ4: άλλο.

δ: Τον ήρωα τον έχουν μοιράνει να πνιγεί στα δώδεκα' δ1: δύο μάγισσες που τον είδαν να γεννιέται' δ2: και να σωθεί χάρη σε μια μεγάλη αγάπη' 83: από μία τρίτη μάγισσα.

ΙΙ. Οι περιπέτειες του ήρωα

α: Περιπλανώμενος ο ήρωας δέχεται τα δώρα τριών (άλλο) ζώων α1: ενός λιονταριού' α2: ενός μυρμηγκιού' α3: ενός αετού' α4: άλλου' α5: που του δίνουν μία μαγική τρίχα' α6: άλλο' α7: γιατί τους μοίρασε δίκαια ένα σφάγιο' α8: άλλο.

β: Ο ήρωας κατακτάει την πριγκίπισσα' β1: μεταμορφωνόμενος σε αετό' β2: και φέρνοντας το γάλα ζεστό από τη στάνη στο παλάτι' β3: σε λιοντάρι' β4: δέρνει τη Γοργόνα και το σκάει' β5: προκαλεί ένα σεισμό την ώρα που πάνε να τον κρεμάσουν β6: άλλο.

Σελ. 320
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/321.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

γ: Πραγματοποιεί τα αδύνατα ζητήματα που θέτει ο βασιλιάς' γ1: στον πόλεμο μεταμορφώνεται σε λιοντάρι (ή δράκο) και κατατροπώνει τον εχθρικό στρατό' γ2: άλλο.

δ: Καταφέρνει να ξεχωρίσει την πριγκίπισσα και την παντρεύεται.

ε: Συναντάει την κόρη του δράκου (AT 313) που τον βοηθάει να πραγματοποιήσει τα αδύνατα ζητήματα.

στ: Ο σωσίας του ήρωα προσπαθεί να αποπλανήσει τη γυναίκα του, αλλά αυτή τον αναγνωρίζει γιατί αυτός δεν μπορεί να μεταμορφώνεται.

ΙΙΙ. Ο ήρωας φυλακισμένος

α: Το στοιχειό της θάλασσας κλέβει τον ήρωα' α1: μεταμφιεσμένο σε μουσικό που πηγαίνει στη γιορτή· α2: καθώς ο ήρωας πλησιάζει στην ακτή' α3: άλλο.

β: Η γυναίκα του ήρωα προσφέρει τρία χρυσά μήλα (ή άλλο) στο στοιχειό και ζητάει να την αφήσει να τον δει μέχρι το λαιμό, μέχρι τη μέση και στο τέλος ολόκληρο· β1." οπότε ο ήρωας γίνεται πουλί και πετάει μακριά (μαζί με τη γυναίκα του)· β2: με τη βοήθεια του αετού' β3: άλλο.

γ: Ζητάει από το στοιχειό να χτυπήσει το χώμα τρεις φορές, και φυτρώνουν τρία δέντρα όπου καταφεύγει ο ήρωας' γ1: ένα ζώο βοηθός σκοτώνει το δαίμονα και σώζει τη ζωή του ήρωα' γ2: γυρνάει στη μητέρα του.

δ: Η πριγκίπισσα τον χάνει για πάντα· δ1: ο ψαράς γίνεται πλούσιος· δ2: άλλο.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 2753, 177-189, Ζαγόρια, άτιτιλο. Ι: α3, β3, γ4 (η Παναγία τον προειδοποιεί για τον κίνδυνο). ΙΙ: α1, α2, α3, β1, β2, γ1. ΙΙΙ: α, α2, β.

2. ΛΦ 1653, 10-15, Πρέβεζα, "Το παιδί με το ψάρι". Ι: α3, γ3. Π: α1, α2, α4 (ο δράκος), στ, γ, γ1. ΙΙΙ: α, α2, β.

3. Hahn 1, 5, 85, Ζίτσα Δωδώνης, "Vom Prinzen, der vom Drakos gelobt wurde". Στην αρχή συμφυρμός με το AT 898*: Μία πεθερά στέλνει τις νύφες να μαζέψουν ξύλα στο δάσος. Μία από τις τρεις είναι έγκυος και μένει μόνη της. Κλαίει και παρουσιάζεται ένας παπάς που είναι ο διάβολος μεταμφιεσμένος

Σελ. 321
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/322.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

και της ζητάει να του τάξει το παιδί που θα γεννηθεί για να τη βοηθήσει. Όταν γίνεται το παιδί δώδεκα χρονών έρχεται να το πάρει από το σχολείο, αλλά εκείνο το σκάει. Στη συνέχεια συμφυρμός με το AT 315: ο ήρωας αποκτάει τρία άγρια ζώα και τα χαρίζει σε μια γριά σε μία έρημο. Όταν έρχεται ο διάβολος τα ζώα τον ξεσκίζουν. Ο ήρωας προχωράει σε μία δεύτερη έρημο. ΙΙ: α2, α3, α4 (μία μύγα, ένας δράκος), β, β6 (φέρνει το αθάνατο νερό στην πριγκίπισσα), β2, γ1 (στο δράκο). Ο δράκος εμφανίζεται τη στιγμή που ο ήρωας πίνει νερό σε μία πηγή. Η πριγκίπισσα του υπόσχεται τα τρία ζώα, αν την αφήσει να δει τον ήρωα ολόκληρο. Τα ζώα σκοτώνουν το δράκο.

4. Hahn 2, 5, 192, Ζαγόρια, άτιτλο. Στην αρχή συμφυρμός με το AT 315: ο ήρωας έχει τρία ζώα που ξεσκίζουν το διάβολο όταν εκείνος τον απειλεί. ΙΙ: α1, α2, α3, γ (της βασιλοπούλας). Νικά έως ότου βγαίνει ο διάβολος από τη βρύση και τον αρπάζει. Τα ζώα τον σκοτώνουν, μόλις ο ήρωας ξεπροβάλλει ολόκληρος.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

5. ΑΦ 1791, 1-8, Τρίκαλα, "Αϊτός να γένου με τα χρυσά φτερά". Ι: α5 (η θάλασσα), β3, γ3. ΙΙ: α1, α2, α3, β1, γ1, στ. ΙΙΙ: α, α2, β.

6. ΑΦ 715, 1-6, Τρίκαλα, "Ο ψαράς και τα 5 παιδιά του". Ι: α2, γ3. ΙΙ: α2, α4 (σκύλος, αλεπού). Παραλλαγή κολοβή.

ΘΡΑΚΗ

7. ΛΑ 316, 1, Αίνος (σημ. Τουρκία), "Το ψαραδοπαίδι". Ι: α5 (η βασίλισσα της θάλασσας), γ3. ΙΓ. α1, α2, α3, β1, β2, γ. ΙΙΙ: α, β.

8. ΛΑ 316, 3, Αίνος (σημ. Τουρκία), "Ο θαλασσινός". Όμοιο με το ΛΑ 316,1.

9. ΛΑ 2343, 403-409, Καστανιές (σημ. Τουρκία), "Το παιδί που το πήρε ο θεός της θάλασσας". Ι: α5 (στον θεό της θάλασσας), γ3. ΙΓ. α1, α2, α3, β1, β2, δ, γ1. ΙΙΙ: α, α2, β.

10. Αρχ. Θρ. Θησ. Η', 185-187, Πέτρα Σαράντα Εκκλησιών (σημ. Τουρκία), "Του φτωχού ψαρά το παιδί". Ι: α5 (στη φώκια). ΙΙ: α1, α2, β, β2, γ1. ΙΙΙ: α, α2, β.

11. Θρακικά 16, 15, 117-122, Αδριανούπολη (σημ. Τουρκία), "Ο Γιαννάκης κ' η κυρά θάλασσα". Ι: α5 (στη θάλασσα), γ3. ΙΙ: α2, γ. ΙΙΙ: α, α2, β.

Σελ. 322
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/323.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

12. ΛΑ 316, 5, Επαρχ. Κοζάνης, άτιτλο. Ι: δ, γ3. ΙΙ: α!,α2, α3, γ, δ, στ. II'. α, α2, β. Συμφυρμός με AT 302.

13. ΛΑ 1180, (ΣΜ 10), 37, Μεσημέρι θεσσαλονίκης, άτιτλο. Ι: α1, β3, γ3. ΙΙ: α1, α2, α3, στ, δ.

14. ΛΦ 1552, 29-32, Σαμαρίνα Γρεβενών, «Παιδί, λιοντάρι, αετός και μυρμήγκια». Ι: 81, 82, 83. ΙΙ: α1, «2, α3, β1, γ1. ΙΙΙ: α, α2, β.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

15. Dawkins MGF, 7, 29-35, Χίος, «The child from the sea». Ι: α, α5 (ο ψαράς πιάνει ένα πολύ μεγάλο ψάρι που του δίνει δύο λέπια για να τεκνοποιήσει' το ένα πρέπει να το φάει ο ίδιος και το άλλο η γυναίκα του. Το ψάρι του αποκαλύπτει ότι είναι η κυρά της θάλασσας και του ζητά να την ξανασπρώξει μέσα στο νερό), β, β2 (δεκαοκτώ χρονών), γ. ΙΙ: α, α1, α2, α3, α6 (από το λιοντάρι παίρνει τη δύναμη να μεταμορφώνεται σε λιοντάρι και να νικάει πάντα τους εχθρούς του στη μάχη' από τον αετό παίρνει τη δύναμη να μεταμορφώνεται σε αετό και να πηγαίνει όπου θέλει' από το μυρμήγκι παίρνει τη δύναμη να γίνεται μυρμήγκι και να ξεφεύγει εύκολα), β, β1, β2 (και την παντρεύεται). ΙΙΙ: α, α2, β, β1.

16. Folk-Lore XI, 5, 113-115, Μυτιλήνη, «The fisherman's son». 7: α5 (ο ψαράς αναγκάζεται να τάξει το γιο του στο θηρίο που βγήκε από τη θάλασσα για να μην τον φάει και το θεριό τον γεμίζει ψάρια), β, β6 (στην τακτή προθεσμία, ο ήρωας σπρώχνει τον πατέρα του στο νερό, το θηρίο τον καταπίνει κι έτσι ο ίδιος γλιτώνει). ΙΙ: α, α6 (του δίνουν το χάρισμα να μεταμορφώνεται ανάλογα), α7, β, β1, β6 (σαν μυρμήγκι χώνεται στο δωμάτιο της και τρώει το φαγητό της), γ, γ2 (μεταμορφώνεται σε λιοντάρι και μετακινεί το ογκώδες μάρμαρο, το μήλο της βασιλοπούλας πέφτει σ' αυτόν). ΙΙΙ: α, α2, β, β1.

β. Δωδεκάνησα

17. Jahresgabe (1965), 61-67, Κάσος, «Η Γοργόνα». 7: α, α1, β, γ4 (το παιδί εγκαταλείπεται από τον πατέρα του σ' ένα ερημονήσι). ΙΙ: α, α7 (τον αρπάζει ο αετός και τον σώζει από τη Γοργόνα που θέλει να τον φάει), β, β6 (παίρνοντας μέρος στο διαγωνισμό από τον οποίο κανένας δε βγαίνει ζωντανός). Συμφυρμός με το AT 329 (όπ. βλ. ανάλυση: ΙΙΙ: α, α1, β, β2, β4, β6, γ, γ1, γ3, γ5, γ6, ε, ε2). ΙΙΙ: α, α3 (η βασιλοπούλα καίει την τρίχα του αετού κι εκείνος καταφτάνει κι αρπάζει τον ήρωα από τη Γοργόνα πριν προλάβει να τον βουτήξει στη θάλασσα), 82 (η Γοργόνα αρπάζει το παιδί τους' απαρηγόρητος

Σελ. 323
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/324.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ο πατέρας κατεβαίνει κι αυτός στο ίδιο μέρος· τον αρπάζει κι αυτόν η Γοργόνα).

18. Λαογρ. ΙΣΤ', 137-144, Κάρπαθος, "Ο Ψαράς". Ι: α5 (ο ήρωας είναι γιος ψαρά που, μια μέρα που δεν έχει ψάρια, επικαλείται το διάβολο' εκείνος εμφανίζεται και του γεμίζει τα δίχτυα), β, β3, γ, γ1. II'. α, α1, α2, α3, α6 (του δίνουν το χάρισμα να μεταμορφώνεται σαν κι αυτά), α7, β, β1, β2, β6 (μεταμορφώνεται σε μυρμήγκι και την τσιμπάει. Η πριγκίπισσα, δαγκώνοντας τον, του κόβει το δάχτυλο), β5, γ1. ΙΙΙ: α, α2, α3 (ο εξαποδώ της θάλασσας τον χώνει μέσα σ' ένα βαρέλι), β3 (η γυναίκα του βάζει ανθρώπους να ψάχνουν για χρόνια τη θάλασσα, ώσπου να βρεθεί το βαρέλι. Τον βρίσκουν παγωμένο, τον συνεφέρουν και με το φτερό του αετού που έχει στα ρούχα του πετάει μακριά).

γ. Εύβοια-Σποράδες

19. ΛΑ 1275, (ΣΜ 105), 13-16, Καστέλα Χαλκίδας, "Το λιοντάρι". Ι: α (γιος παπά), α5 (ταμένο στο λιοντάρι που βγήκε από τη θάλασσα), β, γ, γ4 (ο πατέρας του το φυγαδεύει αλλά το παιδί αποκοιμιέται στο δρόμο, μένοντας πίσω από τους συντρόφους του). ΙΙ: ε, στη συνέχεια συμφυρμός με το AT 400: ο ήρωας κλέβει το μαντίλι της δρακοπούλας και, για να της το επιστρέψει, τη βάζει να ορκιστεί στο γάλα της μάνας της. Την κάνει γυναίκα του. Ο δράκος του βάζει αδύνατα ζητήματα, να κόψει με μια τσεκουριά σαράντα κυπαρίσσια, να του φέρει το άλογο του" επιτελεί τα ζητήματα (φτιάχνει πριόνι με σαράντα τρίχες από τα μαλλιά της γυναίκας του). Ακολουθεί γάμος.

20. Ρήγας, 9, 36-42, Σκιάθος, "Η Γοργόνα". Ι: α, αϊ (η Γοργόνα ακινητοποιεί το καράβι του καπετάνιου, του δίνει ένα κόκαλο που αν το φάει η γυναίκα του θα κάνει παιδί), β, β12 (δεκαπέντε χρονών), γ, γ4 (ο πατέρας εγκαταλείπει το παιδί μόνο του στα βράχια). ΙΙ: α, α1, α2, α3, α6 (το χάρισμα να μεταμορφώνεται), α7, α8 (ο ήρωας μεταμορφώνεται σε λιοντάρι και γλιτώνει από τη Γοργόνα που πάει να τον αρπάξει, τη ρίχνει ανάσκελα και απομακρύνεται μεταμορφωμένος σε αετό), β, β1, β2, β6 (μυρμήγκι, μπαίνει στο κρεβάτι της και κοιμάται μαζί της), γ1. ΙΙΙ: α, α2, β, β3 (ξανασμίγει με τη βασιλοπούλα).

δ. Κρήτη

21. ΑΦ 567, 5-9, Περιβόλια Χανίων, "Ο Ψαράς". Ι: α, α5 (του Αράπη), β, β4, γ. III α, α1, α2, α3, α4, α6 (το χάρισμα να μεταμορφώνεται), α7, β, β6 (γίνεται μυρμήγκι και την παντρεύεται. Ο βασιλιάς τους διώχνει· ζουν καταφρονεμένοι ως τη μέρα που γίνεται πόλεμος), γ1, γ2 (και χάνει στη μάχη ένα δάχτυλο). ΙΙΙ: α, α3 (περνώντας από το ποτάμι), β, β1, β3 (ο βασιλιάς αναγνωρίζει το νικητή του πολέμου από το κομμένο του δάχτυλο).

Σελ. 324
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/325.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

22. ΛΦ 1774, 9-15, άτιτλο. Ι: α, β, β3, γ, γ3. ΙΙ: α, α1, α2, α3, α5, β, β1, β2, β6 (σαν μυρμήγκι περνάει το γεφύρι με τα λυσσασμένα σκυλιά, μπαίνει στο δωμάτιο της βασιλοπούλας που τον ερωτεύεται. Ζουν καταφρονεμένοι ως τη μέρα που ο ήρωας κερδίζει τον πόλεμο, μεταμφιεσμένος σε λιοντάρι), δ (το χρυσό μήλο πέφτει σ' αυτόν. Ο βασιλιάς τον αναγνωρίζει από το μαντίλι που είχε δέσει στο δαχτυλάκι του). ΙΙΙ: α, δ, δ1.

ε. Κυκλάδες

23. ΛΑ 1395, 5, 89-98, Τήνος. 7: α, β, β3. ΙΙ: α, α2, α3, α4 (ο δράκος), α6 (το χάρισμα να μεταμορφώνεται), α7, β, β1, β6 (μυρμήγκι που μπαίνει στο δωμάτιο της και την κατακτά. Ο πατέρας της δεν καταφέρνει να τον ξετρυπώσει), γ1. ΙΙΙ: α3 (το ψάρι χάφτει τον ήρωα που πλησιάζει στην ακτή), β (το ψάρι ξερνάει τον ήρωα που φεύγει μαζί με τη γυναίκα του).

24. ΛΑ 1397, 6, 19-28, Άνδρος, «Η Γοργόνα». 7: α5 (το παιδί ταμένο στη Γοργόνα), β6 (που έκανε το ακινητοποιημένο πλοίο του πατέρα του να προχωρήσει), γ, γ3. ΙΙ: α, α1, α2, α3, α6 (το χάρισμα να μεταμορφώνεται), β, β6 (σε μυρμήγκι που μπαίνει στο δωμάτιο της και την κατακτά), γ1, γ2 (παντρεύεται τη βασιλοπούλα). ΙΙΙ: α, α2, β, β1.

25. ΛΦ 1708, 1-6, Βόθροι Νάξου, «Το ψάρι και το παλικάρι». 7: α, α3 (που ονομάζεται Αλίμονος και του δίνει τρία μήλα από τη μηλιά της Αφρικής για να αποκτήσει παιδί), β, β2 (είκοσι τεσσάρων χρονών), β3, β6 (τον κάνει πλούσιο), γ. ΙΙ: α, α1, α2, α3, α5, γ2 (πραγματοποιεί τα ζητήματα της βασιλοπούλας: ξεχωρίζει, με τη βοήθεια των μυρμηγκιών, καρπούς σε μια νύχτα' φέρνει, με τη βοήθεια του λιονταριού, το αθάνατο νερό' εξηγεί γιατί από τα εξήντα αντιδοκαρα των δώδεκα δοκαριών τα μισά είναι μαύρα και τα μισά άσπρα - ο χρόνος με τις μέρες και τις νύχτες. Ακολουθεί γάμος). ΙΙΙ: α, β (η βασιλοπούλα παίρνει τα τρία χρυσά μήλα από τη μηλιά της Αφρικής), β2, β1.

26. ΝΕΑ 2 (1874), 36, 122, Νάξος, «Ο Γιάγκος». 7: α (τη μάνα της θάλασσας), β, β2 (δεκαοχτώ χρονών, για να παντρευτεί την τριτότοκη κόρη της μάνας της θάλασσας), β6 (για να αλλάξει η τύχη του φτωχού ψαρά που γίνεται πλούσιος), γ, γ3. ΙΙ: α, α2, α3, α6 (το χάρισμα να μεταμορφώνεται), α7, β, β1, β2, β6 (γίνεται μελίντακας = μυρμήγκι και μπαίνει στην κάμαρα της· τη χαϊδεύει σαν άνθρωπος κι όταν αυτή βάζει τις φωνές γίνεται πάλι μυρμήγκι' τέλος, την κερδίζει), γ1. ΙΙΙ: α, α2, β, β1.

27. Roussel, αρ. 29, Μύκονος, «Η Ξανθομαλλούσα η βασίλισσα της Γης». 7: α, α5 (ένα ψάρι που του λέει «εγώ είμαι η αρχή και το τέλος» και που θέλει τον πρωτότοκο γιο του ψαρά για την κόρη του και δεν τον αφήνει να πλουτίσει από τη θάλασσα, αν δεν πάρει ανταλλάγματα), γ, γ3, γ4 (κι ο ψαράς γίνεται πλούσιος). ΙΙ: α8 (συναντά την Ξανθομαλλούσα, βασίλισσα της γης, που τον

Σελ. 325
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/326.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

περιθάλπει, τον ταΐζει πέρδικες και λαγούς ώσπου γίνεται δεκαοχτώ χρονών και τον παίρνει στις αγκάλες της να τον παντρευτεί). ΙΙΙ: α, α3 (Η Ξανθομαλλούσα ξέρει ότι το παιδί είναι ταμένο στο ψάρι και, για να το γλιτώσει, φτιάχνει έναν κρυσταλλένιο πύργο μέσα στη θάλασσα), β (τρία πορτοκάλια, ένα διαμαντένιο, ένα μαλαματένιο κι ένα ασημένιο), β3 (το ψάρι ξαναβγαίνει να πάρει το παλικάρι αλλά τελικά παραδέχεται ότι το έχασε κι εύχεται στους ερωτευμένους να ζήσουν ευτυχισμένοι).

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

28. ΛΑ 2067Β, 43-46, Κεφαλλονιά, "Η τύχη του παιδιού". Ατελές. Ι: α, α5 (από το κουτί του ψαρά βγαίνει καπνός που μιλάει και του ζητάει να του δώσει το παιδί του), β, γ. ΙΙ: α, α1, α2, α3, α6 (το χάρισμα να μεταμορφώνεται), α7, β, β1, β2. Ακολουθεί γάμος.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

29. ΛΑ 316, 6, Κορώνη, άτιτλο. Ι: α3, β5, γ3. ΙΙ: α1, α2, α3, β1, β2, δ, γ1. ΙΙΙ: α, α2, β, β1.

30. ΛΑ 1186, (ΣΜ 16), 69-71, Πύργος Ηλείας, "Ο έμπορος και η λάμια". Ι: β, β5, γ2. ΙΙ: α1, α2, α3, β1, β2. ΙΙΙ: α, β.

31. ΛΑ 1195, (ΣΜ 25), 61-62, Ηλεία, "Γέρος, γριά και ψάρι". 7: α3, γ3. ΙΙ: α1, α2, α3, γ, γ3. ΙΙΙ: α, β.

32. ΛΦ 307, 1-6, Σπάρτη, "Η γοργόνα". Ι: β, β6 (για να σώσει τη ζωή του ο πατέρας υπόσχεται στη γοργόνα το πιο πολύτιμο αντικείμενο που θα έβρισκε γυρνώντας στο σπίτι του). ΙΙ: α1, α2, α3, β1, β2, γ1, δ. III: α, α2, β.

33. ΛΦ 1002, 1-4, Κυπαρισσία, "Η Γοργόνα". Ι: α1, β5, γ3. ΙΙ: α1, α2, α3, α5, γ2, γ3. ΙΙΙ: α, α2, β (ένα χρυσό μήλο, ένα ασημένιο και ένα διαμαντένιο).

34. ΛΦ 1153, 5-7, Μονεμβασιά, άτιτλο..Ι: α4, γ1. ΙΙ: α1, α2, α4 (ψάρι), δ. Συμφυρμός με AT 329 (κρύβεται από τη βασιλοπούλα). Ελλιπές.

35. ΛΦ 1548, 16-18, Λακεδαίμων, άτιτλο. Ι: α5 (ταγμένο στο δαίμονα που το παίρνει στο παλάτι του. Εκεί μια δαιμόνισσα που πάνιζε το φούρνο με τη γλώσσα της του δίνει συμβουλή πως να φύγει: να πετάξει εφτά βόδια στους δαίμονες. Του δίνει πραματάκι να το ακουμπήσει, θα γίνεται στεριά και πίσω του θάλασσα). ΙΙ: δ. ΙΙΙ: α1, γ, γ1, γ2.

36. ΛΦ 1872, 8-11, Γορτυνία, "Η Γοργόνα". 7: α1, β5. γ3. ΙΙ: α1, α2, δ.

Σελ. 326
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/327.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

37. ΛΑ 1273, (ΣΜ 103), 129-130, Θίσβη Βοιωτίας, "Ο Γιαννάκης". Ι: α, α1, β, β1, γ, γ1. ΙΙ: α, α!,α2, β, β1, β2. ΙΙΙ: α, α2. Ατελές.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

38. ΑΦ 1, 9-11, Τσεσμές (Κρήνη), Δυτ. Μ. Ασία, "Το θεριό της θαλάσσης". Ι: α5 (στο θεριό), γ3. ΙΙ: α1, α2, α3, β1, β2, γ1. ΙΙΙ: α, α2, β.

39. Μικρασ. Χρον. Α', 289-295, Πάνορμος, ΒΔ. Μ. Ασία, "Ο Αλής κι' ο Γιαννάκης". Ι: α5 (στον Αράπη), β, β3. ΙΙ: α4 (δράκος), β2, β1, γ1. ΙΙΙ: α, β.

β. Πόντος

40. ΛΑ 316, 4, Χαλδαία, άτιτλο. ΙΙ: α4 (νικάει το δράκο στο τρέξιμο, μαθαίνει μ' ένα τροπάρι να κάνει να γίνεται ό,τι θέλει. Από τρία παιδιά που μαλώνουν στη μοιρασιά παίρνει μαγικά αντικείμενα και πλούτη, δ.

41. ΛΑ 550, 5, (Αρχ. Πόντου ΣΤ', 233-239), Σαμψούντα, "Το πλουμιστό αηδόνι". ΙΙ: α4 (μαθαίνει να μεταμορφώνεται από τους δράκους). ΙΙΙ: α, α2, β.

ΚΥΠΡΟΣ

42. ΑΦ 361, 15-21, Ξερό Ευρύχου, "Ο Τρίμματος". ΙΙ: α1, α2, α3, β2, γ. ΙΙΙ:

α, β.

43. ΛΦ 393, 1-7, Τρίκωμον Μεσσαριάς, "Τα τρία χρυσά μήλα". ΙΙ: α1, α2, α3, β2, γ. ΙΙΙ: α, β.

ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ

44. Taibbi-Car., 16, 93-98, Rocca Forte Καλαβρίας, "Η Νίκενα, το παιδί και ο μάγος". 7: α5 (στη Σειρήνα, τη Νίκενα), β, β2 (στα 15), γ. ΙΙ: α, α1, α3. Συμφυρμός με το AT 302: ζητάει από την κόρη του μάγου να μάθει που κρύβει την ψυχή του. Βρίσκεται σε μία πεταλούδα μέσα σε μια γουρούνα. Το σκάει από τη Νίκενα που τον πιάνει, μεταμορφώνεται σε μυρμήγκι. Ως λιοντάρι νικάει, με τη βοήθεια της κοπέλας, στην πάλη τη γουρούνα. Κόβει κομμάτια την πεταλούδα και ο μάγος πεθαίνει. Παντρεύεται την κόρη του.

Σελ. 327
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/328.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Ο ήρωας του παραμυθιού αυτού ανήκει, στη χορεία των ταμένων, πουλημένων η εκθετών παιδιών . Πρόκειται για εισαγωγικό μοτίβο πολλών παραμυθιών: άκληροι γονείς τάζουν το αγέννητο ακόμα παιδί τους σε μοναστήρι ή σε μυστηριώδη γέρο μάγο, σε δερβίση, σε μάγισσα, γενικά σε κάποιο τρίτο πρόσωπο που έχει τη δύναμη να προκαλέσει γονιμότητα και τεκνοποιία, ζητώντας ωστόσο για αντάλλαγμα το ίδιο το παιδί που θα γεννηθεί, όταν αυτό μεγαλώσει, συνήθως όταν φτάσει στην εφηβεία.

Ταμένα ή πουλημένα παιδιά παρουσιάζουν οι τύποι AT 310 (Η Χρυσομαλλούσα), AT 313 (Η κόρη βοηθός στη φυγή τον ήρωα), AT 314 (Ο κασίδης), AT 325 (Ο μαθητευόμενος μάγος), AT 400 (Η νεράιδα), AT 706 (Η κόρη με τα κομμένα χέρια} και AT 710 (Το παιδί της Παναγίας) .

Όταν το παιδί γεννηθεί, δεν ορίζει τον εαυτό του, πρέπει πρώτα να ξεπληρώσει το γονικό χρέος που το έφερε στον κόσμο. Πολλές φορές βέβαια, μη θέλοντας να αντιμετωπίσει τη μοίρα του, τρέπεται σε φυγή. Άλλοτε πάλι, παλεύει για να κερδίσει με τις δικές του δυνάμεις τη θέση του στον κόσμο. Πολύ συχνά το σώζει η δύναμη του έρωτα, η μόνη που μπορεί να δαμάσει το δαίμονα που ορίζει τη ζωή του.

Ενώ στα περισσότερα από τα παραμύθια που σημειώσαμε παραπάνω το τάξιμο ή η πώληση του παιδιού είναι απλό εισαγωγικό μοτίβο, έστω κι αν επιφέρει συνέπειες στην πλοκή, στο παραμύθι αυτό το τάξιμο του παιδιού αποτελεί το κύριο θέμα. Εδώ, ο ήρωας, επειδή θέλει να γλιτώσει από τον ενάλιο δαίμονα που τον κυνηγάει για να εκπληρώσει το τάμα που είχαν κάνει παλιότερα οι γονείς του για να αποκτήσουν παιδί, αναγκάζεται να μπει σ' ένα κύκλο μεταμορφώσεων. Γίνεται αετός, μυρμήγκι, λιοντάρι. Ο κύκλος μεταμορφώσεων του ήρωα μ' αυτήν τη σειρά είναι διαδεδομένος καταρχήν στη Γερμανία και επίσης γνωστός στη Γαλλία, τη Βρετανία και τη Νορβηγία, χωρίς ωστόσο να έχει αποκτήσει ποτέ στις χώρες αυτές μεγάλη δημοτικότητα.

Η Marthe Robert 3 θεωρεί ότι το έκθετο παιδί που ανατράφηκε από γονείς που το βρήκαν και το κράτησαν - ο ήρωας μπορεί να φέρει στην Ελλάδα το επίθετο Βρεττός, Ευρετάκης, Πουλημένος κλπ. - αποτελεί τον πρωταγωνιστή αλλά και το κύριο θέμα μιας μεγάλης κατηγορίας δυτικοευρωπαϊκών μυθιστορημάτων που

1 Αι Μπρούσκου, "Enfants promis, enfants vendus: La fabrication mythique de l'enfant", L'Homme, janvier-mars 1988, σ 76-87.

2 Βλ. αντίστοιχα ανάλυση στον παρόντα τόμο Για τα AT 706 και AT 710, βλ. ανάλυση στον πρώτο τόμο του Καταλόγου (AT 700-749)

3 M Robert, Roman d'origines et oiigine du toman, Grasset, Paris 1972, σ. 82-89.

Σελ. 328
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/329.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

εμφανίζονται μετά το 18ο αιώνα κι επικρατούν ως λογοτεχνικό είδος. Η συγγραφέας υποστηρίζει ότι "το έκθετο παιδί είναι η κινητήρια δύναμη του μυθιστορήματος" και βλέπει στον ήρωα των παραμυθιών που σημειώσαμε παραπάνω την πρόκληση αλλά και την εκδίκηση που παίρνει όχι μόνον ο λαϊκός μυθικός ήρωας αλλά και το ίδιο το σύγχρονο μυθιστόρημα μέσα από τις περιπέτειες των πρωταγωνιστών του.

Αναλύοντας τα κύρια επεισόδια που συναντά κανείς στις ιστορίες των εγκαταλειμένων ή ταμένων παιδιών, η Robert εντοπίζει μια σειρά ατυχημάτων πριν από τη γέννηση τους! "Όλα αυτά είναι αποτέλεσμα μιας κατάστασης που διαμορφώθηκε πριν ο ήρωας έρθει στον κόσμο ή μόλις γεννήθηκε κι έτσι καθίσταται σαφές ότι ο ίδιος δε φέρει καμία ευθύνη, αντίθετα με τους γονείς του που ευθύνονται απόλυτα για όλα τα δεινά του. Έτσι, το παραμύθι αντιμετωπίζει το παιδί απολύτως ως θύμα και αποδεικνύει, διαμέσου των περιπετειών του ήρωα, ότι μπορεί κανείς να είναι αξιολύπητος, ανάπηρος, παρατημένος κι ωστόσο να φτάσει να γίνει μια μέρα ένα πλάσμα ανώτερο, ισχυρό, να παντρευτεί την ομορφότερη γυναίκα και να βασιλέψει στη χώρα του" .

Στις παραλλαγές του AT 316, ο νέος που φεύγει για να σωθεί από τον ενάλιο δαίμονα, αποκτά τη μαγική ικανότητα μεταμόρφωσης από ευγνώμονα ζώα που έχει αφιλοκερδώς ευεργετήσει. Έτσι γοητεύει μια βασιλοπούλα που, αργότερα, θα τον σώσει από τα νύχια του δαίμονα με το ακόλουθο τέχνασμα: προσφέρει στο δαίμονα δελεαστικά αντικείμενα (χρυσά μήλα, πχ.) ζητώντας για αντάλλαγμα να της δείξει, για λίγο, τον αγαπημένο της. Ο δαίμονας ξεγελιέται κι αφήνει το νέο έξω από το νερό, πρώτα ως το λαιμό, μετά ως τη μέση, και τέλος ολόκληρο. Μόλις βρεθεί έξω από το νερό, ο νέος γίνεται αετός και πετάει κοντά στην αγαπημένη του. θριαμβεύει λοιπόν η πριγκίπισσα που, μέσα απ' αυτήν την αντίστροφη γέννα, τον ξαναφέρνει στο φως και τον κρατάει κοντά της για πάντα.

Η πιο παλιά γνωστή παραλλαγή του παραμυθιού είναι του Straparola και παρουσιάζει όλα αυτά τα παραπάνω στοιχεία. Στην Ελλάδα, όπου έχουμε 44 παραλλαγές, οι ιδιαιτερότητες είναι σχεδόν ανύπαρκτες. Ο ενάλιος δαίμων είναι συνήθως η Γοργόνα ή ο Σιδερόλυκας, ο γερο-Σορόκος, η κυρα-θάλασσα. Τα μαγικά αντικείμενα είναι μήλα, χρυσόμηλα. Το ποιηματάκι που λέει η πριγκίπισσα παίζοντας τα χρυσόμηλα για να δελεάσει το δαίμονα "ανέβα μήλο, κατέβα ρόδι, να σε ρωτήσω πόσα να πιάσω και πόσα ν' αφήσω" είναι τα λόγια πασίγνωστου, ακόμα και σήμερα, παιδικού παιχνιδιού.

Ο Ν. Πολίτης παρατηρεί σχετικά με το θέμα της "υποθέσεως παραδόσεως τέκνου ακλήρων γονέων εις τον προσκαλέσαντα την τεκνοποίησιν διά μαγικού τρόπου

4. Στο ίδιο, σ. 84.

5 Ν. Γ Πολίτη, "Παρατηρήσεις εις τα Σωζοπολιτικά παραμύθια", Λαογραφία Ε' (1916), τεύχ. 8', σ. 468-480.

Σελ. 329
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/330.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ότι επαναλαμβάνεται σε πολλά ελληνικά παραμύθια με διαφορετική σειρά και συνειρμούς. Έτσι έχουμε υπόσχεση: α) στον θεό, β) στον ήλιο, γ) σε καλόγερο, δ) στη μάνα της θάλασσας, ε) σε ενάλιο δαίμονα, στ) στις μυρσίνες. Πολλές φορές η υπόσχεση δίνεται προς δυνάμεις του κακού ή του σκότους! α) στο διάβολο, β) στο δράκο, γ) στο σιδερόλυκα, δ) στο λυκάνθρωπο, ε) στο δερβίση. Άλλοτε πάλι η υπόσχεση αντικαθίσταται με τάξιμο περί κοινωφελούς έργου . Σε ορισμένες παραλλαγές παρουσιάζεται η υπόσχεση να έχει αποσπασθεί με δόλο από τον άτυχο πατέρα.

Σύμφωνα πάντα με τον Ν. Πολίτη, οι παλιότερες παραλλαγές του μύθου μνημονεύουν την παράδοση του νεογέννητου παιδιού στον Ήλιο ή στον θεό, διότι ο μύθος της θυσίας νεαρών παιδιών (όπως του Ισαάκ ή της Ιφιγένειας, για παράδειγμα) προέρχεται από ανάλογα αρχαία μυθολογήματα. Την άρτια παραμυθιακή διασκευή του θέματος συναντά ο Πολίτης στην ινδική Aitareya Brahmana (33, VII, 13 κ.ε.): ο πολεμιστής Haricandra, άτεκνος, προσεύχεται στο βασιλέα Varuna (Ουρανό) να του δώσει γιο που υπόσχεται να του τον θυσιάσει αμέσως. Ο Varuna δέχεται, ο πατέρας όμως βρίσκει τρόπο να αποφύγει να εκτελέσει την υπόσχεση του μέχρι που ο γιος του να γίνει παλικάρι και να φύγει στα δάση. Τότε αγοράζει ένα παιδί, γιο βραχμάνου, και το προσφέρει θυσία στον Varuna Όμως οι θεοί λυπούνται το νεαρό παιδί και το λυτρώνουν.

Οι παραλλαγές που αναφέρουν παράδοση του παιδιού στο διάβολο ή σε κακόβουλο δαίμονα είναι μεταγενέστερες και προέρχονται, κατά τον Πολίτη, από την επήρεια των χριστιανικών δοξασιών (4ος-10ος αι. μ.Χ.) περί εκούσιας παράδοσης της ανθρώπινης ψυχής στο διάβολο με την υποχρέωση εκτέλεσης ρητών επιθυμιών του.

Η θαυμάσια εγκυμοσύνη - γονιμοποίηση με βρώση καρπού ή όσφρηση άνθους αποτελεί παγκόσμια μυθοπλαστική δομή και καλύπτει πολλούς παραμυθιακούς τύπους, όπως πχ. τον AT 303 (Τα Δίδυμα), AT 301B (Ο Δακρυγιάννης), AT 407 (Το δαφνοκούκουτσο), AT409A (Το γιδοκόριτσο), AT425B (Μοσκάμπαρης), AT 700 (Ο Κοντορεβυθούλης), AT 705 (Άντζα Μάνα), AT 707 (Τα τρία χρυσά παιδιά), AT 709 (Η Χιονάτη), AT 898 (Η κόρη της θάλασσας) κ.ά.

Πολλές φορές η θαυμάσια γέννηση του ήρωα προαναγγέλλει μια ξεχωριστή μυθική πορεία και λειτουργεί ως εισαγωγικό μοτίβο που ερμηνεύει τα δρώμενα του παραμυθιού που θεωρούνται αποτέλεσμα της δράσης της προηγουμένης γενιάς' ο ήρωας καλείται να ξεπληρώσει το χρέος των γενητόρων του προς τους θεούς, τον Ήλιο ή τους δαίμονες.

6 Αι. Μπρούσκου, ό.π., σ. 76-87.

7. Sir J Frazer, The Golden Bough ,ό.π,τ 1, σ. 456, Ε S Hartland, The LegendofPaseus , ό.π , τ. 1, σ 17-102, Βλαντιμίρ Προπ, Το μοτίβο της θαυμάσιας γέννησης, Λαογραφία και πραγματικότητα, Μόσχα 1976 (στα ρωσικά), σ. 205-240 και A Angelopoulou, La naissance merveilleuse , ό.π

Σελ. 330
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/331.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 321

Σελ. 331
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/332.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 332
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/333.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ  ΤΥΠΟΣ  AT 321

Τα κλεμμένα μάτια

AT: Eyes recovered from Witch

Το μοτίβο της ανάκτησης των χαμένων ματιών ενός γέρου ή ενός δράκου από τον ήρωα, ο οποίος υποχρεώνει τις νεράιδες που τα έχουν κλέψει να τα δώσουν πίσω, έχει καταταχτεί στον Διεθνή Κατάλογο ως ξεχωριστός τύπος (AT 321). Στις έξι καταγραμμένες ελληνικές παραλλαγές ωστόσο, δε συναντάται ποτέ ως αυτοτελής διήγηση. Στις τρεις από αυτές βρίσκεται ενωμένο με το AT 725 (Το όνειρο), στη μία με το AT 314 (Ο κασίδης) και στις άλλες δύο και με τα δύο.

Ο ήρωας βρίσκεται στην υπηρεσία ενός τυφλού γέρου βοσκού ή ενός τυφλού δράκου, ή γίνεται θετό παιδί του. Αναλαμβάνει να πάρει πίσω τα κλεμμένα από τις νεράιδες μάτια του προστάτη του, η να βρει ένα φάρμακο για την τύφλωση, συνήθως αναγκάζοντας τις νεράιδες να χορέψουν μέχρις τελικής πτώσεως, η δέρνοντας τες. Του επεισοδίου αυτού προηγείται, ανάλογα με το συμφυρμό, το επεισόδιο του ονείρου που προσβάλλει τον πατέρα του ήρωα και τον αναγκάζει να φύγει από το σπίτι ή το επεισόδιο της ψευδο-γέννησης του ήρωα από μία πορδή του δράκου.

Η συνέχεια της πλοκής εξαρτάται και πάλι από τον τύπο με τον οποίο συμφύρεται. Παρακάτω παρουσιάζουμε τις έξι παραλλαγές και παραπέμπουμε στους τύπους AT 725 και AT 314 όπου υπάρχει η αντίστοιχη ανάλυση.

1 Πβλ. Σημειώσεις στο AT 725 στον πρώτο τόμο του Καταλόγου (AT 700-749), σ 206-207.

Σελ. 333
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/334.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 2753, 190-198, Τσεπέλοβο Ζαγορίων, άτιτλο. Π βλ. AT 725, παραλλαγή αρ. 1. Ενωμένο και με AT 314, παραλλαγή αρ. 1.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

2. ΛΑ 2301, 252-257, Καρδίτσα, άτιτλο. Πβλ. AT 314, παραλλαγή αρ. 3.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

3. ΛΑ 725,4, Κορώνη, άτιτλο. Πβλ. AT 725, παραλλαγή αρ. 13.

4. ΛΦ 1083, 5-7, Σπέτσες, άτιτλο. Πβλ. AT 725, παραλλαγή αρ. 17.

5. ΛΦ 1785, 1-5, Ανυφή Αργολίδας, "Το όνειρον". Πβλ. AT 725, παραλλαγή αρ. 18. Ενωμένο και με το AT 314.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

6. ΛΦ 1462, 10-12, Θήβα, "Το όνειρο". Πβλ. AT 725, παραλλαγή αρ. 19.

Σελ. 334
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 315
    34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 316