Error(s) found: '2'

+ Unable to change databases. Unknown database 'iaennew'.
+ Unable to perform the query SELECT * FROM keywords_description WHERE (language_id = ''). No database selected.
TEXT_VISIBLE_PAGES 325-344 TEXT_OF 982
TEXT_PREVIOUS_20
TEXT_CURRENT_PAGE
TEXT_NEXT_20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/325.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

22. ΛΦ 1774, 9-15, άτιτλο. Ι: α, β, β3, γ, γ3. ΙΙ: α, α1, α2, α3, α5, β, β1, β2, β6 (σαν μυρμήγκι περνάει το γεφύρι με τα λυσσασμένα σκυλιά, μπαίνει στο δωμάτιο της βασιλοπούλας που τον ερωτεύεται. Ζουν καταφρονεμένοι ως τη μέρα που ο ήρωας κερδίζει τον πόλεμο, μεταμφιεσμένος σε λιοντάρι), δ (το χρυσό μήλο πέφτει σ' αυτόν. Ο βασιλιάς τον αναγνωρίζει από το μαντίλι που είχε δέσει στο δαχτυλάκι του). ΙΙΙ: α, δ, δ1.

ε. Κυκλάδες

23. ΛΑ 1395, 5, 89-98, Τήνος. 7: α, β, β3. ΙΙ: α, α2, α3, α4 (ο δράκος), α6 (το χάρισμα να μεταμορφώνεται), α7, β, β1, β6 (μυρμήγκι που μπαίνει στο δωμάτιο της και την κατακτά. Ο πατέρας της δεν καταφέρνει να τον ξετρυπώσει), γ1. ΙΙΙ: α3 (το ψάρι χάφτει τον ήρωα που πλησιάζει στην ακτή), β (το ψάρι ξερνάει τον ήρωα που φεύγει μαζί με τη γυναίκα του).

24. ΛΑ 1397, 6, 19-28, Άνδρος, «Η Γοργόνα». 7: α5 (το παιδί ταμένο στη Γοργόνα), β6 (που έκανε το ακινητοποιημένο πλοίο του πατέρα του να προχωρήσει), γ, γ3. ΙΙ: α, α1, α2, α3, α6 (το χάρισμα να μεταμορφώνεται), β, β6 (σε μυρμήγκι που μπαίνει στο δωμάτιο της και την κατακτά), γ1, γ2 (παντρεύεται τη βασιλοπούλα). ΙΙΙ: α, α2, β, β1.

25. ΛΦ 1708, 1-6, Βόθροι Νάξου, «Το ψάρι και το παλικάρι». 7: α, α3 (που ονομάζεται Αλίμονος και του δίνει τρία μήλα από τη μηλιά της Αφρικής για να αποκτήσει παιδί), β, β2 (είκοσι τεσσάρων χρονών), β3, β6 (τον κάνει πλούσιο), γ. ΙΙ: α, α1, α2, α3, α5, γ2 (πραγματοποιεί τα ζητήματα της βασιλοπούλας: ξεχωρίζει, με τη βοήθεια των μυρμηγκιών, καρπούς σε μια νύχτα' φέρνει, με τη βοήθεια του λιονταριού, το αθάνατο νερό' εξηγεί γιατί από τα εξήντα αντιδοκαρα των δώδεκα δοκαριών τα μισά είναι μαύρα και τα μισά άσπρα - ο χρόνος με τις μέρες και τις νύχτες. Ακολουθεί γάμος). ΙΙΙ: α, β (η βασιλοπούλα παίρνει τα τρία χρυσά μήλα από τη μηλιά της Αφρικής), β2, β1.

26. ΝΕΑ 2 (1874), 36, 122, Νάξος, «Ο Γιάγκος». 7: α (τη μάνα της θάλασσας), β, β2 (δεκαοχτώ χρονών, για να παντρευτεί την τριτότοκη κόρη της μάνας της θάλασσας), β6 (για να αλλάξει η τύχη του φτωχού ψαρά που γίνεται πλούσιος), γ, γ3. ΙΙ: α, α2, α3, α6 (το χάρισμα να μεταμορφώνεται), α7, β, β1, β2, β6 (γίνεται μελίντακας = μυρμήγκι και μπαίνει στην κάμαρα της· τη χαϊδεύει σαν άνθρωπος κι όταν αυτή βάζει τις φωνές γίνεται πάλι μυρμήγκι' τέλος, την κερδίζει), γ1. ΙΙΙ: α, α2, β, β1.

27. Roussel, αρ. 29, Μύκονος, «Η Ξανθομαλλούσα η βασίλισσα της Γης». 7: α, α5 (ένα ψάρι που του λέει «εγώ είμαι η αρχή και το τέλος» και που θέλει τον πρωτότοκο γιο του ψαρά για την κόρη του και δεν τον αφήνει να πλουτίσει από τη θάλασσα, αν δεν πάρει ανταλλάγματα), γ, γ3, γ4 (κι ο ψαράς γίνεται πλούσιος). ΙΙ: α8 (συναντά την Ξανθομαλλούσα, βασίλισσα της γης, που τον

TEXT_PAGE_SHORT325
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/326.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

περιθάλπει, τον ταΐζει πέρδικες και λαγούς ώσπου γίνεται δεκαοχτώ χρονών και τον παίρνει στις αγκάλες της να τον παντρευτεί). ΙΙΙ: α, α3 (Η Ξανθομαλλούσα ξέρει ότι το παιδί είναι ταμένο στο ψάρι και, για να το γλιτώσει, φτιάχνει έναν κρυσταλλένιο πύργο μέσα στη θάλασσα), β (τρία πορτοκάλια, ένα διαμαντένιο, ένα μαλαματένιο κι ένα ασημένιο), β3 (το ψάρι ξαναβγαίνει να πάρει το παλικάρι αλλά τελικά παραδέχεται ότι το έχασε κι εύχεται στους ερωτευμένους να ζήσουν ευτυχισμένοι).

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

28. ΛΑ 2067Β, 43-46, Κεφαλλονιά, "Η τύχη του παιδιού". Ατελές. Ι: α, α5 (από το κουτί του ψαρά βγαίνει καπνός που μιλάει και του ζητάει να του δώσει το παιδί του), β, γ. ΙΙ: α, α1, α2, α3, α6 (το χάρισμα να μεταμορφώνεται), α7, β, β1, β2. Ακολουθεί γάμος.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

29. ΛΑ 316, 6, Κορώνη, άτιτλο. Ι: α3, β5, γ3. ΙΙ: α1, α2, α3, β1, β2, δ, γ1. ΙΙΙ: α, α2, β, β1.

30. ΛΑ 1186, (ΣΜ 16), 69-71, Πύργος Ηλείας, "Ο έμπορος και η λάμια". Ι: β, β5, γ2. ΙΙ: α1, α2, α3, β1, β2. ΙΙΙ: α, β.

31. ΛΑ 1195, (ΣΜ 25), 61-62, Ηλεία, "Γέρος, γριά και ψάρι". 7: α3, γ3. ΙΙ: α1, α2, α3, γ, γ3. ΙΙΙ: α, β.

32. ΛΦ 307, 1-6, Σπάρτη, "Η γοργόνα". Ι: β, β6 (για να σώσει τη ζωή του ο πατέρας υπόσχεται στη γοργόνα το πιο πολύτιμο αντικείμενο που θα έβρισκε γυρνώντας στο σπίτι του). ΙΙ: α1, α2, α3, β1, β2, γ1, δ. III: α, α2, β.

33. ΛΦ 1002, 1-4, Κυπαρισσία, "Η Γοργόνα". Ι: α1, β5, γ3. ΙΙ: α1, α2, α3, α5, γ2, γ3. ΙΙΙ: α, α2, β (ένα χρυσό μήλο, ένα ασημένιο και ένα διαμαντένιο).

34. ΛΦ 1153, 5-7, Μονεμβασιά, άτιτλο..Ι: α4, γ1. ΙΙ: α1, α2, α4 (ψάρι), δ. Συμφυρμός με AT 329 (κρύβεται από τη βασιλοπούλα). Ελλιπές.

35. ΛΦ 1548, 16-18, Λακεδαίμων, άτιτλο. Ι: α5 (ταγμένο στο δαίμονα που το παίρνει στο παλάτι του. Εκεί μια δαιμόνισσα που πάνιζε το φούρνο με τη γλώσσα της του δίνει συμβουλή πως να φύγει: να πετάξει εφτά βόδια στους δαίμονες. Του δίνει πραματάκι να το ακουμπήσει, θα γίνεται στεριά και πίσω του θάλασσα). ΙΙ: δ. ΙΙΙ: α1, γ, γ1, γ2.

36. ΛΦ 1872, 8-11, Γορτυνία, "Η Γοργόνα". 7: α1, β5. γ3. ΙΙ: α1, α2, δ.

TEXT_PAGE_SHORT326
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/327.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

37. ΛΑ 1273, (ΣΜ 103), 129-130, Θίσβη Βοιωτίας, "Ο Γιαννάκης". Ι: α, α1, β, β1, γ, γ1. ΙΙ: α, α!,α2, β, β1, β2. ΙΙΙ: α, α2. Ατελές.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

38. ΑΦ 1, 9-11, Τσεσμές (Κρήνη), Δυτ. Μ. Ασία, "Το θεριό της θαλάσσης". Ι: α5 (στο θεριό), γ3. ΙΙ: α1, α2, α3, β1, β2, γ1. ΙΙΙ: α, α2, β.

39. Μικρασ. Χρον. Α', 289-295, Πάνορμος, ΒΔ. Μ. Ασία, "Ο Αλής κι' ο Γιαννάκης". Ι: α5 (στον Αράπη), β, β3. ΙΙ: α4 (δράκος), β2, β1, γ1. ΙΙΙ: α, β.

β. Πόντος

40. ΛΑ 316, 4, Χαλδαία, άτιτλο. ΙΙ: α4 (νικάει το δράκο στο τρέξιμο, μαθαίνει μ' ένα τροπάρι να κάνει να γίνεται ό,τι θέλει. Από τρία παιδιά που μαλώνουν στη μοιρασιά παίρνει μαγικά αντικείμενα και πλούτη, δ.

41. ΛΑ 550, 5, (Αρχ. Πόντου ΣΤ', 233-239), Σαμψούντα, "Το πλουμιστό αηδόνι". ΙΙ: α4 (μαθαίνει να μεταμορφώνεται από τους δράκους). ΙΙΙ: α, α2, β.

ΚΥΠΡΟΣ

42. ΑΦ 361, 15-21, Ξερό Ευρύχου, "Ο Τρίμματος". ΙΙ: α1, α2, α3, β2, γ. ΙΙΙ:

α, β.

43. ΛΦ 393, 1-7, Τρίκωμον Μεσσαριάς, "Τα τρία χρυσά μήλα". ΙΙ: α1, α2, α3, β2, γ. ΙΙΙ: α, β.

ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ

44. Taibbi-Car., 16, 93-98, Rocca Forte Καλαβρίας, "Η Νίκενα, το παιδί και ο μάγος". 7: α5 (στη Σειρήνα, τη Νίκενα), β, β2 (στα 15), γ. ΙΙ: α, α1, α3. Συμφυρμός με το AT 302: ζητάει από την κόρη του μάγου να μάθει που κρύβει την ψυχή του. Βρίσκεται σε μία πεταλούδα μέσα σε μια γουρούνα. Το σκάει από τη Νίκενα που τον πιάνει, μεταμορφώνεται σε μυρμήγκι. Ως λιοντάρι νικάει, με τη βοήθεια της κοπέλας, στην πάλη τη γουρούνα. Κόβει κομμάτια την πεταλούδα και ο μάγος πεθαίνει. Παντρεύεται την κόρη του.

TEXT_PAGE_SHORT327
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/328.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Ο ήρωας του παραμυθιού αυτού ανήκει, στη χορεία των ταμένων, πουλημένων η εκθετών παιδιών . Πρόκειται για εισαγωγικό μοτίβο πολλών παραμυθιών: άκληροι γονείς τάζουν το αγέννητο ακόμα παιδί τους σε μοναστήρι ή σε μυστηριώδη γέρο μάγο, σε δερβίση, σε μάγισσα, γενικά σε κάποιο τρίτο πρόσωπο που έχει τη δύναμη να προκαλέσει γονιμότητα και τεκνοποιία, ζητώντας ωστόσο για αντάλλαγμα το ίδιο το παιδί που θα γεννηθεί, όταν αυτό μεγαλώσει, συνήθως όταν φτάσει στην εφηβεία.

Ταμένα ή πουλημένα παιδιά παρουσιάζουν οι τύποι AT 310 (Η Χρυσομαλλούσα), AT 313 (Η κόρη βοηθός στη φυγή τον ήρωα), AT 314 (Ο κασίδης), AT 325 (Ο μαθητευόμενος μάγος), AT 400 (Η νεράιδα), AT 706 (Η κόρη με τα κομμένα χέρια} και AT 710 (Το παιδί της Παναγίας) .

Όταν το παιδί γεννηθεί, δεν ορίζει τον εαυτό του, πρέπει πρώτα να ξεπληρώσει το γονικό χρέος που το έφερε στον κόσμο. Πολλές φορές βέβαια, μη θέλοντας να αντιμετωπίσει τη μοίρα του, τρέπεται σε φυγή. Άλλοτε πάλι, παλεύει για να κερδίσει με τις δικές του δυνάμεις τη θέση του στον κόσμο. Πολύ συχνά το σώζει η δύναμη του έρωτα, η μόνη που μπορεί να δαμάσει το δαίμονα που ορίζει τη ζωή του.

Ενώ στα περισσότερα από τα παραμύθια που σημειώσαμε παραπάνω το τάξιμο ή η πώληση του παιδιού είναι απλό εισαγωγικό μοτίβο, έστω κι αν επιφέρει συνέπειες στην πλοκή, στο παραμύθι αυτό το τάξιμο του παιδιού αποτελεί το κύριο θέμα. Εδώ, ο ήρωας, επειδή θέλει να γλιτώσει από τον ενάλιο δαίμονα που τον κυνηγάει για να εκπληρώσει το τάμα που είχαν κάνει παλιότερα οι γονείς του για να αποκτήσουν παιδί, αναγκάζεται να μπει σ' ένα κύκλο μεταμορφώσεων. Γίνεται αετός, μυρμήγκι, λιοντάρι. Ο κύκλος μεταμορφώσεων του ήρωα μ' αυτήν τη σειρά είναι διαδεδομένος καταρχήν στη Γερμανία και επίσης γνωστός στη Γαλλία, τη Βρετανία και τη Νορβηγία, χωρίς ωστόσο να έχει αποκτήσει ποτέ στις χώρες αυτές μεγάλη δημοτικότητα.

Η Marthe Robert 3 θεωρεί ότι το έκθετο παιδί που ανατράφηκε από γονείς που το βρήκαν και το κράτησαν - ο ήρωας μπορεί να φέρει στην Ελλάδα το επίθετο Βρεττός, Ευρετάκης, Πουλημένος κλπ. - αποτελεί τον πρωταγωνιστή αλλά και το κύριο θέμα μιας μεγάλης κατηγορίας δυτικοευρωπαϊκών μυθιστορημάτων που

1 Αι Μπρούσκου, "Enfants promis, enfants vendus: La fabrication mythique de l'enfant", L'Homme, janvier-mars 1988, σ 76-87.

2 Βλ. αντίστοιχα ανάλυση στον παρόντα τόμο Για τα AT 706 και AT 710, βλ. ανάλυση στον πρώτο τόμο του Καταλόγου (AT 700-749)

3 M Robert, Roman d'origines et oiigine du toman, Grasset, Paris 1972, σ. 82-89.

TEXT_PAGE_SHORT328
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/329.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

εμφανίζονται μετά το 18ο αιώνα κι επικρατούν ως λογοτεχνικό είδος. Η συγγραφέας υποστηρίζει ότι "το έκθετο παιδί είναι η κινητήρια δύναμη του μυθιστορήματος" και βλέπει στον ήρωα των παραμυθιών που σημειώσαμε παραπάνω την πρόκληση αλλά και την εκδίκηση που παίρνει όχι μόνον ο λαϊκός μυθικός ήρωας αλλά και το ίδιο το σύγχρονο μυθιστόρημα μέσα από τις περιπέτειες των πρωταγωνιστών του.

Αναλύοντας τα κύρια επεισόδια που συναντά κανείς στις ιστορίες των εγκαταλειμένων ή ταμένων παιδιών, η Robert εντοπίζει μια σειρά ατυχημάτων πριν από τη γέννηση τους! "Όλα αυτά είναι αποτέλεσμα μιας κατάστασης που διαμορφώθηκε πριν ο ήρωας έρθει στον κόσμο ή μόλις γεννήθηκε κι έτσι καθίσταται σαφές ότι ο ίδιος δε φέρει καμία ευθύνη, αντίθετα με τους γονείς του που ευθύνονται απόλυτα για όλα τα δεινά του. Έτσι, το παραμύθι αντιμετωπίζει το παιδί απολύτως ως θύμα και αποδεικνύει, διαμέσου των περιπετειών του ήρωα, ότι μπορεί κανείς να είναι αξιολύπητος, ανάπηρος, παρατημένος κι ωστόσο να φτάσει να γίνει μια μέρα ένα πλάσμα ανώτερο, ισχυρό, να παντρευτεί την ομορφότερη γυναίκα και να βασιλέψει στη χώρα του" .

Στις παραλλαγές του AT 316, ο νέος που φεύγει για να σωθεί από τον ενάλιο δαίμονα, αποκτά τη μαγική ικανότητα μεταμόρφωσης από ευγνώμονα ζώα που έχει αφιλοκερδώς ευεργετήσει. Έτσι γοητεύει μια βασιλοπούλα που, αργότερα, θα τον σώσει από τα νύχια του δαίμονα με το ακόλουθο τέχνασμα: προσφέρει στο δαίμονα δελεαστικά αντικείμενα (χρυσά μήλα, πχ.) ζητώντας για αντάλλαγμα να της δείξει, για λίγο, τον αγαπημένο της. Ο δαίμονας ξεγελιέται κι αφήνει το νέο έξω από το νερό, πρώτα ως το λαιμό, μετά ως τη μέση, και τέλος ολόκληρο. Μόλις βρεθεί έξω από το νερό, ο νέος γίνεται αετός και πετάει κοντά στην αγαπημένη του. θριαμβεύει λοιπόν η πριγκίπισσα που, μέσα απ' αυτήν την αντίστροφη γέννα, τον ξαναφέρνει στο φως και τον κρατάει κοντά της για πάντα.

Η πιο παλιά γνωστή παραλλαγή του παραμυθιού είναι του Straparola και παρουσιάζει όλα αυτά τα παραπάνω στοιχεία. Στην Ελλάδα, όπου έχουμε 44 παραλλαγές, οι ιδιαιτερότητες είναι σχεδόν ανύπαρκτες. Ο ενάλιος δαίμων είναι συνήθως η Γοργόνα ή ο Σιδερόλυκας, ο γερο-Σορόκος, η κυρα-θάλασσα. Τα μαγικά αντικείμενα είναι μήλα, χρυσόμηλα. Το ποιηματάκι που λέει η πριγκίπισσα παίζοντας τα χρυσόμηλα για να δελεάσει το δαίμονα "ανέβα μήλο, κατέβα ρόδι, να σε ρωτήσω πόσα να πιάσω και πόσα ν' αφήσω" είναι τα λόγια πασίγνωστου, ακόμα και σήμερα, παιδικού παιχνιδιού.

Ο Ν. Πολίτης παρατηρεί σχετικά με το θέμα της "υποθέσεως παραδόσεως τέκνου ακλήρων γονέων εις τον προσκαλέσαντα την τεκνοποίησιν διά μαγικού τρόπου

4. Στο ίδιο, σ. 84.

5 Ν. Γ Πολίτη, "Παρατηρήσεις εις τα Σωζοπολιτικά παραμύθια", Λαογραφία Ε' (1916), τεύχ. 8', σ. 468-480.

TEXT_PAGE_SHORT329
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/330.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ότι επαναλαμβάνεται σε πολλά ελληνικά παραμύθια με διαφορετική σειρά και συνειρμούς. Έτσι έχουμε υπόσχεση: α) στον θεό, β) στον ήλιο, γ) σε καλόγερο, δ) στη μάνα της θάλασσας, ε) σε ενάλιο δαίμονα, στ) στις μυρσίνες. Πολλές φορές η υπόσχεση δίνεται προς δυνάμεις του κακού ή του σκότους! α) στο διάβολο, β) στο δράκο, γ) στο σιδερόλυκα, δ) στο λυκάνθρωπο, ε) στο δερβίση. Άλλοτε πάλι η υπόσχεση αντικαθίσταται με τάξιμο περί κοινωφελούς έργου . Σε ορισμένες παραλλαγές παρουσιάζεται η υπόσχεση να έχει αποσπασθεί με δόλο από τον άτυχο πατέρα.

Σύμφωνα πάντα με τον Ν. Πολίτη, οι παλιότερες παραλλαγές του μύθου μνημονεύουν την παράδοση του νεογέννητου παιδιού στον Ήλιο ή στον θεό, διότι ο μύθος της θυσίας νεαρών παιδιών (όπως του Ισαάκ ή της Ιφιγένειας, για παράδειγμα) προέρχεται από ανάλογα αρχαία μυθολογήματα. Την άρτια παραμυθιακή διασκευή του θέματος συναντά ο Πολίτης στην ινδική Aitareya Brahmana (33, VII, 13 κ.ε.): ο πολεμιστής Haricandra, άτεκνος, προσεύχεται στο βασιλέα Varuna (Ουρανό) να του δώσει γιο που υπόσχεται να του τον θυσιάσει αμέσως. Ο Varuna δέχεται, ο πατέρας όμως βρίσκει τρόπο να αποφύγει να εκτελέσει την υπόσχεση του μέχρι που ο γιος του να γίνει παλικάρι και να φύγει στα δάση. Τότε αγοράζει ένα παιδί, γιο βραχμάνου, και το προσφέρει θυσία στον Varuna Όμως οι θεοί λυπούνται το νεαρό παιδί και το λυτρώνουν.

Οι παραλλαγές που αναφέρουν παράδοση του παιδιού στο διάβολο ή σε κακόβουλο δαίμονα είναι μεταγενέστερες και προέρχονται, κατά τον Πολίτη, από την επήρεια των χριστιανικών δοξασιών (4ος-10ος αι. μ.Χ.) περί εκούσιας παράδοσης της ανθρώπινης ψυχής στο διάβολο με την υποχρέωση εκτέλεσης ρητών επιθυμιών του.

Η θαυμάσια εγκυμοσύνη - γονιμοποίηση με βρώση καρπού ή όσφρηση άνθους αποτελεί παγκόσμια μυθοπλαστική δομή και καλύπτει πολλούς παραμυθιακούς τύπους, όπως πχ. τον AT 303 (Τα Δίδυμα), AT 301B (Ο Δακρυγιάννης), AT 407 (Το δαφνοκούκουτσο), AT409A (Το γιδοκόριτσο), AT425B (Μοσκάμπαρης), AT 700 (Ο Κοντορεβυθούλης), AT 705 (Άντζα Μάνα), AT 707 (Τα τρία χρυσά παιδιά), AT 709 (Η Χιονάτη), AT 898 (Η κόρη της θάλασσας) κ.ά.

Πολλές φορές η θαυμάσια γέννηση του ήρωα προαναγγέλλει μια ξεχωριστή μυθική πορεία και λειτουργεί ως εισαγωγικό μοτίβο που ερμηνεύει τα δρώμενα του παραμυθιού που θεωρούνται αποτέλεσμα της δράσης της προηγουμένης γενιάς' ο ήρωας καλείται να ξεπληρώσει το χρέος των γενητόρων του προς τους θεούς, τον Ήλιο ή τους δαίμονες.

6 Αι. Μπρούσκου, ό.π., σ. 76-87.

7. Sir J Frazer, The Golden Bough ,ό.π,τ 1, σ. 456, Ε S Hartland, The LegendofPaseus , ό.π , τ. 1, σ 17-102, Βλαντιμίρ Προπ, Το μοτίβο της θαυμάσιας γέννησης, Λαογραφία και πραγματικότητα, Μόσχα 1976 (στα ρωσικά), σ. 205-240 και A Angelopoulou, La naissance merveilleuse , ό.π

TEXT_PAGE_SHORT330
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/331.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 321

TEXT_PAGE_SHORT331
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/332.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT332
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/333.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ  ΤΥΠΟΣ  AT 321

Τα κλεμμένα μάτια

AT: Eyes recovered from Witch

Το μοτίβο της ανάκτησης των χαμένων ματιών ενός γέρου ή ενός δράκου από τον ήρωα, ο οποίος υποχρεώνει τις νεράιδες που τα έχουν κλέψει να τα δώσουν πίσω, έχει καταταχτεί στον Διεθνή Κατάλογο ως ξεχωριστός τύπος (AT 321). Στις έξι καταγραμμένες ελληνικές παραλλαγές ωστόσο, δε συναντάται ποτέ ως αυτοτελής διήγηση. Στις τρεις από αυτές βρίσκεται ενωμένο με το AT 725 (Το όνειρο), στη μία με το AT 314 (Ο κασίδης) και στις άλλες δύο και με τα δύο.

Ο ήρωας βρίσκεται στην υπηρεσία ενός τυφλού γέρου βοσκού ή ενός τυφλού δράκου, ή γίνεται θετό παιδί του. Αναλαμβάνει να πάρει πίσω τα κλεμμένα από τις νεράιδες μάτια του προστάτη του, η να βρει ένα φάρμακο για την τύφλωση, συνήθως αναγκάζοντας τις νεράιδες να χορέψουν μέχρις τελικής πτώσεως, η δέρνοντας τες. Του επεισοδίου αυτού προηγείται, ανάλογα με το συμφυρμό, το επεισόδιο του ονείρου που προσβάλλει τον πατέρα του ήρωα και τον αναγκάζει να φύγει από το σπίτι ή το επεισόδιο της ψευδο-γέννησης του ήρωα από μία πορδή του δράκου.

Η συνέχεια της πλοκής εξαρτάται και πάλι από τον τύπο με τον οποίο συμφύρεται. Παρακάτω παρουσιάζουμε τις έξι παραλλαγές και παραπέμπουμε στους τύπους AT 725 και AT 314 όπου υπάρχει η αντίστοιχη ανάλυση.

1 Πβλ. Σημειώσεις στο AT 725 στον πρώτο τόμο του Καταλόγου (AT 700-749), σ 206-207.

TEXT_PAGE_SHORT333
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/334.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 2753, 190-198, Τσεπέλοβο Ζαγορίων, άτιτλο. Π βλ. AT 725, παραλλαγή αρ. 1. Ενωμένο και με AT 314, παραλλαγή αρ. 1.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

2. ΛΑ 2301, 252-257, Καρδίτσα, άτιτλο. Πβλ. AT 314, παραλλαγή αρ. 3.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

3. ΛΑ 725,4, Κορώνη, άτιτλο. Πβλ. AT 725, παραλλαγή αρ. 13.

4. ΛΦ 1083, 5-7, Σπέτσες, άτιτλο. Πβλ. AT 725, παραλλαγή αρ. 17.

5. ΛΦ 1785, 1-5, Ανυφή Αργολίδας, "Το όνειρον". Πβλ. AT 725, παραλλαγή αρ. 18. Ενωμένο και με το AT 314.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

6. ΛΦ 1462, 10-12, Θήβα, "Το όνειρο". Πβλ. AT 725, παραλλαγή αρ. 19.

TEXT_PAGE_SHORT334
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/335.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 325

TEXT_PAGE_SHORT335
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/336.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT336
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/337.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 325

Ο Μαθητευόμενος Μάγος

AT: The Magician and his Pupil

Delarue-Tenèze: Le magicien et son élève ou L'apprenti magicien

Grimm No 68: Der meisterdieb und sein meister

Ο Αράπης

Μια φορά κι έναν καιρό ήτανε ένας φτωχός πατέρας κι είχε τρία παιδιά. Λεφτά δεν είχε να τα ζήσει και πήγαινε στο βουνό κι έκοβε ξύλα και τα πούλαγε κι έτσι ζούσε τα παιδιά του. Μια μέρα εκεί που ήτανε στο βουνό κι έκοβε ξύλα βρήκε μια μεγάλη πλάκα. Τη σήκωσε και τότε φανερώθηκε ένας αράπης και τον ρώτησε τι ήθελε. Ο γέρος είπε ότι είχε τρία παιδιά και δεν μπορούσε να τα ζήσει και έκοβε ξύλα. Ο αράπης τον λυπήθηκε και του πε να στείλει στο παλάτι του, που ήτανε κάτω από την πλάκα, το μεγαλύτερο παιδί του. Ο γέρος άκουσε στα λόγια του και τον έστειλε.

Το παιδί όταν μπήκε μέσα τα έχασε από την πολυτέλεια. Ο αράπης του 'δώσε μία βέργα για να τη χτυπάει όταν ήθελε τίποτα. Του 'δώσε επίσης και μερικά βιβλία που είχανε τα κατορθώματα του αράπη. Αλλά το παιδί ήτανε τόσο μουρλό που καλά καλά δεν ήξερε ούτε να χτυπήσει τη βέργα. Οι υπηρέτριες του φέρνανε πολυτελή φαγητά. Μια μέρα, εκεί που καθότανε το παιδί για να διώξει μια μύγα, χτύπησε τη βέργα και τότε παρουσιαστήκανε οι υπηρέτριες και τον ρωτήσανε τι θέλει. "Τίποτα", είπε αυτός. "Πώς πάνε τα βιβλία, τα διαβάζεις;" "Όχι", είπε, "δεν ξέρω γράμματα". "Κοίταξε", του είπαν, "εάν σε ρώτησε ο αράπης τι διάβασες, θα πεις, τίποτα γιατί δεν ξέρω γράμματα". Ήρθε καμιά φορά ο αράπης. "Τι έμαθες;" ρωτάει το παιδί. "Τίποτα", είπε αυτό, "γιατί δεν ξέρω γράμματα". "Καλά", είπε, "δεν πειράζει" και του δώσε ένα σακουλάκι φλουριά και το 'στείλε στον πατέρα του. Ο πατέρας μόλις είδε τα λεφτά τρελλάθηκε από τη χαρά του γιατί έγινε πλούσιος και δε θα ξαναπήγαινε για ξύλα. Μετά από λίγο καιρό έστειλε το δεύτερο παιδί. Κι αυτό έκανε τα ίδια με το πρώτο. Και τελευταία πήγε ο μικρός που ήτανε πιο έξυπνος από τους άλλους. Αυτός κάθε λίγο χτύπαγε τη βέργα και όλο ωραία φαγητά του φέρνανε. Τα βιβλία του αράπη μέσα σε μία μέρα τα διάβασε και έμαθε όλα τα κατορθώματα του. Όταν τον ρωτήσανε οι υπηρέτριες τι έμαθε από τα βιβλία είπε: "Όλα τα κατορθώματα του αράπη και ένα παραπάνω".

TEXT_PAGE_SHORT337
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/338.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

"Κοίταξε, καημένε, να μην πεις στον αράπη τι έμαθες, πας χαμένος θα σε φάει". Όταν ήρθε ο αράπης και τον ρώτησε τι έμαθε είπε, τίποτε γιατί δεν ξέρω γράμματα. Αφού έδωσε και σ αυτόν λεφτά τον άφησε κι έφυγε.

Μετά από πολύ καιρό το μικρό παιδί είπε στον πατέρα του: "Πατέρα, θα γίνω άλογο και θα με πας να με πουλήσεις στο παζάρι και θα μου βάλεις καλά γκέμια και σέλα. θα έρθει ο αράπης να με πάρει, θα με δώσεις ακριβά, αλλά τα γκέμια θα τα κρατήσεις εσύ, γιατί αυτά θα είμαι εγώ". Την άλλη μέρα το παιδί έγινε ένα ωραίο άλογο και ο πατέρας του το πήγε στο παζάρι. Μόλις το είδε ο αράπης το θαύμασε και ήθελε να το πάρει. "Πόσο το δίνεις;" "Τόσο", είπε. "Εντάξει", είπε ο αράπης και το πήρε, αλλά τα γκέμια δεν τα 'δίνε με κανένα τρόπο. "Τι", είπε, "εγώ γι' αυτά τα γκέμια το παίρνω". Ο πατέρας δεν μπόρεσε να κάνει διαφορετικά και τα έδωσε. Το πήρε ο αράπης το άλογο και το 'δέσε έξω απ την πλάκα. Το άλογο όμως φώναζε και έλεγε: "Λύσε με". Μερικοί κυνηγοί που πέρναγαν από εκεί το ακούσανε και το λύσανε. Το άλογο το έβαλε στα πόδια. Μόλις βγαίνει έξω ο αράπης από το παλάτι του δε βρήκε το άλογο δεμένο και έτρεχε να το βρει. Από μακριά το 'δε και έτρεχε πιο δυνατά για να το φτάσει. Τότε το άλογο γίνεται πουλί, ο δε αράπης αϊτός και κυνήγαγε το πουλί. Πετώντας το πουλί έφτασε στο σπίτι της βασιλοπούλας και χτύπησε το τζάμι. Η βασιλοπούλα όταν το δε άνοιξε και μπήκε μέσα. Αφού το 'πιάσε, το 'βαλε σ' ένα κλουβί και κελάηδαγε. Το βράδυ γινότανε άνθρωπος και έβγαινε από το κλουβί. Τα δε φαγητά, όπως τρώγανε, τ' αφήνανε πάνω στο τραπέζι και το πουλί πήγαινε και έτρωγε το φαγητό της βασιλοπούλας. Ένα βράδυ, τον είδε η βασιλοπούλα και σκιάχτηκε. Αυτός όμως την καθησύχασε και της είπε όλη την ιστορία του. Η βασιλοπούλα τον λυπήθηκε.

Ο αράπης για να μπορέσει να πάρει το πουλί απ' τη βασιλοπούλα πήγε και έφκιασε ένα παλάτι απέναντι από του βασιλιά και έπιασε σχέσεις μ' αυτόν. Τον καλούσε σε τραπέζια και του 'κάνε διάφορα δώρα. Το πουλί όμως που ήτανε το παιδί του φτωχού κατάλαβε ότι ο βασιλιάς θα καλέσει τον αράπη και θα θελήσει να του κάνει δώρο ό,τι θέλει. "Εγώ", είπε, "θα γίνω δαχτυλίδι και θα με φορέσεις. Ο δε αράπης θα ζητήσει το δαχτυλίδι σου, αλλά εσύ με κανένα τρόπο δε θα με δώσεις. Και άμα επιμένει θα με βγάλεις και θα με πετάξεις".

Πράγματι ο βασιλιάς κάλεσε τον αράπη για τραπέζι. Αφού φάγανε, είπε ο βασιλιάς ότι "θέλω να σε κάνω ένα δώρο, ποιο θέλεις εσύ". Και ο αράπης είπε το δαχτυλίδι της βασιλοπούλας. Η βασιλοπούλα όμως είπε "ό,τι άλλο θέλεις ναι, όχι όμως το δαχτυλίδι μου". Ο βασιλιάς επέμενε ότι είναι ντροπή και πρέπει να το δώσει, θυμώνει τότε η βασιλοπούλα βγάζει το δαχτυλίδι και το πετάει καταγής. Το δαχτυλίδι όμως έγινε στάρι και σκόρπισε, ο δε αράπης έγινε κότα για να φάει το στάρι. Τότε το στάρι έγινε αλεπού και έφαγε την κλώσσα που ήταν ο αράπης και ησύχασε.

ΛΦ 682, 8-11 Παραλλαγή που συλλέχτηκε από την Ελένη Κουκούρα στην Ιστιαία Εύβοιας.

TEXT_PAGE_SHORT338
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/339.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Ο μαθητευόμενος μάγος στην υπηρεσία του μάγου

α.: Ένας φτωχός πατέρας' α1: μια (χήρα) μητέρα' α2: φτωχοί γονείς' α3: μια φτωχή γριά' α4: έχουν ένα (τεμπέλη) γιο κι επιθυμούν να μάθει τέχνη· α5: τρεις γιους κι ο μικρότερος είναι τεμπέλης' α6: τρεις γιους που δε μπορούν να θρέψουν α7: κόρη' α8: εγγόνι' α9: γιο που θέλει να παντρευτεί τη βασιλοπούλα κι αυτή του θέτει ως όρο να μάθει τέχνη' α10; άλλο.

β: Ο μάγος που είναι' β1: ο διάβολος' β2: αράπης' β3: δράκος' β4: όφις' β5: άλλο' β6: κάνει την εμφάνιση του' β7: βγαίνοντας από' β8: βρύση' β9: πηγάδι' β10: βουνό που σχίζεται' β11: τη θάλασσα' β12: στο γιο' β13: στο φτωχό πατέρα' β14: στη χήρα μητέρα' β15: στο φτωχό γέρο' β16: στη φτωχή γριά' β17: που παραπονιέται για την κακή του(της) τύχη και' β18: παίρνει' β19: το γιο' β20: τους τρεις γιους (τον ένα μετά τον άλλον με τη σειρά)' β21: την κόρη' β22: για να του (της) μάθει τέχνη' β23: για υπηρέτη" β24: τους δίνει για αντάλλαγμα χρήματα' β25 : άλλο.

γ: Ο μάγος παίρνει στην κατοικία του για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα' γ1: το νέο' γ2: τη νέα' γ3: τον πρώτο γιο του φτωχού πατέρα' γ4: του παραδίδει τα βιβλία της μαγικής τέχνης' γ5: του δίνει τα κλειδιά από τα τριάντα εννιά δωμάτια της κατοικίας του με τον περιορισμό ότι δεν πρέπει ν' ανοίξει το τεσσαρακοστό και' γ6: φεύγει' γ7: κοιμάται.

δ: Ο πρώτος (κι ο δεύτερος) γιος' δ11 αποτυχαίνουν στην εκμάθηση της μαγικής τέχνης κι ο μάγος τους διώχνει' δ2: αφού τους δώσει χρήματα' δ3; άλλο.

ε: Ο ήρωας αποκτά την απαγορευμένη γνώση αφού' ε1: μεταμορφώνεται από το μάγο σε ζώο' ε2: με τη συμβολή' ε3: της γυναίκας του μάγου' ε4: της αδελφής του' ε5: της θυγατέρας του' ε6: των (τριών) θυγατέρων του' ε7: της φυλακισμένης βασιλοπούλας' ε8: των (τριών) φυλακισμένων κοριτσιών ε9: άλλο' ε10: που τον ερωτεύεται(ονται)' ε11: και του μαθαίνει(ουν) τα μυστικά των μεταμορφώσεων ε12: τον ενημερώνει(ουν) ότι ο πρέπει να προσποιηθεί ότι δεν έμαθε τίποτα' ε!3: διαφορετικά ο μάγος· ε14: θα τον φάει' ε15: θα τον τιμωρήσει' ε16: θα τον μαρμαρώσει' ε17: ο νέος ανοίγει το δωμάτιο' ε18: το απαγορευμένο' ε19: το τελευταίο και' ε20: διαβάζει· ε21'. τα κρυμμένα βιβλία της μαγικής τέχνης' ε22: βρίσκει' ε23; σκλάβες' ε24: τρία κορίτσια' ε25; τη θυγατέρα του μάγου' ε26: μια κοπέλα' ε27: που τον βοηθούν ε28: άλλο.

ΙΙ. Απελευθέρωση του μαθητή (υπηρέτη) του μάγου

α: Ο ήρωας προσποιείται ότι δεν έμαθε τίποτα κι ο μάγος τον διώχνει' α1:

TEXT_PAGE_SHORT339
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/340.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

φεύγει κρυφά' α2: φεύγει μεταμφιεσμένος σε πουλί' α3: ενώ ο μάγος κοιμάται' α4: ο ίδιος ο πατέρας του έρχεται να τον βρει μετά τη λήξη του καθορισμένου χρόνου' α5: ο μάγος τον καταδιώκει' α6: άλλο.

ΙΙΙ. Οι μεταμορφώσεις τον νέον στο παζάρι

α: Λόγω των μαγικών του γνώσεων ο ήρωας μπορεί να μεταμορφώνεται και' α1: λέει' α2: στον πατέρα του' α3'. στη μάνα του' α4: να τον πάει. στο παζάρι, και να τον πουλήσει μεταμορφωμένο σε' α5: άλογο' α6: γουρούνι' α7: πρόβατο' α8: άλλο' α9: χωρίς όμως' α10: το χαλινάρι' δ1: άλλο' α12: γιατί διαφορετικά δε θα μπορεί να ξαναπάρει την ανθρώπινη μορφή' αϊ3: άλλο.

β: Ο μάγος μεταμορφώνει το νέο στο παζάρι.

γ: Έτσι κερδίζουν πολλά χρήματα' γ1: κι ο ήρωας ξαναπαίρνει την ανθρώπινη μορφή' γ2: επιστρέφει στο σπίτι του' γ3: συναντά τον πατέρα του' γ4: άλλο.

δ: Ο πατέρας; 81: η μάνα' δ2: αφήνει και' δ3: το χαλινάρι' 84: άλλο' δ5: στον αγοραστή που είναι ο μεταμορφωμένος μάγος' δ6: επειδή το ξέχασε' δ7: ενθουσιασμένος^) από το μεγάλο ποσό της αμοιβής ή' δ8: επειδή ο αγοραστής' δ9: αρνείται να του (της) το επιστρέψει' 810: τον (την) ξεγελάει' 811: άλλο.

IV. Αρχική αναμέτρηση ανάμεσα στον ήρωα και στο μάγο

α: Ο μάγος αφού αγοράζει τον ήρωα μεταμορφωμένο σε ζώο' α1: τον δένει για να τον φάει' α2: τον καταδιώκει.

β: Το ζώο ελευθερώνεται από' β1: την αδελφή του μάγου' β2: την κόρη του μάγου' β3: από κυνηγούς' β4: άλλο.

γ: Ο ήρωας καταδιώκεται από το μάγο μέσα από μια σειρά ζευγαρωτών μεταμορφώσεων γ1: πουλί (μαθητής) - αετός (μάγος)' γ2: γεράκι - φίδι' γ3: λαγός σκύλος' γ4: γίδα - λύκος' γ5: αρκούδα - λιοντάρι' γ6: άλλο.

V. Η μονομαχία στο παλάτι

α: Ο ήρωας κατά την καταδίωξη μεταμορφώνεται σε' α1: λουλούδι' α2: χρυσό μήλο' α3: δαχτυλίδι' α4: στην αγκαλιά' α5: στο χέρι' α6: στο κεφάλι' α7: της βασιλοπούλας' α8: της νύφης (στο δώμα)' α9: του βασιλιά' α10: άλλο.

β: Ο μάγος' β1: μεταμορφώνεται σε' β2: οργανοπαίχτη' β3: άλλο και' β4: ζητά για χάρισμα του' β5: το λουλούδι' β6: το χρυσό μήλο' β7: το δαχτυλίδι' β9: άλλο.

VI. Η τελική αναμέτρηση μέσα από μια σειρά μεταμορφώσεων

α: Ο ήρωας καταδιώκεται από το μάγο ως· α1: κεχρί (μαθητής) - κλώσσα (μάγος) για να φάει το κεχρί" α2: σιτάρι - κλώσσα' α3: βελόνα - κλωστή' α4: άλλο.

TEXT_PAGE_SHORT340
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/341.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

β: Ο μεταμορφωμένος ήρωας εξουδετερώνει το μεταμορφωμένο μάγο ως' β1: αλεπού' β2: λιοντάρι.· β3: τσακάλι· β4: που τρώει την κλώσσα (μάγο)' β5: βελόνα με κλωστή (μάγο) που πέφτει στη φωτιά για να καεί η κλωστή' β6: διάφορα.

VII. Μετά τη νίκη του ο ήρωας

α: Ελευθερώνει' α1: παντρεύεται' α2: τα τρία φυλακισμένα κορίτσια' α3: την κόρη του μάγου' α4: την αδελφή του μάγου' α5: τη γυναίκα του μάγου' α6: και παίρνει τα πλούτη του' α7: τη φυλακισμένη βασιλοπούλα' α8: τη βασιλοπούλα του παλατιού' α9: την κόρη του βασιλιά' α 10: ο βασιλιάς του χαρίζει πλούτη.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 1302, (ΣΜ 132), 54-56, Ζαγόρια, "Ο δάσκαλος και το παιδί". Γ. α1, α10 (παραδίδει το γιο της στο δάσκαλο να του μάθει γράμματα), β, β1, ε, ε2, ε7, ε 12. ΙΙ: α, α6 (με τις γνώσεις του το παιδί φτιάχνει σπίτι με όλα τα καλά), α5. IV: γ, γ4, γ5. VI: α, α1, β, β6 (γεράκι), β4. VIL α, α1, α7.

2. ΑΦ 2277Γ, 73-76, Κουτσόβλαχοι, άτιτλο. Ι: β, β1, β5 (μεταμορφωμένος σε παπά), β18, β19, β22, ε, ε2, ε6, ε11. ΙΙ: α6 (ελευθερώνει τις κόρες και μεταμορφώνεται σε άλογο). ΙΙΙ: α, α1, α13 (στη βάβω του), α4, α5, α9, α10, δ11 (η βάβω), δ2, δ3, δ5. IV: γ, γ6 (περιστέρι-γεράκι). V: α, α2, α5, α7, β, β1, β2, β8 (ζητά ν' αγοράσει), β6. VI: α, α1, β, β6 (γεράκι), β4.

3. Dozon, 16, 135-137, Ιωάννινα, "Les diables dupes". Ι: (ο πατέρας εμπιστεύεται το παιδί στους διαβόλους να του μάθουν διαβολιές). II: α4. ΙΙΙ: α, α1, α2, α4, α5, α9, α10, γ (δεύτερη μεταμόρφωση), α1, α2, α4, α8 (μουλάρι), δ, δ2, δ3, δ5, δ8, δ9. IV: γ, γ3. V: α, α2, α4, α7, β (ως σκύλος), β4, β6. VI: α, α1, β, β1, β4.

4. Hahn 2, 68, 286, Βήσσανη Πωγωνίου, άτιτλο. 7: β, β5 (σκυλοκέφαλος), β6, β 16, β 18, β20, β22, δ, δ3 (βλέπουν μέσα στην απαγορευμένη κάμαρα ανθρώπους σφαγμένους), ε, ε8 (βρίσκοντας το κλειδάκι στα μαλλιά του σκυλοκέφαλου, ανοίγει την κάμαρα όπου βρίσκει τη βασιλοπούλα που τον συμβουλεύει να κάνει τον βλάκα).

5. Hôeg, 5, 29-31, Σαρακατσάνοι, "Le sorcier et son disciple". Ι: β, β5 (ο τρισκατάρατος), β6, β!3, β18, β19, β22, β24, β25 (του δίνει για χρήματα

TEXT_PAGE_SHORT341
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/342.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

κάρβουνα). ΙΙΙ: α, α1, α2, α4, α5, α9, α10, 8, 82, S3. /F: γ, γ7 (κεχρί το παιδί, κότες ο τρισκατάρατος, το παιδί αλεπού που τρώει τις κότες). ΙΙΙ: (δεύτερη μεταμόρφωση) α4, α8 (σκύλα), α9, δ5. V'. α10 (η χαντάκα γίνεται τρία μήλα στα χέρια του γέρου κι αυτά μπαίνουν στη τσέπη της νύφης). VI'. α, α2, β, β1, β4.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

6. ΛΦ 302, 4-5, Γαύροβον Καλαμπάκας, "Το τεμπέλικο". Ι: β, β3, β6, β13, β18, β19, β22, β24, γ, γ1, γ5, ε, ε17, ε19, ε22, ε26, ε12, ε13, ε15. ΙΙ: α6 (ο δράκος τον επιστρέφει στον πατέρα του). ΙΙΙ: α, α1, α2, α4, α8 (γαϊδούρι), γ.

7. ΛΦ 486, 6-10, Καρδίτσα, "Το ωχ". Ι: β, β5 (τέρας), β6, β!3, β17, β18, β20, β25 (και τους μαρμαρώνει), συμφυρμός με AT 400 και AT 721, ε (μικρότερος γιος που κατορθώνει να σωθεί), ε2, ε5, ε17, ε18, συμφυρμός με AT 611, ε20, ε21. IV'. γ, γ2. V'. α, α10 (πορτοκάλι στα πόδια της βασιλοπούλας), β, βι, β3 (καφετζής). VI: α, α2, β, β1, β4. VIL α1, α8.

8. ΣΠ 65, 123-124, Τρίκαλα, "Το προκομμένο παιδί και ο Αράπης". Ι: β, β2 (ωχ, τ' όνομα του), β18, β19, β22, ε28 (ο αράπης του μαθαίνει να γίνεται ό,τι ζώο θελήσει). ΙΙΙ: α13 (γίνεται αηδόνι και πουλιέται στο βασιλιά, φεύγει κάθε φορά με φλουριά και μαργαριτάρια και γυρίζει στη μάνα του' ο Αράπης ζητάει το μερτικό του). VI'. α4 (ο Αράπης γίνεται κλώσσα με πουλιά), β, β1, β4.

ΘΡΑΚΗ

9. ΛΑ 325, 4, Γέννα Σαράντα Εκκλησιών (σημ. Τουρκία), "Ο δράκος". Ι: ε, ε2, ε3, ε12, ε!3, ε14. ΙΙΙ: α, α1, α2, α4, α8 (ζευγάρι βουβάλια), α5, α9, α11 (αλυσίδες), α10. IV'. γ, γ6 (ανεμόμυλος ο μαθητής, ο δράκος χτυπά με το τσεκούρι του το βελόνι του μύλου, που ήταν του παιδιού η ζωή), γ1. V: α, α2, α4, α8, β, β1, β2, β4. VI: α, α1, β, β1, β4.

10. ΛΦ 1341, 15-40, Κεσσάνη (σημ. Τουρκία), "Η τέχνη της τέχνης". Ι: (ο πλούσιος για να δώσει την κόρη του στο φτωχό νέο του ζητάει να μάθει την τέχνη της τέχνης), β, β2, β6, β!3, β17, β18, β19, β22, γ, γ1, ε, ε2, ε5, ε12, ε!3, ε14. Π: α4. ΙΙΙ: α, α1, α2, α4, α8 (μουλάρι, γάιδαρος, φοράδα), δ, 82, δ3. IV: γ, γ6 (περιστέρι-γεράκι). V: α, α10 (γλάστρα), β, β1, β2. VI: α, α4 (φακές-κλώσσα), β, β1, β4. VII: α1, α3.

TEXT_PAGE_SHORT342
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/343.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

11. ΛΑ 325, 6. 7: (Οχ, ο αναστεναγμός της γριάς και τ' όνομα του διαβόλου).

Ατελές.

12. ΛΑ 1180, Μεσημέρι Θεσσαλονίκης, "Ο δράκος". Ι: α1, α4, β, β5 (δράκος), β6, β 14, β17, β18, β19, β22, β24, ε, ε2, ε7, ε27 (τον συμβουλεύει να μη πιει απ' τα υγρά που θα του δώσει ο δράκος για να μη γίνει λιοντάρι και τον φάει). ΙΙ: α2, α5. IV: γ, γ1, γ6 (μύγα-μυγοχάφτης). V: α, α1, α5, α7, β, β1, β3 (άνθρωπο), β4, β5. VI: α, α1, β, β1, β4. VIL α6.

13. ΛΦ 940, 51-56, Κιλκίς, "Το παραμύθι του όφ". Ι: β, β5 (όφ-όφ), β6, β15, β17, β18, β19, β22, ε, ε2, ε4, ε12. ΙΙ: α. ΙΙΙ: α, α8 (σε λαγό και άλογο), δ, 82, 83, 85, 88, δ10. IV: β, β1, γ, γ3, γ1. V: α, α2, α4, α8, β, β2. VI: α, α2, α3, β, β5. VII: α1, α4.

14. Μακεδόνικα, 17-24, (Μηλιόπουλος ΜΠ, 23-33). Ενώνεται με το AT 311 (όπ. βλ. ανάλυση).

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ α. Δωδεκάνησα

15. Hallgarten, 128-132, Ρόδος, "Der Zauber-lehrling". Ι: β, β2, β6, β15, β17, β18, β19 (το Βάσσο), β22, ε, ε2, ε8, ε12. ΙΙ: α. IV: γ, γ6 (σκύλος, άλογο, λουτρό, περιστέρι κι ο αράπης τον κυνηγάει σαν μαύρο σύννεφο). V: α, α10 (μήλο που το κουκούτσι του πέφτει στο παπούτσι του βασιλιά). VI: α, α4 (κουκούτσι το παιδί - ο αράπης κότα να το φάει), β, β6 (σκύλος που τρώει την κότα).

β. Εύβοια-Σποράδες

16. ΛΑ 1275, (ΣΜ 105), 20-21, Καστέλλα Εύβοιας, "Το λιοντάρι". Ι: β25 (το παιδί τραβώντας την πλάκα κατεβαίνει στο σπίτι του λιονταριού με τα σαράντα δωμάτια), ε, ε17, ε19, ε, 20, ε21, ε22, ε24, ε12. ΙΙΙ: α, α8 (φίδι, λιοντάρι, παλάτι, λουτρό), γ2, 81, δ2, δ4 (κλειδί), δ5, δ8, δ10. IV: γ, γ6 (σανός το παιδί, κότα το λιοντάρι). VI'. β, β6 (καλπακάς που τρώει το φίδι). VII: α, α2.

17. ΛΑ 1275, (ΣΜ 105), 66-68, Καστέλλα Εύβοιας, "Ο μάγος και τα ζώα". Ι: β, β2, β18, β19, ε, ε2, ε7, ε12. ΙΙ: α6 (επιστρέφει στο σπίτι του σαν λύκος κι η μάνα του δεν τον αναγνωρίζει). ΙΙΙ: α, α1, α3, α4 (στο βασιλιά), α7, α9, δ1 (το σχοινί).

18. ΛΦ 682, 8-11, Ιστιαία, "Ο αράπης". III: δ, δ2, δ3, δ5, δ8, δ10 (τον αγοράζει ως άλογο). IV: α, α1, β, β3, γ, γ1. V: α, α10 (σε πουλί κι η βασιλοπούλα το βάζει σε κλουβί. Τη νύχτα γίνεται άνθρωπος και της λέει την

TEXT_PAGE_SHORT343
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/344.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ιστορία του), α3, α5, α7, β, β3 (πλούσιος γείτονας), β4, β7, β8 (η βασιλοπούλα, με τη συμβουλή του ήρωα, το πετάει κάτω). VI'. α, α1, β, β1, β4.

19. ΛΦ 1068, 19-22, Άγιος Ιστιαίας, άτιτλο. Ι: α10 (ο φτωχός νέος αποφασίζει να μάθει τέχνη για να βοηθήσει τη μάνα του), β, β5 (ο διάβολος μεταμορφωμένος σε γουναρά), ε. ΙΙ: α1, α3. ΙΙΙ: α, α1, α3, α4, α8 (άλογο, σκύλο, λουλούδι), α9, α11 (χαλινάρι, λουρί, ρίζα), α12, Si, 82, δ4 (ρίζα), δ5. VI'. α, α1, β, β1, β4.

20. Πέρδικα, 25-26, 241-251, Σκύρος, "Τα χρυσά κλαδιά κι ο Αλλοίμονος". Ενώνεται με το AT 667A και AT 852. Ι: β, β5 (τελώνιο), β6, β7, β1 1, β15, ε, ε20, ε21. ΙΙ: α4. ΙΙΙ: α, α1, α2, α4, α5, γ1. IV: γ, γ1. V: α, α10 (σπόρος στην ποδιά της βασιλοπούλας), β, β1, β3 (περιστέρι). VI'. β, β6 (γεράκι που τρώει το περιστέρι).

γ. Κρήτη

21. ΛΦ 288, 1-2, Ρέθυμνο, άτιτλο. 7: Ο δράκος αρπάζει το εγγονάκι της γριάς αλλά, πριν το φάει, του μαθαίνει μάγια, ε, ε2, ε3, ε12. ΙΙ: α. ΙΙΙ: α, α1, α13 (στη γιαγιά του), α4, α5, α8 (καμήλα). IV'. α, β, β4 (από τη δράκαινα), γ, γ6 (περιστέρι-γεράκι). V'. α, α3, α5, α8, β, β1, β2. VI: α, α4 (κότα-αλεπού), β, β2, β6 (που πνίγει την αλεπού). 1^ΙΙ: α1, α5, α6.

δ. Κυκλάδες

22. Hahn 2, 68, 33, Σύρος, "Ο δάσκαλος κι ο μαθητής του". 7: Το βασιλόπουλο ταγμένο στο δαίμονα που μ' ένα μήλο προκάλεσε τη γέννηση του, ε, ε2, ε7, ε12. ΙΙ: α6 (μεταμορφώνει την κοπέλα σε φοράδα και φεύγουν), ενωμένο με AT 314. IV: VI: α, α4 (ρόδι το παιδί, ο δαίμονας κλώσσα που θέλει να το φά-ει), β, β1, β4. VIL (το παιδί απομένει τυφλό" η κοπέλα βλέποντας πως το τυφλό σκυλάκι γιατρεύεται πέφτοντας στο ποτάμι, γιατρεύει και το παλικάρι).

23. Roussel, αρ. 41, Μύκονος, άτιτλο. 7: β, β2, β6, β7, β10, β14, β17, β18, β 19, β22. ΙΙ: α6 (το παιδί ξεφεύγει δέκα μέρες πριν το τέλος της διορίας βρίσκοντας το βουνό ανοιχτό" οι μεταμορφώσεις παραλείπονται).

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

24. ΙΛ 726, 223-237, Σύμη, "Οχ-χού εμέ". Ενωμένο με το AT 311. ΙΙ: Το κορίτσι, α1, α2, α4, α8 (λουτρό, βόδι, σκυλάκι), α9, α11 (κλειδί, χαλινάρι, αλυσίδα). IV: γ (η ηρωίδα), γ6 (πουλί το κορίτσι - σύννεφο ο αράπης). VI: α, α4 (σουσάμι το κορίτσι - ο αράπης κότα να το φάει), β, β6, (λιοντάρι που τρώει την κότα).

TEXT_PAGE_SHORT344
    TEXT_SEARCH_FORM
    TEXT_SEARCH_IN_BOOK
    TEXT_SEARCH_RESULTS
      TEXT_BOOK_LIST
        34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

        22. ΛΦ 1774, 9-15, άτιτλο. Ι: α, β, β3, γ, γ3. ΙΙ: α, α1, α2, α3, α5, β, β1, β2, β6 (σαν μυρμήγκι περνάει το γεφύρι με τα λυσσασμένα σκυλιά, μπαίνει στο δωμάτιο της βασιλοπούλας που τον ερωτεύεται. Ζουν καταφρονεμένοι ως τη μέρα που ο ήρωας κερδίζει τον πόλεμο, μεταμφιεσμένος σε λιοντάρι), δ (το χρυσό μήλο πέφτει σ' αυτόν. Ο βασιλιάς τον αναγνωρίζει από το μαντίλι που είχε δέσει στο δαχτυλάκι του). ΙΙΙ: α, δ, δ1.

        ε. Κυκλάδες

        23. ΛΑ 1395, 5, 89-98, Τήνος. 7: α, β, β3. ΙΙ: α, α2, α3, α4 (ο δράκος), α6 (το χάρισμα να μεταμορφώνεται), α7, β, β1, β6 (μυρμήγκι που μπαίνει στο δωμάτιο της και την κατακτά. Ο πατέρας της δεν καταφέρνει να τον ξετρυπώσει), γ1. ΙΙΙ: α3 (το ψάρι χάφτει τον ήρωα που πλησιάζει στην ακτή), β (το ψάρι ξερνάει τον ήρωα που φεύγει μαζί με τη γυναίκα του).

        24. ΛΑ 1397, 6, 19-28, Άνδρος, «Η Γοργόνα». 7: α5 (το παιδί ταμένο στη Γοργόνα), β6 (που έκανε το ακινητοποιημένο πλοίο του πατέρα του να προχωρήσει), γ, γ3. ΙΙ: α, α1, α2, α3, α6 (το χάρισμα να μεταμορφώνεται), β, β6 (σε μυρμήγκι που μπαίνει στο δωμάτιο της και την κατακτά), γ1, γ2 (παντρεύεται τη βασιλοπούλα). ΙΙΙ: α, α2, β, β1.

        25. ΛΦ 1708, 1-6, Βόθροι Νάξου, «Το ψάρι και το παλικάρι». 7: α, α3 (που ονομάζεται Αλίμονος και του δίνει τρία μήλα από τη μηλιά της Αφρικής για να αποκτήσει παιδί), β, β2 (είκοσι τεσσάρων χρονών), β3, β6 (τον κάνει πλούσιο), γ. ΙΙ: α, α1, α2, α3, α5, γ2 (πραγματοποιεί τα ζητήματα της βασιλοπούλας: ξεχωρίζει, με τη βοήθεια των μυρμηγκιών, καρπούς σε μια νύχτα' φέρνει, με τη βοήθεια του λιονταριού, το αθάνατο νερό' εξηγεί γιατί από τα εξήντα αντιδοκαρα των δώδεκα δοκαριών τα μισά είναι μαύρα και τα μισά άσπρα - ο χρόνος με τις μέρες και τις νύχτες. Ακολουθεί γάμος). ΙΙΙ: α, β (η βασιλοπούλα παίρνει τα τρία χρυσά μήλα από τη μηλιά της Αφρικής), β2, β1.

        26. ΝΕΑ 2 (1874), 36, 122, Νάξος, «Ο Γιάγκος». 7: α (τη μάνα της θάλασσας), β, β2 (δεκαοχτώ χρονών, για να παντρευτεί την τριτότοκη κόρη της μάνας της θάλασσας), β6 (για να αλλάξει η τύχη του φτωχού ψαρά που γίνεται πλούσιος), γ, γ3. ΙΙ: α, α2, α3, α6 (το χάρισμα να μεταμορφώνεται), α7, β, β1, β2, β6 (γίνεται μελίντακας = μυρμήγκι και μπαίνει στην κάμαρα της· τη χαϊδεύει σαν άνθρωπος κι όταν αυτή βάζει τις φωνές γίνεται πάλι μυρμήγκι' τέλος, την κερδίζει), γ1. ΙΙΙ: α, α2, β, β1.

        27. Roussel, αρ. 29, Μύκονος, «Η Ξανθομαλλούσα η βασίλισσα της Γης». 7: α, α5 (ένα ψάρι που του λέει «εγώ είμαι η αρχή και το τέλος» και που θέλει τον πρωτότοκο γιο του ψαρά για την κόρη του και δεν τον αφήνει να πλουτίσει από τη θάλασσα, αν δεν πάρει ανταλλάγματα), γ, γ3, γ4 (κι ο ψαράς γίνεται πλούσιος). ΙΙ: α8 (συναντά την Ξανθομαλλούσα, βασίλισσα της γης, που τον