Error(s) found: '2'

+ Unable to change databases. Unknown database 'iaennew'.
+ Unable to perform the query SELECT * FROM keywords_description WHERE (language_id = ''). No database selected.
TEXT_VISIBLE_PAGES 346-365 TEXT_OF 982
TEXT_PREVIOUS_20
TEXT_CURRENT_PAGE
TEXT_NEXT_20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/346.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

33. ΔΙΕ Α', 9, 321, (Καμπούρογλου, 8, 75), Αθήνα, "Ο Αράπης". Ι: β, β2 (αλή, τ όνομα του), β6, β7, β9, β16, β18, β19.

34. ΣΛ III, 8, 26-32, Ακαρνανία, "Ο αράπης κι ο μικρός Γιαννάκης". Ι: β, β2, β6, β!3, β17, β18, β19, β22, β24, γ, γ1, ε, ε2, ε8. ΙΙ: α4 (τον αφήνει και δεύτερο χρόνο για να πάρει κι άλλα χρήματα1 το παιδί κάνει συμφωνία με τον Αράπη να μη φανερώσει σε κανένα τη τέχνη που έμαθε όσο ζει ο Αράπης· το παιδί την παραβιάζει όταν του τελειώνουν τα φλουριά). ΙΙΙ: α, α1, α2, α4, α8 (σκυλάκι, άλογο, λουτρό), α9, α11 (αλυσίδα, χαλινάρι, κλειδί), δ, δ2, α11, δ5. IV'. γ, γ6 (συννεφάκι-σύννεφο). V'. α, α10 (μπουκέτο ρόδα), α5, α7, β, β1, β2. VI: α, α2, β, β1, β4. VII: α, α2.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

35. ΛΑ 325, 3, Μάκρη και Λίβισι, Δυτ. Μ. Ασία, "Παραμύθι του Εϊβάχη". 7: (εϊβάχ! ο αναστεναγμός του γέρου και τ' όνομα του δαίμονα), ε, ε2, ε6, ε 12, ε!3, ε16. ΙΙΙ: α (πουλιέται ως), α8 (λαγωνικό, άλογο, λουτρό), α9, α11 (χαλινάρι, καπίστρι, κλειδί), 82, 84 (κλειδί), δ5. IV: γ, γ1. V: α, α1, α5, α9. VI: α, α1, β, β1, β4. VII: α1, α9.

β. Πόντος

36. ΛΑ 325, 1, Κερασούντα, "Το παώιν και ο όφις". Ι: β, β4, β6, β!3, β 17, β18, β19, β22, ε, ε2, ε5, ε12. ΙΙ: α. V: α, α1, α6, α9, β, β1, β3 (όμορφο παιδί), β4, β5. VI: α, α4 (σιτάρι ο μαθητής - πετεινός ο μάγος), β, β5.

37. ΛΑ 325, 2, Σαμψούντα, άτιτλο. Ι: β, β2, β6, β7, β9, β14, β17, β18, β19, β22, ε, ε2, ε8, ε12. ΙΙ: α2 IV: γ, γ6 (πρόβατο-λύκος, χορτάρι-αγελάδα, αρκούδι-θεριό μεγάλο, το παιδί κυνηγός με τουφέκι και με δύο σκυλιά ο αράπης φοβάται, γίνεται πουλί και φεύγει). ΙΙΙ: α1, α3, α4, α5, α9, α10, α8 (λουτρό), α9, δ1 (κλειδί), δ1, δ2, δ4 (κλειδί), δ5. IV: γ, γ6 (πουλιά και οι δύο). VI: α, α2, β, β3, β4. VII: α, α2.

38. ΛΑ 325, 5, Χαλδεία, άτιτλο. Ι: (Οφ, τ' όνομα του αράπη). VI: α, α4 (λουλούδι, πουλί, κεχρί, ο αράπης γίνεται πετεινός που τρώει το κεχρί), β, β6 (αγρίμι που τρώει τον πετεινό).

39. ΛΑ 425Α, 16, άτιτλο. Ενωμένο με AT 425A και AT 313A. Η μάγισσα ζητά να της δώσουν την εικόνα της νύφης της που εχθρεύται ο γιος της· μεταμορφώνει στα χέρια της την εικόνα σε καλαμπόκι" η μάγισσα γίνεται πετεινός για να το φάει" ο γιος της γίνεται Τσάκαλος και τρώει τον πετεινό.

40. ΑΦ 208, 3-5, "Ο Αράπης". Ι: β, β2, β6, β15, β17, β18, β19, β22, ε, ε2, ε3,

TEXT_PAGE_SHORT346
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/347.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ε12. ΙΙ: α. ΙΙΙ: α, α1, «2, α4, α5, δ, 82, 83, 85. F α, α1, α5, α7, β, β1, β3 (ένας από τους δώδεκα αυλικούς του βασιλιά), β4, β5. F7: α, α4 (σπόρος το παιδί - κόκορας ο βασιλιάς), β, β1, β6 (που τρώει τον κόκορα). VII: α1, α9.

41. ΛΦ 537, 9-13, Κοτύωρα (Ordu), άτιτλο. 7: β, β2, β6, β15, β17, β18, β19, β22, ε, ε2, ε5, ε12. ΙΙΙ: α, α1, α2, α4, α8 (μουλάρι), γ4 (φεύγει σαν περιστέρι), α5, 811 (ο αράπης αρπάζει τα γκέμια). IV'. β, β2, γ, γ1. V'. α, α1, α5, α7, β, β1, β2. VI'. α, α4 (πετεινός το παιδί - λαγός ο μάγος), β, β1, β6 (τρώει τον πετεινό). VII: α1, α3.

42. ΛΦ 1833, 37-39, Σαμψούς, άτιτλο. Ι: β, β1 (όφις), β6, β!3, β17, β18, β19, β22, ε, ε2, ε5, ε12, ε!3, ε14. ΙΙ: α1. ΙΙΙ: α, α1, α2, α4, α5, «7, «8 (βόδι), α9, α10, δ, δ2, δ3, δ5, 88, δ10. 7F α, α1, β, β2, γ, γ6 (περιστέρι το παιδί γεράκι ο μάγος). V'. α, α10 (ανθοδέσμη). VI'. α, α4 (τρεις σπόρους καλαμπόκι, τρώει τους δύο ο μάγος μεταμορφωμένος σε κότα, ο τρίτος σπόρος γίνεται αλεπού), β4.

43. Αρχ. Πόντου ΚΔ', 92-95, Αντρεάντα Σαμψούντος, άτιτλο. Γ. β, β1, β6, β15, β17, β18, β19, β22, ε, ε2, ε5, ε12. ΙΙΙ: α13 (ο διάβολος πουλάει το παιδί στο παζάρι ως κτήνος, άλογο, αρνί αλλά χωρίς το χαλινάρι), γ1, γ2, α, α1, α2, α.4, ο.5, δ, δ2, δ3, δ5, 88, δ10. IV: γ, γ1. V: α, α1, α4, α7. VI: α, α4 (τρεις κόκους σιτάρι, τους δύο τους τρώει το πουλί), β, β1, β6 (που τρώει το πουλί).

44. Ποντ. Εστία (1951), τεύχ. 17-18, 956-957, Σάντα, άτιτλο. 7: α1, α9, β, β4, β6, β14, β17, ε, ε2, ε5, ε12. ΙΙ: α.6 (τον ξαναπαίρνει η μάνα του). ΙΙΙ: α, α8 (παλάτι), α1, α3, α9, αϊ 1 (το κλειδί), γ4 (μαρμαρώνει τη νύχτα τ' αστέρια), 811 (ο μάγος τον παίρνει σαν άλογο). IV: β, β2, γ, γ1, γ6 (τσιτσέκι το παιδί κι ο αετός το καταδιώκει). Κ7: α, α4 (κουκί το παιδί, πετεινός ο όφις), β, β1, β6 (που τρώει τον πετεινό-όφι).

45. ΚΜΣ, Σεβινκαραχισάρ 22 (1-14), Σουπάχ Νικόπολης, «Το παιδί και το φίδι». Ι: β, β4, β6, β15, β17, β18, β19, β22, ε, ε2, ε5, ε12. ΙΙΙ: α, α1, α2, α4, α5 (άσπρο, κόκκινο, μαύρο), δ, 82, 83, 85. IV: α, α1, β, β2, γ, γ1. V: α, α1, β, β1, β2. VI: α, αϊ (πετεινός το φίδι), β, β1, β6 (που τρώει τον πετεινό). VII: α1, α3, α10.

γ. Καππαδοκία

46. ΛΦ 9, 17-21, Νεάπολη, Σαντζάκιο Καισαρείας, άτιτλο. 7: (η μητριά πείθει το γέρο να σκοτώσει το γιο του αλλά αυτός τον λυπάται), β, β3, β6, β 13, β17, β18, β19, β22, ε, ε2, ε9 (μιας κοπέλας), ε12. ΙΙ: α. ΙΙΙ: α, α1, α.2, α4, α5, α8 (αγελάδα, κριάρι), 811 (κόβεται το καπίστρι). 7F: γ, γ1. F α, α10 (ρόδι), α5, α7. F7: α, α4 (ρόγες το παιδί, πουλί ο δράκος), β, β6 (ως μεγαλύτερο πουλί που τρώει το μικρότερο). VII: Οδηγεί το βασιλιά στη σπηλιά του

TEXT_PAGE_SHORT347
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/348.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

δράκου σκοτώνει τους δράκους και ελευθερώνει τους φυλακισμένους, α1, α8.

47. Dawkins MG in AM, 365, (Ποντ. Εστία (1951), τεύχ. 17-18, 956-957),

Ουλαγάτς Νίγδης, άτιτλο. Ι: α, α4, β, β5 (όφ), β6, β!3, β17, β18, β19, β22, ε, ε2, ε5, ε10, ε12, ε!3, ε15 (θα του κόψει το κεφάλι). ΙΙ: α4. ΙΙΙ: α, α1, α2, α4, α8 (καμήλα, πετεινός, λουτρό, καμήλα), α10, 8, δ2, 83, 85, 87. IV'. γ, γ6 (σπουργίτι το παιδί - γεράκι ο μάγος). V'. α, α1, α4, α7, β, β3 (δερβίσης), β4, β5. VI: α, α4 (κριθάρι-κλώσσα), β, β1, β4. VIL α, α1, α3.

ΚΥΠΡΟΣ

48. ΛΑ 1246, (ΣΜ 76), 13, "Ο πατέρας, το παιδί και ο αράπης". 7: β, β2, β6, β 15, β 17, β 18, β 19, β22. II: α1. ΙΙΙ: α, α8 (γαϊδούρι, άλογο). VI: β, β1, β4.

49. ΛΦ 834, 1-2, Λύση Αμμοχώστου, άτιτλο. Ι: α, α4, β, β5 (ένας αγριάνθρωπος), β6, β!3, β17, β18, β19, β22, ε, ε2, ε4, ε1ΐ, ε28 (ο αγριάνθρωπος τον μεταμορφώνει σε αρνί αλλά η αδελφή του λύνει το σχοινί). Π: α1. ΙΙΙ: α, α1, α.2, α4, α5, α8 (βόδι, αρνί), α9, α 10, δ, 82, 83, δ5, 88, δ9. IV: α, α1, β, β1, γ, γ6 (περιστέρι το παιδί - γεράκι ο αγριάνθρωπος). V: α, α1, α4, α7, β, β1, β3 (γεροντάκι). VI: α, α4 (σουσάμι το παιδί - κλώσσα ο αγριάνθρωπος), β, β1, β4. VII: α1, α8.

50. ΛΦ 1742, 16-18, "Η ιστορία του Ώχου". Ι: β, β5 (γίγαντας), β6, β7, β8, β13 (που θαυμάζει το καλό νερό της βρύσης), β18, β19, β22, ε28 (το μόνο που δε του μαθαίνει είναι πως να μεταμορφώνεται σε αλεπού' του το μαθαίνει ,η κόρη του Ώχου). ΙΙΙ: α, α1, α2, α4, α9, α11 (την αλυσίδα), 811 (ο Ώχος την αρπάζει). IV: α, α2, β, β2, γ, γ6 (περιστέρι-γεράκι). VI: α, α4 (ρόδι το παιδί - κότα ο μάγος), β, β1, β4. VII: α1, α3.

51. Κληρίδης II, 24, 53-54, "Ο μάος τζαί το παιδίν". Ι: ε, ε2, ε3, ε12. II: α. ΙΙΙ: α, α1, α2, α4, α8 (γάιδαρος, αρνί), α9, α11 (το σχοινί), 8, 82, 84 (το σχοινί), 85, 88, δ10. IV: α, α2, β, β4 (από τη γυναίκα του μάγου), γ, γ6 (αρνί το παιδί - λύκος ο μάγος). V: α, α1, β, β1, β3 (χότζας). VI'. α, α2, β, β1, β4. VII: α 10.

ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ

52. Taibbi-Car., 21, 129-135, Σικελία, "Ο μαγάροσε". Ι: (ο φτωχός δίνει το γιο του σ' ένα γέρο με τη συμφωνία να μάθει τέχνη). ΙΙ: α4. III: α, α1, α2, α4, α8 (μουλάρι), α9, α10, δ (τη δεύτερη φορά), δ2, δ3, δ5. IV'. α, α1, β, β2 (και φεύγουν μαζί), γ, γ6 (δεξαμενή με νερό η κόρη, χέλι το παιδί, ναύτης ο μάγος αλλά δε μπορεί να φτάσει το χέλι, βουνό η κόρη, κουρούνα το παιδί,

TEXT_PAGE_SHORT348
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/349.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

κόρακας ο μάγος· ο μάγος από το θυμό του βάζει φωτιά στο βουνό και καίει τη θυγατέρα του" η κουρούνα χώνεται σ' ένα σπίτι). V'. α, α3, α8, β, β8 (θέλει ν' ανταλλάξει το δαχτυλίδι μ' ένα καινούργιο' η κοπέλα το πετάει κάτω). VI'. α, α4 (ρόδι το παιδί - πετεινός ο μάγος), β, β1, β6 (που τρώει τον πετεινό). VII'. α1 (την κοπέλα στο δώμα).

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Ο παραμυθιακός τύπος AT 325, Ο μαθητευόμενος μάγος, αποτελεί ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα παραμυθιού που υφαίνεται γύρω από τη μαγική δύναμη. Ο St Thompson υποστηρίζει την ινδική καταγωγή του παραμυθιού και αναφέρει ότι είναι ευρέως διαδεδομένο τόσο στην Ινδία όσο και στην Ευρώπη. Για το λόγο αυτό και αποτέλεσε μέρος της επιχειρηματολογίας πολλών λαογράφων που ισχυρίστηκαν την ινδική καταγωγή των ευρωπαϊκών παραμυθιών. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τις αναφορές του St Thompson, το 1859, ο T. Benfey, ινδιανιστής, θεωρητικός της βρετανικής μυθολογικής σχολής, αναφέρει στα Προλεγόμενα του Pantschatantra ότι ο συγκεκριμένος παραμυθιακός τύπος αποτελεί παράδειγμα της μεταφοράς ινδικών παραμυθιών στον ευρωπαϊκό χώρο μέσω της μογγολικής λογοτεχνίας. Μετά από πενήντα χρόνια, ο Ε. Cosquin, μαθητής του Τ. Benfey, υποστηρίζει την ινδική καταγωγή των ευρωπαϊκών παραμυθιών χρησιμοποιώντας επίσης ως ενδεικτικό παράδειγμα τον παραμυθιακό τύπο AT 325, αμφισβητώντας, ωστόσο το διαμεσολαβητικό ρόλο των μογγολικών μοτίβων.

Εκτός από την Ινδία όπου είναι πολύ δημοφιλής, ο παραμυθιακός αυτός τύπος απαντάται στις Δυτικές Ινδίες, στις Φιλιππίνες, στη Νότια Αφρική, στο Μισσούρι, όπου μεταφέρθηκε από Γάλλους, καθώς και στην Μασσαχουσέτη, όπου τον μετέφεραν μαύροι πορτογαλόφωνοι κάτοικοι του Πράσινου Ακρωτηρίου. Πάντως, ο παραμυθιακός τύπος αυτός συγκαταλέγεται στους πιο διαδεδομένους της προφορικής παράδοσης και η διαδοχή των επιμέρους επεισοδείων είναι σταθερή.

Ένας πατέρας στέλνει το γιο του να μαθητεύσει κοντά σ' ένα μάγο με την προϋπόθεση ότι σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα θα μπορεί να επιστρέψει πάλι κοντά του κατέχοντας την μαγική τέχνη. Ο νέος αποκτά τη γνώση των μεταμορφώσεων κρυφά και ξεφεύγει από την απειλή του μάγου με μαγικό τρόπο. Έτσι,

1. Πρόκειται για την ευρέως διαδεδομένη, κατά το Μεσαίωνα, στη Δύση Συλλογή Μύθων Ζώων και Παραμυθιών ινδικής προέλευσης.

TEXT_PAGE_SHORT349
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/350.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

μπορεί να μεταμορφώνεται, και. να μεταμορφώνει, και βοηθάει τον πατέρα του να κερδίσει χρήματα στο παζάρι. Ακολουθεί καταδίωξη του μαθητή από το μάγο μέσα από μια σειρά μεταμορφώσεων, καταδίωξη η οποία μεταφέρεται και μέσα σε παλάτι. Η μονομαχία των συνεχώς μεταμορφωμένων αντιπάλων τελειώνει με τη νίκη του μαθητή.

Στις παραλλαγές που παρουσιάζουμε ο παραμυθιακός τύπος AT 325 παρουσιάζει κάποιους σπάνιους συμφυρμούς με τους παραμυθιακούς τύπους AT 311, AT 400, AT 721, AT 425A και AT 313A.

TEXT_PAGE_SHORT350
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/351.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 326

TEXT_PAGE_SHORT351
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/352.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT352
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/353.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 326

Ο άφοβος

AT: The Youth Who Wanted to Learn What Fear is

Delarue-Tenèze: Jean-sans-peur

Grimm No 4: Das Märchen von einem der auszog das Furchten zu lernen

Ο Φόβος

Μια γυναίκα είχε ένα παιδί, όλο σε τέχνη το 'βαλε κι όλο εκείνο έφευγε. Του λέει η μάνα του: "Μα, παιδάκι μου, δε φοβάσαι και κάνεις αυτές τις ανοησίες;" Τότε λέει αυτό: "Τι θα πει φόβος; θα πάω να τον βρω". Κείνη τη στιγμή τ' ακούσανε κάτι κλέφτες κι είπαν, "θα το πάρομε εμείς να του δείξομε το φόβο". Το πήραν λοιπόν και το πήγαν σ' ένα νεκροταφείο και το βάλανε να ψήνει χαλβά. Καθώς ήψηνε τον χαλβά ήβγε ένα χέρι από ένα τάφο και γύρευε χαλβά. Το χέρι ήταν μιας γυναίκας πεθαμένης και το παιδί της είπε να περιμένει. Αυτή όμως όλο και γύρευε και γύρευε. Τότε το παιδί ήπιασε ένα κομμάτι ζεματιστό χαλβά και της το 'ρίξε. Αυτή κάηκε και έφυγε. Ύστερα όταν έγινε ο χαλβάς της φώναξε να της δώσει αλλά αυτή ούτε φάνηκε. Ύστερα πήγανε οι κλέφτες και τον ρωτήσανε αν ηύρε τον φόβο, αυτό είπε όχι και τους είπε και την ιστορία.

Τον πήρανε λοιπόν και τον πήγανε σε μια σπηλιά όπου οι καλομοίρες κάνανε φαντασία. Εκεί του δώσανε ένα καρφί και ένα σφυρί για να καρφώσει την νύχτα. Όταν πήγε να 'μπει μέσα, παρουσιάσθη μια καλομοίρα που πολέμα να πιάσει ένα κρεμασμένο από ψηλά παιδί. Τότε αυτός της λέει, "πάτα απάνω μου για να φτάσεις", αυτή ηνέβηκε απάνω του και αντί να πολεμά να πιάσει το κρεμασμένο, ηπολέμα να τον εζουλήσει. Είχε και στο ένα της πόδι ένα χρυσό βραχιόλι. Αυτός τότε την πιάνει, τη χτυπάει κάτω και της παίρνει το βραχιόλι. Έπειτα βρίσκει ένα κόκαλο και το καρφώνει με ένα καρφί. Τότε ακούει βροντές, βλέπει αστραπές, τρομερούς κεραυνούς και δε φοβήθηκε. Με την αστραπήν είδε το ανθρώπινο κεφάλι που ηκάρφωνε προ ολίγου το καρφί. Τότες πάνε πάλι οι κλέφτες τον ρωτούν: "Ηύρες το φόβο;" Λέει πάλι αυτός "όχι". Τους λέει ύστερα: "Ηκάρφωνα το καρφί στο κόκαλο αλλά το φόβο δεν τον ηύρα. Να πάρετε το βραχιόλι να το πουλήσετε", τους λέει, "για να μην κλέβετε πια και γω θα πάω μόνος μου να βρω τον φόβο".

Κατέβηκε λοιπόν στην ακρογιαλιά μοναχός του και είδε από μακριά ένα καράβι. Του φώναξε μ' όση δύναμη είχε μέχρι που τον ακούσανε και πήγαν και το

TEXT_PAGE_SHORT353
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/354.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

πήρανε μέσα στο καράβι. Εκεί που αρμενίζανε περάσανε και από ένα κάβο, τότες ήβγε μια γοργόνα και ήθελε να πνίξει το καράβι. Τότε πιάσανε να κλαίνε όλοι γιατί έπρεπε να ρίξουνε ένα στη θάλασσα της γοργόνας για να σωθούνε οι άλλοι. Αυτός όμως είπε σ' όλους να κατεβούνε κάτω στ' αμπάρια και να τον αφήσουνε μονάχο. Αυτή όλο και ηδυνάμωνε τη φουρτούνα για να πνίξει το καράβι. Αυτός τότε την άρπαξε από τα μαλλιά, την έδειρε και την ανάγκασε να δώσει όρκον πως δε θα ξαναπειράξει το καράβι. Και έτσι σωθήκανε και συνεχίζανε το ταξίδι τους.

Όταν ξάφνου πατήσανε ένα βράχο. Αυτός τότε είπε στο πλήρωμα να τον βγάλουνε στο βράχο. Δεν ήθελε όμως κανείς γιατί τους έσωσε την ζωή. Αυτός όμως επέμενε και στο τέλος πια τον βγάλανε. Βλέπει από δω βλέπει από κει και στο τέλος είδε σε μια μεριά του βράχου ένα χαλκά. Πάει κοντά και ήπιασε και τον τραβά. Στο τέλος κατάφερε και τον σήκωσε και άνοιξε μια πόρτα απ' όπου είδε μια σκάλα, την κατέβηκε και βρέθηκε μπροστά σ' ένα στρωμένο τραπέζι που είχε πάνω τρία σερβίτσια, τρία κουτάλια, τρία πιάτα. Τότε κρύφτηκε κάτω από το σκεπασμένο με ένα τραπεζομάντηλο τραπέζι για να δει τι θα γίνει. Ύστερα από λίγο είδε τρεις περιστέρες που πήγανε στο παράθυρο, από κει πήγανε σε μια λεκάνη με νερό και σε λίγο βγήκαν τρεις κοπέλες. Ύστερα πήγαν στο τραπέζι και κάτσανε να φάνε και να πιούνε. Όταν η μια σήκωσε το ποτήρι για να πιεί, είπε "εις υγείαν εκείνου που μου έκαψε το χέρι στο νεκροταφείο". Και η άλλη πάλι έλεγεν "εις υγείαν εκείνου του νέου που κάρφωσε το κόκαλο και που μ έριξε κάτω και πήρε το χαλκά". Και η τρίτη έλεγε, "εις υγείαν εκείνου του μασκαρά που μ' έπιασε στο καράβι και με όρκισεν να μην πειράζω πια το καράβι". Εκεί πετιέται και αυτός που ήταν από κάτω απ' το τραπέζι και λέει: "Βρε, εδώ είμαι και εγώ". Τότες αυτές του είπαν ότι οι κλέφτες είναι φυλακή, γιατί ένας Εβραίος είπε ότι ο χαλκάς που είχανε ήταν δικός του. Και τώρα ητοιμάζανε να τους κρεμάσουνε. Ύστερα του δώσανε πέντε χαλκάδες και να πάει να τους ανακατέψει και να τους δώσει του Εβραίου για να διαλέξει ποιος είναι ο δικός του, να βγει ψεύτης να τον κρεμάσουνε και να σωθούνε οι φίλοι τους οι κλέφτες. Αυτός λοιπόν πήγε στο δικαστήριο και ηνεκάτεψε τους χαλκάδες και τους έδωκε του Εβραίου. Αυτός τους ήβλεπε, τους ξανάβλεπε και στο τέλος είπε πως δεν ξέρει ποιος είναι ο δικός του. Τον καταλάβανε λοιπόν πως ήταν ψεύτης και τον κρεμάσανε. Τότε αυτός τους δίνει όλους στους κλέφτες για να μη κλέβουνε πια και πάει να βρει το φόβο.

Πάει σε μια πολιτεία που το παλάτι της ήταν στοιχειωμένο γιατί όποιος πήγαινε να κοιμηθεί πέθαινε, είχε πεθάνει ο βασιλιάς και ύστερα στοίχειωσε το παλάτι. Όταν το βασιλόπουλο έμαθε ότι αυτός ψάχνει το φόβο, είπε να του τον πάνε. Πάει αυτός και ζήτησε μαγκάλι με φωτιά. Τη φωτιά οι καλομοίρες τη φοβούνται. Έτσι λοιπόν ηκάθουντα μες στο παλάτι. Κατά τα μεσάνυχτα παρουσιάστηκαν κάτι μαύρα γατάκια και του πάνε να παίξουνε χαρτιά, ύστερα πήγανε και τον τσαγκρουνίσανε. Τότε αυτός πιάνει αναμμένα κάρβουνα και τους τα πετά και έτσι φύγανε. Ύστερα από λίγο ήπιασε να πηγαίνει κοντά του ένας καναπές με καρούλια, ύστερα άρχισε να φεύγει και να παίρνει κι αυτόν μαζί του. Τότε λέει αυτός,

TEXT_PAGE_SHORT354
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/355.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

"δε θα με πάρεις από τη φωτιά μου", και έτσι ο καναπές έφυγε μόνος του. Εκεί παρουσιάστηκε ο γερο-βασιλιάς ο πεθαμένος. Του είπε ότι είναι ο πατέρας του βασιλόπουλου και ότι έχει ένα θησαυρό που ο γιος του δεν τον ξέρει. Τον πήγε να του δείξει που τον είχε κρυμμένο και αυτός πήγε μαζί του. Αφού του τον έδειξε, τον πήγε σ' ένα κρεβάτι με σούστα που όποιος έπεφτε απάνω τον έκοβε το φάντασμα του βασιλέα. Ο γερο-βασιλιάς πάλευε να τον ρίξει απάνω αλλά ο άνθρωπος τα κατάφερε και έριξε το βασιλιά. Τότε κόπηκε το φάντασμα. Το πρωί πήγε ο αραμπάς για να πάρει τον άνθρωπο νομίζοντας τον πεθαμένο αλλά τον ηύρε ζωντανό και. πεθαμένο το στοιχειό. Τότε ο γιος του βασιλιά από την χαρά του του έδωσε για γυναίκα του την κόρη του και αμέτρητους θησαυρούς. Αυτός όμως ήθελε να φύγει να πάει να βρει το φόβο. Η γυναίκα του τότε του έφτιαξε γλυκίσματα και πάνω πάνω του 'βαλε μια πέρδικα ζωντανή. Ύστερα τα 'βαλε σε κουτιά όλα τα γλυκά. Αυτός αφού τα πήρε ξεκίνησε με άλογα και στρατιώτες. Όταν κουραστήκανε κάτσανε να φάνε και λίγο. Μόλις όμως αυτός πάει να ανοίξει τα κουτιά, και ξαφνικά ηπετάχτηκε η ζωντανή πέρδικα και αυτός τρόμαξε και λιποθύμησε. Τότε πια είδε πως ηύρε το φόβο και πήρε την απόφαση να γυρίσει πίσω στη γυναίκα του.

ΛΦ 1567, 1-5, Ικαρία.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Ο ήρωας

α: Είναι ένα νέος· α1: άφοβος' α2: πολύ δυνατός· α3: γιος ληστή· α4: οι γονείς του δε θέλουν να του μάθουν τι είναι φόβος" α5: σε μικρή ηλικία κάνει διάφορα κατορθώματα' α6: στο σχολείο δέρνει (σκοτώνει) το παιδί που τον πειράζει' α7: δε στεριώνει σε καμιά δουλειά' α8: οι συγχωριανοί του προσπαθούν να τον τρομάξουν αλλά δεν τα καταφέρνουν.

β: Ο νέος ξεκινά σε αναζήτηση του φόβου' β1: ξεκινά να μάθει πως πεθαίνει ο κόσμος' β2: καυχιέται για τη δύναμη του και ξεκινά να βρει αν υπάρχει κανένας δυνατότερος του στον κόσμο.

ΙΙ. Αναζητώντας το φόβο, ο νέος αποδεικνύει ότι είναι άφοβος

α: Ο νέος ζει με τους κλέφτες' α1: τους δράκους· α2: σηκώνει μόνος του το

TEXT_PAGE_SHORT355
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/356.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

καζάνι που χρειάζονται και οι σαράντα μαζί για να το σηκώσουν α3: τον κάνουν υπηρέτη τους' α4.' σύντροφο τους· α5; του υποδεικνύουν το μέρος που θα βρει το φόβο" α6: ή τον στέλνουν κάπου για να χαθεί.

β: Στον τρομερό τόπο' β1: στο μνήμα' β2: στη βρύση' β3: στον τόπο με τα αίματα' β4: την ώρα που μαγειρεύει' β5: ένα χέρι βγαίνει από κάτω και ζητά ή κλέβει το φαΐ του' β6: το χύνει' β7: τον τραβά' β8: ο νέος δε φοβάται' β9: χτυπάει το χέρι' β10: το τραβά πιο δυνατά' β11: του κόβει ένα δάχτυλο' β12: κερδίζει το βραχιόλι του χεριού.

γ: Έχει άλλες τρομερές εμπειρίες' γ1: μια γυναίκα με την πρόφαση ότι θέλει να πιάσει κάτι που κρέμεται ψηλά σκαρφαλώνει πάνω του' γ2'. πηγαίνοντας να ξεκρεμάσει τη γυναίκα που κρέμεται' γ3: εκείνη προσπαθεί να τον βυθίσει' γ4: τη νικάει' γ5: εκείνη γίνεται άφαντη' γ6: και του μένει το βραχιόλι της.

δ: Συναντά πρόσωπα που ισχυρίζονται ότι είναι ο φόβος, ο νέος δεν τα πιστεύει' δ1: παλεύει μαζί τους και τα νικά.

ε: Ο νέος κάνει άλλα κατορθώματα' ε1: νικά το διάβολο με τα κέρατα' ε2: σκοτώνει το ανθρωποφάγο τέρας που κοιμάται με ανοιχτά τα μάτια' ε3: το θεριό μέσα στο πηγάδι' ε4: το φίδι που τρώει τα μικρά των γερανών και εκείνοι τον ανεβάζουν στον πάνω κόσμο' ε5: δένει το σκύλο με τα τρία κεφάλια και τα φίδια στην πλάτη και αρπάζει το βραχιόλι της δράκισσας.

στ! Στο στοιχειωμένο μέρος' στ1: τα μεσάνυχτα' στ2: βλέπει να κατεβαίνει από το ταβάνι ένα πλάσμα' στ3: το φάντασμα του πεθαμένου βασιλιά' στ4: σε χωριστά μέλη· στ5: που ενώνονται' στο: ο κρεμασμένος πέφτει κάτω και σκοτώνεται' στ7: ο νέος παλεύει με το φάντασμα' στ8'. που τον οδηγεί σε ένα θησαυρό' στ9: ο νέος νικά το φάντασμα' στ10: το φάντασμα εξαφανίζεται όταν του λέει είσαι συγχωρεμένος' στ11 '. του ζητά να το θάψει' στ12: να του βγάλει τις αλυσίδες.

ΙΙΙ. Το κλέψιμο του βραχιολιού της νεράιδας

α: Ο ήρωας ταξιδεύοντας μ' ένα πλοίο συναντά τη γοργόνα' α1: την αδελφή του Μέγα Αλέξανδρου' α2: που θέλει να βυθίσει το πλοίο' α3: να φάει κάποιον από το πλήρωμα' α4: ο νέος τη νικά' α5: την αφήνει ελεύθερη όταν του υπόσχεται ότι δε θα ξαναπειράξει κανέναν.

β: Τραβώντας ένα χαλκά, ο νέος κατεβαίνει στο υπόγειο δωμάτιο και συναντά τις τρεις νεράιδες' β1: με τη μορφή περιστερών που λούζονται και γίνονται κοπέλες' β2: που ήταν οι προηγούμενοι αντίπαλοι του (είναι αυτές που είχε νικήσει στις προηγούμενες περιπέτειες του)' β3: πίνουν στην υγεία του" β4: ο νέος αρπάζει τα μαντίλια τους και παντρεύεται τη μικρότερη.

γ! Το παιδί" γ1; οι κλέφτες· γ2: που έχουν ανοίξει μαγαζιά' γ3: βάζουν ενέχυρο το βραχιόλι της νεράιδας' γ4: σ' έναν Εβραίο' γ5: που στη συνέχεια ισχυρίζεται

TEXT_PAGE_SHORT356
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/357.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ότι το βραχιόλι είναι δικό του' γ6: το δικαστήριο θα δικαιώσει όποιον φέρει το ταίρι του' γ7: ο νέος πηγαίνει στις νεράιδες· γ8: που του δίνουν άλλα όμοια βραχιόλια· γ9: ο νέος αθωώνεται' γ10: ο Εβραίος τιμωρείται· γ11: η νεράιδα καταριέται τον κλέφτη που έχει πάρει το βραχιόλι να μικρύνει, αυτός φοβισμένος το επιστρέφει.

IV. Ο ήρωας γνωρίζει τελικά το φόβο και παντρεύεται

α: Ο νέος νιώθει φόβο με το ξαφνικό πέταγμα ενός πουλιού· α1: ο νέος σκιάζεται όταν πουλιά ξεπετιούνται μέσα από ένα κουτί με γλυκά που του ετοίμασε η γυναίκα του' α2: τον σκοτώνουν και τον ανασταίνουν αλλά του βάζουν το κεφάλι ανάποδα κι ο νέος τρομάζει από το θέαμα' α3: πουλιά πετούν πάνω από τη θάλασσα αφήνοντας πίσω τους μια σκιά.

β: Παντρεύεται την κόρη του βασιλιά' β1: παντρεύεται τη νεράιδα' β2: αλλά αυτή βρίσκει το μαντίλι της και ξαναφεύγει" β3: γίνεται βασιλιάς' β4: γυρνά στο σπίτι του' β5: δε βρίσκει το φόβο.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΦ 922, 7-9, Κόνιτσα, "Ο φόβος". Ι: α, α1, α6, β. ΙΙ: γ2, γ3, γ4, γ6, στ7, στ8, στ9. IV: α, β.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

2. ΛΦ 143, 21-22, Καλαμπάκα, "Ο γενναίος και ο φόβος". 7: α1, β. ΙΙ: α1, α6, β4, β5, β8. IV: β5.

3. ΛΦ 1368, 1-4, Καλαμπάκα, άτιτλο. 7: α4. ΙΙ: α, α6, β4, β5, β8, γ1, γ3, γ4, γ5, γ6. ΙΙΙ: β, β4, γ, γ3, γ1ΐ. 7F: β1, β2.

4. Hôeg, 8, 41-44, "Le garçon qui veut connaître la peur". 7: α8 (σκοτώνει τους τριάντα εννιά γυμνούς καλόγερους που έβαλε ο ηγούμενος να τον τρομάξουν αλλά μετά τους ζωντανεύει με το νερό του βρυκόλακα, σκοτώνει το βρυκόλακα που του έδωσε ένα μπάτσο), β. ΙΙ: στ9 (τους σαϊταναραίους). IV: α2.

TEXT_PAGE_SHORT357
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/358.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΘΡΑΚΗ

5. ΛΑ 326, 2, Αίνος (σημ. Τουρκία), άτιτλο. Γ. α, α1. ΙΙ: α1, α2, ε (περνά τη νύχτα στο δωμάτιο της στρίγκλας). IV'. α1.

6. ΛΑ 2343, 393-396, Έβρος, άτιτλο. Ι: β1. ΙΙ: στ, στ11. Ζητά σαν χάρη από το βρυκόλακα να του πει πότε θα πεθάνει. Του υπόσχεται να τον ειδοποιήσει τρεις ώρες πριν. Όταν ο βρυκόλακας τον ειδοποιεί, δεν τον πιστεύει. Τον σκοτώνει ο φίλος της γυναίκας του.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

7. ΛΑ 1180, (ΣΜ 10), 13, Μεσημέρι Θεσσαλονίκης, άτιτλο. 7: β. ΙΙ: α1, α3, ε (σκοτώνει το θηρίο της θάλασσας, οι δράκοι από το φόβο τους σκοτώνονται). IV: α1.

8. ΑΦ 1034, Ανταρτικό Φλώρινας, "Ο Φόβος". 7: α, α1. ΙΙ: στ, στ2, στ4 (οι διάβολοι), μένει άφοβος και τους προσφέρει να πιουν κρασί. IV'. α.

9. ΛΦ 1327, 17-22, περιοχή Πρέσπας, "Στράο" (= φόβος). 7: β. ΙΙ: β3, β4, β6, β8, δ, ε1, στ1, στ2, στ3, στ4, στ5, στ 10. ΙΙΙ: α, α4. IV: β4.

10. Λαογρ. ΣΤ', 640-643, Σέρρες, άτιτλο. Ι: β2 (Ο πατέρας: "παιδί μου, μην καυχιέσαι γιατί είναι άλλοι που σε βάζουν μέσα στο βρακί τους"). Συναντά: α) ένα τυφλό γέρο που φυσώντας με το ένα ρουθούνι έκανε αέρα για να λιχνίσουν στο αλώνι τα παιδιά του. Δοκιμή δύναμης σφίγγοντας ένα κορμό δέντρου' το χέρι του παιδιού το σπάει β) δίνει μια στο κεφάλι του αράπη, "αχ! ένας ψύλλος με τσίμπησε", κυνηγά να τον πιάσει, κρύβεται μέσα στο βρακί ενός άλλου αράπη που έπαιζε φλογέρα με μια λεύκα και από το ζωνάρι του έσερνε σαράντα αραπάδες. Αυτός χτυπάει με τη λεύκα τον αράπη που κυνηγούσε το παιδί και τον βγάζει από το βρακί του. Έτσι πείθεται για την αλήθεια της παροιμίας που του είπε ο πατέρας του.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

11. ΛΑ 2457, 206-208, Χίος, άτιτλο. ΙΙ: στ, στί2.

12. ΛΦ 1567, 1-5, Ικαρία, "Ο Φόβος". 7: α7, β. ΙΙ: α, α5, β1, β4, β5, β8, β12, στη σπηλιά των Καλομοίρων καρφώνει ένα ανθρώπινο κόκαλο, γ1, γ3, γ4, γ6, στ, στ3, στο. ΙΙΙ: α, α2, α4, α5, β, β1, β2, β3, γ4, γ5, γ8, γ10. IV: α1 (η κόρη του βασιλιά), β3.

13. Argenti-Rose 1, 33, 548-552, Χίος, "Ο φόβος". 7: α, α6, β. ΙΙ: δ (τρία κορίτσια που εμφανίζονται διαδοχικά όταν μπήγει τις βελόνες που του έδωσε μια

TEXT_PAGE_SHORT358
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/359.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

τσιγγάνα στο έδαφος), 81. ΙΙΙ: α (συναντά γοργόνες), αϊ (τις κόρες του βασιλιά Αλέξανδρου), α3, α4, συνέχεια όπως στο AT 300, α3.

14. Σταματιάδης, 9, 561-566, Σάμος, άτιτλο. Ι: α, α2, α6, β. ΙΙ: α1, α2, α4, γ6, ε (νικά το ανθρώπινο κεφάλι με τα μακριά μαλλιά που τυλίγονται γύρω του). ΙΙΙ: α, α3, α4, α5, β2, β3, γ, γ4, γ5, γ6, γ7, γ8, γ9, γ 10. IV: β1.

β. Κυκλάδες

15. ΛΑ 2758, 371-384, Κίμωλος, άτιτλο. Ι: α6, β. ΙΙ: α1, β1, β4, β5, β9 (το σπάει), γ2, γ6, ε4. ΙΙΙ: α1, α3, α4, α5, β1, γ4, γ5, γ8. IV: α1, β3.

16. ΣΠ 57, 1-20, Πάρος, "Ο γιος της γριάς". 7: α. ΙΙ: α1, α2, ε5, α, α3, α4, γ4, γ5, γ8, γ10, ε5. ΙΙΙ: α, α4, γ5, γ6, γ8. IV: α.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

17. ΛΑ 1189, (ΣΜ 19), 85-86, Πύργος, "Μητέρα και γιος". Ι: α1, β. ΙΙ: α1, α.2, ε3. IV: α, β4.

18. ΛΦ 942, 14-16, Καλαμάτα, Μάνη, "Ο Άφοβος". 7: α1, α6, β. ΙΙ: στ1, στ2, στ9. IV: β.

19. ΣΠ 43, (ΛΑ 570), 6-11, Σαρατζά Πηλίας, άτιτλο. ΙΙ: α, α6. IV: α.

ΣΤΈΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

20. ΛΑ 326, 1, Άγραφα, "Οι νιράιδις κι ου άφουβους" (κλέφτες, Εβραίος). Ι: α, α1. ΙΙ: α, α3, α6 (στο μέρος που έχει νεράιδες), β, β1, β4, β5, β11, β12 (χρυσά κομπολόγια). ΙΙΙ: γ4, γ5, γ7, γ8.

21. ΛΦ 1634, 7-40, Μεσολλόγι, "Ο ληστής". 7: α2, α6. ΙΙ: α, α6, β2, β7, β10, β1ΐ. ΙΙΙ: γ, γ], γ3, γ4, γ5, γ6, γ7, γ8, γ9. IV: β1.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

23. Επιφανίου-Πετρ. Δ', 43-52, "Ο άφοβος". 7: α, αϊ (τον μοίραναν οι μοίρες να γίνει άφοβος, αλλά αν φοβηθεί μια φορά να χάσει την αφοβία του). ΙΙ: ε (σκοτώνει άγρια ζώα, ληστές, κλέφτες). IV: α1, β3.

ΚΥΠΡΟΣ

24. ΛΦ 1616, 32-39, Κεδάρων Πάφου, "Ο πελλός που τον Φόον". Ι: α, α2 (ο

τεμπέλης και τρελός σηκώνει το σιδερένιο ρόπαλο που κανείς δε μπορούσε να

TEXT_PAGE_SHORT359
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/360.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

σηκώσει), β (για να τον σκοτώσει). ΙΙ: β, β1, β2, β3, β4, το χτυπάει και γίνεται σκλάβος του. Χτυπάει το άλογο που, όταν το καβαλάει, θέλει να τον γκρεμίσει και το κάνει σκλάβο του. Κόβει το κρέας που δεν τρώγεται και το κάνει και αυτό σκλάβο του, κρυφακούει τη συνομιλία των σατανάδων, ε (παλάτι), ε4 (χτυπά το φάντασμα του στοιχειωμένου βασιλιά), ε6 (του δίνει γράμμα να γίνει βασιλιάς αυτός και να πάρει τη βασίλισσα). IV'. α, παραδέχεται ότι γνώρισε το φόβο και ζει καλά με τη γυναίκα του.

ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ 25. ΛΦ 919, 3-4, άτιτλο. Ι: α, α1, β. ΙΓ. γ, γ1, γ2, γ3, ε2. IV: β.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Το παραμύθι διηγείται την ιστορία ενός αγοριού που δεν γνωρίζει τι είναι φόβος και φεύγει σε αναζήτηση του. Ταξιδεύοντας στον κόσμο έχει μια σειρά μακάβριων περιπετειών σε εκκλησίες, νεκροταφεία ή στοιχειωμένα σπίτια, αλλά τελικά μαθαίνει τι είναι φόβος με το ξαφνικό πέταγμα ενός πουλιού που συχνά η γυναίκα του έχει κρύψει μέσα στο φαγητό που του ετοίμασε για το ταξίδι. Η συλλογή των αδελφών Grimm περιλαμβάνει μια πολύ γνωστή παραλλαγή του παραμυθιού με τίτλο "Von einem der auszog das Furchten zu lernen". H παραλλαγή, πάντως, της πρώτης έκδοσης (1812) των Grimm δεν είναι όμοια με εκείνη των επόμενων εκδόσεων που έγιναν διάσημες, αν και μέρος της πρώτης ενσωματώθηκε στη δεύτερη αυτή εκδοχή. Σε ένα παραμύθι του Straparola (Nottipiacevoli, IV, 5), βρίσκουμε, αν όχι μια ολόκληρη παραλλαγή, τουλάχιστον κάποια ομοιότητα με τα παραμύθια της αναζήτησης του φόβου! ο ήρωας αναχωρεί για να βρει όχι το φόβο αλλά το θάνατο. Τελικά μια γριά, που είναι η προσωποποίηση της ζωής, για να του δείξει τι είναι ο θάνατος, του κόβει το κεφάλι και του το τοποθετεί ανάποδα. Ο ήρωας, έντρομος μπροστά στη θέα του πισινού του, την παρακαλεί να τον επαναφέρει στην προηγούμενη κατάσταση του.

Από το μακρύ κατάλογο των παραλλαγών που έχουν συγκεντρώσει οι Boite και Polivka, φαίνεται ότι ο γεωγραφικός χώρος διάδοσης του παραμυθιού περιλαμβάνει την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Οι Boite και Polivka1 σημειώνουν ως

1 J Boite - G Polivka, Anrnerkungen zu den Kinder ., ό π., σ 22-37

TEXT_PAGE_SHORT360
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/361.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ινδική παραλλαγή του παραμυθιού μια Jataka, μεταφρασμένη από τον Rouse (IV, αρ. 489), που όμως δε φαίνεται να έχει σχέση με τη δυτικοευρωπαϊκή αφήγηση. Φαίνεται λοιπόν ότι η αφήγηση είναι κυρίως ευρωπαϊκή αγγίζοντας μόλις τις παρυφές των Βαλκανίων. Στον κατάλογο των Boite και Polivka δεν παρατίθεται καμία παραλλαγή από την Ελλάδα, αλλά μόνο από τους γειτονικούς λαούς: μία τουρκική, μία ουγγρική και δύο ρουμανικές παραλλαγές.

Η ελληνική μορφή του παραμυθιού εμφανίζεται αρκετά διαφοροποιημένη από το σχήμα που παρουσιάζει ο Διεθνής Κατάλογος. Στις ελληνικές παραλλαγές, ο ήρωας αποδεικνύει ότι από μικρό παιδί είναι άφοβος. Δε φοβάται ούτε τους ανθρώπους, ούτε τους ληστές που τον παίρνουν στη δούλεψη τους, ούτε τους δράκους. Ανάμεσα στις πιο συνηθισμένες περιπέτειες του, είναι οι διαδοχικές συναντήσεις του με τρεις μυστηριώδεις γυναίκες, που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο του επιτίθενται αλλά εκείνος τις νικά. Η μία από τις τρεις αυτές γυναίκες συχνά είναι γοργόνα που απειλεί να βουλιάξει το καράβι με το οποίο ταξιδεύει ο ήρωας. Εκείνος παλεύει μαζί της και τη νικά. Από τη μία ή την άλλη γυναίκα ο ήρωας κερδίζει ένα βραχιόλι που στη συνέχεια το διεκδικεί ένας Εβραίος. Ο δικαστής θα δικαιώσει όποιον μπορέσει να φέρει το ταίρι του. Ο ήρωας ανακαλύπτει τις τρεις γυναίκες που πίνουν στην υγεία εκείνου που τις νίκησε, στη συνέχεια τον αναγνωρίζουν και του δίνουν τα όμοια βραχιόλια που χρειάζεται. Έτσι ο νέος δικαιώνεται και παντρεύεται την κόρη του βασιλιά ή τη μικρότερη από τις τρεις νεράιδες.

Το παραμύθι αυτό απασχόλησε τον R. M. Dawkins2 που θίγει το θέμα της ιδιαιτερότητας των ελληνικών παραλλαγών και επισημαίνει ότι η σπανιότητα με την οποία εμφανίζεται το παραμύθι αυτό στα Βαλκάνια και στο Αιγαίο αυξάνει το ενδιαφέρον που παρουσιάζουν οι ελληνικές παραλλαγές. Μελετώντας τρεις ελληνικές παραλλαγές, σε συνδυασμό με μία τουρκική και μία γεωργιανή, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το παραμύθι, όπως απαντάται στην Ελλάδα, διαφέρει σημαντικά από τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά παραμύθια. Είναι φανερό, συνεχίζει, ότι τα επεισόδια του αγώνα με τις τρεις αδελφές, οι νίκες του ήρωα, η αναγνώριση και ο γάμος του με τη μικρότερη, μπορούν να αποτελέσουν μίαν ιστορία εντελώς ανεξάρτητη από το μοτίβο της αναζήτησης και ανακάλυψης του φόβου, ιστορία που αυτόνομα συναντάται εξάλλου και σε άλλα παραμύθια (AT 400 , AT 460, όπ. βλ. ανάλυση).

Σύμφωνα με τον Dawkins, έχουμε εδώ μια ένωση δύο ξεχωριστών ιστοριών, της ιστορίας του ανθρώπου, που αναζητεί το φόβο (όπως αυτή έρχεται στις παρυφές του ελληνικού κόσμου από την Ευρώπη) και μιας ιστορίας με ανατολική προέλευση όπου ο ήρωας ανταγωνίζεται τρεις γυναίκες και υπάρχει και συμφυρμός

2 R M Dawkins, Modem Greek Folktales , ό.η , αρ 78, σ. 457.

3 Βλ την παραλλαγή που δημοσιεύουμε στο AT 400 (Η νεράιδα) και την παραλλαγή της Νίκης Πέρδικα, "Ο Γιαννάκης, ο γιος της ορφανής", αρ. 10 στον κατάλογο παραλλαγών του AT 301B (Ο Δακρυγιάννης).

TEXT_PAGE_SHORT361
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/362.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

με το παραμύθι του δρακοντοκτόνου ήρωα (AT 300). Συχνά το μοτίβο του φόβου αναφέρεται, στην αρχή του παραμυθιού για να λησμονηθεί στη συνέχεια. Επιπλέον στην ανατολική εκδοχή οι περιπέτειες του ήρωα δεν αποτελούν πια μέρος μιας αναζήτησης, αλλά είναι περισσότερο μια σειρά δοκιμασιών που πρέπει να περάσει ο ήρωας για να μπορέσει να ξεπληρώσει τα χρέη του προς τους ληστές ή για να θριαμβεύσει.

Έτσι, στην Ελλάδα, ο ήρωας πρώτα καταλαβαίνει ότι δε φοβάται τους άνδρες (ζωντανούς και νεκρούς) κι ύστερα ότι δε φοβάται τις γυναίκες, ακόμα και τις πιο τρομερές. Αν τελικά γνωρίζει το φόβο, μετά από τις τρομερές δοκιμασίες που αντιμετωπίζει, είναι γιατί τον σκιάζει ένα τυχαίο γεγονός: βλέπει να περνάει πάνω από τη θάλασσα η σκιά ενός σμήνους πουλιών, για παράδειγμα, θα παρατηρούσαμε εξάλλου ότι σε όλες τις παραλλαγές όπου εμφανίζεται το μοτίβο του φόβου, πρόκειται μάλλον για μια φυσική αίσθηση, όπως το ρίγος, η ανατριχίλα, που δε συνοδεύεται απαραίτητα από συναισθήματα τρόμου.

Ο A J. Greimas4 υποστηρίζει ότι το περιεχόμενο του παραμυθιού αυτού είναι καθαρά επικό και ότι ανήκει σε παλιότερες εποχές της μυθολογίας της Λιθουανίας. Οι παραλλαγές που εξετάζει παρουσιάζουν τριών ειδών δοκιμασίες: α) με ζωντανούς, β) με νεκρούς, γ) με ζωντανούς-νεκρούς (βρυκόλακες, vêles). Ο ήρωας θριαμβεύει και στους δύο κόσμους. Τέλος, αντιμετωπίζει τον αφέντη του κάτω κόσμου, Velnias, με τον οποίο αγωνίζονται με έναν άκμωνα κι ένα σφυρί. Στην αρχή, φαίνεται, πως ο Velnias υπερέχει γιατί χτυπάει το σφυρί πιο εύκολα, αλλά ο ήρωας τον παγιδεύει με πονηριά και τον νικάει. Ο Greimas συμπεραίνει ότι το μοτίβο του φόβου δε βρίσκεται σε οργανική σχέση με τον υπόλοιπο κορμό της αφήγησης. Ωστόσο η αναζήτηση του φόβου σχετίζεται με την αναζήτηση του θανάτου όπως και στην παραλλαγή του Straparola H γνώση του θανάτου και της σεξουαλικότητας αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ενηλικίωση του ήρωα που, μετά την εμπειρία αυτή, συνήθως παντρεύεται.

Ο Géza Roheim5 μελετά την Κοκκινοσκουφίτσα και τον Άφοβο με βάση τις αρχές της φροϋδικής ερμηνείας των ονείρων που μεταθέτει στην ερμηνεία των παραμυθιών. Υποστηρίζει ότι, για να παντρευτεί, ο ήρωας πρέπει να γνωρίσει το άγχος του ευνουχισμού, το άγχος του θανάτου. Το παραμύθι χρησιμοποιεί τη γλώσσα της μετάθεσης της εικόνας. Χωρίς άγχος δεν θα υπήρχε ηρωική μυθολογία, καταλήγει. Ο νεαρός ήρωας αγνοεί, στην αρχή της αφήγησης, τα στοιχειώδη περί ζωής και θανάτου. Οι περιπέτειες του είναι η αναζήτηση της γνώσης της απαρχής της ζωής και του εξανθρωπισμού μέσα από το φόβο του θανάτου, πριν οδηγηθεί στην πολύπλοκη εμπειρία του γάμου.

4 A J Greimas, Du Sens, éd du Seuil, Paris 1986

5 G Roheim, Fire on the Dragon and other psycho-analytic essays on Folklore, εκδ. Alan Dundes, Princeton University Press, 1992

TEXT_PAGE_SHORT362
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/363.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΙ ΤΥΠΟΙ

AT 327 (Α, Β, C) ΚΑΙ AT 328

TEXT_PAGE_SHORT363
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/364.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT364
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/365.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΙ ΤΥΠΟΙ  AT 327 (Α, Β) και AT 328

Ο Δεκατρείς

AT 327A: Grimm No 3: Hansel und Gretel

AT 327B: Delarue-Tenèze: Le petit Poucet

AT 327B: Delarue-Tenèze: Le garçon qui vole les trésors de l'ogre

AT 328: The Children and thé Ogre

AT 328: The Boy Steals thé Giant's Treasure

AT 328: Delarue-Tenèze: Les enfants abandonnés dans la forêt

Παραλλαγή πρώτη: Ο Δεκατρής

Μια φορά κι έναν καιρό ήτανε ένας πατέρας που είχε δεκατρία παιδιά. Το μικρότερο από αυτά το έλεγαν Δεκατρή. Επειδή όμως ήταν φτωχοί και δεν είχαν να τα ταΐσουν αποφάσισε μαζί με τη γυναίκα του να τα πάνε και να τα αφήσουν σε ένα δάσος για να τα φάνε οι λύκοι. Ο Δεκατρής όμως άκουσε τη κουβέντα του πατέρα τους με τη μητέρα τους. Τους πήραν λοιπόν όλους και ξεκίνησαν να πάνε δήθεν να κόψουν ξύλα στο δάσος. Ο Δεκατρής όμως είχε γεμίσει την τσέπη του με καλαμπόκι που το έσπερνε στο δρόμο.

Όταν έφτασαν βαθιά στο δάσος, οι γονείς είπαν στα παιδιά να σκορπιστούν να μαζέψουν ξύλα και, άμα τα συγκεντρώσουν, να έρθουν στο μέρος που ήταν και αυτοί για να ξεκινήσουν για το σπίτι. Αυτοί όμως έφυγαν κρυφά και όταν γύρισαν τα παιδιά δεν τους βρήκαν. Το κατάλαβαν ότι τους παράτησαν και ο Δεκατρής άρχισε να μαζεύει τα καλαμποκόσπυρα που είχε σπείρει το πρωί κι έτσι το βράδυ ξαναγύρισαν στο σπίτι. Μόλις τους είδαν οι γονείς τους, κατάλαβαν ότι με τη βοήθεια του καλαμποκιού ξαναγύρισαν κι αποφάσισαν να τους πάνε σε άλλο δασός πιο μακριά. Άκουσε πάλι τη συζήτηση ο Δεκατρής αλλά, επειδή είχαν κρύψει το καλαμπόκι, γέμισε τις τσέπες του με σιτάρι. Μόλις τους ξαναπήραν για το δάσος άρχισε να σπέρνει το σιτάρι.

Όταν έφτασαν μέσα στο δάσος μακριά, τους είπαν πάλι να μαζέψουν ξύλα και σε λίγο να συγκεντρωθούν για να φύγουν για το σπίτι. Όταν γύρισαν όμως, ο Δεκατρής και τ' αδέρφια του δε βρήκαν τους γονείς τους γιατί είχαν φύγει. Ο Δεκατρής άρχισε να ψάχνει για να βρει το σιτάρι, αλλά οι γονείς τους είχαν μαζέψει λίγο απ' αυτό και το άλλο το έφαγαν τα πουλιά κι έτσι δεν μπόρεσαν να ξαναγυρίσουν

TEXT_PAGE_SHORT365
    TEXT_SEARCH_FORM
    TEXT_SEARCH_IN_BOOK
    TEXT_SEARCH_RESULTS
      TEXT_BOOK_LIST
        34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

        33. ΔΙΕ Α', 9, 321, (Καμπούρογλου, 8, 75), Αθήνα, "Ο Αράπης". Ι: β, β2 (αλή, τ όνομα του), β6, β7, β9, β16, β18, β19.

        34. ΣΛ III, 8, 26-32, Ακαρνανία, "Ο αράπης κι ο μικρός Γιαννάκης". Ι: β, β2, β6, β!3, β17, β18, β19, β22, β24, γ, γ1, ε, ε2, ε8. ΙΙ: α4 (τον αφήνει και δεύτερο χρόνο για να πάρει κι άλλα χρήματα1 το παιδί κάνει συμφωνία με τον Αράπη να μη φανερώσει σε κανένα τη τέχνη που έμαθε όσο ζει ο Αράπης· το παιδί την παραβιάζει όταν του τελειώνουν τα φλουριά). ΙΙΙ: α, α1, α2, α4, α8 (σκυλάκι, άλογο, λουτρό), α9, α11 (αλυσίδα, χαλινάρι, κλειδί), δ, δ2, α11, δ5. IV'. γ, γ6 (συννεφάκι-σύννεφο). V'. α, α10 (μπουκέτο ρόδα), α5, α7, β, β1, β2. VI: α, α2, β, β1, β4. VII: α, α2.

        ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

        α. Μικρά Ασία

        35. ΛΑ 325, 3, Μάκρη και Λίβισι, Δυτ. Μ. Ασία, "Παραμύθι του Εϊβάχη". 7: (εϊβάχ! ο αναστεναγμός του γέρου και τ' όνομα του δαίμονα), ε, ε2, ε6, ε 12, ε!3, ε16. ΙΙΙ: α (πουλιέται ως), α8 (λαγωνικό, άλογο, λουτρό), α9, α11 (χαλινάρι, καπίστρι, κλειδί), 82, 84 (κλειδί), δ5. IV: γ, γ1. V: α, α1, α5, α9. VI: α, α1, β, β1, β4. VII: α1, α9.

        β. Πόντος

        36. ΛΑ 325, 1, Κερασούντα, "Το παώιν και ο όφις". Ι: β, β4, β6, β!3, β 17, β18, β19, β22, ε, ε2, ε5, ε12. ΙΙ: α. V: α, α1, α6, α9, β, β1, β3 (όμορφο παιδί), β4, β5. VI: α, α4 (σιτάρι ο μαθητής - πετεινός ο μάγος), β, β5.

        37. ΛΑ 325, 2, Σαμψούντα, άτιτλο. Ι: β, β2, β6, β7, β9, β14, β17, β18, β19, β22, ε, ε2, ε8, ε12. ΙΙ: α2 IV: γ, γ6 (πρόβατο-λύκος, χορτάρι-αγελάδα, αρκούδι-θεριό μεγάλο, το παιδί κυνηγός με τουφέκι και με δύο σκυλιά ο αράπης φοβάται, γίνεται πουλί και φεύγει). ΙΙΙ: α1, α3, α4, α5, α9, α10, α8 (λουτρό), α9, δ1 (κλειδί), δ1, δ2, δ4 (κλειδί), δ5. IV: γ, γ6 (πουλιά και οι δύο). VI: α, α2, β, β3, β4. VII: α, α2.

        38. ΛΑ 325, 5, Χαλδεία, άτιτλο. Ι: (Οφ, τ' όνομα του αράπη). VI: α, α4 (λουλούδι, πουλί, κεχρί, ο αράπης γίνεται πετεινός που τρώει το κεχρί), β, β6 (αγρίμι που τρώει τον πετεινό).

        39. ΛΑ 425Α, 16, άτιτλο. Ενωμένο με AT 425A και AT 313A. Η μάγισσα ζητά να της δώσουν την εικόνα της νύφης της που εχθρεύται ο γιος της· μεταμορφώνει στα χέρια της την εικόνα σε καλαμπόκι" η μάγισσα γίνεται πετεινός για να το φάει" ο γιος της γίνεται Τσάκαλος και τρώει τον πετεινό.

        40. ΑΦ 208, 3-5, "Ο Αράπης". Ι: β, β2, β6, β15, β17, β18, β19, β22, ε, ε2, ε3,