Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Μπρούσκου, Αίγλη
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:34
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1999
 
Σελίδες:975
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τρίτο τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών του Γ. Α. Μέγα. Υπενθυμίζουμε ότι από το Αρχείο του Γεωργίου Α. Μέγα έχουν ήδη δημοσιευτεί δύο τόμοι. Ο πρώτος, που είναι και ο μόνος που πρόλαβε να δημοσιεύσει ο ίδιος ο συντάκτης του καταλόγου, περιέχει τους Μύθους Ζώων (AT 1-299) . Ο δεύτερος (δημοσίευμα του ΙΑΕΝ αρ. 23), που αποτελεί στην ουσία μία πρόταση επεξεργασίας του καταλόγου του Μέγα, περιλαμβάνει τους παραμυθιακούς τύπους AT 700-749 που αντιπροσωπεύουν το τελευταίο μέρος των Μαγικών Παραμυθιών. Ο παρών τρίτος τόμος περιέχει, πάντα σε αναφορά με τη διεθνή κατάταξη των Aarne-Thompson , τις ελληνικές παραλλαγές των παραμυθιακών τύπων AT 300-499, τύπων που καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος από αυτά που ονομάζουμε Μαγικά Παραμύθια (AT 300-749).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 24.63 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 417-436 από: 982
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/417.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 329

Σελ. 417
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/418.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 418
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/419.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 329

Η διαβολική όραση (Ο καθρέφτης που τα βλέπει όλα)

AT: Hiding from the Devil

Delarue-Tenèze: La fille du magicien et les cachettes à découvrir

Grimm No 191: Das Meerhàschen

Τα τρία γροσάκια

Ήταν κάποτε μια πολύ φτωχή γυναίκα που με δυσκολία έβγαζε το ψωμί της· είχε κι ένα πολύ έξυπνο και χαριτωμένο αγοράκι. Από το χωριό τους περνούσε ένας πολύ πλούσιος έμπορος και βλέποντας τη γυναίκα να ξενοδουλεύει, τη λυπήθηκε και της είπε: "Δε μου δίνεις, κυρά μου, το παιδί σου να το βάλω στη δουλεία μου; θα του πληρώνω τη δούλεψη του και μια μέρα θα γυρίσει πίσω να σε ξεκουράσει και σένα". Η κακομοίρα η μάνα το σκέφτηκε, το ξανασκέφτηκε και στο τέλος το αποφάσισε. Το παιδί το πήρε ο έμπορος κι έφυγε.

Στα ξένα που το πήγε, το παιδί ήταν καλό στη δουλειά, πολύ έξυπνο και γρήγορα απόκτησε την εμπιστοσύνη του αφεντικού του. Μια μέρα του λέει: "Αφεντικό, να μου πληρώσεις τη δούλεψη μου, γιατί εγώ θέλω να γυρίσω στη μάνα μου". Για αμοιβή, ο έμπορος τον έβαλε να διαλέξει και να πάρει ένα τσουβάλι λίρες η τρία άσπρα γροσάκια, που ήταν η τύχη του παιδιού. Το παιδί, αν και προτιμούσε τα φλουριά, εν τούτοις αποφάσισε να πάρει τα γροσάκια, λέγοντας: "Έτσι κι έτσι πάντοτε υπήρξα φτωχός, ας πάρω την τύχη μου να δούμε τι θα μου φανερώσει". Τα πήρε κι έφυγε. Κουρασμένος και πεινασμένος καθώς ήταν απ' το δρόμο, ξάπλωσε σ' ένα βράχο δίπλα στην αμμουδιά, μετανιωμένος γιατί δεν πήρε τα φλουριά. Άκουσε δίπλα του βογγητό και καθώς κοίταξε, είδε ένα μεγάλο σκυλόψαρο που ήταν στην ακρογιαλιά και αναστέναζε. "Και συ παραπονούμενος, φίλε μου", του λέει. "Αχ! ας είχα ένα γροσάκι, θα ξεκολλούσα απ' εδώ που είμαι και θα έφτανα στο σπίτι μου". "Ας του δώσω ένα γροσάκι' άλλωστε άχρηστα είναι για μένα". Μόλις το πήρε το γροσάκι το σκυλόψαρο, ξεκόλλησε από την αμμουδιά και έφυγε. "Να, πάρε τρία λέπια από πάνω μου, κι όταν με χρειαστείς, να ρθεις στη θάλασσα να τα κάψεις και 'γω θα είμαι κοντά σου", είπε το ψάρι. Συνεχίζοντας το δρόμο του, βλέπει ένα μεγάλο αετό να κάθεται μισοπεθαμένος επάνω σ' ένα βουνό,

Σελ. 419
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/420.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

γιατί τα φτερά του είχαν κολλήσει στη γη. "Ένα γροσάκι εμένα με σώζει", του είπε. "Μ'εμένα τα βάλανε σήμερα", είπε μέσα του το παλικάρι. Του δώσε το δεύτερο γροσάκι και ο αετός επέταξε, αφού του έδωσε μερικά φτερά για να τα κάψει, όταν τον χρειαστεί. Στο δρόμο, καθώς προχωρούσε, βλέπει μια μαϊμού που ξεψυχούσε. "Τι έχεις κυρα-Μάρω;" της λέει. "Τι να 'χω, αφέντη, δε βλέπεις; Αν μου χάριζες ένα γροσάκι, θα με έσωζες από την κατάντια που βρίσκομαι". "Ένα μου έμεινε, πάρε το και πήγαινε". "Σου δίνω κι εγώ μερικές τρίχες κι όταν με χρειαστείς, φώναξε με, αφού κάψεις τις τρίχες αυτές".

Το παλικάρι, πεινασμένο και απένταρο, έφτασε στο χωριό του, αλλά σκέφτηκε να μην πάει στη μάνα του. "Η μάνα μου θα με διώξει", είπε, "ύστερα από την καζάντια που της έφερα και με το δίκιο της". Πήγε λοιπόν στο καφενείο να πιει έναν καφέ. Στο διπλανό τραπέζι που κουβέντιαζαν μερικοί άκουσε να λένε! "Πάει και σήμερα το παλικάρι... Ο πύργος κοντεύει να χτιστεί κι η βασίλισσα ακόμη δεν παντρεύτηκε". Ρώτησε και έμαθε. Η βασίλισσα του τόπου εκείνου είχε βγάλει μια διαταγή. "Όποιος βασιλιάς ή πρίγπιπας κατόρθωνε να κρυφτεί από το πρωί ως τις δώδεκα το μεσημέρι σε μέρος που να μην τον βρει με το μαγικό καθρέφτη, να την έπαιρνε γυναίκα, ειδάλλως εκείνη θα του έκοβε το κεφάλι". Και με τα κεφάλια έχτιζε έναν πύργο. "Ας λάβω μέρος κι εγώ στο διαγωνισμό", σκέφτηκε. "Έχω ως βοήθημα τρία λέπια, τρία φτερά και τρεις τρίχες της κυρα-Μάρως". Με θάρρος παρουσιάστηκε λοιπόν στη βασίλισσα που ήταν πολύ όμορφη. "Εδώ, παλικάρι μου", του είπε, "έρχονται πρίγκιπες και βασιλείς και διαθέτουν κάποιο μέσο για να κρυφτούν και πάλι τους βρίσκω, πως τολμάς εσύ λοιπόν να παρουσιαστείς στη βασίλισσα χωρίς καμιά πιθανότητα ζωής;" "Η ζωή μου είναι ανυπόφορη", της απαντά, "δε θέλετε να αυξήσετε τον πύργο σας με μίαν ακόμη κεφαλή;" Με τα πολλά παρακάλια πείστηκε η βασιλοπούλα. Του είπε το στοίχημα και τις συνέπειες και έφυγε.

Έρχεται στην ακρογιαλιά, καίει τα λέπια και νάσου και παρουσιάζεται το σκυλόψαρο. "Ακούω, αφέντη". Αυτός του είπε την υπόθεση το και το. "θα κάνω ό,τι μπορώ για να σε σώσω". Τον καταπίνει λοιπόν και τον φέρνει σε ένα σημείο της θάλασσας που δύσκολα θα μπορούσε να τον παρατηρήσει κανείς. Η βασίλισσα πολύ αργά άρχισε να ψάχνει, γιατί είχε πολλές πιθανότητες ότι αμέσως θα τον έβρισκε. Όταν κόντευε να τελειώσει η ώρα, τον είδε να κάθεται μέσα στην κοιλιά ενός ψαριού και παραξενεύτηκε, "θα του χαρίσω μια μέρα την ζωή", είπε, "για να τον δοκιμάσω, γιατί είναι πολύ παράξενος άνθρωπος".

Την άλλη μέρα, το παλικάρι έκαψε τα φτερά του αετού, του είπε την υπόθεση, όταν παρουσιάστηκε και ο αετός του απάντησε! "Εκεί που θα σε κρύψω, δε θα μπορέσει να σε βρεί". Έκανε σύνθημα κι ήλθαν όλοι οι αετοί, άπλωσαν τα φτερά τους, ξάπλωσε το παιδί απάνω και τον ανέβασαν πάνω από τα σύννεφα. Πολύ πρωί η βασίλισσα άρχισε να ψάχνει, γιατί είχε φοβηθεί από την προηγουμένη μέρα. Έψαξε στη θάλασσα, στη γη, στον ουρανό, παντού. Πολύ αργά, τον είδε να είναι ξαπλωμένος στα φτερά των αετών πάνω από τα σύννεφα. "Δε μου χαρίζεις

Σελ. 420
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/421.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

τη ζωή για άλλη μια μέρα;" είπε το παλικάρι, όταν παρουσιάστηκε στη βασίλισσα μπροστά. "Το κεφάλι μου, χαλάλι σου, όταν με βρεις αύριο". Η βασίλισσα δέχτηκε γιατί είχε αρχίσει να τον αγαπά, γιατί, όπως είπα, το παλικάρι ήταν πολύ ωραίο. Την τρίτη μέρα, τρέχει στη μαϊμού. Μόλις έκαψε τις τρίχες, να η κυρά-Μάρω χορεύοντας. "Γεια σου, αφεντικό, με χρειάστηκες;" Αφού άκουσε ό,τι της είπε, του απάντησε: "Εγώ θα σε κάνω βασιλιά, γιατί δεν ξεχνώ την καλοσύνη που μου έκανες". Εσφύρηξε, μαζεύτηκαν όλες οι μαϊμούδες και τότε διέταξε και της έφεραν ένα πολύ ωραίο κόκκινο μήλο που προκαλούσε εντύπωση. Με προσοχή το έκοψαν από πάνω, έφαγαν το μέσα μέρος και κατόπιν του είπε να μπει ο ίδιος μέσα στο μήλο. Το έκλεισε με προσοχή και του είπε: "Δε θα μιλήσεις καθόλου. Όταν θα χτυπήσει το ρολόι δώδεκα η ώρα, εσύ θα βγεις από το μήλο και θα σου ανήκει τότε η βασίλισσα για γυναίκα σου". Πήρε το μήλο και το έβαλε κάτω από το μπαλκόνι της βασιλοπούλας. Της έκανε μεγάλη εντύπωση όταν το είδε και διέταξε την ακόλουθο της να το πάρει και να το βάλει μέσα στη φρουτιέρα. Η ίδια άρχισε με αγωνία να ψάχνει. Κοίταξε στη θάλασσα, στη γη, στον ουρανό, πουθενά' απελπισία μεγάλη την κατέλαβε. Προσπαθούσε να τον βρει, μα αδίκως. Η ώρα δώδεκα, άρχισε να χτυπά το ρολόι. Ακούγοντας ο νεαρός το ρολόι, κατάλαβε ότι είχε νικήσει και γεμάτος χαρά πήδησε μέσα απ' το μήλο. Η βασίλισσα, καθώς τον είδε, τρόμαξε και της έπεσε από τα χέρια ο μαγικός καθρέφτης και έσπασε.

Ο νέος βασιλιάς εφίλησε τη βασίλισσα και έστειλε άμαξα να φέρουν τη γριά μητέρα του η οποία γεμάτη ευτυχία παρακολούθησε το γάμο του γιου της με τη βασίλισσα και έτσι έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα.

ΑΦ 420, 15-19, Καππαδοκία

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Ο μαγικός καθρέφτης της βασιλοπούλας

α: Μια βασιλοπούλα (μια μάγισσα)· α1: έχει ένα μαγικό καθρέφτη μέσα από τον οποίο βλέπει παντού.

β: Επιβάλλει στους υποψήφιους μνηστήρες της τη δοκιμασία να κρυφτούν κάπου που να μην μπορεί να τους βρει· β1: αλλά πάντα τους βρίσκει και το πληρώνουν με τη ζωή τους· β2: με τα κεφάλια τους χτίζει έναν πύργο.

γ: θα παντρευτεί αυτόν που δε θα καταφέρει να βρει.

Σελ. 421
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/422.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΙΙ. Η συνάντηση τον ήρωα με τα ζώα που θα τον βοηθήσουν

α: Ο ήρωας" α1: μαθαίνει για το στοίχημα που βάζει η βασιλοπούλα και αποφασίζει να πάει κι εκείνος' α2: άλλο.

β! Στο δρόμο του συναντά διαδοχικά, διάφορα ζώα και τα σώζει από έναν κίνδυνο' β1: ένα ψάρι β2: ένα πουλί' β3; ένα φίδι' β4: ένα λιοντάρι' β5: μια αρκούδα' β6: μια αλεπού' β7: μια μαϊμού' β8: ένα μυρμήγκι' β9: μέλισσες' β 10: άλλο.

γ: Το κάθε ζώο από ευγνωμοσύνη του χαρίζει ένα μέρος του σώματος του (λέπι, φτερό ή τρίχα)' γ1: που όταν τα κάψει ή τα τρίψει, αυτά θα έρθουν να τον βοηθήσουν.

ΙΙΙ. Η ανάληψη και η εκπλήρωση του στοιχήματος

α: Ο ήρωας παρουσιάζεται στο παλάτι και ζητά να πάρει μέρος στο διαγωνισμό' α1: η βασιλοπούλα δέχεται και του δίνει τρεις ευκαιρίες να κρυφτεί κάπου.

β: Καλεί τα ζώα διαδοχικά τρεις φορές και το κάθε ένα τον κρύβει με τον τρόπο του' β1: στον πάτο της θάλασσας· β2: στην κοιλιά του' β3: στον ουρανό, στα σύννεφα' β4: στη φωλιά του' β5: άλλο' β6: τις δύο πρώτες φορές η βασιλοπούλα τον βρίσκει.

γ: Την τρίτη φορά' γ1: τον μεταμορφώνουν σε μικρό έντομο' γ2: άλλο' γ3: τον κρύβουν πολύ κοντά στη βασιλοπούλα' γ4: κάτω από τον καθρέφτη της ή το θρόνο της' γ5: επάνω της (στα ρούχα της, στα μαλλιά της)' γ6: δεν καταφέρνει να τον βρει.

δ: Του επιβάλλει και άλλες δοκιμασίες' δ1: να ξεχωρίσει καρπούς και τον βοηθάει το μυρμήγκι' δ2: να την ξεχωρίσει ανάμεσα από σαράντα κοπέλες ολόιδιες μ' αυτήν και τότε τον βοηθάνε οι μέλισσες.

ε: II βασιλοπούλα χάνει το στοίχημα' ε1: σπάει τον καθρέφτη της' ε2: και παντρεύεται τον ήρωα.

Σελ. 422
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/423.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 1265, (ΣΜ 95), 13-15, Κόνιτσα, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β1, γ. ΙΓ. α, α1, β, β1, β3, β5, γ, γ1. ΙΙΙ: α, α1, β, β2 (το φίδι και το ψάρι), β6, γ, γ3, γ6, ε, ε2.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

2. ΛΦ 1735, 1-4, Ραχούλα Καρδίτσας, "Μια βασιλοπούλα θέλει να παντρευτεί". Ι: α, α1, β, β1, γ. ΙΓ. α (ο μικρότερος αδελφός), α1, β, β1, β2, β6, β9, γ, γ1. ΙΙΙ: α, α1, β, β1, β5 (στην κουφάλα του δέντρου η αλεπού), β6, δ, δ1, 82, ε, ε2.

ΘΡΑΚΗ

3. ΛΑ 550, 2, Αίνος (σημ. Τουρκία), άτιτλο. Γ. α, α1, β, β1, γ. ΙΓ. α, α1, β, β1, β2 (γερο-κόρακας), β7, γ, γ1. ΙΙΙ: α, α1, β, β1, β3, β5 (η μαϊμού σε λουλούδι στον κήπο της), γ, γ3, γ6, ε, ε1, ε2.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ α. Δωδεκάνησα

4. ΛΦ 107, 31-46, Μεσαναγρός Ρόδου, "Η πεντάμορφη κόρη του κακού βασιλιά και το καλό αρχοντόπουλο". Ι: α (με τον πατέρα της), α1, β, β2, γ. ΙΓ. α, α1, β, β1, β6, β8, β10 (βόδι), γ, γ1. ΙΙΙ: α, α1, β, β1 (το ψάρι κάτω από το σπάργανο του), β5 (το βόδι κάτω από το κέρατο του), γ, γ3 (κάτω από το μπαούλο που κάθονταν ο βασιλιάς και η βασιλοπούλα και κοίταζαν τον καθρέφτη), γ6, δ, δ1, δ2, ε, ε1, ε2.

5. Jahresgabe(1965), 61-67, Κάσος, "Η Γοργόνα". Επεισόδιο του AT 316. Ο ήρωας παιδί ταμένο στη Γοργόνα, α, α1, β, β 1, γ. ΙΓ. α, β, β2 (αετός), β4, β8, γ, γ1. ΙΙΙ: α, α1, β, β3, β4, β6, γ, γ1, γ5 (στην κάλτσα της), γ6, ε, ε2.

β. Εύβοια-Σποράδες

6. ΛΦ 387, 1-9, Στύρα Καρύστου, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β1, γ. ΙΙ: α, α1, β, β1 (δελφίνι), β8, γ, γ1. ΙΙΙ: α, α1, β, β2 (στην κοιλιά τριών ψαριών), β5 (σε σαράντα γλώσσες λιονταριών), β6, γ, γ1, γ3 (στο κρεβάτι της), γ6, ε, ε2.

7. ΛΦ 1068, 23-26, Άγιος Ιστιαίας, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β1, γ. ΙΙ: α, α1, β, β2 (αετός), β4, γ, γ1. III: α, α1, β, β6, γ, γ3, γ4, γ6, ε, ε2.

Σελ. 423
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/424.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

8. Hahn 1, 61, 316, Αγία Άννα Ιστιαίας, "Ο κυνηγός και ο καθρέφτης που τα βλέπει όλα". Ι: α, α1, β, β1, γ. II'. α, α1, β, β1, β2 (αετός), β6, γ, γ1. ΙΙΙ: α, α1, β, β2, β3, β6, γ, γ3, γ4 (η αλεπού σκάβει υπόνομο μέχρι κάτω από το θρόνο της), γ6, ε, ε2.

γ. Κρήτη

9. ΛΦ 288, 2, Ρέθυμνο, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β1, γ. ΙΙ: α, β, β1, β2 (γεράκι), β8, γ, γ1. ΙΙΙ: α, α1, β, β1, β3, β6, γ, γ3 (στο μήλο της μηλιάς της), γ6, ε, ε2.

δ. Κυκλάδες

10. ΛΑ 1390, 3, 17, Τήνος, "Η ωραία Δαρδανέ". Συμφυρμός με το AT 531. Ατελές.

11. ΣΠ 57, 37-81, Πάρος, άτιτλο. Αρχή όπως AT 306. ΙΙ: α (μικρότερος αδελφός που τα αδέλφια του εγκαταλείπουν στο δάσος), β, β1, β2 (χελιδόνι), β4, γ, γ1. Ι: α, α1, β, β1, γ. ΙΙΙ: α, α1, β, β2, β3, β5 (ανάμεσα σε χίλια λιοντάρια), β6, γ (τον βλέπει αλλά δεν τον μαρτυράει), ε2.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

12. ΛΦ 88, 1-10, "Ο Γιάννης βασιλιάς". Συμφυρμός διαφόρων τύπων! AT 531 + ΑΤ 1651+AT 329 +AT 890.

13. ΛΦ 404, 406, Γορτυνία, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β1, γ. II: α, α1, β, β2, β3, β 10 (ποντικός), γ, γ1. ΙΙΙ: α, α1, β, β4, β5 (τα πουλιά κάτω από τις φτερούγες τους), β6, γ, γ3, γ4 (σκάβουν τρύπα κάτω από τον καθρέφτη της), ε, ε2.

14. ΛΦ 1128, 9-11, Πόρος Τροιζηνίας, "Η Μάγισσα". 7: α (μια μάγισσα που κρατάει μια βασιλοπούλα), α1, β, β1 (τους τρώει), γ. ΙΙ: α, α1, β, β1, β8, γ, γ1. ΙΙΙ: α, α1, β, β1, γ, δ, δ1, Ζ, ε2.

15. ΛΦ 1153, 507, Μονεμβασιά, άτιτλο. Συμφυρμός με το AT 316. ΙΙ: α (ταμένο παιδί), β, β8, γ, γ1. ΙΙΙ: α, α1, β, β6, γ, γ1, γ5 (στο στήθος της), γ6, ε, ε2.

16. ΛΦ 1872, 8-11, Τρόπαια Γορτυνίας, "Η Γοργόνα". Συμφυρμός με το AT 316. ΙΙ: α (ταμένο παιδί), β, β2 (αετός), β4, β8, γ, γ1. ΙΙΙ: α, α1, β, β3, β4, β6, γ, γ1, γ5 (στην κάλτσα της), γ6, ε, ε2.

17. Ταρσούλη, 63, Αρεόπολη Μάνης, "Το λιοντάρι, ο αητός, το μυρμήγκι και το ψάρι". 7: α, α1, β, β1, γ. ΙΙ: α, α1, β, β1, β2 (αητός), β4, β8, γ, γ1. ΙΙΙ: α, α1, β, β1, β3, β4, β6, γ, γ1, γ4 (στο πασουμάκι της), γ6, ε, ε2.

Σελ. 424
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/425.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

18. ΛΑ 246, 17, Καντιρλί Βιθυνίας, ΒΔ. Μ. Ασία, "Ο ψαράς". Συμφυρμός με το AT 316. II'. α (ο ήρωας παιδί γεννημένο από μήλο που η γοργόνα έδωσε στον άκληρο ψαρά και ταμένο. Τον κρατάει αυτή μέχρι τα δεκαεφτά του και μετά τον αφήνει να φύγει), β, β1 (η γοργόνα), β2 (αετός), β8, β10 (γουρούνι), γ, γ1. Ι: α, α1, β, β1, γ. ΙΙΙ: α, α1, β, β1, β3, β6, γ, γ1, γ5, γ6, ε, ε2.

β. Καππαδοκία

19. ΑΦ 420, 15-19, "Τα τρία γροσάκια", ΙΓ. α (ο ήρωας είναι ένας νέος που προτιμά για αμοιβή του τρία γροσάκια παρά ένα τσουβάλι λίρες), β (και τα σώζει δίνοντας τους τα τρία γροσάκια του), β1 (σκυλόψαρο), β2 (αετός), β7, γ, γ1. α1. Ι: α, α1, β, β1, β2, γ. ΙΙΙ: α, α1, β, β1, β3, β6, γ, γ2 (η μαϊμού τον βάζει σε ένα κόκκινο μήλο μπροστά στην πριγκίπισσα), γ6, ε, ε1, ε2.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Ο ήρωας, σε αυτόν τον παραμυθιακό τύπο προσπαθεί, έχοντας ως βοηθούς διάφορα ζώα, να κερδίσει το χέρι μιας βασιλοπούλας που θέτει στους υποψήφιους μνηστήρες της δύσκολες δοκιμασίες. Όσους αποτυγχάνουν, τους σκοτώνει και συνήθως εκθέτει τα κεφάλια τους, ή χτίζει έναν πύργο με αυτά. Αυτή η πλοκή είναι κοινή σε πάρα πολλούς τύπους, οι περισσότεροι από τους οποίους βρίσκονται στο Διεθνή Κατάλογο καταταγμένοι στο κεφάλαιο Animals as Helpers (Τα ζώα ως βοηθοί), AT 530-559 . Σ' αυτούς τους βοηθούς συγκαταλέγονται καταρχήν τα άλογα που στέκουν πολύτιμοι βοηθοί και συμβουλάτορες για τους ιδιοκτήτες τους, και στη συνέχεια διάφορα άλλα ζώα που για κάποιους λόγους θέλουν να βοηθήσουν τον ήρωα. Από τα πιο γνωστά και αγαπητά παραμύθια του είδους αυτού είναι φυσικά Ο Παπουτσωμένος Γάτος (AT 545). Σε άλλα παραμύθια η σχέση του ήρωα με τα ζώα είναι σχεδόν συγγενική, μιας και τα ζώα αυτά είναι παντρεμένα με τις αδελφές του (AT 552, Οι κόρες που παντρεύονται ζώα). Ο παραμυθιακός τύπος που συγκεντρώνει τα πλέον βασικά χαρακτηριστικά της ομάδας

1. Βλ. και St Thompson, The Folktale , ό.π., σ. 55-59.

Σελ. 425
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/426.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

αυτής των παραμυθιών είναι ο AT 554 (The grateful Animals, Τα ευγνώμονα ζώα). Ζώα τα οποία ο ήρωας έσωσε, ή βοήθησε να φάνε, ή να μοιράσουν την τροφή τους, του δίνουν ένα μέρος από το σώμα τους (το ψάρι λέπι, το πουλί και το έντομο φτερό, τα θηλαστικά τρίχα) με το οποίο θα μπορέσει να τα καλέσει όταν βρεθεί σε ανάγκη. Τα αδύνατα ζητήματα που θέτει η βασιλοπούλα ή ο κηδεμόνας της ταιριάζουν με το είδος και τις ιδιότητες των ευγνωμονούντων ζώων: τα εναέρια, υποθαλάσσια και επίγεια ζητήματα θα επιλυθούν αναλόγως.

Για λόγους ίσως ανύπαρκτους και με μόνο κριτήριο το είδος της δοκιμασίας που περνάει ο μνηστήρας, οι Aarne-Thompson έδωσαν στο παραμύθι "του καθρέφτη που τα βλέπει όλα" (Hiding from the devil) τον αριθμό AT 329, ξεχωρίζοντας το από τα υπόλοιπα παραμύθια με παρόμοια πλοκή. Η βασιλοπούλα κατέχει ένα μαγικό καθρέφτη ή παράθυρο που βλέπει παντού. Το ζήτημα που θέτει στους υποψηφίους μνηστήρες της είναι να καταφέρουν να κρυφτούν και να μην τους βρει. Τα κεφάλια τους συσσωρεύονται στον πύργο της. Ο ήρωας με τη βοήθεια των ζώων, καταφέρνει να τη δυσκολέψει τις δύο πρώτες φορές (κρύβεται στον πάτο της θάλασσας, ή στην κοιλιά του ψαριού, στα σύννεφα του ουρανού, στη σπηλιά της αρκούδας), αλλά τελικά τον βρίσκει. Την τρίτη φορά τον κρύβουν κάπου πολύ κοντά της (κάτω από τον καθρέφτη της, μέσα σε ένα μήλο μπροστά της), ή τον μεταμορφώνουν σε μικρό έντομο που κρύβεται επάνω της (στα μαλλιά της, στην κάλτσα της) και η πριγκίπισσα, που μόνο δίπλα της δεν ψάχνει, χάνει το στοίχημα και αναγκάζεται να τον παντρευτεί.

Το τελευταίο αυτό μοτίβο της μεταμόρφωσης του ήρωα σε έντομο που μ' αυτόν τον τρόπο καταφέρνει να πλησιάσει για τα καλά την αγαπημένη του, και ίσως να την τσιμπάει που και πού, συναντούμε και σε άλλους τύπους (για παράδειγμα το AT 316, το παιδί ταμένο στη θάλασσα, που με τη βοήθεια πάλι των ζώων κατακτάει τη βασιλοπούλα).

Για τις λίγες ευρωπαϊκές παραλλαγές που έχουν καταγραφεί, ο Delarue2 παρατηρεί ότι παρουσιάζουν διαφοροποιήσεις ως προς το ποιος κρύβεται και ποιος ψάχνει: ο ήρωας, η βασιλοπούλα, ή ο μάγος που την κρατάει αιχμάλωτη; Στην πρώτη περίπτωση, τα ζώα βοηθούν τον ήρωα να κρυφτεί, στις άλλες δύο τον βοηθούν να ψάξει.

Οι 19 ελληνικές παραλλαγές δεν παρουσιάζουν τέτοιες διαφοροποιήσεις: η βασιλοπούλα, κάποιες φορές μαζί με τον πατέρα της, ψάχνει με το μαγικό καθρέφτη, και ο ήρωας κρύβεται ή μεταμορφώνεται με τη βοήθεια των ζώων. Οι διαφοροποιήσεις εμφανίζονται με πολύ ενδιαφέροντα τρόπο στην επιλογή των ζωών, γιατί αυτά είναι στην ουσία το επίκεντρο της αφήγησης. Φίδια, πουλιά διάφορα, ψάρια, αλεπούδες, λιοντάρια, αρκούδες, μέλισσες, μυρμήγκια, βάζουν σε δοκιμασία την ευρηματικότητα των αφηγητών ως προς το μεγάλο ζήτημα: που θα κρυφτεί ο ήρωας για να μην τον βρει ο μαγικός καθρέφτης;

2 Ρ Delarue, Le conte populaire français , ό.π., τ. 1, σ. 345.

Σελ. 426
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/427.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΙ ΤΥΠΟΙ AT 330, AT 331 ΚΑΙ ΑΤ*331Α

Σελ. 427
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/428.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 428
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/429.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 330

Ο άνθρωπος ξεγελά το θάνατο (το Διάβολο)

AT: The Smith Outwits the Devil

Delarue-Tenèze: Le diable et le maréchal ferrant ou Le Bonhomme

Misère

Grimm No 81: Brüder Lustig

Grimm No 82: De Spielhans l

Ο χαρτοπαίκτης

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας οικογενειάρχης με τη γυναίκα του και τα τρία παιδιά του. Αυτός δεν έκανε άλλη δουλειά, παρά έπαιζε χαρτιά πάντοτε, ήταν χαρτοπαίκτης. Κάθε μέρα όμως, πριν αρχίσει το παιχνίδι άφηνε στην πάντα πέντε δραχμές και δεν τις έπαιζε. Έτσι κάθε βράδυ που τελείωνε το παιχνίδι και ξεκινούσε για το σπίτι του, περνούσε από το φούρνο και με τις πέντε δραχμές έπαιρνε ένα ψωμί για να φάει στο σπίτι του μαζί με τη γυναίκα του και τα παιδιά του.

Μια μέρα ξεκινώντας, όπως κάθε μέρα για το χαρτοπαίγνιο, στο δρόμο συναντά έναν άνθρωπο, ο οποίος τον επλησίασε και του είπε: "Καλημέρα, καλέ μου άνθρωπε. Εγώ είμαι από μακρινό μέρος και ήρθα εδώ για δουλειά. Επειδή όμως δεν έχω κανένα συγγενή, ούτε φίλο, ούτε γνωστό, δεν ξέρω που να μείνω το βράδυ. Γι' αυτό σε παρακαλώ πολύ, εάν έχεις μέρος, να έρθω να μείνω αυτό το βράδυ στο σπίτι σου". Τότε ο χαρτοπαίκτης απάντησε. "Γνωρίζεις που είναι το σπίτι μου;" "Μάλιστα το γνωρίζω, διότι σε είδα την ώρα που κατέβαινες τη σκάλα του σπιτιού σου και βάδισα γρήγορα για να σε φθάσω". "Ε, αφού το ξέρεις, να κοπιάσεις το βράδυ να φάμε ο,τι έχομε και να κοιμηθείς". Αυτά είπαν, χαιρετήθηκαν και έφυγαν. Ο χαρτοπαίκτης εγύρισε στο σπίτι του και είπε στη γυναίκα του να βάλει για μια μερίδα παραπάνω φασόλια, διότι το βράδυ θα είχαν κι ένα μουσαφίρη. Κατόπιν πήγε για παιχνίδι. Το βράδυ έφυγε από το χαρτοπαίγνιο νωρίτερα από τις άλλες μέρες, πέρασε από το φούρνο, όπως πάντα, πήρε το ψωμί και τράβηξε για το σπίτι του. Όταν έφθασε στο σπίτι του, που τον περίμεναν η γυναίκα του και τα τρία παιδιά του, ρώτησε εάν ήρθε ο μουσαφίρης και η γυναίκα του του απήντησε ότι δε φάνηκε ακόμη. "Τότε, ας περιμένουμε", είπε ο χαρτοπαίκτης. Αφού πέρασε καμιά ώρα, νύχτα, άκουσε την πόρτα να χτυπά. Σηκώνεται ο χαρτοπαίκτης, προχωρεί

Σελ. 429
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/430.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ανοίγει την πόρτα, μα τι να ιδεί! Ήταν ο άνθρωπος αυτός που συνάντησε το πρωί, αλλά είχε πίσω του άλλους δώδεκα ανθρώπους. "Καλέ μου άνθρωπε, είχα συντροφιά κι αυτούς τους δώδεκα, οι οποίοι δεν έχουν που να περάσουν τη βραδιά. Σε παρακαλώ, εάν είναι δυνατόν, να έρθουν κι αυτοί". "Ορίστε, να κοπιάσετε", ήταν η απάντηση του χαρτοπαίκτη. Πέρασαν όλοι μέσα στο σπίτι και κάθησαν. Αμέσως ο χαρτοπαίκτης κάλεσε τη γυναίκα του ιδιαιτέρως και αφού πήραν δεκαοκτώ πιάτα, άδεισαν την κατσαρόλα με τα φασόλια και τα εμοίρασαν σε δεκαοκτώ πιάτα.. Μετά έκοψαν και το ψωμί σε δεκαοκτώ ίσια κομμάτια και αφού εσέρβιραν στον καθένα τα φασόλια και το ψωμί, έκαναν την προσευχή τους κι άρχισαν όλοι να τρώνε. Όταν ετελείωσαν κι έκαναν την προσευχή των, ο κύριος που συνάντησε ο χαρτοπαίκτης το πρωί έλαβε το λόγο και είπε: "Εγώ είμαι ο Χριστός και οι άνθρωποι που βλέπετε είναι οι δώδεκα μαθητές μου. Επειδή είδα ότι είσαι ένας καλός, αγαθός και φιλόξενος άνθρωπος, αφού δέχθηκες δεκατρείς ανθρώπους να μας φιλοξενήσεις, αν και δεν ήσουν έτοιμος, γι' αυτό πες μου τι θέλεις, κι έχω τη δύναμη να στο δώσω". Τότε ο χαρτοπαίκτης απήντησε, "θέλω, όσες φορές παίζω χαρτιά, να κερδίζω πάντοτε". "Έγινε το θέλημα σου", είπε ο Χριστός. "Τι άλλο θέλεις;" "Εδώ έξω στην αυλή του σπιτιού έχω μια αχλαδιά, θέλω, όταν ανεβαίνει κανείς απάνω να τρώει αχλάδια, να έχω τη δύναμη να του λέω κόλλησε και να κολλάει εκεί. Να μη μπορεί δε να κουνηθεί, εάν δεν του πω ξεκόλλησε". "Το έχεις κι αυτό", είπεν ο Χριστός. Κατόπιν χαιρέτησαν κι αμέσως έγιναν όλοι άφαντοι, ο Χριστός με τους μαθητές του.

Από την άλλη μέρα ο χαρτοπαίκτης έπαιζε και πάντα εκέρδιζε. Έτσι έγινε πλούσιος, έφιαξε σπίτια ανώτερα, περιουσίες τεράστιες, εσπούδασε κι αποκατέστησε τα παιδιά του. Αυτός δε και η γυναίκα του ζούσαν μια ζωή παραμυθένια.

Πέρασαν χρόνια. Στον άλλο κόσμο, ο Χάρος (Αρχάγγελος Μιχαήλ) είδε στα χαρτιά του ότι έφθασε η ώρα να πάρει και την ψυχή του χαρτοπαίκτη. Ξεκίνησε λοιπόν με το σπαθί στο χέρι και πήγε στο σπίτι, στο κρεβάτι του χαρτοπαίκτη που ήταν άρρωστος. "Εμπρός", του λέγει, "ετοιμάσου να σε πάρω". "Δε γίνεται να μ αφήσεις λίγα χρόνια ακόμη, κρίμα ν' αφήσω τούτον το ντουνιά τόσο γρήγορα", είπε ο χαρτοπαίκτης. "Όχι. Ό,τι είναι γραμμένο δεν ξεγράφεται", λέγει ο Χάρος. "Καλά", είπε ο χαρτοπαίκτης. "Πήγαινε σε παρακαλώ, ανέβα στην αχλαδιά και πάρε λίγα αχλάδια. Φάε εσύ και φέρε μου να φάω κι εγώ για τελευταία φορά, κι ετοιμάζομαι να πάμε". Πράγματι ο Χάρος ανέβηκε στην αχλαδιά. Μόλις όμως πήρε μερικά αχλάδια, "Να κολλήσει", είπε ο χαρτοπαίκτης. Και πράγματι εκόλλησε. Δίνει, παίρνει, τραβά ο Χάρος, αλλά πού να ξεκολλήσει. "Σε παρακαλώ", λέγει στο χαρτοπαίκτη "να με ξεκολλήσεις". "Μόνο όταν δώσεις το λόγο σου ότι θα με αφήσεις ακόμη να ζήσω είκοσι χρόνια, τότε θα σε ξεκολλήσω, αλλιώς αυτού πάνω θα βρίσκεσαι", είπε ο χαρτοπαίκτης. "Δίνω το λόγο μου", απήντησε ο Χάρος. Τότε ο χαρτοπαίκτης είπε, "Να ξεκολλήσεις" και ο Χάρος ξεκόλλησε κι έφυγε μόνος του. Φθάνει στον άλλο κόσμο, όπου ο Χριστός, του είπε: "Που είναι ο χαρτοπαίκτης;" "Κύριε, ανέβηκα σε μια αχλαδιά του και με κόλλησε

Σελ. 430
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/431.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

θα ήμουν δε εκεί κολλημένος ακόμη, εάν δεν του υποσχόμουν να ζήσει άλλα είκοσι χρόνια". "Αφού κατόρθωσε να σ' ανεβάσει στην αχλαδιά, χαλάλι του", είπε ο Χριστός.

Πέρασαν τα είκοσι χρόνια. Ο Χάρος τώρα πλέον πήγε και πήρε την ψυχή του χαρτοπαίκτη. Του έβαλαν μαζί του και μια τράπουλα. Αφού προχώρησαν με το Χάρο αρκετά, έφθασαν επιτέλους στον κάτω κόσμο. Όπως προχωρούσαν, ξαφνικά βλέπουν μπροστά τους ένα μεγάλο διάδρομο, δεξιά δε και αριστερά, από μια μεγάλη πύλη. Μπροστά στη δεξιά πύλη στέκονταν φρουρός ο Απόστολος Πέτρος, όπου φύλαγε τον Παράδεισο και στην αριστερά πύλη ένας απαίσιος διάβολος με τεράστια κέρατα και ουρά, όπου φύλαγε την Κόλαση. "Κάθησε εδώ ώσπου ν' ακούσεις τ' όνομα σου", είπε ο Χάρος στο χαρτοπαίκτη και έφυγε. Κάθησε λίγο ο χαρτοπαίκτης και άκουγε από μεν τον Παράδεισο εξαίσια, μαγευτικά τραγούδια, από διάφορες χορωδίες, που σ' έπιανε η χαρά, από δε την Κόλαση βογγητά και σπαρακτικές φωνές των κολασμένων, που σ' έπιανε ο φόβος.

Ο χαρτοπαίκτης σιγά-σιγά πλησιάζει το διάβολο και του λέγει. "Παίζεις χαρτιά;" "Ναι", απαντά ο διάβολος. "Τότε να παίξομε κολτσίνα και εάν κερδίσεις, να με πάρεις στην Κόλαση, εάν κερδίσω εγώ, να βγάλεις, έναν κολασμένο έξω από την Κόλαση", είπε ο χαρτοπαίκτης. Συμφώνησεν ο διάβολος και άρχισαν να παίζουν. Παίζουν μια κολτσίνα, κερδίζει ο χαρτοπαίκτης, βγάζει ο διάβολος έναν κολασμένο έξω. Κατόπιν παίζουν δεύτερη και τρίτη, μέχρι δώδεκα. Σ' όλες εκέρδισε ο χαρτοπαίκτης κι έτσι επέτυχε να έχει οπίσω του δώδεκα κολασμένους. Αυτή την ώρα ακριβώς φωνάζει ο Πέτρος το χαρτοπαίκτη να περάσει στον Παράδεισο. Αμέσως ο χαρτοπαίκτης παίρνει τους δώδεκα κολασμένους και πηγαίνει να περάσει την πύλη. Ο Πέτρος όμως τους εμποδίζει, διότι έχει διαταγή ν' αφήσει να περάσει μόνον ο χαρτοπαίκτης. Γίνεται λογομαχία κι αναγκάζεται ο Πέτρος να πάρει στο τηλέφωνο το Χριστό και να του πει να έλθει ο ίδιος στην πύλη. Άμα ήλθε ο Χριστός στην πύλη, του λέγει ο χαρτοπαίκτης, "θυμάσαι Χριστέ μου, όταν ήρθες το βράδυ εκείνο με τους δώδεκα μαθητές σου; Εγώ δε σου είπα ότι δεν έχω φαγητό και ψωμί, μέρος και σκεπάσματα για τους δώδεκα, αλλά σας δέχθηκα ευχαρίστως όλους. Πώς Εσύ τώρα δε δέχεσαι και τους δώδεκα αυτούς;" Ο Χριστός τότε τους επέτρεψε αμέσως όλους να περάσουν στον Παράδεισο κι έτσι ο χαρτοπαίκτης έσωσε και τους δώδεκα κολασμένους.

ΑΦ 1696, 8-10, Καταφύγιο Καρδίτσας.

Σελ. 431
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/432.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Ο ήρωας προσφέρει βοήθεια σε ιερά πρόσωπα

α: Είναι χαρτοπαίκτης" α1: γέρος' α2: γριά' "3: πεταλωτής· α4: φτωχός' α5: άλλο.

β: Του ζητούν φιλοξενία' β1: δεκατρείς άγνωστοι που στην πραγματικότητα είναι ο Χριστός με τους δώδεκα μαθητές του' β2: εμφανίζεται αρχικά μόνο ένας, ο Χριστός ή ο άγιος Πέτρος, που στη συνέχεια φέρνει μαζί του άλλους δώδεκα' β3: ένας γέρος ζητιάνος, ο άγιος' β4: ο ήρωας τον(τους) καλοδέχεται' β5: ο Χριστός πολλαπλασιάζει το φτωχικό φαγητό ώστε να φτάσει για όλους (τρώνε όλοι αλλά το φαγητό μένει ακέραιο).

γ: Ο ήρωας συναντά' γ1: ένα γέρο' γ2: τρεις γέρους' γ3: ζητιάνους' γ4: τρεις νέους' γ5: πρόκειται για τον θεό' γ6: τον Χριστό' γ7: με δύο μαθητές του' γ8: που του ζητούν ελεημοσύνη γ9: να πεταλώσει το άλογο (γάιδαρο)' γ10: να τον (τους) περάσει απ' το ποτάμι' γ1 1: ο ήρωας δίνει ελεημοσύνη' γ12: κάνει τη δουλειά η ικανοποιεί το αίτημα.

δ: Τα πρόσωπα αποκαλύπτουν την ταυτότητα τους.

ΙΙ. Τα χαρίσματα

α: Ο Χριστός (ο θεός, ο άγιος) ρωτά τον ήρωα τι χάρισμα θέλει να του κάνει' α1: σε αντάλλαγμα του προσφέρει τρεις χάρες' α2: του συστήνει να ζητήσει την ουράνια βασιλεία.

β: Οι χάρες β1: όποιος ανεβαίνει στο δέντρο του να μη μπορεί να ξεκολλήσει χωρίς την άδεια του' β2: το ίδιο και για όποιον κάθεται στην καρέκλα' β3: να μπαίνει στον τορβά του όποιος διατάζει και να μην μπορεί να βγει αν δεν του πει β4: ζητά να κερδίζει πάντα στα χαρτιά' β5: μια τράπουλα που να κερδίζει πάντα' β6: άλλο.

γ: Ο ήρωας γίνεται πλούσιος' γ1: αυτοί που του έκλεβαν τα φρούτα κολλάνε στο δέντρο και δεν ξανατολμούν να τον ξανακλέψουν.

δ: Βάζει το δαίμονα που κατοικεί στο στοιχειωμένο σπίτι μέσα στον τορβά' δ1: εκείνος για να βγει του υποδεικνύει ένα θησαυρό.

ΙΙΙ. Η εξαπάτηση του θανάτου ή του Διαβόλου

α: Έρχεται ο Άγγελος α1: ο Χάρος' α2: ο Διάβολος α3: πολλοί διάβολοι' α4: άγγελοι α5: διαδοχικά' α6: να τον πάρουν α7: να πάρουν την ψυχή του.

β: Ο ήρωας βάζει τον Άγγελο (Χάρο, Διάβολο) ν' ανέβει στο δέντρο' β1: για να

Σελ. 432
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/433.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

του φέρει τάχα ένα φρούτο' β2: να κάτσει στην καρέκλα' β3: τον κλείνει μέσα στο σακούλι' β4: με το πρόσχημα να δει αν χωράει' β5: τον δέρνει' β6: τον ελευθερώνει μόνο όταν του υπόσχεται μια παράταση ζωής' β7: μετά από τις διαμαρτυρίες των ανθρώπων γιατί κανείς δεν πεθαίνει' β8; των δικηγόρων-δικαστών επειδή με την απουσία του Διαβόλου σταμάτησαν οι αδικίες στον κόσμο' β9: όταν βαριέται τη ζωή του(της)' β10: και τον ακολουθεί' β11: όταν περνά η καθορισμένη διορία.

IV: Η είσοδος στον παράδεισο

α: Ο ήρωας δε γίνεται δεκτός στον παράδεισο' α1: γιατί δεν το είχε ζητήσει όταν του έδιναν τα χαρίσματα' α2: βάζει τον άγιο Πέτρο μέσα στο σακί' "3: πάνω στο σκαμνί' α4: ο Χριστός τον συγχωρεί.

β: Πάει στην κόλαση' β1: αλλά δε γίνεται δεκτός γιατί οι διάβολοι τρομοκρατημένοι θυμούνται τι τους έκανε' β2: παίζει χαρτιά με το Διάβολο και κερδίζει ψυχές αμαρτωλών β3: παίρνει μαζί του τις κερδισμένες ψυχές στον Παράδεισο' β4: όταν ο άγιος Πέτρος του λέει να έρθει μόνος του, απαντά "εγώ σας φιλοξένησα όλους", έτσι τους δέχονται όλους' β5: παίζει χαρτιά με το Χριστό και κερδίζει την είσοδο του στον παράδεισο.

γ: Ο ήρωας δε γίνεται δεκτός πουθενά γι' αυτό ξαναγυρίζει στη γη' γ1: γι' αυτό στη γη υπάρχουν πάντα φτωχοί.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 1262, (ΣΜ 92), 3-4, Πεκλάριο Κόνιτσας, άτιτλο. Ι: α3, γ1, γ6, γ9, γ12, δ. ΙΙ: α1, β1, β2, β3. ΙΙΙ: α, α6, α4, β, β2, β3, β4, β6. IV: γ, γ1.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

2. ΛΦ 1696, 8-10, Καταφύγιο Καρδίτσας, "Ο χαρτοπαίκτης". Ι: α, β2 (ο Χριστός), δ. ΙΙ: α, β1, β4, γ. ΙΙΙ: α1, β, β1, β6, β1ΐ. IV: β2, β3, β4.

ΘΡΑΚΗ

3. ΛΑ 592, 2, Σουφλί, "Η ντουντούκα". ΙΙΙ: α3, β (λαλώντας τη μαγική σφυρίχτρα), β3, β5.

Σελ. 433
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/434.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

4. Θρακικά 17, 172-173, Τζετώ (σημ. Τουρκία), "Η γριά κι ο άγιος Πολύκαρπος". Ι: α2, β3. ΙΙ: α, β1, γ1. ΙΙΙ: α1, β, β1, β7, β9.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

5. ΛΑ 330Α, 1, Λουκόμι Βοΐου, άτιτλο. Ι: α2, β, β3, β4. ΙΓ. α, β1. ΙΙΙ: α1, β, β7.

6. ΛΑ 1175, (ΣΜ 5), 43-44, θεσσαλονίκη, άτιτλο. Ι: α2, β3, β4. Π: α, β1, γ1. ΙΙΙ: α1, β, β9, β10.

7. ΛΑ 1247, (ΣΜ 77), 85-86, Ελευθερούπολη Παγγαίου, "Οι δύο αδελφοί". Ι: α5 (δυο αδέλφια, ο ένας μπακάλης, ο άλλος σκούπας), γ1, γ5. III α, β, β3, β5, δ, δ1.ΙΙΙ: α, α7, β3. IV: β1.

8. ΛΑ 1326, (ΣΜ 139), 14, Φανού Γιαννιτσών Παιανίας, "Η Συκιά". Ι: α2, β3, β4. ΙΙ: α, β1. ΙΙΙ: α, β, β7, β10.

9. ΑΦ 1688, 15-18, Σέρρες, άτιτλο. Ο Γιάννης που του πέθαναν δέκα παιδιά και του ζει μόνο το τελευταίο, δε θέλει για κουμπάρο του ούτε τον θεό, ούτε τον αρχάγγελο Μιχαήλ, μόνο τον Χριστό. Ι: α, β4. ΙΙ: β4. ΙΙΙ: α. Ζητάει κάθε φορά παράταση ζωής, στο τέλος πηγαίνει μαζί του αλλά πίνοντας νερό απ' το πηγάδι χάνει το σώμα του. IV'. β2, β3.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

10. ΛΑ 2457, 52-54, Πυργί Χίου, άτιτλο. Ι: α, α1, α4, β1, β4, β5, δ. ΙΓ. α, β1, β4, γ. ΙΙΙ: α1, α6, β. IV: β2, β3, β4.

β. Δωδεκάνησα

11. ΙΑ 534 (1932), 456-457, Αρχάγγελος Ρόδου, άτιτλο. Ι: α5 (παιδί που ακολουθώντας τη συμβουλή του πατέρα του κάνει όλο καλοσύνες). ΙΙ: α, β1, β2,

β4. ΙΙΙ: α, α7, β, β2, β6. IV: β2, β3.

12. ΛΑ 750Η*, 2, Ρόδος άτιτλο. Ι: β. ΙΙ: β1, β2, β4. ΙΙΙ: α, α3.

γ. Εύβοια-Σποράδες

13. ΛΦ 842Β, 1-8, Αλιβέρι Εύβοιας, "Ωπ οπούπ μες στον τρουβά μου". Ι: α5 (Πιπάνης, ο πιο χαζός από τα δύο αδέρφια), γ2, γ3, γ5, γ11, δ. ΙΙ: α, β, β3, β4, δ, δ1, παντρεύεται τη βασιλοπούλα και γίνεται βασιλιάς. ΙΙΙ: α, α1, β3, β10. IV: α, α1, α2.

Σελ. 434
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/435.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

δ. Κρήτη

14. ΛΦ 910, 20-23, Ηράκλειο Κρήτης, "Ο μυλωνάς". Ι: α5 (μυλωνάς), β1, δ. ΙΙ: α, β1, β2, β3. ΙΙΙ: α3, α5, β, β2, β3, β4, β5, β8.

ε. Κυκλάδες

15. ΛΑ 2342, 160-161, Νάξος, άτιτλο. Ι: α. ΙΙ: β1. ΙΙΙ: α, α7, β, β6.

16. ΛΑ 2957, 161-173, Εμπορείο θήρας, άτιτλο. Αρχίζει με το AT 460A: ένας πλούσιος που οι τσέπες του του πήραν τα λεφτά, πάει να τα παραλάβει από το Χριστό. Στους τσομπάνηδες που τον ρωτούν τι να κάνουν γιατί τους ψοφούν τα ζώα μεταφέρει τη συμβουλή της εικόνας του Χρίστου να επιστρέψουν πίσω τα κλεμμένα. Βρίσκει τα λεφτά στο σπίτι του και θέλοντας να σώσει την ψυχή του πάει στον καλόγερο που τον βάζει να κάνει μετάνοιες, τον φορτώνει πέτρες. ΙΙ: α2, β3, δ. ΙΙΙ: α (κλείνει με ψωμί την κλειδαρότρυπα και ο άγγελος δεν μπορεί να μπει για να τον πάρει). IV'. α, β1, γ.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

17. ΛΑ 2344, 111-119, Ερεικούσα Κέρκυρας, άτιτλο. Γ. αϊ (Κεφαλλονίτη), β1, β4. ΙΙ: α, β1, β4, β6 (όταν πεθάνει να κάνει αυτός κουμάντο), γ. ΙΙΙ: α, β, β6. IV: β2, β3, β4.

18. Λαογρ. ΙΑ', 38, 506-507, (ΒΡ II, 189, Klaar, Christos, 82-85, Λουκάτος 17, 246-247), Καταστάρι Ζακύνθου, "Ο άνθρωπος που με την εξυπνάδα του έπεισε τον Χριστό". 7: α, β, β1, β4, β5. ΙΙ: α, α2, β1, β4, β6 (την ουράνια βασιλεία), γ. ΙΙΙ: α, β, τον ξεκολλάει και φεύγουν. IV'. β, β2, β3, β4.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

19. ΛΑ 1277, (ΣΜ 107), 39-40, Βυζίκιο Γορτυνίας, άτιτλο. 1: α3, γ5, γ9, γ12, δ. ΙΙ: α1, β1, β2, β3. ΙΙΙ: α3, α5, α6, β, β2, β3, β5, β6.

20. ΛΑ 1282, (ΣΜ 112), 31-43, Κυπαρισσία Τριφυλίας, "Ο Τεπέλας". 7: α1 (στρατιώτης), γ2, γ3, γ4, Τ6, γ7, γ1 1, γ12, δ. ΙΙ: α1, α2, β3, β4, β6 (τρεις μέρες πριν πεθάνει να φυτρώσει στον κήπο του μια μηλιά), δ. ΙΙΙ: α4, α5, β3, β6, β9. IV: β1, β5.

21. ΛΦ 344, 1-5, Αργολίδα, "Ο μπάρμπα Θωμάς". Ενωμένο με 750Η*. 7: αϊ (ζητιάνος), β2, β5, δ. ΙΙ: β1, β5, β6 (να τον πάρει σύντομα στα ουράνια). ΙΙΙ: α (αρχάγγελος Μιχαήλ), β, β6, β1ΐ. IV: β2, β3, β4.

Σελ. 435
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/436.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ

22. Rossi, 303-306, Ροχούδι Καλαβρίας, "Ο Πινγκ-Σπανγκ". Για να κερδίζει στα χαρτιά, ο ήρωας πουλάει την ψυχή του στο διάβολο, θα κερδίζει όταν τον βλέπει στα πόδια του τραπεζιού, θα χάνει όταν δεν τον βλέπει. Γίνεται πλούσιος και ευεργετεί τους φτωχούς. II'. α, α2, β2, β6 (κερασιά με κεράσια όλο το χρόνο, ματσούκι να χτυπάει όποτε θέλει, σκαμνί που όποιος κάθεται να μην ξανασηκώνεται). ΙΙΙ: α2, α3, β2, β5. IV'. α, α3, α4, β1.

23. Tondi-Glossa (1935), XIII, 94-104, Sallento Καλαβρίας, "Ο Mesciu Kicco c'i psichi tu". Ι: α4, β, β1, β4. ΙΙ: α, β1, β2, β6 (ματσούκα που δέρνει). ΙΙΙ: α1, β, β1, β2, β5, β6, β10. IV: α, β, β1, β4.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ α. Καππαδοκία

24. ΚΜΣ, 4610-4620, Φάρασα, "Του θεού τα καλά". Ο ξενιτεμένος παίρνοντας τα λίγα χρήματα από το μαγαζάτορα σαν αμοιβή για την εργασία του, εύχεται να είναι ο θεός μαζί του. 7: γ, γ2 (άγιοι), γ1 1. ΙΙ: β3, δ, δ1. Ο ήρωας τον κάνει να φύγει με την απειλή ότι θα τον ξαναχώσει στον τορβά. Οι άγιοι τον κάνουν βασιλιά του τόπου.

ΚΥΠΡΟΣ

25. ΛΦ 175, 1-4, Πάφος-Κτήμα, "Ο Χριστός με τους μαθητάς του". Ι: α1, β1, β5, δ. ΙΙ: α, β1, β2, β4. ΙΙΙ: α1, β, β2, β6, βΠ. IV: β2, β3.

ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ

26. Νέα Παραμύθια, 18-21, "Η γριά και ο Χάρος". Ι: α2, της ζητά φιλοξενία ο Χάρος, σε αντάλλαγμα ρωτά τη γριά τι χάρισμα θέλει. ΙΙ: β1. ΙΙΙ: α1, β, β1, β7, β10.

Σελ. 436
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 417
    34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 329