Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Μπρούσκου, Αίγλη
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:34
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1999
 
Σελίδες:975
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τρίτο τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών του Γ. Α. Μέγα. Υπενθυμίζουμε ότι από το Αρχείο του Γεωργίου Α. Μέγα έχουν ήδη δημοσιευτεί δύο τόμοι. Ο πρώτος, που είναι και ο μόνος που πρόλαβε να δημοσιεύσει ο ίδιος ο συντάκτης του καταλόγου, περιέχει τους Μύθους Ζώων (AT 1-299) . Ο δεύτερος (δημοσίευμα του ΙΑΕΝ αρ. 23), που αποτελεί στην ουσία μία πρόταση επεξεργασίας του καταλόγου του Μέγα, περιλαμβάνει τους παραμυθιακούς τύπους AT 700-749 που αντιπροσωπεύουν το τελευταίο μέρος των Μαγικών Παραμυθιών. Ο παρών τρίτος τόμος περιέχει, πάντα σε αναφορά με τη διεθνή κατάταξη των Aarne-Thompson , τις ελληνικές παραλλαγές των παραμυθιακών τύπων AT 300-499, τύπων που καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος από αυτά που ονομάζουμε Μαγικά Παραμύθια (AT 300-749).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 24.63 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 427-446 από: 982
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/427.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΙ ΤΥΠΟΙ AT 330, AT 331 ΚΑΙ ΑΤ*331Α

Σελ. 427
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/428.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 428
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/429.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 330

Ο άνθρωπος ξεγελά το θάνατο (το Διάβολο)

AT: The Smith Outwits the Devil

Delarue-Tenèze: Le diable et le maréchal ferrant ou Le Bonhomme

Misère

Grimm No 81: Brüder Lustig

Grimm No 82: De Spielhans l

Ο χαρτοπαίκτης

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας οικογενειάρχης με τη γυναίκα του και τα τρία παιδιά του. Αυτός δεν έκανε άλλη δουλειά, παρά έπαιζε χαρτιά πάντοτε, ήταν χαρτοπαίκτης. Κάθε μέρα όμως, πριν αρχίσει το παιχνίδι άφηνε στην πάντα πέντε δραχμές και δεν τις έπαιζε. Έτσι κάθε βράδυ που τελείωνε το παιχνίδι και ξεκινούσε για το σπίτι του, περνούσε από το φούρνο και με τις πέντε δραχμές έπαιρνε ένα ψωμί για να φάει στο σπίτι του μαζί με τη γυναίκα του και τα παιδιά του.

Μια μέρα ξεκινώντας, όπως κάθε μέρα για το χαρτοπαίγνιο, στο δρόμο συναντά έναν άνθρωπο, ο οποίος τον επλησίασε και του είπε: "Καλημέρα, καλέ μου άνθρωπε. Εγώ είμαι από μακρινό μέρος και ήρθα εδώ για δουλειά. Επειδή όμως δεν έχω κανένα συγγενή, ούτε φίλο, ούτε γνωστό, δεν ξέρω που να μείνω το βράδυ. Γι' αυτό σε παρακαλώ πολύ, εάν έχεις μέρος, να έρθω να μείνω αυτό το βράδυ στο σπίτι σου". Τότε ο χαρτοπαίκτης απάντησε. "Γνωρίζεις που είναι το σπίτι μου;" "Μάλιστα το γνωρίζω, διότι σε είδα την ώρα που κατέβαινες τη σκάλα του σπιτιού σου και βάδισα γρήγορα για να σε φθάσω". "Ε, αφού το ξέρεις, να κοπιάσεις το βράδυ να φάμε ο,τι έχομε και να κοιμηθείς". Αυτά είπαν, χαιρετήθηκαν και έφυγαν. Ο χαρτοπαίκτης εγύρισε στο σπίτι του και είπε στη γυναίκα του να βάλει για μια μερίδα παραπάνω φασόλια, διότι το βράδυ θα είχαν κι ένα μουσαφίρη. Κατόπιν πήγε για παιχνίδι. Το βράδυ έφυγε από το χαρτοπαίγνιο νωρίτερα από τις άλλες μέρες, πέρασε από το φούρνο, όπως πάντα, πήρε το ψωμί και τράβηξε για το σπίτι του. Όταν έφθασε στο σπίτι του, που τον περίμεναν η γυναίκα του και τα τρία παιδιά του, ρώτησε εάν ήρθε ο μουσαφίρης και η γυναίκα του του απήντησε ότι δε φάνηκε ακόμη. "Τότε, ας περιμένουμε", είπε ο χαρτοπαίκτης. Αφού πέρασε καμιά ώρα, νύχτα, άκουσε την πόρτα να χτυπά. Σηκώνεται ο χαρτοπαίκτης, προχωρεί

Σελ. 429
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/430.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ανοίγει την πόρτα, μα τι να ιδεί! Ήταν ο άνθρωπος αυτός που συνάντησε το πρωί, αλλά είχε πίσω του άλλους δώδεκα ανθρώπους. "Καλέ μου άνθρωπε, είχα συντροφιά κι αυτούς τους δώδεκα, οι οποίοι δεν έχουν που να περάσουν τη βραδιά. Σε παρακαλώ, εάν είναι δυνατόν, να έρθουν κι αυτοί". "Ορίστε, να κοπιάσετε", ήταν η απάντηση του χαρτοπαίκτη. Πέρασαν όλοι μέσα στο σπίτι και κάθησαν. Αμέσως ο χαρτοπαίκτης κάλεσε τη γυναίκα του ιδιαιτέρως και αφού πήραν δεκαοκτώ πιάτα, άδεισαν την κατσαρόλα με τα φασόλια και τα εμοίρασαν σε δεκαοκτώ πιάτα.. Μετά έκοψαν και το ψωμί σε δεκαοκτώ ίσια κομμάτια και αφού εσέρβιραν στον καθένα τα φασόλια και το ψωμί, έκαναν την προσευχή τους κι άρχισαν όλοι να τρώνε. Όταν ετελείωσαν κι έκαναν την προσευχή των, ο κύριος που συνάντησε ο χαρτοπαίκτης το πρωί έλαβε το λόγο και είπε: "Εγώ είμαι ο Χριστός και οι άνθρωποι που βλέπετε είναι οι δώδεκα μαθητές μου. Επειδή είδα ότι είσαι ένας καλός, αγαθός και φιλόξενος άνθρωπος, αφού δέχθηκες δεκατρείς ανθρώπους να μας φιλοξενήσεις, αν και δεν ήσουν έτοιμος, γι' αυτό πες μου τι θέλεις, κι έχω τη δύναμη να στο δώσω". Τότε ο χαρτοπαίκτης απήντησε, "θέλω, όσες φορές παίζω χαρτιά, να κερδίζω πάντοτε". "Έγινε το θέλημα σου", είπε ο Χριστός. "Τι άλλο θέλεις;" "Εδώ έξω στην αυλή του σπιτιού έχω μια αχλαδιά, θέλω, όταν ανεβαίνει κανείς απάνω να τρώει αχλάδια, να έχω τη δύναμη να του λέω κόλλησε και να κολλάει εκεί. Να μη μπορεί δε να κουνηθεί, εάν δεν του πω ξεκόλλησε". "Το έχεις κι αυτό", είπεν ο Χριστός. Κατόπιν χαιρέτησαν κι αμέσως έγιναν όλοι άφαντοι, ο Χριστός με τους μαθητές του.

Από την άλλη μέρα ο χαρτοπαίκτης έπαιζε και πάντα εκέρδιζε. Έτσι έγινε πλούσιος, έφιαξε σπίτια ανώτερα, περιουσίες τεράστιες, εσπούδασε κι αποκατέστησε τα παιδιά του. Αυτός δε και η γυναίκα του ζούσαν μια ζωή παραμυθένια.

Πέρασαν χρόνια. Στον άλλο κόσμο, ο Χάρος (Αρχάγγελος Μιχαήλ) είδε στα χαρτιά του ότι έφθασε η ώρα να πάρει και την ψυχή του χαρτοπαίκτη. Ξεκίνησε λοιπόν με το σπαθί στο χέρι και πήγε στο σπίτι, στο κρεβάτι του χαρτοπαίκτη που ήταν άρρωστος. "Εμπρός", του λέγει, "ετοιμάσου να σε πάρω". "Δε γίνεται να μ αφήσεις λίγα χρόνια ακόμη, κρίμα ν' αφήσω τούτον το ντουνιά τόσο γρήγορα", είπε ο χαρτοπαίκτης. "Όχι. Ό,τι είναι γραμμένο δεν ξεγράφεται", λέγει ο Χάρος. "Καλά", είπε ο χαρτοπαίκτης. "Πήγαινε σε παρακαλώ, ανέβα στην αχλαδιά και πάρε λίγα αχλάδια. Φάε εσύ και φέρε μου να φάω κι εγώ για τελευταία φορά, κι ετοιμάζομαι να πάμε". Πράγματι ο Χάρος ανέβηκε στην αχλαδιά. Μόλις όμως πήρε μερικά αχλάδια, "Να κολλήσει", είπε ο χαρτοπαίκτης. Και πράγματι εκόλλησε. Δίνει, παίρνει, τραβά ο Χάρος, αλλά πού να ξεκολλήσει. "Σε παρακαλώ", λέγει στο χαρτοπαίκτη "να με ξεκολλήσεις". "Μόνο όταν δώσεις το λόγο σου ότι θα με αφήσεις ακόμη να ζήσω είκοσι χρόνια, τότε θα σε ξεκολλήσω, αλλιώς αυτού πάνω θα βρίσκεσαι", είπε ο χαρτοπαίκτης. "Δίνω το λόγο μου", απήντησε ο Χάρος. Τότε ο χαρτοπαίκτης είπε, "Να ξεκολλήσεις" και ο Χάρος ξεκόλλησε κι έφυγε μόνος του. Φθάνει στον άλλο κόσμο, όπου ο Χριστός, του είπε: "Που είναι ο χαρτοπαίκτης;" "Κύριε, ανέβηκα σε μια αχλαδιά του και με κόλλησε

Σελ. 430
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/431.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

θα ήμουν δε εκεί κολλημένος ακόμη, εάν δεν του υποσχόμουν να ζήσει άλλα είκοσι χρόνια". "Αφού κατόρθωσε να σ' ανεβάσει στην αχλαδιά, χαλάλι του", είπε ο Χριστός.

Πέρασαν τα είκοσι χρόνια. Ο Χάρος τώρα πλέον πήγε και πήρε την ψυχή του χαρτοπαίκτη. Του έβαλαν μαζί του και μια τράπουλα. Αφού προχώρησαν με το Χάρο αρκετά, έφθασαν επιτέλους στον κάτω κόσμο. Όπως προχωρούσαν, ξαφνικά βλέπουν μπροστά τους ένα μεγάλο διάδρομο, δεξιά δε και αριστερά, από μια μεγάλη πύλη. Μπροστά στη δεξιά πύλη στέκονταν φρουρός ο Απόστολος Πέτρος, όπου φύλαγε τον Παράδεισο και στην αριστερά πύλη ένας απαίσιος διάβολος με τεράστια κέρατα και ουρά, όπου φύλαγε την Κόλαση. "Κάθησε εδώ ώσπου ν' ακούσεις τ' όνομα σου", είπε ο Χάρος στο χαρτοπαίκτη και έφυγε. Κάθησε λίγο ο χαρτοπαίκτης και άκουγε από μεν τον Παράδεισο εξαίσια, μαγευτικά τραγούδια, από διάφορες χορωδίες, που σ' έπιανε η χαρά, από δε την Κόλαση βογγητά και σπαρακτικές φωνές των κολασμένων, που σ' έπιανε ο φόβος.

Ο χαρτοπαίκτης σιγά-σιγά πλησιάζει το διάβολο και του λέγει. "Παίζεις χαρτιά;" "Ναι", απαντά ο διάβολος. "Τότε να παίξομε κολτσίνα και εάν κερδίσεις, να με πάρεις στην Κόλαση, εάν κερδίσω εγώ, να βγάλεις, έναν κολασμένο έξω από την Κόλαση", είπε ο χαρτοπαίκτης. Συμφώνησεν ο διάβολος και άρχισαν να παίζουν. Παίζουν μια κολτσίνα, κερδίζει ο χαρτοπαίκτης, βγάζει ο διάβολος έναν κολασμένο έξω. Κατόπιν παίζουν δεύτερη και τρίτη, μέχρι δώδεκα. Σ' όλες εκέρδισε ο χαρτοπαίκτης κι έτσι επέτυχε να έχει οπίσω του δώδεκα κολασμένους. Αυτή την ώρα ακριβώς φωνάζει ο Πέτρος το χαρτοπαίκτη να περάσει στον Παράδεισο. Αμέσως ο χαρτοπαίκτης παίρνει τους δώδεκα κολασμένους και πηγαίνει να περάσει την πύλη. Ο Πέτρος όμως τους εμποδίζει, διότι έχει διαταγή ν' αφήσει να περάσει μόνον ο χαρτοπαίκτης. Γίνεται λογομαχία κι αναγκάζεται ο Πέτρος να πάρει στο τηλέφωνο το Χριστό και να του πει να έλθει ο ίδιος στην πύλη. Άμα ήλθε ο Χριστός στην πύλη, του λέγει ο χαρτοπαίκτης, "θυμάσαι Χριστέ μου, όταν ήρθες το βράδυ εκείνο με τους δώδεκα μαθητές σου; Εγώ δε σου είπα ότι δεν έχω φαγητό και ψωμί, μέρος και σκεπάσματα για τους δώδεκα, αλλά σας δέχθηκα ευχαρίστως όλους. Πώς Εσύ τώρα δε δέχεσαι και τους δώδεκα αυτούς;" Ο Χριστός τότε τους επέτρεψε αμέσως όλους να περάσουν στον Παράδεισο κι έτσι ο χαρτοπαίκτης έσωσε και τους δώδεκα κολασμένους.

ΑΦ 1696, 8-10, Καταφύγιο Καρδίτσας.

Σελ. 431
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/432.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Ο ήρωας προσφέρει βοήθεια σε ιερά πρόσωπα

α: Είναι χαρτοπαίκτης" α1: γέρος' α2: γριά' "3: πεταλωτής· α4: φτωχός' α5: άλλο.

β: Του ζητούν φιλοξενία' β1: δεκατρείς άγνωστοι που στην πραγματικότητα είναι ο Χριστός με τους δώδεκα μαθητές του' β2: εμφανίζεται αρχικά μόνο ένας, ο Χριστός ή ο άγιος Πέτρος, που στη συνέχεια φέρνει μαζί του άλλους δώδεκα' β3: ένας γέρος ζητιάνος, ο άγιος' β4: ο ήρωας τον(τους) καλοδέχεται' β5: ο Χριστός πολλαπλασιάζει το φτωχικό φαγητό ώστε να φτάσει για όλους (τρώνε όλοι αλλά το φαγητό μένει ακέραιο).

γ: Ο ήρωας συναντά' γ1: ένα γέρο' γ2: τρεις γέρους' γ3: ζητιάνους' γ4: τρεις νέους' γ5: πρόκειται για τον θεό' γ6: τον Χριστό' γ7: με δύο μαθητές του' γ8: που του ζητούν ελεημοσύνη γ9: να πεταλώσει το άλογο (γάιδαρο)' γ10: να τον (τους) περάσει απ' το ποτάμι' γ1 1: ο ήρωας δίνει ελεημοσύνη' γ12: κάνει τη δουλειά η ικανοποιεί το αίτημα.

δ: Τα πρόσωπα αποκαλύπτουν την ταυτότητα τους.

ΙΙ. Τα χαρίσματα

α: Ο Χριστός (ο θεός, ο άγιος) ρωτά τον ήρωα τι χάρισμα θέλει να του κάνει' α1: σε αντάλλαγμα του προσφέρει τρεις χάρες' α2: του συστήνει να ζητήσει την ουράνια βασιλεία.

β: Οι χάρες β1: όποιος ανεβαίνει στο δέντρο του να μη μπορεί να ξεκολλήσει χωρίς την άδεια του' β2: το ίδιο και για όποιον κάθεται στην καρέκλα' β3: να μπαίνει στον τορβά του όποιος διατάζει και να μην μπορεί να βγει αν δεν του πει β4: ζητά να κερδίζει πάντα στα χαρτιά' β5: μια τράπουλα που να κερδίζει πάντα' β6: άλλο.

γ: Ο ήρωας γίνεται πλούσιος' γ1: αυτοί που του έκλεβαν τα φρούτα κολλάνε στο δέντρο και δεν ξανατολμούν να τον ξανακλέψουν.

δ: Βάζει το δαίμονα που κατοικεί στο στοιχειωμένο σπίτι μέσα στον τορβά' δ1: εκείνος για να βγει του υποδεικνύει ένα θησαυρό.

ΙΙΙ. Η εξαπάτηση του θανάτου ή του Διαβόλου

α: Έρχεται ο Άγγελος α1: ο Χάρος' α2: ο Διάβολος α3: πολλοί διάβολοι' α4: άγγελοι α5: διαδοχικά' α6: να τον πάρουν α7: να πάρουν την ψυχή του.

β: Ο ήρωας βάζει τον Άγγελο (Χάρο, Διάβολο) ν' ανέβει στο δέντρο' β1: για να

Σελ. 432
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/433.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

του φέρει τάχα ένα φρούτο' β2: να κάτσει στην καρέκλα' β3: τον κλείνει μέσα στο σακούλι' β4: με το πρόσχημα να δει αν χωράει' β5: τον δέρνει' β6: τον ελευθερώνει μόνο όταν του υπόσχεται μια παράταση ζωής' β7: μετά από τις διαμαρτυρίες των ανθρώπων γιατί κανείς δεν πεθαίνει' β8; των δικηγόρων-δικαστών επειδή με την απουσία του Διαβόλου σταμάτησαν οι αδικίες στον κόσμο' β9: όταν βαριέται τη ζωή του(της)' β10: και τον ακολουθεί' β11: όταν περνά η καθορισμένη διορία.

IV: Η είσοδος στον παράδεισο

α: Ο ήρωας δε γίνεται δεκτός στον παράδεισο' α1: γιατί δεν το είχε ζητήσει όταν του έδιναν τα χαρίσματα' α2: βάζει τον άγιο Πέτρο μέσα στο σακί' "3: πάνω στο σκαμνί' α4: ο Χριστός τον συγχωρεί.

β: Πάει στην κόλαση' β1: αλλά δε γίνεται δεκτός γιατί οι διάβολοι τρομοκρατημένοι θυμούνται τι τους έκανε' β2: παίζει χαρτιά με το Διάβολο και κερδίζει ψυχές αμαρτωλών β3: παίρνει μαζί του τις κερδισμένες ψυχές στον Παράδεισο' β4: όταν ο άγιος Πέτρος του λέει να έρθει μόνος του, απαντά "εγώ σας φιλοξένησα όλους", έτσι τους δέχονται όλους' β5: παίζει χαρτιά με το Χριστό και κερδίζει την είσοδο του στον παράδεισο.

γ: Ο ήρωας δε γίνεται δεκτός πουθενά γι' αυτό ξαναγυρίζει στη γη' γ1: γι' αυτό στη γη υπάρχουν πάντα φτωχοί.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 1262, (ΣΜ 92), 3-4, Πεκλάριο Κόνιτσας, άτιτλο. Ι: α3, γ1, γ6, γ9, γ12, δ. ΙΙ: α1, β1, β2, β3. ΙΙΙ: α, α6, α4, β, β2, β3, β4, β6. IV: γ, γ1.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

2. ΛΦ 1696, 8-10, Καταφύγιο Καρδίτσας, "Ο χαρτοπαίκτης". Ι: α, β2 (ο Χριστός), δ. ΙΙ: α, β1, β4, γ. ΙΙΙ: α1, β, β1, β6, β1ΐ. IV: β2, β3, β4.

ΘΡΑΚΗ

3. ΛΑ 592, 2, Σουφλί, "Η ντουντούκα". ΙΙΙ: α3, β (λαλώντας τη μαγική σφυρίχτρα), β3, β5.

Σελ. 433
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/434.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

4. Θρακικά 17, 172-173, Τζετώ (σημ. Τουρκία), "Η γριά κι ο άγιος Πολύκαρπος". Ι: α2, β3. ΙΙ: α, β1, γ1. ΙΙΙ: α1, β, β1, β7, β9.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

5. ΛΑ 330Α, 1, Λουκόμι Βοΐου, άτιτλο. Ι: α2, β, β3, β4. ΙΓ. α, β1. ΙΙΙ: α1, β, β7.

6. ΛΑ 1175, (ΣΜ 5), 43-44, θεσσαλονίκη, άτιτλο. Ι: α2, β3, β4. Π: α, β1, γ1. ΙΙΙ: α1, β, β9, β10.

7. ΛΑ 1247, (ΣΜ 77), 85-86, Ελευθερούπολη Παγγαίου, "Οι δύο αδελφοί". Ι: α5 (δυο αδέλφια, ο ένας μπακάλης, ο άλλος σκούπας), γ1, γ5. III α, β, β3, β5, δ, δ1.ΙΙΙ: α, α7, β3. IV: β1.

8. ΛΑ 1326, (ΣΜ 139), 14, Φανού Γιαννιτσών Παιανίας, "Η Συκιά". Ι: α2, β3, β4. ΙΙ: α, β1. ΙΙΙ: α, β, β7, β10.

9. ΑΦ 1688, 15-18, Σέρρες, άτιτλο. Ο Γιάννης που του πέθαναν δέκα παιδιά και του ζει μόνο το τελευταίο, δε θέλει για κουμπάρο του ούτε τον θεό, ούτε τον αρχάγγελο Μιχαήλ, μόνο τον Χριστό. Ι: α, β4. ΙΙ: β4. ΙΙΙ: α. Ζητάει κάθε φορά παράταση ζωής, στο τέλος πηγαίνει μαζί του αλλά πίνοντας νερό απ' το πηγάδι χάνει το σώμα του. IV'. β2, β3.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

10. ΛΑ 2457, 52-54, Πυργί Χίου, άτιτλο. Ι: α, α1, α4, β1, β4, β5, δ. ΙΓ. α, β1, β4, γ. ΙΙΙ: α1, α6, β. IV: β2, β3, β4.

β. Δωδεκάνησα

11. ΙΑ 534 (1932), 456-457, Αρχάγγελος Ρόδου, άτιτλο. Ι: α5 (παιδί που ακολουθώντας τη συμβουλή του πατέρα του κάνει όλο καλοσύνες). ΙΙ: α, β1, β2,

β4. ΙΙΙ: α, α7, β, β2, β6. IV: β2, β3.

12. ΛΑ 750Η*, 2, Ρόδος άτιτλο. Ι: β. ΙΙ: β1, β2, β4. ΙΙΙ: α, α3.

γ. Εύβοια-Σποράδες

13. ΛΦ 842Β, 1-8, Αλιβέρι Εύβοιας, "Ωπ οπούπ μες στον τρουβά μου". Ι: α5 (Πιπάνης, ο πιο χαζός από τα δύο αδέρφια), γ2, γ3, γ5, γ11, δ. ΙΙ: α, β, β3, β4, δ, δ1, παντρεύεται τη βασιλοπούλα και γίνεται βασιλιάς. ΙΙΙ: α, α1, β3, β10. IV: α, α1, α2.

Σελ. 434
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/435.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

δ. Κρήτη

14. ΛΦ 910, 20-23, Ηράκλειο Κρήτης, "Ο μυλωνάς". Ι: α5 (μυλωνάς), β1, δ. ΙΙ: α, β1, β2, β3. ΙΙΙ: α3, α5, β, β2, β3, β4, β5, β8.

ε. Κυκλάδες

15. ΛΑ 2342, 160-161, Νάξος, άτιτλο. Ι: α. ΙΙ: β1. ΙΙΙ: α, α7, β, β6.

16. ΛΑ 2957, 161-173, Εμπορείο θήρας, άτιτλο. Αρχίζει με το AT 460A: ένας πλούσιος που οι τσέπες του του πήραν τα λεφτά, πάει να τα παραλάβει από το Χριστό. Στους τσομπάνηδες που τον ρωτούν τι να κάνουν γιατί τους ψοφούν τα ζώα μεταφέρει τη συμβουλή της εικόνας του Χρίστου να επιστρέψουν πίσω τα κλεμμένα. Βρίσκει τα λεφτά στο σπίτι του και θέλοντας να σώσει την ψυχή του πάει στον καλόγερο που τον βάζει να κάνει μετάνοιες, τον φορτώνει πέτρες. ΙΙ: α2, β3, δ. ΙΙΙ: α (κλείνει με ψωμί την κλειδαρότρυπα και ο άγγελος δεν μπορεί να μπει για να τον πάρει). IV'. α, β1, γ.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

17. ΛΑ 2344, 111-119, Ερεικούσα Κέρκυρας, άτιτλο. Γ. αϊ (Κεφαλλονίτη), β1, β4. ΙΙ: α, β1, β4, β6 (όταν πεθάνει να κάνει αυτός κουμάντο), γ. ΙΙΙ: α, β, β6. IV: β2, β3, β4.

18. Λαογρ. ΙΑ', 38, 506-507, (ΒΡ II, 189, Klaar, Christos, 82-85, Λουκάτος 17, 246-247), Καταστάρι Ζακύνθου, "Ο άνθρωπος που με την εξυπνάδα του έπεισε τον Χριστό". 7: α, β, β1, β4, β5. ΙΙ: α, α2, β1, β4, β6 (την ουράνια βασιλεία), γ. ΙΙΙ: α, β, τον ξεκολλάει και φεύγουν. IV'. β, β2, β3, β4.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

19. ΛΑ 1277, (ΣΜ 107), 39-40, Βυζίκιο Γορτυνίας, άτιτλο. 1: α3, γ5, γ9, γ12, δ. ΙΙ: α1, β1, β2, β3. ΙΙΙ: α3, α5, α6, β, β2, β3, β5, β6.

20. ΛΑ 1282, (ΣΜ 112), 31-43, Κυπαρισσία Τριφυλίας, "Ο Τεπέλας". 7: α1 (στρατιώτης), γ2, γ3, γ4, Τ6, γ7, γ1 1, γ12, δ. ΙΙ: α1, α2, β3, β4, β6 (τρεις μέρες πριν πεθάνει να φυτρώσει στον κήπο του μια μηλιά), δ. ΙΙΙ: α4, α5, β3, β6, β9. IV: β1, β5.

21. ΛΦ 344, 1-5, Αργολίδα, "Ο μπάρμπα Θωμάς". Ενωμένο με 750Η*. 7: αϊ (ζητιάνος), β2, β5, δ. ΙΙ: β1, β5, β6 (να τον πάρει σύντομα στα ουράνια). ΙΙΙ: α (αρχάγγελος Μιχαήλ), β, β6, β1ΐ. IV: β2, β3, β4.

Σελ. 435
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/436.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ

22. Rossi, 303-306, Ροχούδι Καλαβρίας, "Ο Πινγκ-Σπανγκ". Για να κερδίζει στα χαρτιά, ο ήρωας πουλάει την ψυχή του στο διάβολο, θα κερδίζει όταν τον βλέπει στα πόδια του τραπεζιού, θα χάνει όταν δεν τον βλέπει. Γίνεται πλούσιος και ευεργετεί τους φτωχούς. II'. α, α2, β2, β6 (κερασιά με κεράσια όλο το χρόνο, ματσούκι να χτυπάει όποτε θέλει, σκαμνί που όποιος κάθεται να μην ξανασηκώνεται). ΙΙΙ: α2, α3, β2, β5. IV'. α, α3, α4, β1.

23. Tondi-Glossa (1935), XIII, 94-104, Sallento Καλαβρίας, "Ο Mesciu Kicco c'i psichi tu". Ι: α4, β, β1, β4. ΙΙ: α, β1, β2, β6 (ματσούκα που δέρνει). ΙΙΙ: α1, β, β1, β2, β5, β6, β10. IV: α, β, β1, β4.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ α. Καππαδοκία

24. ΚΜΣ, 4610-4620, Φάρασα, "Του θεού τα καλά". Ο ξενιτεμένος παίρνοντας τα λίγα χρήματα από το μαγαζάτορα σαν αμοιβή για την εργασία του, εύχεται να είναι ο θεός μαζί του. 7: γ, γ2 (άγιοι), γ1 1. ΙΙ: β3, δ, δ1. Ο ήρωας τον κάνει να φύγει με την απειλή ότι θα τον ξαναχώσει στον τορβά. Οι άγιοι τον κάνουν βασιλιά του τόπου.

ΚΥΠΡΟΣ

25. ΛΦ 175, 1-4, Πάφος-Κτήμα, "Ο Χριστός με τους μαθητάς του". Ι: α1, β1, β5, δ. ΙΙ: α, β1, β2, β4. ΙΙΙ: α1, β, β2, β6, βΠ. IV: β2, β3.

ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ

26. Νέα Παραμύθια, 18-21, "Η γριά και ο Χάρος". Ι: α2, της ζητά φιλοξενία ο Χάρος, σε αντάλλαγμα ρωτά τη γριά τι χάρισμα θέλει. ΙΙ: β1. ΙΙΙ: α1, β, β1, β7, β10.

Σελ. 436
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/437.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 331

Ο διάβολος μέσα στο μπουκάλι

AT: The Spirit in the Bottle

Delarue-Tenèze: La Mort (ou Le Diable) dans une bouteille

Grimm No 99: Der Geist im Glas

Άτιτλο

Ήτονε, λέ , ένας ψαράς κι εψάρευγεν ένα διάστεμα και δεν ήπιανε ψάρια καθόλου. Μιαν ημέρα, λέ', ήσυρε ντο δίχτυ κι ήτονε μέσα 'να μποκάλι. Λέει, "χμ! ψάρια 'φτα!" Τέλος πάντω πιάνει και ξεβουλώνει το μποκάλι και πεθιέτ' όξω 'νας διάολος και καθίζει στσι νώμοι ντου. Μα 'φτος τίοτα.

Εμάζωξε λοιπό ο καημένος ψαράς τα δίχτυα ντου, τσ' απετονιές του και φεύγει και πάει στο σπίτι ντου. Ο διάολος εκεί, στσι νώμοι ντου. Εβάστα λοιπό και το μποκάλι στο χέρι ντου. Πάει λοιπό και μπαίνει μες στο σπίτι ντου κατατρομασμένος. Λέει, "είντα, τρέχει;" "Είντα 'χεις;" τον αρωτά η 'υναίκα του. "Είδα 'ν' ευτός που κάθεται στσι νώμοι σου;" Λέ' "ετούτο ντο μποκάλι", λέ', "ήβγαλα σήμερα στο ψάρεμα και το ξεβούλωσα κι επετάχτηκεν ετούτος ο διάολος κι ηκατσε στσι νώμοι μου". Εκείνη λοιπό έξυπνη, λέει, "μα με το νου σου", λέει, "το λες; Πώς είναι δυνατό να χωρεί κοσκοτζάμου σώμα μες στο μποκάλι;" Εκείνος λοιπό να επιμένει. Λέει, "μπα", λέει, "δε σου πιστεύγω, με τα μάθια μου", λέει, "να το δω δε ντο πιστεύγω". Κάνει λοιπό ο διάολος. "Κι όμως, κερά μου, ήμου μέσα στο μποκάλι". Λέει "αδύνατο, και με τα μάθια μου να το δω!" Λέει, "τώρα", λέει, "που θα το δεις, θα το πιστέψεις". Σαρτένει λοιπό μάνι-μάνι όπου τσι νώμοι ντ αθρώπου και μπαίνει μες στο μποκάλι. Εβάστα λοιπό η 'υναίκα τη ντάπα στο χέρι τζη και τόνε ταπώνει μες στο μποκάλι και το δώνει του ψαρά, λέει, πάαινε, λέει, πέταξε το πάλι στη θάλασσα. Κι ετσά 'γλιτώσανε.

Διαλεχτή Ζευγώλη-Γλέζου, "Παροιμίες από την Απείρανθο της Νάξου", Λαογραφία (Παράρτημα VI), Αθήνα 1963.

Σελ. 437
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/438.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Ι. Ο διάβολος γαμπρός τον παπά

α: Ο διάβολος ζητά την κόρη του παπά' α1: μόλις την παντρεύεται της πίνει το αίμα βυζαίνοντας το δάχτυλο της.

β: Ο παπάς μαθαίνει την αλήθεια' β1: κλείνει το διάβολο μέσα στο μπουκάλι· β2: διαβάζοντας εξορκισμούς· β3: αφού πρώτα έχει κλείσει όλες τις τρύπες του σπιτιού ώστε ο διάβολος να μη μπορεί να ξεφύγει' β4: πετά το μπουκάλι στη θάλασσα' β5: ή βάζει κάποιον άλλο να το πετάξει.

II: Η εξαπάτηση του διαβόλου

α: Το διάβολο ελευθερώνει α1: ένας ψαράς' α.2: μια γυναίκα' α3: άλλος· α4: που βρήκε τυχαία το μπουκάλι" α5: ο διάβολος καβαλάει το σωτήρα του.

β: Η γυναίκα' β1: του ήρωα' β2: πείθει το διάβολο να ξαναμπεί στο μπουκάλι με το πρόσχημα να δει αν χωράει' β3: τον ξαναπετούν στη θάλασσα' β4: τον καίνε.

γ: Ο διάβολος υπόσχεται στον ήρωα, αν τον ελευθερώσει, να τον κάνει πλούσιο' γ1: βγαίνει από το αυτί της άρρωστης βασιλοπούλας (βασίλισσας) όταν ο ήρωας, κάνοντας το γιατρό, του φωνάζει από το άλλο αυτί. Ο ήρωας όμως δε μοιράζεται με το διάβολο τα λεφτά που κέρδισε κάνοντας τάχα καλά την άρρωστη, και την επόμενη φορά ο διάβολος αρνείται να βγει από το αυτί μιας άλλης βασιλοπούλας' τότε ο ψευτογιατρός του λέει ότι τάχα έρχεται ο παπάς που τον είχε στην αρχή φυλακίσει κι έτσι ο διάβολος αναγκάζεται και βγαίνει.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ AT 331

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 331, 1, Μαργαρίτι Θεσπρωτίας, "Η γυναίκα κι ο διάβολος". ΙΙ: α, α2, α4, β, β1, β2.

2. ΑΦ 1221, 8-13, Παραμυθιά Θεσπρωτίας, άτιτλο. Ενωμένο με το AT 839A*. Ι: α, α1, β, β1, β2, β3, β5. ΙΙ: α3 (ναύτης), γ, γ1.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

3. ΛΦ 1138, 4-7, Φανάρι Καρδίτσας, άτιτλο. Αρχίζει με το AT 311: ένας βασιλιάς

Σελ. 438
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/439.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

παντρεύει διαδοχικά τις τρεις κόρες του με το διάβολο που μάντεψε σε ποιο ζώο ανήκε το τομάρι που κρέμασε έξω από το παλάτι του (σε ψείρα). Μόνο η τρίτη γλιτώνει. 1: β, β1, β4. ΙΙ: α, α3 (τσομπάνος), γ1.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ α. Δωδεκάνησα

4. ΛΑ 2279, 424-426, Λέρος, άτιτλο. ΙΙ: α, α1, β2, γ, του δείχνει μέρος με πολλά ψάρια.

β. Κρήτη

5. Επ. Κρητ. Σπ. Β' (1939), 388-389, Σητεία, άτιτλο. Ι: Ο δεσπότης παίρνοντας είδηση το διάβολο μέσα στην κούπα με το νερό τη σκεπάζει με το σταυρό του. Πλησιάζοντας ο υπηρέτης στην κούπα ακούει φωνή που του λέει να τον βγάλει. Ο δεσπότης τον αναγκάζει να πει "ελέησον ημάς" (όπως AT 893Α*) και ο διάβολος σκάει.

γ. Κυκλάδες

6. Ζευγώλη, 90, ΑπείρανΟος Νάξου, άτιτλο. ΙΙ: α, α1, α4, α5, β, β1, β2, β3.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

7. ΛΑ 2344, 511-516, Οθωνοί Κέρκυρας, άτιλο. Ι: α (κόρη μιας χήρας που δεν παντρεύεται' στα λόγια της μάνας της "κάποιος διάολος θα βρεθεί να πάρει και σένα", εμφανίζεται ο ίδιος ο διάβολος), β1, β4. ΙΙ: α3 (γέρος), γ, γ1.

8. Πολίτη, Παροιμίες Δ', 206 (αρ. 41), Ζάκυνθος, "Η γυναίκα έβαλε το διάβολο μεσ' στην μπάτσα". ΙΙ: α, α2, α4, β, β], β2.

9. Schmidt, 8, 140, Ζάκυνθος, "Der Teufel in der Flasche". IL α, α2, α4, β, β1, 02-

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

10. ΛΦ 350, 17-20, Πύργος Ηλείας, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β1, β2, β3, β5. II. al, β4. Ενωμένο με το AT 839A*.

11. ΛΦ 354, 4-6, Πυλία Μεσσηνίας, "Ο Δαίμονας". Ι: α, α1, β, β1, β4. ΙΙ: α3 (τσομπάνης), γ, γ1. Ενωμένο με το AT 1164D.

Σελ. 439
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/440.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

12. ΛΦ 1126, 59-61, Κάτω Δομοκός, άτιτλο. Ι:. Την ώρα που το παιδί του ξυλοκόπου κόβει με το τσεκούρι του ένα δέντρο, ακούει μια φωνή από ένα μπουκάλι που το παρακαλάει να το λευτερώσει. Το παιδί ανοίγει το μπουκάλι και πετάγεται από μέσα το στοιχειό του δάσους που θέλει να το φάει. ΙΙ: (32, γ, του χαρίζει πανί που όποιον αγγίξει με το μαύρο του μέρος τον γιατρεύει, ό,τι αγγίξει με το άσπρο του μέρος το κάνει ασήμι. Κάνει ασημένιο το τσεκούρι του και το πουλάει πολλά λεφτά. Γίνεται πλούσιος γιατρεύοντας τους ανθρώπους.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

13. ΛΑ 1175, (ΣΜ 5), 133-134, Σαγράμπολις Νεοκαισαρείας, "Πονηρία γυναικός". Ι: β1 (ο Άγιος Αντώνιος παγιδεύει το διάβολο). ΙΙ: α2, β, β2.

Σελ. 440
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/441.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT *331A

Ο ΨΑΡΑΣ

ΘΡΑΚΗ

1. ΛΦ 1771, 4-9, Κωνσταντινούπολη (σημ. Τουρκία), "Ο ψαράς και ο τελώνης". Ο ψαράς ψαρεύει ένα σεντούκι, το ανοίγει και βγαίνει καπνός-νάνος και θέλει να τον φάει. Όμως ο ψαράς τον ξεγελάει και τον ξανακλείνει μέσα. Ο νάνος υπόσχεται να τον κάνει πλούσιο, αν τον ελευθερώσει. Τον στέλνει στη λίμνη με τα θαυμαστά ψάρια. Η συνεχεία όπως το ΛΦ 1082, 4-11, αρ. παρ. 5.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Εύβοια-Σποράδες

2. Ρήγας 2, 19, 74-76, Σκιάθος, "Ου μαρμαρουμένους βασλιάς". Ο διάβολος συμβουλεύει το φτωχό ψαρά να ψαρέψει στη λίμνη με τα μεγάλα ψάρια, αλλά να μην ξεπεράσει μισή ώρα ψαρέματος. Το παιδί του ψαρά μπαίνει στο παλάτι και βλέπει το βασιλιά μισομαρμαρωμένο. Η άπιστη γυναίκα του βασιλιά, με τη βοήθεια του Αράπη, μαρμάρωσε το βασιλιά κι έκανε τους υπηκόους του ψάρια. Το παιδί, κατά συμβουλή του βασιλιά, πηγαίνει στη σπηλιά του Αράπη και τον σκοτώνει. Γλιτώνουν από τα μάγια ο βασιλιάς και ο κόσμος. Σκοτώνουν τη βασίλισσα. Ο βασιλιάς κάνει τον ψαρά πλούσιο.

β. Κυκλάδες

3. ΛΑ 1387, 4, 38-54, Τήνος, άτιτλο. Ο μάγειρας του βασιλιά ακούει τα μισοτηγανισμένα ψάρια να ζητούν από την αραπίνα που βγήκε από τον τοίχο να τα σώσει. Ο βασιλιάς πηγαίνει στη λίμνη απ' όπου προέρχονται και βρίσκει ένα έρημο μαρμαρωμένο παλάτι. Ένας μισομαρμαρωμένος δεμένος άντρας του λέει πως ήταν βασιλιάς και πως τον μαρμάρωσε η γυναίκα του με τον φίλο της τον Αράπη επειδή τους έπιασε. Τα ψάρια είναι ο λαός του. Ο ήρωας παρουσιάζεται σαν γιατρός στον άρρωστο Αράπη και τον σκοτώνει. Η κακιά βασίλισσα πνίγεται με τα χέρια της. Αποκατάσταση του άλλου βασιλιά.

Σελ. 441
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/442.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

4. ΛΦ 1627, 19-22, Κλειτορία, "Ο ψαράς και τα χρυσά ψάρια". Όμοιο με το αμέσως παρακάτω ΛΦ 1082.

ΚΥΠΡΟΣ

5. ΛΦ 1082, 4-11, Λευκωσία, "Ο ψαράς". Ένας ψαράς πιάνει μια στάμνα, την ξεταπώνει κι από μέσα λευτερώνεται ένα τελώνιο (διάβολος) που απαιτεί να διαλέξει ο ψαράς με ποιο τρόπο θα πεθάνει: πνίξιμο, κάψιμο η κρεμάλα. Ο ψαράς ξεγελάει το τελώνιο και το ξανακλείνει στη στάμνα. Το ελευθερώνει, μόνο όταν του υπόσχεται να τον κάνει πλούσιο. Πουλάει, θαυμαστά ψάρια (κόκκινο, πράσινο, γαλάζιο) στο μάγειρα του βασιλιά, αλλά τα ψάρια εξαφανίζονται μόλις πάει να τα τηγανίσει. Ακολουθεί ο βασιλιάς τον ψαρά στη λίμνη που ψαρεύει κι ανακαλύπτουν πολιτεία μαρμαρωμένη και βασιλιά μισομαρμαρωμένο από μάγια της άπιστης γυναίκας του και του φίλου της, του Αράπη. Ο ψαράς καταφέρνει να σκοτώσει τον Αράπη και να κάνει την άπιστη γυναίκα να λύσει τα μάγια και να αποκαταστήσει τη μαρμαρωμένη πολιτεία. Βασιλιάς και ψαράς γυρνάνε πίσω στον τόπο τους κι ο βασιλιάς κρατάει τον ψαρά κοντά του.

6. ΛΦ 1113, 9-14, Αμμόχωστος, άτιτλο. Ενωμένο με το AT 839C. Ι: α

(πλούσιος έμπορος = διάβολος), α1, β, β1 (σ' ένα δωμάτιο και ψέλνει μέχρι που ο διάβολος σκάει και γίνεται καπνός κι έτσι τον κλείνει στο μπουκάλι), β4. ΙΙ: α, α1, ο ψαράς β2, γ. Η συνέχεια όπως το αμέσως παραπάνω ΛΦ 1082.

Σελ. 442
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/443.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Αν και κατατάσσονται στα μαγικά παραμύθια, οι παραμυθιακοί τύποι ΛΤ 330 και AT 331 θα μπορούσαν να ενταχθούν στον κύκλο των ευτράπελων διηγήσεων, καθώς οι αφηγητές αστειεύονται εδώ με το πιο τραγικό πράγμα στην ανθρώπινη ζωή, τον ίδιο το θάνατο (ή το διάβολο).

Ο θάνατος προσωποποιημένος παίρνει τη μορφή του Χάρου ή του Αρχάγγελου Μιχαήλ που σύμφωνα με τη λαϊκή δοξασία έρχεται να πάρει την ψυχή του ετοιμοθάνατου. Στον παραμυθιακό τύπο AT 330, ο θάνατος συχνά αντικαθίσταται από το διάβολο.

Όπως σημειώνει ο P. Delarue , στις παλαιότερες διηγήσεις πρόκειται σχεδόν πάντα για το θάνατο. Ήδη ο μύθος του Σίσυφου παρουσιάζει το θέμα του ακινητοποιημένου θανάτου, που αναγκάζεται να σταματήσει το έργο του αλλά μόλις ελευθερώνεται παίρνει μαζί του τον άνθρωπο που προσωρινά τον νίκησε.

Ο St Thompson 2 επισημαίνει ότι ο AT 330 είναι τόσο διαδεδομένος σε γραπτή ή προφορική μορφή που θα ήταν δύσκολο να οριστεί η υπόθεση του. Μπορούμε ωστόσο να διακρίνουμε, σε γενικές γραμμές, τρεις βασικούς υποτύπους: τον AT 330Α, όπου συγκαταλέγονται οι παραλλαγές που παρουσιάζουν τη συνάντηση με τον θεό και τον άγιο Πέτρο σε συνδυασμό με την αιχμαλωσία του θανάτου πάνω στο δέντρο' τον AT 330B, όπου συγκαταλέγονται οι παραλλαγές με το μαγικό σάκο και την είσοδο στον παράδεισο' και τον AT 330C που περιλαμβάνει τις παραλλαγές με το επεισόδιο στο οποίο ο ήρωας νικά το διάβολο στα χαρτιά παίζοντας με τη μαγική τράπουλα.

Ο παραμυθιακός τύπος AT 330 είναι διαδεδομένος σε όλη την Ευρώπη και ακόμη απαντάται έως τον Καύκασο και την Παλαιστίνη. Φαίνεται πάντως ότι αποτελεί παραδοσιακό παραμύθι στην Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη.

Η ιδέα του θανάτου που κολλά πάνω στο δέντρο ή σε κάποιο αντικείμενο βρίσκεται και σε αρχαία ελληνικά και εβραϊκά κείμενα. Σε λογοτεχνική μορφή εμφανίζεται στην Ιταλία το 1525, και αργότερα γίνεται το θέμα ενός δημοφιλούς γαλλικού λαϊκού βιβλίου με τίτλο «Histoire nouvelle et divertissante du bonhomme Misère, par le sieur de La Rivière», που εκδόθηκε στη γαλλική πόλη Ρουέν το 1719.

Σε ορισμένες ελληνικές παραλλαγές του AT 331 ο διάβολος υπόσχεται να κάνει το φίλο του πλούσιο με την εξής μέθοδο: θα βγαίνει από το αυτί του αρρώστου όταν αυτός, σαν γιατρός, θα του φωνάζει από το άλλο αυτί. Όταν αργότερα όμως ο διάβολος αρνείται να βγει από το αυτί του βασιλιά, ο γιατρός τον απειλεί ότι έρχεται ο παπάς η η γυναίκα που τον είχε συλλάβει αρχικά και ο διάβολος φεύγει φοβισμένος

1 P. Delarue, Le conte populaire français..., ό.π., τ. 1, σ 363.

2 St Thompson, The Folktale..., ό.π., σ. 45-47.

Σελ. 443
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/444.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Σε αυτό το σημείο ο παραμυθιακός τύπος AT 331 παρουσιάζει ομοιότητες με τον AT 1164.

Η πιο διάσημη παραλλαγή του AT 331 υπήρξε η διήγηση "Το τελώνιο και ο ψαράς" από τις Χίλιες και. μία Νύχτες. Όπως σημειώνει ο Paul Delarue , το θέμα είναι γνωστό στις παραδόσεις του Μεσαίωνα με ήρωες το μάγο Βιργίλιο και το διάβολο. Στη Γερμανία η παράδοση αποδόθηκε στο διάσημο μάγο του 15ου αιώνα Θεόφραστο Παράκελσο, που φυλάκισε το διάβολο αφού πρώτα του απόσπασε το μυστικό πως να μετατρέπει τα πάντα σε χρυσάφι.

Και στις ελληνικές παραλλαγές του AT 331 εμφανίζεται συχνά ο διάβολος στη θέση του τελωνίου ή του στοιχειού. Η διήγηση παίρνει μεγαλύτερη θρησκευτική διάσταση, όταν δίπλα στο πρόσωπο του ψαρά-πρωταγωνιστή προστίθεται και ένα δεύτερο, αυτό του παπά: ο παπάς είναι αυτός που συλλαμβάνει το διάβολο και τον κλείνει μέσα στο μπουκάλι που πετάει στη θάλασσα, απ' όπου το ψαρεύει στη συνέχεια ο ψαράς.

Ο παραμυθιακός τύπος AT *331Α (οικότυπος) αποτελείται από τις ελληνικές παραλλαγές της γνωστής από τις Χίλιες και, Μια Ννχτες "Ιστορίας του Ψαρά". Η πρώτη ελληνική μετάφραση αυτής της ιστορίας εμφανίζεται στο πρώτο βιβλίο του Αραβικού Μυθολογικού που εξέδωσε σε τρεις τόμους (1757-1762) στη Βενετία ο Πολυζώης Λαμπανιτσιώτης4 και που μαζί με την τετράτομη Νέα Χαλιμά (Βιέννη, 1791-1794), αποτέλεσε ένα από τα δημοφιλέστερα νεοελληνικά αναγνώσματα.

3 Ρ Delarue, Le conte populaire français..., ό.η., τ. 1, σ. 366.

4. Τη νέα φιλολογική έκδοση του Αραβικού Μυθολογικού, Τα παραμύθια της Χάλιμάς επιμελήθηκε ο Γ. Κεχαγιόγλου, Ερμής-Βιβλιοπωλείο της Εστίας, Αθήνα 1988-1994, 4 τόμοι.

Σελ. 444
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/445.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 332

Σελ. 445
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/446.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 446
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 427
    34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΙ ΤΥΠΟΙ AT 330, AT 331 ΚΑΙ ΑΤ*331Α