Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Μπρούσκου, Αίγλη
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:34
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1999
 
Σελίδες:975
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τρίτο τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών του Γ. Α. Μέγα. Υπενθυμίζουμε ότι από το Αρχείο του Γεωργίου Α. Μέγα έχουν ήδη δημοσιευτεί δύο τόμοι. Ο πρώτος, που είναι και ο μόνος που πρόλαβε να δημοσιεύσει ο ίδιος ο συντάκτης του καταλόγου, περιέχει τους Μύθους Ζώων (AT 1-299) . Ο δεύτερος (δημοσίευμα του ΙΑΕΝ αρ. 23), που αποτελεί στην ουσία μία πρόταση επεξεργασίας του καταλόγου του Μέγα, περιλαμβάνει τους παραμυθιακούς τύπους AT 700-749 που αντιπροσωπεύουν το τελευταίο μέρος των Μαγικών Παραμυθιών. Ο παρών τρίτος τόμος περιέχει, πάντα σε αναφορά με τη διεθνή κατάταξη των Aarne-Thompson , τις ελληνικές παραλλαγές των παραμυθιακών τύπων AT 300-499, τύπων που καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος από αυτά που ονομάζουμε Μαγικά Παραμύθια (AT 300-749).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 24.63 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 527-546 από: 982
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/527.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 402

Σελ. 527
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/528.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 528
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/529.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 402

Η χελώνα

AT: The Mouse (Cat, Frog, etc.) as Bride

Delarue-Tenèze: La chatte blanche

Grimm No 63: Die Drei Federn

Grimm No 106: Der arme Müllerbursch und das Kätzchen

Τα τρία βασιλόπουλα

Μια φορά κι έναν καιρό σε μια μεγάλη πολιτεία, ζούσε ένας βασιλιάς, με τα τρία παιδιά του. Ο βασιλιάς είχε πια γεράσει και γι' αυτό θέλησε να παντρέψει τα παιδιά του. Τα κάλεσε λοιπόν μίαν ημέρα και τους φανέρωσε την επιθυμία του. Σ αυτήν την πολιτεία όμως, ζούσε μια περίμορφη κοπέλα, που την είχαν αγαπήσει και τα τρία παιδιά. Τότε ο βασιλιάς είπε: "Για να μην έχει κανένα σας παράπονο, θα τοιχοκολλήσουμε τις φωτογραφίες των πιο ωραίων κοριτσιών, που μας έχουν στείλει από διάφορα κράτη, στο μπαλκόνι, και θα σαϊτέψετε. Σ' όποια φωτογραφία πέσει η σαΐτα του καθενός, αυτή θα πάρει και γυναίκα του".

Έτσι κι έκαμαν. Έριξε ο πρώτος τη σαΐτα του και πήγε στην κοπέλα π' αγαπούσε. Έριξε ο δεύτερος και πήγε σε μίαν άλλη φωτογραφία. Έριξε κι ο τρίτος κι η σαΐτα του χάθηκε τελείως. Αμέσως ζήτησε από τον πατέρα του πολλά λεφτά, το τουφέκι του κι ένα άλογο, που το καβάλησε κι επήγε να βρει τη σαΐτα του. Αφού προχώρησε κάμποσο δρόμο, έφτασε κατά το μεσημέρι σε μια πηγή, που ανέβλυζε καθάριο και γάργαρο νεράκι. Καθώς κάθησε να ξεκουραστεί, είδε κοντά του ένα πελώριο δέντρο. Κοιτάζει θαμπωμένος το δέντρο και βλέπει στους κλάδους του ένα πουλί, που στο ράμφος του κρατούσε τη σαΐτα. Αμέσως του έριξε μια τουφεκιά, αλλά είδε ότι το πουλί ούτε έπεσε κάτω αλλά ούτε έφυγε. Γι' αυτό λοιπόν σκέφτηκε ότι το πουλί θα ήταν πάνω στο δέντρο. Άρχισε λοιπόν να ανεβαίνει. Καθώς ανέβαινε, είδε μια κουφάλα. "Α! εδώ", είπε, "θα έχει πέσει". Όταν μπήκε στην κουφάλα, είδε μια σκάλα. Άρχισε να κατεβαίνει. Όταν κατέβηκε, έφτασε σε μια πολιτεία, που οι κάτοικοι της ήταν μεταμορφωμένοι σε μαϊμούδες. Στην αρχή καταφοβήθηκε, αλλά έπειτα οι μαϊμούδες τον γλυκοχαιρέτησαν. Πήρε θάρρος κι άρχισε να προχωρεί μέσα στην πολιτεία. Όταν έφτασε στο μέσον της πολιτείας, είδε σ' ένα σπίτι το βασιλιά και τη βασίλισσα, που του έκαναν νόημα να πάει εκεί.

Σελ. 529
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/530.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Πήγε κοντά του και τους διηγήθηκε όλη την ιστορία του. Τότε ο βασιλιάς ρώτησε: "Άμα δεις το πουλί που σου πήρε τη σαΐτα, θα το γνωρίσεις;" "θα το γνωρίσω", είπε το βασιλόπουλο. Τότε τον πήγαν σ' ένα άλλο δωμάτιο κι είδε το πουλί πάνω στο τραπέζι. "Αυτό είναι το πουλί που μου πήρε τη σαΐτα μου", είπε το βασιλόπουλο.

Το πουλί αυτό ήταν η κοπέλα της βασίλισσας, που την είχαν μαγέψει. Όταν μίλησε το βασιλόπουλο, αμέσως ξεμαγεύτηκε. Έγινε μια ωραία κοπέλα. Το βασιλόπουλο θέλησε να την κάνει γυναίκα του. Όταν επρόκειτο να φύγουν, η βασίλισσα τη μεταμόρφωσε πάλι σε μαϊμού. Της έδωσε δύο φουντούκια κι ένα καρύδι. Πήρε λοιπόν τη μαϊμού το βασιλόπουλο και ξεκίνησαν. Αφού προχώρησαν αρκετό δρόμο, έφτασαν σ' ένα καλυβάκι, όπου ζούσε μια γριούλα. Άφησε τη μαϊμού στη γριούλα και της είπε ότι θα την πληρώνει. Τέλος προχώρησε κι έφτασε στο παλάτι του πατέρα του. Εκεί, όλοι έκλαιγαν και θρηνούσαν το χαμένο βασιλόπουλο. Μόλις τον είδαν στο παλάτι, έκαμαν μεγάλο γλέντι και χαρές. Το παιδί τους διηγήθηκε την ιστορία του, χωρίς να τους φανερώσει ότι η γυναίκα του ήταν μαϊμού.

Ο βασιλιάς τότε κάλεσε τους γιους του κι είπε: "θα πάρει τη βασιλεία μου αυτός, που η γυναίκα του θα πετύχει τρία στοιχήματα". Το πρώτο στοίχημα ήταν να φτιάξουν ένα χαλί που να στρώνει όλο το παλάτι. Το παιδί απελπισμένο, πήγε στο καλυβάκι και διηγήθηκε στη μαϊμού την ιστορία. Τότε η μαϊμού, σπάει ένα φουντούκι, που της είχε δώσει η βασίλισσα, και βγάζει ένα πολύχρωμο χαλί. Το παιδί το πάει στο παλάτι· το μέτρησαν και το σκέπαζε όλο. Των άλλων ήταν ακανόνιστα. Το δεύτερο στοίχημα ήταν να φτιάξουν ένα ωραίο καπέλο, που να ταιριάζει ακριβώς στο κεφάλι του βασιλιά. Πήγε για δεύτερη φορά το παιδί στη μαϊμού και της διηγήθηκε το στοίχημα. Η μαϊμού σπάζει το δεύτερο φουντούκι και βγάζει ένα ωραίο καπέλο για το βασιλιά. Το πάει το παιδί στο παλάτι και ταίριαζε περίφημα γι' αυτόν. Έτσι κέρδισε και το δεύτερο στοίχημα. Το τρίτο στοίχημα του βασιλιά ήταν να μαγειρέψουν οι γυναίκες των παιδιών του κι όποια κάνει το καλύτερο κρέας, θα πάρει τη βασιλεία του. Το βασιλόπουλο πήγε για τρίτη φορά στη μαϊμού και της διηγήθηκε πάλι το στοίχημα. Την ίδια στιγμή η μαϊμού, σπάζει το καρύδι, και γίνεται μια ωραία κοπέλα. Το βασιλόπουλο, γεμάτο χαρά, πήρε τη γυναίκα του και πήγαν στο παλάτι. Όπως ήταν φυσικό, αυτή μαγείρεψε το καλύτερο φαγητό. Έτσι, κέρδισε και το τρίτο στοίχημα. Το παιδί πήρε τη βασιλεία του πατέρα του, κι έζησε ευτυχισμένος με τη γυναίκα του χρόνια πολλά.

ΑΦ 1627, 16-19, Κάτω Κλειτορία Καλαβρύτων.

Σελ. 530
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/531.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Ήρωας και ηρωίδα

α: Ο ήρωας είναι ο μικρότερος από τους τρεις (δύο) γιους του βασιλιά' α1: είναι μοναχογιός· α2: ο βασιλιάς ζητάει από τους γιους του να βρουν γυναίκα πετώντας κατά σειρά τις σαΐτες τους (άλλο) και σ' όποιο σημείο πέσουν από κει να πάρουν νύφη.

β: Η ηρωίδα είναι μαγεμένη πεντάμορφη που παρουσιάζεται σαν β1: βάθρακας· β2: χελώνα· β3: γάτα' β4: αρκούδα' β5: αλεπού' β6: άλλο' β7: γιατί την καταράστηκε μια μάγισσα (μάγος)' β8: στη γέννηση της' β8: λόγω βιαστικής ευχής στείρων γονιών β9: άλλο.

ΙΙ. Δοκιμασία μεταξύ των τριών γιων (ή νυφών) τον βασιλιά

α: Οι σαΐτες των δύο πρώτων γιων πέφτουν πλάι σε ωραία κορίτσια, ενώ του ήρωα σε μαγεμένο ζώο (αλλού)' α1: μια νεράιδα βγαίνει από το δέντρο (κουτί) όπου έπεσε η σαΐτα' α2: κι ο ήρωας την παντρεύεται.

β: Ανακαλύπτοντας ο ήρωας ότι η χελώνα (άλλο) που παντρεύτηκε κρύβει μια πεντάμορφη στο καβούκι της (στο τομάρι της), θέλει να της το κάψει' β1: μα αυτή δεν τον αφήνει' β2: το ρίχνει στο πηγάδι για να είναι πάντα δροσερό' β3: το καίει' β4: και τη χάνει, γιατί η ηρωίδα εξαφανίζεται σ' έναν άλλον κόσμο (AT 400)' β5: συμφυρμός με AT 400 (ΙΙ νεράιδα'. IV'. α, β. V'. α): για να τη βρει ο ήρωας πρέπει να χαλάσει τρία ζευγάρια σιδερένια παπούτσια κι ένα σιδερένιο ραβδί' β6: φτάνει σ' ένα πύργο' β7: πανδοχείο όπου η σύζυγος βάζει τους περαστικούς να της λένε παραμύθια' β8: βλέπει ένα (πολλά) περιστέρι(α) να πίνει(ουν) νερό' αναγνωρίζει τη γυναίκα του' για να την ξεμαγέψει, πρέπει να την αναγνωρίσει σαν περιστέρι ανάμεσα σε δύο άλλα όμοια, μαρτυριέται πετώντας του ένα φτερό, ξεμαγεύεται και μαζί της και οι κάτοικοι της πολιτείας' το βασιλόπουλο με τη γυναίκα του γυρνούν στον τόπο του.

γ: Ο βασιλιάς, πατέρας του ήρωα, βλέποντας την ομορφιά της νύφης θέλει να την παντρευτεί ο ίδιος' γ1: βάζει στον ήρωα αδύνατα ζητήματα για να τον ξεκάνει (AT 465A)' γ2: βάζει ζητήματα και στα τρία παιδιά του' γ3: να βάλει τραπέζι σ' όλο το στράτευμα' γ4: να χορτάσει το στράτευμα σταφύλια γενάρη μήνα και να περισσέψουν γ5: να φέρει ένα χαλί να σκεπάσει όλον τον τόπο' γ6: άλλο' γ7: ζητάει να του φέρουν γ8: την καλύτερη κλωστή' γ9: το ωραιότερο δώρο' γ10: την ωραιότερη γυναίκα' γ1 1: άλλο' γ12: και σ' όποιον του τα φέρει, θα δώσει το θρόνο του.

δ: Ο ήρωας εξηγεί στο μαγεμένο ζώο τι παράγγειλε ο βασιλιάς' δ1: κι εκείνο

Σελ. 531
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/532.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

του δίνει το ζητούμενο την κατάλληλη στιγμή' 82: ή ένα κουτάκι (άλλο) μέσα στο οποίο βρίσκεται το ζητούμενο· 83: στέλνει τον ήρωα (άλλο) να ζητήσει από τη μάνα (τ' αδέρφια) της' 84: ένα μαγικό αντικείμενο (ένα μαγικό βοηθό)· 85: για να φέρει δώρα' δ6: να φέρει σε πέρας τα αδύνατα ζητήματα' 87: άλλο.

ε: Ο ήρωας ικανοποιεί πλήρως την παραγγελία του πατέρα του' ε1: φέρνει το καλύτερο δώρο' ε2: τα καταφέρνει και τις δύο φορές καλύτερα από τα αδέλφια του.

ΙΙΙ. θρίαμβος τον ήρωα και της συζύγου του

α: Ο ήρωας ζητά από το μαγεμένο ζώο να εμφανιστεί στο παλάτι' α1: και την τελευταία στιγμή μεταμορφώνεται σε πεντάμορφη' α2: της καίει το τομάρι (άλλο)' α3: το ζώο ανεβαίνει σ' ένα γελοίο άρμα' α4: και προκαλεί το γέλωτα στην αγέλαστη μοίρα' α5: που το μεταμορφώνει σε πεντάμορφη' α6: και το γελοίο άρμα σε χρυσή καρότσα.

β: Η ηρωίδα είναι ωραιότερη από τις συννυφάδες της· β1: φέρνει στο βασιλιά το(α) καλύτερο(α) δώρο(α)' β3: κι ο ήρωας κερδίζει το βασίλειο' β4: την παντρεύεται' β5: αφού της κόψει το κεφάλι για να την ξεμαγέψει' β6: άλλο.

γ.' Στη βασιλική γιορτή, η ηρωίδα ρίχνει τα φαγητά στον κόρφο της· γ1: και γίνονται διαμάντια, λουλούδια ή θαυματουργά αντικείμενα όταν χορεύει' γ2: οι συννυφάδες της τη μιμούνται' γ3: ρεζιλεύονται' γ4: άλλο' γ5 : ο βασιλιάς τις διώχνει' γ6: μαζί με τους άντρες τους' γ7: δίνει την ευχή του στην ηρωίδα.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΑΑ 976, 313-318, Ελληνικό Δωδώνης, άτιτλο. 7: α, α1, β, β6 ( μαϊμού). ΙΙ: α (που πηγαίνει στην εκκλησία με χρυσή φορεσιά (πβλ. AT 409), β, β3, β4, β5 (συμφυρμός με AT 400: τη βρίσκει μαζί με άλλες όμοιες της αλλά την αναγνωρίζει από το δαχτυλίδι του. Την ξαναπαίρνει).

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

2. ΛΑ 1179, (ΣΜ 12), Αργιθέα Καρδίτσας, "Ο βασιλέας και τα παιδιά του". 7: α, α2, β1. ΙΙ: α, β, γ (την παίρνει στο παλάτι). Ελλιπές.

Σελ. 532
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/533.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

3. ΛΑ 1268, (ΣΜ 98), 101-103, Λάρισα, "Οι γάτες και το βασιλόπουλο". Ι: α, β, β3, β7. II: γ2, γ7, γ11 (το ομορφότερο σκυλάκι, την πιο λεπτή κορδέλα, που να περνάει από την πιο λεπτή βελόνα), γ 10, γ 12. ΙΙΙ: β5 , β6 (το ρίχνει στη στάχτη).

ΘΡΑΚΗ

4. Θρακικά 17, 134-135, Σηλυμβρία (σημ. Τουρκία), "Το βασιλόπουλο κι η μαϊμού". Ι: α, β, β6 (μαϊμού). ΙΙ: α, γ2, γ11 (από το καρυδάκι βγαίνει φέσι με μαργαριτάρι, από το αμυγδαλάκι παντόφλα με χρυσάφι και μαργαριτάρια, με τη σκόνη από ένα φουντουκάκι, περιβόλι άφταστο). III'. β, β1, συμφυρμός με AT 400: Π: β4, β5: σ' ένα ξενοδοχείο, στο σταυροδρόμι, ακούει έναν κουλό να διηγείται ότι παρασυρμένος από το ρεύμα του ποταμού, είδε μια σπηλιά, που τη φύλαγαν φίδια, και μέσα δύο βασιλοπούλες να κουνάνε ένα παιδάκι (βλ. AT 425D). Πάει το βασιλόπουλο να σκοτώσει τα φίδια και πεθαίνει. Η βασιλοπούλα με το αθάνατο νερό, ανασταίνει το βασιλόπουλο και σκοτώνει τα φίδια. Γυρίζουν σπίτι με το παιδί τους.

5. Πασχαλίδου, 34-38, Σηλυμβρία (σημ. Τουρκία), "Οι σαράντα γάτες". Ι: α, α2, β, β3. ΙΙ: α: σ' ένα χαλκά, απ' όπου κατεβαίνει σε υπόγειο παλάτι με σαράντα γάτες), α2 (την άσπρη). ΙΙΙ: α, α1 (μαζί με τις άλλες σαράντα, αφήνουν τα τομάρια τους), β, β1, β6 (ο βασιλιάς καίει τα τομάρια), γ, γ1 (κλώσσα χρυσή με κλωσσόπουλα), γ2, γ3 .

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

6. ΛΑ 1247, (ΣΜ 77), 27-30, Ελευθερούπολη Παγγαίου, "Η άσπρη γάτα". Ι: α (ο Αχαμνούλης), β, β3. ΙΙ: γ2, γ11 (το καλύτερο λινό, το καλύτερο μεταξωτό), δ, δ7 (η άσπρη γάτα του λέει να κάψει την ουρά της και να κλείσει τη στάχτη σ' ένα κουτί' από κει βγαίνει το καλύτερο λινό' ύστερα του ζητά να κόψει τη γάτα στη μέση και να την κάψει). Ξεμαγεύεται, γ 12.

Ι. Μηλιόπουλος ΜΠ, 9-22, (Vonderlage MB, πβλ. Dieterich, 3, 487, αρ. παρ. 12), "Ο μανδύας του παραμυθά". Παραποιημένη παραλλαγή από το συγγραφέα. 7: α, β, β3, β7 (μάγος), β9 (να ξαναγίνει άνθρωπος, μόνον εφόσον τη σφάξει και την κάψει κάποιος που θα τον έχει ευεργετήσει). ΙΙ: γ7, γ1 1 (την καλύτερη κλωστή και βελόνα για να ράψουν το μανδύα του παραμυθά' ο ήρωας συναντά μια μαύρη γάτα που του δίνει ένα καρύδι που έχει μέσα τη βελόνα που έπεσε από τον ήλιο και την κλωστή που έγινε από τις αχτίνες του φεγγαριού), γ 10. ΙΙΙ: α, α1, β5, β6 (και την κάψει στη φωτιά), β3, β4, β6 (αλλά δίνει το βασίλειο στα αδέλφια του κι αποσύρεται με τη γυναίκα του).

Σελ. 533
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/534.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

8. Μηλιόπουλος ΜΠ, 76-72, "Η χελώνα". Ι: α, α2 (φτερό σε θάμνο), β, β2. II: α, "2, β, β3, γ3, γ3, γ4, δ, 83, 84 (χερόμυλο, σταφυλόπιατο). ΙΙΙ: α, β, β1, γ, γ1, γ2, γ3.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

9. Argenti-Rose 1, 460, Χίος, "Η Καττούρα". Ι: α, α2, β9 (ορφανή κόρη). ΙΙ: α, γ 2, γ11 (πορτοκαλόνερο), γ12, 83 (η μάγισσα μάνα το φτιάχνει απ' όλα τα λουλούδια του κόσμου). ΙΙΙ: α, β, γ, γ1, γ2, γ3.

β. Δωδεκάνησα

10. ΑΦ 437, 23-27, Λέρος, άτιτλο. Ι: α, α2, β, β3. ΙΙ: α, γ2, δ, δ3, 84, 85 (μέσα σε καρύδι και κάστανο, πουκάμισο χωρίς ανθρώπου ράψιμο, χαλί χωρίς αργαλειό ή ανθρώπου χέρι. ΙΙΙ: β, β1 (κλώσσα χρυσή), γ, γ1 (πουλιά χρυσά), γ2, γ3, γ5, γ7.

11. ΑΦ 1387, 9-16, Κάλυμνος, "Ο βάτραχος". 7: α, α2, β, β1. ΙΙ: α, ε, ε1 (ψωμί μεγάλο και στη μέση κόκορας σκεπασμένος με χρωματιστό ρούχο). ΙΙΙ: α, α1, β, γ, γ 1 (λίμνη το κρασί, με πάπιες το κρέας), γ2, γ4 (γίνονται ρεζίλι). Στο γυρισμό το βασιλόπουλο της καίει το δέρμα και τη χάνει. Συμφυρμός με το AT 400. Για να τη βρει, πρέπει να πάει σ' έναν άλλον κόσμο, κλπ.

12. Dieterich, 3, 487, Κάλυμνος, "Οι κάττες". 7: α, α2, β, β3. ΙΙ: α, β, β3 (καίγονται τα δέρματα κι οι γάτες απομένουν κοπέλες), ε, ε1 (κεντήματα χρυσά και αργυρά). ΙΙΙ: γ, γ1 (τα φαγιά στην ποδιά της γίνονται τριαντάφυλλα).

γ. Εύβοια-Σποράδες

13. ΛΑ 2745, 156-159, Αιδηψός Ιστιαίας, άτιτλο. 7: α, α2, β, β1. ΙΙ: β, β3, γ (και ο ήρωας του τη δίνει, πβλ. AT 465A).

14. ΛΑ 2745, 359-370, Αιδηψός Ιστιαίας, άτιτλο. 7: α, α2. ΙΙ: α (η σαΐτα του ήρωα πέφτει στο βουνό, σε μια πλάκα' εκεί, μια γριά του δίνει για γυναίκα την κόρη της, μια μαϊμού), ε1 (ύφασμα που μπορεί να στολίσει όλο το παλάτι). ΙΙΙ: α, α1 (ζητώντας από τη μάνα της το κλειδί, φτάνει στο παλάτι με χρυσή άμαξα). Συμφυρμός με το AT 400: ο ήρωας πρέπει να περιμένει σαράντα μέρες για να μαρτυρήσει πως η μαϊμού είναι γυναίκα, αλλά μπερδεύεται στο μέτρημα και τη χάνει. Για να τη βρει, πρέπει να περάσουν είκοσι χρόνια. Χτίζει καλύβα στο δάσος και φιλοξενεί τζάμπα τους περαστικούς. Από δύο ζητιάνους μαθαίνει πως στη σπηλιά πέρα από το ποτάμι είναι τρεις κοπέλες. Πηγαίνει, βρίσκει τη γυναίκα του και την παίρνει πίσω.

Σελ. 534
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/535.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

8. Κρήτη

15. ΛΦ 649, 1-3, Καστέλλι Κισσάμου, "Οι δύο συννυφάδες". Ι: α, παντρεύεται μια φτωχή, ενώ ο αδερφός του μια πλούσια, α3. ΙΙΙ: γ (η πλούσια συννυφάδα πιστεύοντας ότι τη μιμείται, κόβει τις κοτσίδες της, μπογιατίζεται με μαύρη και κόκκινη μπογιά, και πληγώνει το άλογο που θα καβαλήσει. Η φτωχή έρχεται άβαφη, όμορφη και τη θαυμάζουν), β3.

16. ΛΦ 1342, 6-8, Χανιά, άτιτλο. Γ. α, α2, β, β2, α2. ΙΙΙ: α, α1, β, β 1 (σπάνοντας τέσσερα καρύδια, βγαίνουν δύο χρυσά άλογα και δύο χρυσές φορεσιές.

17. ΣΛ Ι, 141-147 (Λιουδάκη, Γιαγιά), Ιεράπετρα, "Η κατά που έγινε νύφη". Ι: α, α2. β, β3. ΙΙ: γ2, γ7, γ9, γ10, δ, δ2 (φουντούκι), δ4, δ5, ε, ε1, ε2. ΙΙΙ: α, α1, β, β1, β3.

ε. Κυκλάδες

18. ΛΑ 402, 3, Τήνος άτιτλο. Ι: α, β, β4. ΙΙ: α, α2 (ζουν από τα κεντήματα της αρκούδας), δ, δ3, δ4 (τρία θαυμαστά φουστάνια, μια άμαξα, χρυσά ρούχα για τον ήρωα). ΙΙΙ: β, β3, γ, γ1, γ2, γ3.

19. ΛΑ 1397, 8α, 37-42, Τήνος, άτιτλο. Γ. α, α2, β, β1. ΙΙ: γ2, γ6 (ένα πάπλωμα που να σκεπάζει τη δωδεκάδα, έναν τσεβρέ, ψάρια τηγανητά), γ3, γ12, δ, δ3, δ4 (να ζητήσει στη γούρνα τον παπά Καμπέρ), δ6, ε, ε2 (μέσα σε φουντούκι, πάπλωμα με τον ουρανό, με τ' άστρα' η ηρωίδα κόβει κομμάτια μια πατσαβούρα και γίνεται τσεβρές, τηγανίζει ψάρια, βάζοντας τα χέρια της στο καυτό λάδι λέει "μπάτε ψάρια στο τηγάνι και σουπιές και καλαμάρια"' οι νύφες τη μιμούνται και καίγονται. Ένας ζητιάνος λέει στον ήρωα να πει στη βατραχίνα: "να χαρείς τη μάνα σου την κυρα-θάλασσα, τον πατέρα σου τον κυρ-Βοριά, τ' αδέρφια σου τα κύματα" και γίνεται πεντάμορφη. Ο ήρωας κάνει πλούσιο το ζητιάνο).

20. ΛΦ 4, 11-12, Νάξος, άτιτλο. 7: α, α2. ΙΙ: α (μια προβιά που κρεμάει στο σπίτι του' βρίσκει το σπίτι του πάντα συγυρισμένο, παραφυλάει και ανακαλύπτει την ηρωίδα), α2.

21. Hahn 2, 67, 31, Σύρος, "Η μαϊμού". 7: α, α2 , β, β6 (μαϊμού). ΙΙ: γ2, γ5, γ4, γ10, ε, ε2. ΙΙΙ: β, β1, β3, β4.

22. ΝΕΑ 2, 22, 46, Νάξος, άτιτλο. 7: α, β, β6 (κόρη της θάλασσας). ΙΙΙ: α, β, β6 (κόβει τις πλεξίδες της, βάφει το πρόσωπο της, κόβει το νύχι του αλόγου της), γ, γ1, γ3, γ5 (ο βασιλιάς διώχνει τη συννυφάδα).

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

23. Boulanger, 133-143, Κέρκυρα, "Le petit chien". Η αρχή συμφύρεται με AT

Σελ. 535
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/536.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

709 (Η Χιονάτη). Τρεις αδερφές ξεχνούν τη μικρότερη στο δάσος. Την περιμαζεύει ένας γέρος που την αγαπάει σαν παιδί του' της δίνει προίκα δώδεκα χρυσά πουλιά, ένα σκυλάκι που μιλάει, δύο άλογα χρυσάφι, έναν καθρέφτη αλεξανδρινό. Ξεχνάει τα μισά και στέλνει το σκυλάκι να τα πάρει· ο γέρος της τα δίνει αλλά η ηρωίδα αποκτά κεφάλι κατσίκας. Με πολλά παρακάλια το σκυλάκι καταφέρνει να ξαναποκτήσει η ηρωίδα το κεφάλι της. ΙΙ: γ2, γ7, γ1 1 (σκουφί, σώβρακο), δ3 (στέλνει το σκυλάκι να τα ζητήσει από το γέρο, που της τα στέλνει μέσα σε καρύδι και φασόλι). ΙΙΙ: β1 (τα καλύτερα μεταξωτά), γ4 (πέφτουν από τον κόρφο της μαργαριτάρια, γιατί τρέφει τα πουλιά, οι συννυφάδες της ρίχνουν ρύζια' ο βασιλιάς ζητάει να γυμνωθούν και βλέπει τα ρύζια και τα μαργαριτάρια), γ5, γ6.

24. Boulanger, 181-185, Κέρκυρα, "La grenouille". Ι: β, β1 (που τραγουδάει), β8. ΙΙ: δ, ε (πουκάμισο, παντούφλες, παντελόνι). ΙΙΙ: α, α3 (καβάλα σ' έναν πετεινό, με δύο κορδέλες για ηνία και μία για στολίδι στο ράμφος του), α4, α5, α6, β4 (την αναγνωρίζει από το τραγούδι).

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

25. ΛΑ 1186, (ΣΜ 16), 235-237, Ηλεία, "Η μαγεμένη βασιλοπούλα". Ι: α, β, β3. ΙΙ: γ2, γ11 (να φέρει κορδέλα τόσο στενή όσο μύτη βελόνας), δ, δ2 (ένα βελανίδι), ε. ΙΙΙ: β, β3, β4.

26. ΛΑ 1187, (ΣΜ 17), 65-67, Ηλεία, "Η άσπρη γάτα". 7: α, β, β3, β7. ΙΙ: γ2,

γ7, γ1 1 (το μορφότερο σκυλάκι, την πιο λεπτή κορδέλα, που να περνάει από την πιο λεπτή βελόνα), γ10, γ12. ΙΙΙ: β5 , β6 (το ρίχνει στη στάχτη).

27. ΛΑ 1202, (ΣΜ 32), 1-2, Πουλίτσα Κορινθίας, "Ο βασιλεύς και τα τρία παιδιά του". Ι: α, β, β3. ΙΙ: γ2, γ1 1 (να του φέρουν την ψιλότερη βελόνα), δ1 (με τη βοήθεια της γάτας σκοτώνει το δράκο όταν κοιμάται' με τη σκόνη της γάτας που του ρίχνει, δε μπορεί να ξαναζωντανέψει). ΙΙΙ: α1, β1 (του χαρίζει ένα καρύδι, μέσα έχει αμύγδαλο και μέσα έχει στραγάλι και μέσα βρίσκεται η ψιλή βελόνα), β3.

28. ΛΦ 1515, 7-12, Πάτρα, "Το βασιλόπουλο κι η αρκούδα". Ι: α, α2, β, β4 (η αρκούδα του παρουσιάζει την κόρη της). Π', α, γ7, γ11 (πουκάμισο ούτε μακρύ ούτε κοντό, χαλί, λουτρό με τάσια που ρίχνουν μόνα τους νερό), δ, δ2 (έχει τρία φουντούκια από τη μάνα της). ΙΙΙ: β, γ1, γ2, γ3. Ο βασιλιάς καίει το τομάρι της και η αρκούδα χάνεται (AT 400). Με μαγικό χαλί και σκούφο ο ήρωας περνά στο απέναντι μέρος του βουνού' σ' ένα απόμερο σπιτάκι καθόταν η κόρη με το παιδί της' αναγνώριση. Περιμένουν δύο χρόνια ώσπου ν' ανοίξει το βουνό και γυρνούν πίσω.

29. ΛΦ 1627, 16-19, Κάτω Κλειτορία Καλαβρύτων, "Τα τρία βασιλόπουλα". Ι:

Σελ. 536
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/537.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

α, α2, β, β6 (μαϊμού). Π', α (η μαϊμού του ξεφεύγει κι ο ήρωας προχωρώντας μέσα στην κουφάλα, βρίσκεται στο παλάτι των μαϊμούδων), γ2, γ5, γ11 (καπέλο που να ταιριάζει στο κεφάλι του, το καλύτερο φαγητό, 8, 82 (φουντούκι, καρύδι' απ' αυτά βγαίνουν τα ζητήματα του βασιλιά). ΙΙΙ: β, β4.

30. Ταρσούλη, 107-115, Αρεόπολις Οιτύλου (Μάνη), "Η αλεπού". 7: α, β, β5. ΙΙ: α, γ2, γ11 (από το καρυδάκι βγαίνει φέσι με μαργαριτάρι, από το αμυγδαλάκι, παντόφλα με χρυσάφι και μαργαριτάρια, με τη σκόνη από ένα φουντουκάκι, περιβόλι άφταστο). ΙΙΙ: β, β1, συμφυρμός με AT 400: ΙΙ: β4, β5 (σ' ένα ξενοδοχείο στο σταυροδρόμι, ακούει έναν κουλό να διηγείται ότι παρασυρμένος από το ρεύμα του ποταμού, είδε μια σπηλιά που τη φύλαγαν φίδια, και μέσα δύο βασιλοπούλες να κουνάνε ένα παιδάκι). Στη συνέχεια βλ. AT 425D: πάει το βασιλόπουλο να σκοτώσει τα φίδια και πεθαίνει. Η βασιλοπούλα με το αθάνατο νερό, ανασταίνει το βασιλόπουλο και σκοτώνει τα φίδια. Γυρίζουν σπίτι με το παιδί τους.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

31. ΛΦ 236, 15-17, Θήβα, "Η μαϊμού". 7: α, α2, β, β6 (η σαΐτα του ήρωα καρφώνεται σε ένα κούτσουρο που τραβώντας το, κατεβαίνει σκαλιά και συναντά το βασιλιά των ραγκοτάγκηδων, που του δίνει για γυναίκα την κόρη του, τη μαϊμού). ΙΙ: α, δ3, δ4, δ5, ε1, ε2. ΙΙΙ: β, β1 (για να πάει στο παλάτι, ζητάει δρόμο στρωμένο με χαλιά και βελούδα), β3, γ4 (οι συννυφάδες μιμούνται την ηρωίδα που, ρίχνοντας δύο σπόρους ρύζια, φυτρώνει γαρυφαλιά και τριανταφυλλιά' ρίχνουν κι εκείνες σπόρους αλλά φυτρώνουν αγκάθια).

32. ΛΦ 441, 1-6, Λαμία, "Τα τρία περιστέρια". 7: α, α2, β, β4. ΙΙ: γ, γ4, γ7, β, β3, β5, β6, δ, δ1, δ2 (σπάνοντας ένα καρύδι, δίνει στο βασιλιά ένα μεταξωτό μαντίλι, ένα ρόιδο και μια μπανιέρα). Συμφυρμός με AT 400: ΙΙ: β, β3, β4, β5, β7.

33. ΛΦ 949, 8-11, Λαμία, "Τα τρία βασιλόπουλα". 7: α, α2 (ρίχνει τον αετό του σε μια πλάκα, που γράφει "όποιος μπαίνει δεν ξαναβγαίνει"), β, β4. ΙΙ: γ, γ1, γ7, γ10, γ12. ΙΙΙ: β, γ, γ1 (από τον κόρφο της βγαίνει περιστέρι που πετάει). Συμφυρμός με το ΑΤ400: όταν της κάψει το τομάρι της, χάνεται σ' άλλον κόσμο. ΙΙ: β5, β6 (βλέπει ένα περιστέρι να πίνει νερό' ξεμαγεύεται και γυρίζουν πίσω).

34. ΔΙΕ Α', 11, 330, (Καμπούρογλου, 10, 87, Λουκάτος, 3, 68-72, Μέγας Π, 21, 89-95), Αθήνα, "Η μαγεμένη λίμνη". 7: α, α2 , β6 (μπαμπακού, βατραχίνα). ΙΙ: α, α2, β, β2, δ, δ4, δ5, ε, si, ε2. ΙΙΙ: α, β, β1 (ένα αυγό χήνας στον πεθερό, που περιέχει ένα στέμμα διαμαντένιο, από ένα αυγό κότας στους αντραδέλφους της, που περιέχει ρολόι με διαμαντένιες αλυσίδες), β4.

Σελ. 537
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/538.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

35. Folk-Lore XII, 22, 207-208, Αϊδίνιο, Δυτ. Μ. Ασία, "Fox-skin". Ενωμένο με το AT 465A.

β. Πόντος

36. ΛΦ 717, 13-16, Τραπεζούντα, "Ο Αχαμνούλης". Γ. α (ο Αχαμνούλης), β, β3. ΙΙ: γ2, γ11 (το καλύτερο λινό, το καλύτερο μεταξωτό), 8, 87 (η άσπρη γάτα του λέει να κάψει την ουρά της και να κλείσει τη στάχτη σ' ένα κουτί' από κει βγαίνει το καλύτερο λινό' ύστερα του ζητά να κόψει τη γάτα στη μέση και να την κάψει. Ξεμαγεύεται), γ 12.

ΚΥΠΡΟΣ

37. ΛΦ 1257, 1-4, άτιτλο. Ι: α, α2, β, β6 (αγκώνα). ΙΙ: α, α2. ΙΙΙ: α, α3, β, γ, γ1, γ3 (και βγάζουν τα μάτια της νύφης. Παρακαλεί ο άντρας τη μάνα της, τη θεά της θάλασσας να την αφήσει να βγει από την αγκώνα' βγαίνει με φορεσιά τον ουρανό με τ' άστρα), β4.

38. ΑΦ 1870, 35-37, "Το μαγικό τραπέζι". Λείπει η μαγική σύζυγος. Οι τρεις γιοι φέρνουν δώρα για να πάρουν το θρόνο: διαμάντια, χρυσάφι, μαγικό τραπέζι, τρώει όλος ο στρατός' κερδίζει ο μικρότερος.

39. Λαογρ. Κ', 337-346, Μακράσσυκα Αμμοχώστου, "Η Αλτιμπασίνα". Ενωμένο με AT 313 και AT 400. Κοινό επεισόδιο με το AT 402 η σκηνή όπου οι συννυφάδες εξευτελίζονται στο χορό του βασιλιά.

ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ

40. ΛΦ 819, 4-6, "Τα τρία φτερά". Ι: α. ΙΙ: γ7, γ9, γ12, α, α1 (το φτερό. Το κουτάκι γίνεται χρυσό αμάξι και τα βατραχάκια άλογα), ε1, ε2. Ο βασιλιάς τους κάνει και τους τρεις βασιλιάδες.

Σελ. 538
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/539.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Αναμφίβολα, η αρχαιότερη γραπτή παραλλαγή του παραμυθιού αυτού είναι η "La Chatte Blanche" (H άσπρη γάτα) της Madame d'Aulnoy (1710). Στη λογοτεχνική αυτή παραλλαγή ο πατέρας του ήρωα παραγγέλνει στους γιους του να του φέρουν τα σπανιότερα και καλύτερα υπάρχοντα είδη: το καλύτερο μπουκέτο, τη λεπτότερη αλυσίδα, το καλύτερο ψωμί, το μικρότερο σκύλο, το πιο υπέροχο άτι, και τέλος, την καλύτερη νύφη. Τον ήρωα, που είναι ο τρίτος γιος, βοηθάει μια γάτα. Στο τέλος μεταμορφώνεται σε γυναίκα και, αφού θριαμβεύσουν στον αγώνα τους με τ' άλλα αδέλφια και τις νύφες, παντρεύονται και ο τρίτος γιος παίρνει το θρόνο.

Σύμφωνα με τους περισσότερους ερευνητές, η ιστορία κρατά μια σταθερή πλοκή στην προφορική ευρωπαϊκή παράδοση, μόνο το είδος του ζώου αλλάζει (γάτα, χελώνα, βατραχίνα). Κατά τον Thompson, δεν παρατηρείται σημαντική εξάπλωση του τύπου εκτός Ευρώπης. Στη Δυτική Ευρώπη παρατηρούνται συμφυρμοί με τον τύπο AT 310 (Η Χρυσομαλλούσα) όταν η ηρωίδα μεταμορφώνεται σε ζώο από τη θυμωμένη μάγισσα. Στην απομεταμόρφωση, ο AT 310 δανείζεται από τον τύπο AT 402, όπου η μαγεμένη σύζυγος αποκτά και κρατά οριστικά τη γυναικεία μορφή της.

Στην Ελλάδα ο συμφυρμός των δύο τύπων γίνεται όταν ο ήρωας έχει αδέλφια και πρέπει ν αποδείξει στον πατέρα του πως η δική του γυναίκα είναι και η καλύτερη νύφη. Το θέμα του ανταγωνισμού των τριών αδελφών άλλωστε προκαλεί συμφυρμό καταρχήν στα κοινά εισαγωγικά μοτίβα ορισμένων παραλλαγών των τύπων AT 402 και AT 310, όπου τα αδέλφια υποχρεώνονται από τον πατέρα τους να βρουν γυναίκα ρίχνοντας τις σαΐτες τους μακριά και σ' όποιο σημείο πέσουν από κει να πάρουν νύφη .

Άλλοι συμφυρμοί στις ελληνικές παραλλαγές παρατηρούνται με τους τύπους AT 400 και AT 465A (Ο φθόνος για την όμορφη γυναίκα) . Το θέμα αυτό μελέτησε ο Γ. Μέγας ο οποίος διακρίνει τρεις αποσχίδες στον πλατύτερο μυθικό πυρήνα της υπερφυσικής συζύγου: α) η νύφη είναι νεράιδα (AT 400)' β) η νύφη είναι ζώο που έχει τη δύναμη να μεταμορφώνεται (AT 402) και γ) η νύφη είναι γυναίκα που έδωσε ο ίδιος ο θεός στον ήρωα, όπως στη βιβλική ιστορία του Δαυίδ και της Μπεθεσδά (AT 465A).

1. Βλ. ανάλυση του AT 310.

2. Βλ. ανάλυση του AT 465A.

3. Γ. Α. Μέγας, "Σημειώσεις εις τα Τσακωνικά παραμύθια"..., ό.π., σ. 148-169.

Σελ. 539
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/540.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Ο Ε. Cosquin παρατηρεί ότι η διήγηση των παραμυθιών με θέμα την εξωτική σύζυγο και το ζωώδες περίβλημα οικοδομείται με βάση τη μαγική φύση της νύφης, που κρύβεται μέσα στη μαγική της πρόβεια, ώσπου ο ήρωας να της ρίξει το δέρμα στην πυρά και να την αναγκάσει να μείνει για πάντα κοντά του.

Ο τόπος και ο χρόνος κατά τον οποίο γίνεται η καταστροφή του περιβλήματος είναι σημαντικός για τη συνέχεια της αφήγησης:

α. Αν ο νέος, αγνοώντας την απαγόρευση, κάψει πρόωρα το δέρμα, η νύφη συνήθως εξαφανίζεται αμέσως κι ακολουθεί περιπετειώδης αναζήτηση της συζύγου στον άλλο κόσμο' έχουμε τότε τον τύπο AT 400.

β. Αν ο νέος δεν κάψει το δέρμα αμέσως μόλις καταλάβει την ταυτότητα του μαγεμένου ζώου, τότε έχουμε τη δοκιμή των ικανανοτήτων που έχουν οι τρεις γιοι (ή οι νύφες) του βασιλιά. Τα ζητήματα προβάλλονται και στους τρεις γιους και ο θρόνος δίδεται στο σύζυγο της εξωτικής νύφης που φτάνει με μαγική άμαξα στη δεξίωση του βασιλιά. Τότε, στο τέλος της αφήγησης, φτάνει και η πιο κατάλληλη στιγμή για την καύση του δέρματος" εδώ έχουμε τον τύπο AT 402.

γ. Αν όμως η καύση του δέρματος γίνει στην αρχή της ιστορίας, χωρίς να εξαφανιστεί η νύφη, τότε αυτή, με τη μαντική ικανότητα που διαθέτει, του προλέγει τα δεινά που θ' ακολουθήσουν: αφού δεν έχει πια που να κρυφτεί κι όπως θα φαίνεται η ομορφιά της, θα αποτελέσει αντικείμενο έρωτα για τον ίδιο της τον πεθερό, που θα θελήσει ν' αφανίσει το μικρό του γιο, βάζοντας μόνο σ' αυτόν δύσκολα ζητήματα. Στην επίλυση τους θα βοηθήσει η μαγική φύση της συζύγου και των συγγενών της, και τα ακοτόρθωτα θα κατορθωθούν. Όμως το τέλος της ιστορίας αλλάζει, διότι, με την εκπλήρωση και του τελευταίου ζητήματος, ο φθονερός βασιλιάς θα βρει το θάνατο τιμωρημένος (AT 465A). Ο Μέγας υποστηρίζει ότι οι δύο αυτοί τύποι θα έπρεπε να βρίσκονται πλάι-πλάι στο Διεθνή Κατάλογο.

Σύμφωνα με τους Κ. Ranke και St. Thompson, η κατεύθυνση προς την οποία φαίνεται να κυκλοφορεί ο τύπος AT 402 στην Ευρώπη είναι από βορρά και ανατολή προς νότο και δύση.

Ο Μέγας τονίζει ότι ο ελληνικός οικότυπος (των δύο αφηγήσεων AT 402 και AT 465A) περιλαμβάνει τις παραλλαγές που αναφέρουν θαλάσσια ζώα, φώκιες, γοργόνες, νύμφες, νεράιδες, την κυρα-θάλασσα και τον ψαρά, που αντιμετωπίζει καθημερινά τους ενάλιους δαίμονες ρίχνοντας τα δίχτυα του στην τύχη.

4. Ε Cosquin, Les contes indiens et l'Occident, Paris 1922 Βλ. ιδιαίτερα το κεφάλαιο "L'épousefée" (Η νεράιδα σύζυγος), σ. 246-316.

Σελ. 540
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/541.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΙ ΤΥΠΟΙ AT 403A ΚΑΙ AT 403B

Σελ. 541
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/542.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 542
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/543.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 403A

Η άσπρη και η μαύρη νύφη

AT: The Black and the White Bride (La Fiancée Blanche et la Fiancée Noire)

Delarue-Tenèze: La Fiancée (épouse) substituée

Grimm No 13: Die drei Mànnlein im Walde

Grimm No 135: Die Weisse und die Schwarze Braut

Basile III, 10: La tre fate

Basile IV, 7: Le doje pizzele

Παραλλαγή πρώτη: Η πεντάμορφη Ελενίτσα

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν δύο αδερφές, η μία ήταν πολύ πλούσια και κακιά κι η άλλη πολύ φτωχιά και πολύ καλή. Η καλή γυναίκα είχε δύο παιδιά, την Ελενίτσα και τον Γιαννάκη. Η κακιά γυναίκα είχε μόνο ένα κοριτσάκι και το λέγανε Ανθούλα. Μίαν ημέρα, η καλή γυναίκα είπε στα παιδιά της: "Εγώ, παιδιά μου, θα πάω να μαζέψω χόρτα, εσύ, Γιαννάκη, να πας να μαζέψεις ξύλα και συ, Ελενίτσα, να πας στο πηγάδι για νερό".

Όταν η Ελενίτσα πήγε να βγάλει νερό, παρουσιάστηκαν μπροστά της τρεις γριές και της ζήτησαν νερό. "Πολύ ευχαρίστως", είπε η Ελενίτσα και έδωσε και στις τρεις γριές νερό. Τότε, οι γριές της έδωσαν από μια ευχή. Η πρώτη της έδωσε την ευχή: "Όταν γελάς, να βγαίνουν από το στόμα σου ωραία τριαντάφυλλα", η δεύτερη της ευχήθηκε: "Όταν κλαις, να γίνεται κατακλυσμός" και η τρίτη της λέγει: "Όταν περπατάς, να βγάζεις από τα πόδια σου χρυσάφι". Ύστερα απ' αυτά, η Ελενίτσα, πήγε σπίτι της και η μάνα της άρχισε αμέσως να τη φωνάζει και να τη δέρνει διότι άργησε στο πηγάδι. Επειδή έκλαιγε, έπιασε ένας δυνατός κατακλυσμός. Ο Γιαννάκης άρχισε να τη γαργαλάει, τότε άρχισαν να βγαίνουν από το στόμα της ωραία τριαντάφυλλα. Πάει να περπατήσει και βλέπουν στα πόδια της χρυσάφι. Η μαμά της απορούσε κι άρχισε να τη ρωτάει τι της συνέβηκε στο πηγάδι που πήγε για νερό. Αμέσως, η Ελενίτσα της διηγήθηκε ότι είδε τις τρεις γριές και η μητέρα της της είπε ότι αυτές είναι οι μοίρες της. Με τα χρυσάφια αγόρασαν ένα μεγάλο σπίτι. Όταν το έμαθε η αδερφή της, θέλησε να κάμει κι αυτή το ίδιο, χωρίς

Σελ. 543
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/544.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

να εξηγήσει στην κόρη της την Ανθούλα τι συμβαίνει. Την έστειλε λοιπόν στο πηγάδι για νερό. Η Ανθούλα, νευριασμένη διότι έστειλε αυτή για νερό και όχι την υπηρέτρια της, έφυγε κλαμένη και με τα μούτρα εκατό οκάδες. Πήγε στο πηγάδι κι έβγαλε νερό κι αμέσως εκείνη τη στιγμή παρουσιάστηκαν μπροστά της οι τρεις γριούλες και της εζήτησαν νερό. Στην πρώτη είπε: "Κουτσή δεν είσαι, κυρά μου, κι άντε να βγάλεις". Στη δεύτερη είπε: "Στραβή δεν είσαι, και άντε να πάρεις" και στην τρίτη είπε: "Άσε με ήσυχη, κουλή δεν είσαι, τράβα να πάρεις, κυρά μου". Τότε της δώσανε τρεις κατάρες: "Η μούρη σου", της λέει η πρώτη, "να γίνει σαν του γαιδάρου", "τα πόδια σου", της λέει η δεύτερη "να γίνουν στραβά" και "όταν γελάς", της είπε η τρίτη, "να γίνεται κατακλυσμός".

Μιαν ημέρα, ο βασιλιάς βγήκε για κυνήγι. Ξαφνικά άρχισε να βρέχει δυνατά κι ο βασιλιάς για να μη βραχεί, τρύπωσε στο σπίτι της Ελενίτσας. Μόλις είδε την Ελενίτσα, του άρεσε πάρα πολύ και ήθελε να την κάνει γυναίκα του. Μόλις το έμαθε αυτό η κακιά αδερφή της, πήγε στο νου της να κάνει κακό στην Ελενίτσα. Τότε λέει στην αδερφή της: "θέλεις να πάω εγώ την Ελενίτσα στο βασιλιά;" "Πολύ ευχαρίστως", είπε η άλλη αδερφή της.

Επήρε λοιπόν τον Γιαννάκη, την Ελενίτσα και την κόρη της και μπήκαν στο καράβι. Όταν έφυγαν, η πλούσια θεία της Ελενίτσας, είχε πάρει μαζί της για το δρόμο πολλά γλυκά, κουλουράκια κλπ. Στο δρόμο που πήγαιναν, η Ελενίτσα δίψασε πάρα πολύ και ζήτησε από τη θεία της λίγο νερό. "θα σου δώσω νερό", της είπε, "αν καθήσεις να σου βγάλω το ένα σου μάτι". Επειδή η Ελενίτσα διψούσε πολύ, κάθησε και της έβγαλε το μάτι. Καθώς προχωρούσαν, η Ελενίτσα ξαναδίψασε και ξαναζήτησε λίγο νερό. "θα σου δώσω", της είπε η θεία της η κακιά, "αν καθήσεις να σου βγάλω και το άλλο μάτι". Και η δόλια η Ελενίτσα, επειδή δίψαγε πάρα πολύ, δέχτηκε και της το έβγαλε. Στον Γιαννάκη, ο οποίος καθόταν στεναχωρημένος, του είπε η θεία του να μη βγάλει τσιμουδιά. Τα ματάκια της Ελένης η θεία της τα έβαλε στην τσάντα της. Αμέσως η Ελένη έγινε περιστεράκι χωρίς ματάκια.

Έφθασαν στο παλάτι με την Ανθούλα. Ο βασιλιάς παραξενεύτηκε μόλις είδε την άσχημη κόρη της κακιάς γυναίκας και είπε: "Αυτή είναι η γυναίκα που μου είπες ότι είναι όμορφη κι αυτή είναι σαν..." "Αχ! βασιλιά μου, μέσα στο καράβι που ερχόμαστε, την καταράστηκαν τρεις γριές, αλλά με τον καιρό θα 'ρθούν πάλι οι ομορφιές της". Επειδή σκιαζότανε μήπως ο Γιαννάκης τα μαρτυρήσει, είπε στο βασιλιά να τον κλείσει στη φυλακή.

Στον κήπο του βασιλιά ήταν τρία μεγάλα κυπαρίσσια. Ένα πρωί, άκουσαν μια φωνή που έλεγε: "Ο Γιαννάκης στη φυλακή, μπουκιά νερό-μπουκιά ψωμί, όπως καίγεται η καρδιά μου, να καεί και το κυπαρίσσι". Και μόλις έφυγε το περιστεράκι, το κυπαρίσσι έπιασε φωτιά. Ο βασιλιάς έβγαλε σκοπούς να φυλάξουν και να πιάσουν εκείνον που έκαψε το κυπαρίσσι. Το άλλο πρωί, ματακούστηκε η φωνή που έλεγε: "Ο Γιαννάκης στη φυλακή, μπουκιά νερό-μπουκιά ψωμί, όπως καίγεται η καρδιά μου, να καεί και το κυπαρίσσι". Αμέσως άναψε φωτιά και το δεύτερο

Σελ. 544
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/545.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

κυπαρίσσι. Το άλλο πρωί ματάκουσαν την ίδια φωνή να λέει: "Ο Γιαννάκης στη φυλακή, μπουκιά νερό-μπουκιά ψωμί, όπως καίγεται η καρδιά μου, να καεί και το κυπαρίσσι". Αλλά όμως τη βολά αυτή δεν εγλίτωσε το περιστέρι, γιατί το έπιασαν και το έσφαξαν. Όταν το 'σφαξαν, ξεπετάχτηκε ένα μεγάλο δέντρο που έσκυβε και προσκυνούσε το βασιλιά. Έπιασαν αμέσως και το κοψαν κι αυτό. Ύστερα από κάμποσες μέρες, πέρασε απ' έξω από το παλάτι ένας γεροντάκος. Είδε τον κορμό του δέντρου και το πήρε σπίτι του για να το κάψει στη φωτιά.

Εκεί που το έκαψε, άκουσε μια φωνή: "Παππούλη, πονάω..." κι αμέσως ξεπετάχτηκε ένα πολύ όμορφο κοριτσάκι, τυφλό κι εγέλασε και βγήκαν από το στόμα του πολύ ωραία τριαντάφυλλα. Τα τριαντάφυλλα αυτά τα έδωσε στο γεροντάκο και του είπε να πάει στο παλάτι και να φωνάζει δυνατά.' "Όποιος μου δώσει δύο ματάκια, θα του δώσω τα ωραία αυτά τριαντάφυλλα..." "Πάρε τα δύο αυτά ματάκια και δώσε μου τα τριαντάφυλλα", είπε η κακιά θεία της Ελενίτσας. Ο γεροντάκος έτρεξε χαρούμενος στην Ελενίτσα και της έβαλε τα δύο ματάκια. Τότε η Ελενίτσα του διηγήθηκε όλα τα παθήματα της.

Κατόπιν η Ελενίτσα πήγε στο παλάτι. Μόλις την είδε η θεία της τα έχασε και διέταξε να τη βγάλουν αμέσως έξω. Ο βασιλιάς όμως σηκώθηκε αμέσως και διέταξε δύο στρατιώτες να πιάσουν και να δέσουν τη θεία της Ελενίτσας σε δύο άλογα και να τη σχίσουν. Έδιωξε και την Ανθούλα από το παλάτι, βγάλανε και τον Γιαννάκη από τη φυλακή, παντρεύτηκε ο βασιλιάς την Ελενίτσα και μαζί με τον παππούλη ζήσανε αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα.

ΛΑ 1494, 1-5, Τρίπολη.

Παραλλαγή δεύτερη: Η κακιά αδερφή

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν δύο αδερφές. Η μια ήταν φτωχή και η άλλη ήταν πλούσια. Η φτωχιά πήγαινε στης πλούσιας το σπίτι και ζύμωνε. Όταν τελείωνε, δεν έπλενε τα χέρια της, αλλά τα έπερνε άπλυτα κι από ζυμάρι που ήταν κολλημένο επάνω τους έκανε χυλό και τάιζε το κοριτσάκι της. Ενώ, λοιπόν, της πλούσιας το κορίτσι που έτρωγε καλά ήταν κίτρινο κι αρρωστιάρικο, της φτωχιάς που ζούσε με το χυλό, ήταν ωραίο και γερό.

Μια μέρα της λέει η αδερφή της: "Τι τρώει εσένα το κορίτσι σου και είναι έτσι όμορφο και γερό;" "Εμένα δεν τρώει τίποτε, μόνο τα χέρια μου παίρνω άπλυτα

Σελ. 545
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/546.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

και του κάνω χυλό και τρώει». «Άλλη φορά», λέει η κακιά αδερφή, «δεν θα ξαναπάς με άπλυτα χέρια, θα τα πλένεις και θα φεύγεις». Όταν έφυγε, δεν την άφησε να πάει με άπλυτα χέρια. Όταν πήγε στο σπίτι της και την είδε το κοριτσάκι της, έβαλε τα κλάματα γιατί περίμενε να φάει χυλό. Βγήκε στην πόρτα κι έκλαιγε, έκλαιγε, έκλαιγε το κορίτσι.

Εκείνη την ώρα, πέρασε μια γριά. Είδε το κορίτσι που έκλαιγε και ρώτησε: «Γιατί κλαις, παιδί μου;» «Περίμενα τη μάνα μου να 'ρθει να μου φτιάσει χυλό και δεν την άφησε η θεία μου να 'ρθει με τα χέρια της άπλυτα. Τώρα δεν έχω τίποτα να φάω και πεινάω». «Τι να σου κάνω κι εγώ, παιδάκι μου; Φτωχιά είμαι και δεν έχω τίποτε να σου δώσω. Σε παρακαλώ, κάθησε εδώ, αν θέλεις, να με ψειρίσεις». Κάθησε το κορίτσι και την ψείριζε. «Τι βρίσκεις, παιδάκι μου;» λέει η γριά. «Χρυσές ψείρες κι αργυρές κόνιδες». «Μπα! χρυσή κι αργυρή να γίνεις, παιδάκι μου. Όταν γελάς, να πέφτουν τριαντάφυλλα και όταν κλαις να πέφτουν χρυσά φλουριά». Έφυγε η γριά. Το κορίτσι άρχισε πάλι να κλαίει, γιατί πεινούσε. Όσο έκλαιγε, τόσο πέφτανε χρυσά φλουριά. Πάει η μάνα της και βλέπει σωρό φλουριά. Το κορίτσι κάθησε και της είπε τι είχε γίνει. Πήρανε τα φλουριά κι αγόρασαν φαγητό. Γέλαγε το κορίτσι απ' τη χαρά του και πέφτανε τριαντάφυλλα.

Το 'μαθέ όλος ο κόσμος. Το 'μαθέ κι η κακιά αδερφή. Το 'μαθε και το βασιλόπουλο, ότι κάποια κοπέλα κλαίει και πέφτουν φλουριά και γελάει και πέφτουν τριαντάφυλλα, και πάει, την είδε και ήθελε να την παντρευτεί. Όταν ήταν να γίνει ο γάμος, πήγε και η πλούσια αδερφή. Είχε σκάσει που η κόρη της αδερφής της θα έπαιρνε το βασιλόπουλο. Έβαλε λοιπόν ανθρώπους και της έβγαλαν της κοπέλας τα μάτια, την έκλεισαν σ' ένα κιβώτιο και την έριξαν στη θάλασσα και κατάφερε να βάλει την κόρη της για νύφη. Όταν όμως το βασιλόπουλο την πήρε στο παλάτι, γελούσε και δεν έπεφταν τριαντάφυλλα, έκλαιγε και δεν έπεφταν φλουριά. Στενοχωρήθηκε. Κατάλαβε ότι κάτι του είχαν κάνει.

Εν τω μεταξύ, την άλλη την κοπέλα την παρέσυρε η θάλασσα και την πήγε σ' ένα μέρος που ήτανε τσομπάνηδες. Κλεισμένη μέσα στο κιβώτιο έκλαιγε και το κιβώτιο γέμισε φλουριά. Τους είπε την ιστορία της. Εκείνοι τότε την έβγαλαν και την πήγαν στη σπηλιά τους. Ευχαριστήθηκε η κοπέλα, γέλασε και πέσανε τριαντάφυλλα. Έδωσε ένα τριαντάφυλλο σ' ένα τσομπάνη και του λέει: «Να πας κάτω από το παλάτι του βασιλιά και να φωνάζεις.' Τριαντάφυλλο πουλώ, μ ένα μάτι ανθρωπινό. Με τίποτα άλλο δε θα το δώσεις». Πήγε ο τσομπάνης κάτω από το παλάτι και φώναζε: «Ένα τριαντάφυλλο πουλώ, μ' ένα μάτι ανθρωπινό». Η μάνα και η κόρη από πάνω, που το βασιλόπουλο τους ζητούσε τριαντάφυλλα και φλουριά, είπαν να δώσουν το ένα μάτι της κοπέλας και να πάρουν το τριαντάφυλλο. Δώσανε λοιπόν το μάτι και πήρανε το τριαντάφυλλο. Το έδειξε η κόρη στο βασιλόπουλο: «Να, που λες ότι δε βγάζω, όταν γελάω τριαντάφυλλα». Το βασιλόπουλο κατάλαβε ότι του έλεγε ψέματα, αλλά έκανε ότι το πίστεψε.

Μετά από λίγες ημέρες, ήρθε πάλι ο τσομπάνης κάτω από το παλάτι και και φώναζε: «Ένα τριαντάφυλλο πουλώ, μ' ένα μάτι ανθρωπινό». Το βασιλόπουλο

Σελ. 546
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 527
    34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 402