Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Μπρούσκου, Αίγλη
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:34
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1999
 
Σελίδες:975
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τρίτο τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών του Γ. Α. Μέγα. Υπενθυμίζουμε ότι από το Αρχείο του Γεωργίου Α. Μέγα έχουν ήδη δημοσιευτεί δύο τόμοι. Ο πρώτος, που είναι και ο μόνος που πρόλαβε να δημοσιεύσει ο ίδιος ο συντάκτης του καταλόγου, περιέχει τους Μύθους Ζώων (AT 1-299) . Ο δεύτερος (δημοσίευμα του ΙΑΕΝ αρ. 23), που αποτελεί στην ουσία μία πρόταση επεξεργασίας του καταλόγου του Μέγα, περιλαμβάνει τους παραμυθιακούς τύπους AT 700-749 που αντιπροσωπεύουν το τελευταίο μέρος των Μαγικών Παραμυθιών. Ο παρών τρίτος τόμος περιέχει, πάντα σε αναφορά με τη διεθνή κατάταξη των Aarne-Thompson , τις ελληνικές παραλλαγές των παραμυθιακών τύπων AT 300-499, τύπων που καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος από αυτά που ονομάζουμε Μαγικά Παραμύθια (AT 300-749).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 24.63 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 577-596 από: 982
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/577.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 403B

Οι ζηλιάρες αδελφές

AT: The Black and the White Bride

Άτιτλο

Μια φορά ήσαν τρεις αδελφές. Η μία κεντούσε, η άλλη ύφαινε, η τρίτη (που ήταν πολύ ωραία) έκανε τις άλλες δουλειές, πήγαινε για ξύλα και για άλλες. Οι αδελφές όμως τη μισούσαν και την έστελναν όσο το δυνατόν μπορούσαν πιο μακριά για να τη βρει κανένας λύκος για να τη φάει. Μια μέρα την έστειλαν επάνω σ ένα βουνό για να φέρει ξύλα. Μια μέρα την είδε επάνω στο βουνό ένα βασιλόπουλο. Όταν την είδε έτσι στενοχωρημένη (διότι οι αδερφές της την τιμωρούσαν πολύ), τη λυπήθηκε και της είπε ότι θε να την πάρει γυναίκα του. Γυρίζει η κοπέλα στις αδελφές της και το λέει. Αυτές όμως δεν το πίστευαν και για να την τιμωρήσουν την έστειλαν πάλι στο βουνό, σε πιο μακρινό, για να τη φάνε οι λύκοι. Το κορίτσι πήγε πάλι στο βουνό κι εκεί την περίμενε το βασιλόπουλο. Την πήρε και την πήγε στο παλάτι, ενώ οι αδελφές της νόμιζαν ότι την είχαν φάει οι λύκοι, επειδή δεν ξαναγύρισε.

Περνάει μια μέρα ο ήλιος και καλημερνάει την αδελφή που κεντούσε και της λέει ότι η αδελφή της η μικρότερη είναι στα ανάκτορα βασίλισσα. Τότε αυτή αμέσως ντύνεται σαν ζητιάνα και πάει στα ανάκτορα. Οι αυλικοί δεν την άφηναν. Αλλά η βασίλισσα τη λυπήθηκε και την άφησε να κοιμηθεί στο παλάτι. Ο βασιλιάς εκείνη την εποχή είχε φύγει για πόλεμο. Αυτή η ζητιάνα (η αδελφή της) με τα μάγια που έκανε μεταμόρφωσε τη βασίλισσα σε χρυσό πουλί που κελαηδούσε μέσα στον κήπο και έλεγε "κοιμάται ο βασιλιάς, κοιμάται το παιδί" και της έλεγαν "κοιμάται". Η δε αδελφή της η ζητιάνα μεταμορφώθηκε αυτή σε βασίλισσα και όταν ήρθε ο βασιλιάς και την είδε έτσι απόρησε και της είπε.' "Γιατί είσαι έτσι;" και αυτή του απάντησε! "Επειδή έφυγες εσύ και στενοχωρήθηκα". Μόλις δε έφευγε το χρυσό πουλί από τα δέντρα, αυτά ξεριζώνοντο.

Αυτό το είπαν οι υπηρέτες στο βασιλιά και αυτός θέλησε να ιδεί το πουλί. Το πρωί λοιπόν παρουσιάστηκε το χρυσό πουλί και είπε! "Καλημέρα, περιβολάκι μου, κοιμάται ο βασιλιάς, κοιμάται το παιδί μου", "κοιμάται", της έλεγαν, και αυτή έλεγε "και εκείνη που με μάγεψε στα γούργουρα να πέσει και το δεντρί να ξεριζωθεί" κι αμέσως το δέντρο έπεφτε. Αυτό το είπε ο βασιλιάς στη βασίλισσα

Σελ. 577
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/578.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

και του είπε ότι πρέπει να σκοτώσουν το πουλί. Το έπιασαν το πουλί και το σκότωσαν μπροστά στην πόρτα κι εκεί ακριβώς που χύθηκε το αίμα φύτρωσε μια ωραία μηλιά με κόκκινα μήλα. Όταν πήγαινε κοντά το παιδί, έσκυβε η μηλιά και το παιδί έτρωγε τα μήλα, όταν δε πήγαινε η βασίλισσα, πήγαινε ψηλά. Τότε η βασίλισσα είπε να το κόψουν το δέντρο και όπως πράγματι το έκοψαν. Όταν το έκοβαν, άκουσαν μια φωνή που έλεγε: "Μη χτυπάτε στη μέση, γιατί είναι η βασίλισσα που πονάει". Περνάει μια που ασκήτευε σ' ένα μοναστήρι και ζητάει ένα ξύλο. Οι δούλοι της έδωσαν ένα κομμάτι και έτυχε μέσα σ' αυτό να ήταν κλεισμένη η βασίλισσα. Παίρνει το ξύλο και το πηγαίνει εκεί που έμενε.

Όταν γύρισε το βράδυ η ασκήτρια βρήκε όλα έτοιμα και το φαγητό και τη φωτιά αναμμένη. Και λέει: "Ποιος μου τα ετοίμασε;" Τότε παρουσιάστηκε η βασίλισσα και της λέει τι είχε γίνει. Την παρακαλεί όμως να πάει στο βασιλιά και να του δείξει το δαχτυλίδι που αυτός της είχε δώσει. Τη στιγμή εκείνη περνούσε έξω ο βασιλιάς και όταν άκουσε τη συζήτηση μπήκε μέσα και ρωτά τη γερόντισσα με ποια συζητάει. Αυτή του λέει ότι του παρουσιάστηκε μια άγια κόρη και αμέσως παρουσιάζεται η βασίλισσα που την αναγνωρίζει ο βασιλιάς από το δαχτυλίδι που του έδειξε. Τότε την παίρνει και τη φέρνει στο παλάτι. Τότε αυτός, όταν έφτασε στο παλάτι, θέλησε να σκοτώσει την κακούργα βασίλισσα. Η πραγματική όμως βασίλισσα του λέει: "Να μην τη σκοτώσεις, αλλά να τη συγχωρήσεις, διότι εγώ μετά από λίγο θα φύγω για τους ουρανούς" και όπως πράγματι έγινε' έφυγε για τον άλλο κόσμο και αγίασε.

ΛΦ 1070, 34-36, Πελοπόννησος.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Η καλότυχη κόρη

α: Μια όμορφη και καλή κοπέλα1 α1: που έχει αδελφή(ές)' α2: που ζει με τη μητριά της· α3: άλλο.

β1: Παντρεύεται το βασιλιά' β2: άλλον β3: και γεννάει παιδί.

ΙΙ. Η ζηλιάρα γυναίκα

α: Η(οι) κακή(ές) και ζηλιάρα(ες) αδελφή(ές)· α1: η μητριά' α2: η παραμάνα' α3: άλλη.

Σελ. 578
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/579.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

β: Επισκέπτεται(ονται) με κακό σκοπό την όμορφη και καλή κόρη· β1: που είναι λεχώνα' β2: όταν ο βασιλιάς απουσιάζει' β3: άλλο.

γ: Βρίσκοντας κάποια πρόφαση την πλησιάζει(ουν)' γ1: για να την ξεψειρίσει(ουν)· γ2: άλλο.

δ: Μπήγει(ουν) στο κεφάλι της όμορφης μια καρφίτσα (βελόνα, σακοράφα)' 81: κάνοντας της μάγια.

ε: Τη μεταμορφώνει(ουν)· ε1: σε πουλί.

ΙΙΙ. Η αντικατάσταση της ννφης

α: Η ζηλιάρα γυναίκα παίρνει τη θέση της βασίλισσας' α1: ο βασιλιάς επιστρέφει και καταλαβαίνει την αλλαγή' α2: άλλο.

β: Η ψεύτικη βασίλισσα δικαιολογείται' β1: ότι ασχήμηνε από τη γέννα' β2: άλλο.

γ: Το πουλί με το τραγούδι του' γ1: ξεραίνει τα δέντρα· γ2: μιλάει στον περιβολάρη' γ3: να ειδοποιήσει το βασιλιά' γ4: επαινεί το βασιλιά (και το βασιλόπουλο)' γ5: καταριέται την ψεύτικη βασίλισσα' γ6: ενοχλεί την ψεύτικη βασίλισσα.

δ: Η ψεύτικη βασίλισσα ζητά από το βασιλιά' 81: από άλλον δ2: να σφάξει το πουλί.

ε: Από το αίμα του πουλιού' ε1: φυτρώνει ένα δέντρο' ε2: η ψεύτικη βασίλισσα πείθει το βασιλιά να κόψει το δέντρο' ε3: από το κούτσουρο του κομμένου δέντρου' ε4: από το ξυλαράκι' ε5: που παίρνει μια γριά' ε6: εμφανίζεται η όμορφη.

IV. Η αναγνώριση

α: Ο βασιλιάς την αναγνωρίζει' α1: όταν, φτιάχνοντας φαγητό' α2: η όμορφη' α3: η γριά' α4: βάζει το δαχτυλίδι της μέσα' α5: άλλο.

β: Ο βασιλιάς' β1: βγάζοντας τυχαία την καρφίτσα (βελόνα, σακοράφα)' β2: ξεμαγεύει την όμορφη.

γ: Ο βασιλιάς τιμωρεί την ψεύτικη βασίλισσα (τις κακές)' γ1: με αλογοσύρσιμο' γ2: με διωγμό' γ3: συγχωρεί' γ4: άλλο.

Σελ. 579
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/580.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ 1

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 510Α, 2, Θεσπρωτία, "Η Σταχτομάρω". Η αρχή όπως το AT 510A (Η Σταχτοπούτα). Ι: α, α1, β. ΙΙ: α, 8 (μια σακοράφα), ε, ε1. IV: Το πουλί έρχεται και. ρωτάει τη δούλα για το βασιλιά και το παιδί της. Κάθεται στα γόνατα του βασιλιά, β1, β2.

2. ΛΑ 510Α, 20, Γράψη Αργυροκάστρου (σημ. Αλβανία), άτιτλο. Η αρχή όπως το AT 510A. ΙΙ: α1, β, β1, δ (και τη σκοτώνει). ΙΙΙ: ε (από το αίμα της σκοτωμένης), ε1 (χρυσή μηλιά που μιλάει). IV: α, α5 (σφάζοντας το μήλο), β, γ,  γ4 (γκρεμίζοντας).

3. ΛΑ 1259, (ΣΜ 89), 9-10, Κόνιτσα, "Για τις τρεις αδελφές". ΙΙ: α (και αδελφές), β, β1, δ (μπήγουν βελόνα στο κεφάλι της μικρότερης), ε, ε1. IV: β, β1, β2, γ, γ4 (στο νεροχύτη). Στο τέλος, συμφυρμός με τελικά μοτίβα του AT 707 (Τα τρία χρυσά παίδια).

4. ΛΑ 3018, 44-49, Κουκούλι Ζαγορίων, "Η Σταχτομπαμπαλιάρω". Η αρχή όπως το AT 510A. ΙΙ: α (οι κακές αδελφές), δ (χώνουν σακοράφα στη μύτη της βασίλισσας), γ, γ5 (αρνείται να χορέψει με τους καλικάντζαρους), ε, ε1. ΙΙΙ: α (η μία αδελφή), γ, γ4, γ5, γ6, δ, δ2. IV: β, β1, β2, γ, γ4 (με θάνατο).

5. ΛΑ 3018, 108-115, Κουκούλι Ζαγορίων, "Η Σαμαροκουτσουλού". Η αρχή όπως AT 510A. ΙΙΙ: α, δ2 (η ίδια η αδελφή το σφάζει), ε, ε1 (μηλιά που χαϊδεύει το βασιλιά και τη μάνα του με τα κλαδιά της και αγκυλώνει την κακιά βασίλισσα), ε2, ε4 (ο βασιλιάς δίνει ένα μήλο στη γριά που περνάει κι αυτή το βάζει στην κασέλα), ε6 (που βγαίνει κρυφά στο σπίτι της γριάς και το συγυρίζει). IV: α, α5 (όταν η γριά τον καλεί στο σπίτι της για να του δώσει πίσω το μήλο, βρίσκουν στην κασέλα τη Σαμαροκουτσουλού)* β, γ (την κακιά αδελφή), γ4 (με θάνατο).

6. ΛΑ 3018, 168-176, Κουκούλι Ζαγορίων, "Η Σταχτομπαμπαμάρω". Η αρχή όπως το AT 510A. ΙΙ: β3 (ο βασιλιάς φεύγοντας στον πόλεμο καλεί τις κουνιάδες του να παρασταθούν στη λεχώνα γυναίκα του), δ (η κακιά αδελφή της μπήγει δύο βελόνες), ε, ε1. ΙΙΙ: α (η κακιά αδελφή), δ, δ2, ε, ε1 (ρόδι

1. Επειδή οι συμφυρμοί του AT 403B με τους τύπους AT 709 (Η Χιονάτη) και AT 510A (Η Σταχτοπούτα) είναι πολύ συνήθεις, στον κατάλογο παραλλαγών γίνεται απλώς αναφορά, των τύπων αυτών χωρίς ανάλυση επεισοδίων. Εδώ γίνεται ιδιαίτερα αισθητή η έλλειψη μιας εμπεριστατωμένης μονογραφίας που θα διευκρίνιζε κατά πόσο οι συμφυρμοί καθορίζουν την ένταξη μιας παραλλαγής στον έναν ή στον άλλο από τους παραπάνω παραμυθιακούς τύπους.

Σελ. 580
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/581.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

που αγκυλώνει την κακιά βασίλισσα), ε2, ε5 (από το ρόδι), ε6. IV'. α, α5 (από το κεντημένο με την ιστορία της μαντίλι που στέλνει στον άρρωστο βασιλιά), β, γ, γ1 (μουλαροσέρνονται).

Ι. ΛΦ 119, 1-5, Καπέσοβο, Ζαγόρια, «Η Σταχτομπαμπαλιάρω». Η αρχή όπως AT 510A. ΙΙΙ: α, δ, 82. IV: α, β, γ, γ1.

8. ΛΦ 1749, 12-14, Δωδώνη, «Η κακιά αδελφή». Ι: α, α1, β. II: α, β, δ, δ1, ε (σε μηλιά). ΙΙΙ: α (η ζηλιάρα αδελφή), ε2 (τη μηλιά που με τα κλαδιά της χαϊδεύει το βασιλιά), ε3, ε5, ε6. IV: α, α5 (θαυμάζοντας το ωραίο φαγητό της κόρης της γριάς), γ, γ2.

9. Σ. ΚΠ. 14, 3, 256, Ζαγόρια, «Η Σαμαροκοτσλού». Η αρχή όπως AT 510Α. ΙΙ: α, ε, ε1. ΙΙΙ: α (η κακιά αδελφή), ε, ε1 (μια μηλιά που χαμηλώνει στο βασιλιά και ψηλώνει στη βασίλισσα), ε6 (από ένα μήλο). IV: α, α4 (την αρραβώνα), γ, γ4 (με άλεσμα στο μύλο).

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

10. ΛΑ 1267, (ΣΜ 97), 109-110, Λάρισα, «Η Πεντάμορφη». Τα αδέλφια πραγματοποιούν τις επιθυμίες των τριών αδελφών: στις δύο πρώτες φέρνουν από το ταξίδι φόρεμα, στην τρίτη, την Πεντάμορφη, τριαντάφυλλο. IV: α, α3 (και έχοντας το τριαντάφυλλο), β, β6 (από τη γύφτισσα), β7, β8 (αδέλφια της), δ5 (η γύφτισσα), δ8 (τη ρίχνει στη θάλασσα), ε, ε1, στ (τα αδέλφια της), στ1, ζ, ζ3, ζ4 (ψάρι), ζ5 (μηλιά), ζ6 (από το ξυλαράκι), ζ7 (κάποια γριά), ζ9. V: α, α2 (από την ίδια την Πεντάμορφη που διηγείται την ιστορία της), 84.

11. ΛΑ 1268, (ΣΜ 98), 105-106, Λάρισα, «Τα τρία ορφανά κορίτσια». Ο βασιλιάς καλεί τα κορίτσια στο παλάτι, γιατί, παρά την απαγόρευση, δούλευαν τη νύχτα. Τη μικρότερη και ομορφότερη την κάνει γυναίκα του. ΙΙ: α (οι αδελφές), δ (βελόνα), ε, ε1. ΙΙΙ: α (και παίρνουν τη θέση της), γ (χαϊδεύει στο βασιλικό κήπο το βασιλιά). IV: β, β1, β2, γ (τις κακές αδελφές).

12. ΛΑ 1270, (ΣΜ 100), 29-33, Βολκάνο Τρικάλων, άτιτλο. Η αρχή όπως το AT 510A. ΙΙ: α (οι φθονερές αδελφές), β (την αδελφή τους βασίλισσα), β1, δ (βελόνα), 81, ε, ε1. ΙΙΙ: γ (χαϊδεύει, το βασιλιά και τσιμπάει την ψεύτικη βασίλισσα), γ6, δ, δ2, ε, ε1 (πορτοκαλιά), ε6. IV: α5 (φανερώνει η ίδια την αλήθεια στο βασιλιά), β, γ, γ4 (με κομμάτιασμα).

13. ΛΑ 2301, 64-65, Καρδίτσα, «Το Ροϊδάκι». Η αρχή όπως το AT 709. II: α1 (σαν διακονιάρα), β (στο παλάτι της προγονής), δ (βελόνα), ε, ε1. IV: α5 (το πουλί το πιάνουν), β1, β2, γ1 (την κακιά μητριά).

14. ΛΦ 286, 1-2, Ραχούλα Καρδίτσας, «Η Σταχτο-Μάρω». Η αρχή όπως AT

Σελ. 581
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/582.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

707. ΙΙ: α1 (που είναι βασίλισσα), 8 (τρεις βελόνες), ε, ε1. ΙΙΙ: γ, γ2, γ3. IV'. β (ακούγοντας το τραγούδι του πουλιού), β1, β2, γ, γ4 (την πνίγει στη θάλασσα).

15. ΛΦ 647, 14-18, Βόλος, "Η Σταχτομάρω". Η αρχή όπως AT 510A. ΙΙ: α (αδελφές), δ (της αδελφής τους βασίλισσας χτένα), δ1, ε, ε1. ΙΙΙ: α (η μία αδελφή), γ, γ2, γ4 (ρωτάει τι κάνει ο βασιλιάς και το παιδί), γ5, ε, ε1 (μηλιά), ε4, ε5, ε6. IV'. α5 (η γριά φανερώνει την αλήθεια).

16. ΛΦ 666, 5-7, Καρδίτσα, "Ο βασιλιάς". Συμφυρμός με το AT 707. ΙΙ: α, β (την αδελφή που είναι βασίλισσα), δ (βελόνα), 81, ε, ε1. ΙΙΙ: ε (από τα κόκαλα του), ε1 (ροδιά), ε4, ε5, ε6. IV'. α, α5 (στο βασιλικό τραπέζι), γ, γ4 (με θάνατο).

17. ΛΦ 794, 7-10, Καρδίτσα, άτιτλο. Π'. α3 (η γύφτισσα ζητιάνα), δ (βελόνα στο κεφάλι της βασίλισσας), δ1, ε1 (περιστέρι). ΙΙΙ: γ, γ1, γ2, γ6 (γιατί το περιστέρι είναι στο χέρι του βασιλιά), δ, δ2, ε (από τα κόκαλα του), ε1 (ροδιά), ε4 (από ένα ρόδι), ε5, ε6. IV: α, α1, α2, α4, β, γ, γ4 (με θάνατο).

18. ΛΦ 856, 7-12, Καρδίτσα, "Η πεντάμορφη αδελφή". Η ηρωίδα ζει με τις αδελφές της. ΙΙ: α (οι αδελφές σαν ζητιάνες), γ2 (πουλάνε στην αδελφή τους βασίλισσα μαγεμένη καρφίτσα), δ (που η ίδια βάζει στο κεφάλι της), ε, ε1. ΙΙΙ: α (η μια αδελφή, η άλλη χρυσαφιά). IV'. β, β1 (σημαδεύοντας το πουλί), β2, β, γ, γ1.

19. ΛΦ 1107, 5-7, Λάρισα, "Οι τρεις αδελφές". Ι: α (η Κυρανίτσα), α1 (δύο αδελφές: τη Μήλω και τη Ρόιδω), β. ΙΙ: α (οι αδελφές σαν ζητιάνες), γ2 (της πουλούν χτένα), δ (καρφίτσα), ε, ε1. ΙΙΙ: γ, γ2, γ3 (στην πεθερά να λούζει και να πλένει το παιδί), γ5. IV'. β, β1, β2, γ, γ4 (με διωγμό).

20. ΛΦ 1677, 1-6, Ζάρκο Τρικάλων, "Η Σταχτοπούτα". Η αρχή όπως το AT 510Α. ΙΙ: α (αδελφές), β, β1, δ (βελόνα), δ 1, ε, ε 1. ΙΙΙ: α (η μια αδελφή), γ (με αθρώπινη φωνή), γ2 (τον ρωτάει τι κάνει ο βασιλιάς, το παιδί), γ5, γ6, δ, δ2, ε, ε1 (τριανταφυλλιά), ε2 (που την καίνε), ε3, ε5, ε6. IV'. Ο βασιλιάς αρρωσταίνει από καημό, α, α1, α2, α4, β, γ, γ1.

21. ΛΦ 1682, 5-7, Αργιθέα Καρδίτσας, "Η χρυσοφεγγαράτη". ΙΙ: α (οι κακές αδελφές μαθαίνουν από τον ήλιο πως η μικρότερη έγινε βασίλισσα), β (η μία αδελφή σαν ζητιάνα), γ2 (την ξεγελάει και μένει τη νύχτα στο παλάτι), δ (μία βελόνα όταν κοιμάται), ε, ε1 (με ανθρώπινη λαλιά). ΙΙΙ: δ2 (η κακιά αδελφή), ε, ε1 (μηλιά). IV'. α, α5 (κάνοντας να φάει το μήλο, ακούγεται φωνή), β, γ, γ4 (με θάνατο).

22. ΛΦ 1743, 1-3, Τρίκαλα, άτιτλο. ΙΙ: α1 (του βασιλόπουλου), β (που έχει χρυσά μαλλιά και γαλανά μάτια), γ2 (της πουλά χτένα μαγική), ε, ε1. ΙΙΙ: γ (το πουλί τραγουδάει μόνο για το βασιλιά), δ2 (το σκοτώνει η ίδια η μητριά), ε

Σελ. 582
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/583.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

(από τα κόκαλα του), ε1 (που χαϊδεύει το βασιλιά και αγκυλώνει τη μητριά), ε3 (η μητριά καίει το δέντρο), ε4, ε5, ε6. IV'. α, α1, α2, α3 (που το πηγαίνει η γριά στο βασιλόπουλο), β (παίρνει την όμορφη κοντά του), γ4 (η μητριά πεθαίνει απ' το κακό της).

23. ΛΦ 1753, 1-6, Καρδίτσα, «Το Χρυσοφεγγαράκι». Παραλλαγή δημοσιευμένη στον πρώτο τόμο του Καταλόγου AT 700-749, βλ. AT 709, σ. 136138.

ΘΡΑΚΗ

24. ΛΑ 403Β, 3, Αίνος (σημ. Τουρκία), «Η Κρουσταλλένια και οι αδελφές της». Δύο αδελφές, η Μαλαματένια και η Ασημένια, για μια γουλιά νερό στραβώνουν τη μικρότερη, την Κρουσταλλένια, γιατί αυτή επαινεί πιο πολύ το βασιλόπουλο και την αφήνουν τυφλή στο δάσος. Αυτή βρίσκει μόνη της το δρόμο για το παλάτι, το βασιλόπουλο καλεί ένα γιατρό να τη γιατρέψει και την παντρεύεται. ΙΙ: α (η αδελφή η Ασημένια), β, β1, δ, ε, ε1 (περιστέρι). ΙΙΙ: α (η Ασημένια), ε, ε1 (κυπαρίσσι που στο πέρασμα του βασιλιά και του παιδιού σκύβει και τους παίρνει μέσα στα κλωνάρια του και στη βασίλισσα κάνει να της βγάλει τα μάτια), ε2, ε4 (από τη σκίζα), ε5 (και έβαλε στο σεντούκι της για μυρωδιά), ε6 (η Κρουσταλλένια που της κάνει όλες τις δουλειές). IV'. α, α1 (αρρωστικό), α2, α4.

25. ΛΑ 709, 3, Χατζηγύριο Κεσσάνης (σημ. Τουρκία), «Η Μηλιά, η Κυδωνιά κ' η Πορτοκαλιά». Γ. α, α1 (αδελφές), α3 (που έχει μάνα μάγισσα), β. ΙΙ: α (οι φθονερές αδελφές βάζουν τη μάνα να θανατώσει τη μικρότερη αδελφή, τη βασίλισσα, κι εκείνη τη ρίχνει στο πηγάδι). ΙΙΙ: α (η ίδια η μάνα η μάγισσα), ε (από το πηγάδι βγαίνει περιστέρι και από το αίμα του πορτοκαλιά), ε4, ε5, ε6. IV'. α5 (η γριά πηγαίνει και τα μαρτυρά όλα στο βασιλιά).

26. ΛΑ 3117, 76-79, Μαυροκκλήσι Διδυμότειχου, «Μιράφλω». Η αρχή όπως AT 510A. ΙΙ: α (οι κακές αδελφές), β, β1, γ, γ2 (και τη ρίχνουν στο πηγάδι). ΙΙΙ: ε1 (μηλιά από τη βασίλισσα στο πηγάδι, το παιδί της δε θέλει γάλα αλλά μόνα τα μήλα της μηλιάς), ε2, ε4 (από τα πελεκούδια), ε5, ε6 (και της φανερώνει την αλήθεια). IV'. α5 (η γριά φανερώνει την αλήθεια στο βασιλιά), γ (τις κακές αδελφές).

27. ΛΦ 317, 13-20, «Η Σταχτοπέπελη». Η αρχή όπως AT 510A. ΙΙ: α (οι κακές αδελφές), β (την αδελφή τους τη βασίλισσα), δ (μαγική βελόνα, την κάνουν να λιγοθυμήσει και τη θάβουν σε λάκκο). ΙΙΙ: ε1 (στον τάφο της βασίλισσας κυπαρίσσι και πουλί που τραγουδάει, και εύχεται στο βασιλιά και στο παιδί να κοιμούνται γλυκά και καταριέται την αδελφή), ε2 (το κόβει η ίδια η αδελφή), ε3, ε5, ε6. IV'. α, γ, γ1.

Σελ. 583
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/584.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

28. Αρχ. Θρ. Θησ. Δ', 154-161 (Κ. Κουρτίδης, "Παραμύθια Θράκης"), Ανδριανούπολη (σημ. Τουρκία), "Η Χηναρού". Η αρχή όπως AT 425G. Μετά το γάμο της ηρωίδας με το πεθαμένο βασιλόπουλο που ανέστησε, ακολουθεί τεκνοποιία. ΙΙ: α3 (η δούλα), β3 (στο λουτρό όταν η βασίλισσα γεννάει δύο παιδιά), δ, ε, ε1. ΙΙΙ: α, γ, γ1, γ2 (τον ρωτάει για το βασιλιά, το βασιλόπουλο και τη βασιλάδινα), γ5, γ6, δ, δ2 (η καρδιά του τάχα μοναδικό γιατρικό για την αρρώστια της), ε (από τα πούπουλα του), ε1 (κυπαρίσσι που προσκυνά το βασιλιά και γυρίζει ανάποδα τη βασίλισσα), ε2, ε4, ε5, ε6. IV'. α, α1 (πιλάφι), α2, α4, α5 (και από μια ξανθή τρίχα στο χτένι του βασιλιά που ζήτησε η γριά), β, γ (τη γύφτισσα), γ1 (δένοντας τη σε τέσσερα άλογα).

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

29. ΛΑ 403Β, 2, Χαλκιδική, "Η μα'ί'σσα". II: α3 (μια μάγισσα), β (τη βασιλοπούλα), β2 (που χρόνια περίμενε τον πατέρα της και τον αδελφό της να γυρίσουν από τον πόλεμο), δ, ε, ε1. ΙΙΙ: γ, γ1 (τσικνώνει τα φαγιά, στερεύει τις βρύσες), γ2, γ3, γ4 (ρωτά αν κοιμάται ο βασιλιάς και το παιδί), γ5 (τη μάγισσα). IV'. α5 (ο αδελφός μόνος καταφέρνει να πιάσει το πουλί), β1, β2, γ (τη μάγισσα), γ1 (με δέσιμο σε δύο άγρια άλογα).

30. ΛΑ 1429, 153-154, Βέροια, "Του π'λι με του καρφουβέλουνου". Όπως το προηγούμενο. Ι: α, α1, β, β2. ΙΙ: α, β (σαν ζητιάνα), δ (καρφοβελόνα), δ1, ε, ε1 (χρυσό). ΙΙΙ: γ, γ2, γ4 (εύχεται να κοιμηθούν γλυκά ο βασιλιάς και το παιδί), γ4 (την κακιά αδελφή). IV: α5 (ο μπαχτσεβάνης*), β1, β2, γ, γ1.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

31. ΛΑ 1289, (ΣΜ 119), 114-115, Λέσβος, "Κίσσα". Πρόκειται για το μύθο της κίσσας. Ι: α, α1, β. ΙΙ: α (η ζηλιάρα κίσσα), β, δ1 (παίρνει μαγική βελόνα από τη μάγισσα και τη ρίχνει σε ποτήρι με βρασμένα αυγά), ε, ε1. ΙΙΙ: γ, γ1 (και μαραίνει τα λαχανικά), γ2, γ3. IV'. β, β1, β2, γ, γ4 (βάζοντας τη βελόνα στο κεφάλι της κακιάς αδελφής που μεταμορφώνεται σε μαύρο πουλί, την κίσσα).

32. Argenti-Rose 1, (ΛΑ 445*Α), Καρδάμυλα Χίου, " Η Αχυλοπουτούρα". Ι: α, α1, β. II'. α, β, δ, δ1 (την κάνει ψάρι που το ρίχνει στο πηγάδι απ' όπου μόνο ο ίδιος ο βασιλιάς μπορεί να το ανασύρει). ΙΙΙ: α (η αδελφή), ε (από τα κόκαλα του), ε1 (κυπαρίσσι), ε2, ε3, ε6. IV'. γ (η ψευτοβασίλισσα), γ1 (δένεται σε δύο αγριάλογα).

* περιβολάρης

Σελ. 584
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/585.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

33. Argenti-Rose 1, 20, 496, Καρδάμυλα Χίου, «Η γριά». 7: α, α1 β. ΙΙ: α, β, β2, δ (βελόνα), ε (σε γριά). ΙΙΙ: α (η αδελφή' η δε γριά βρίσκει καταφύγιο στο κοτέτσι). Από το βασιλιά που πάει ταξίδι η γριά ζητάει τρία πράγματα: το μαχαίρι της σφαγής, το σκοινί της κρέμασης και την πέτρα της υπομονής, και αν το λησμονήσει να σταθεί το καράβι. IV'. Ο βασιλιάς κρυφακούει το θρήνο της γριάς που διηγείται την ιστορία της και εξιστορεί την περιπέτεια της, β1 (παίρνοντας να τη λούσει), β2, γ, γ1.

β. Εύβοια-Σποράδες

34. ΛΦ 709, 1-3, Γεράκι Ιστιαίας Εύβοιας, «Η γελάδα». Η αρχή όπως το AT 510Α.

35. ΛΦ 1110, 10-14, Κουρβίνο Καρύστου, «Η Περδικούλα». Ι: α (η Περδικούλα), α2, α3 (αφήνεται από τον πατέρα της στο δάσος. Τη βρίσκει μια Λάμια και την κλείνει σε γυάλινο πύργο), β (το βασιλόπουλο). II'. α1 (σαν ζητιάνα), 81, ε, ε1 (περιστέρι). ΙΙΙ: γ, γ1, γ2, γ6, δ, δ2, ε, ε1 (τρία κυπαρίσσια), ε2 (η μητριά), ε4, ε5, ε6. IV'. α, α1 (χόρτα), α4, γ (τη μητριά), γ1.

36. Παπαχατζή, Κάρυστος, «Η Μάρω». Ι: α, α2, α3 (αφήνεται από τον πατέρα της στο βουνό' εκεί την κάνουν αδελφή τους σαράντα δράκοι. Η μητριά τη μαγεύει με τσαμπί σταφύλι και οι δράκοι τη βάζουν σε χρυσή κάσα), β (το βασιλόπουλο τη βλέπει, την ανασταίνει και την παντρεύεται). Συμφυρμός με το AT 709. ΙΙ: α1, β, β1, γ, γ2 (της ρίχνει κάποιο φόρεμα), 81, ε, ε1. ΙΙΙ: α (η ίδια η μητριά), γ, γ1, γ2, γ3, γ4, γ5, γ6, δ, δ2, ε, ε1 (νερατζιά που απλώνει τον ίσκιο της στο βασιλιά ενώ αγκυλώνει τη βασίλισσα), ε2, ε4 (από την πελεκούδα), ε5, ε6. IV'. α, α1, α2, α4 (τη μητριά).

37. Ρήγας, 14, 59-63, Σκιάθος, «Η Σταχτουμάρω». Η αρχή όπως το AT 510Α. ΙΙ: α, γ1, δ (βελόνα), 81, ε, ε1. ΙΙΙ: α (η κακιά αδελφή), γ, γ6, δ2, ε (από τα κόκαλα), ε1 (λεμονιά που αγκυλώνει την κακιά), ε4 (από τη σχίζα), ε5, ε6. IV: α, α1 (λάχανο), α2, α4, γ (την κακιά αδελφή), γ1.

γ. Κρήτη

38. ΛΑ 510Α, 1, «Η Αθοπιτάλα». Η αρχή όπως AT 510A. Ι: α, α1, β. ΙΙ: α, γ2 (σκαρφαλώνοντας με τα μαλλιά της βασιλοπούλας στο παλάτι), δ (βελόνα την πεθαίνει). ΙΙΙ: Στον τάφο της βασίλισσας φυτρώνει λεμονιά που η μυρωδιά της αποκοιμίζει το βασιλιά, ε4 (από ένα δαυλό), ε5, ε6. IV'. α, α5 (από τις χρυσές τρίχες που έμειναν στο χτένι και που ζήτησε η γριά από το βασιλιά).

39. ΛΑ 2396, 82-102, Ιεράπετρα, «Το Κουτρουλό». Η αρχή όπως το AT 510Α. ΙΙ: α (η κακιά αδελφή με το χρυσόμηλο' πεθαίνει το Κουτρουλό και την κλείνει σε λάκκο). ΙΙΙ: α, ε1 (μια λεμονιά που χαϊδεύει το βασιλιά και

Σελ. 585
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/586.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

αγκυλώνει την κακιά αδελφή), ε4, ε5, ε6. 7F: α (από τρεις χρυσές τρίχες στο χτένι του βασιλιά που δανείστηκε η γριά), γ, γ1.

40. ΛΑ 2844, ,76-78, Άρδακτος Αγίου Βασιλείου, άτιτλο. Η αρχή όπως το AT 510Α. ΙΙ: α (κακές αδελφές), δ (μαγεμένη βελόνα στη βασίλισσα και τη σκοτώνουν). ΙΙΙ: Οι κακές αδελφές θάβουν τη βασίλισσα, ε1 (μια λεμονιά που γέρνει και χαϊδεύει το βασιλιά). IV'. Σκάβουν και βρίσκουν τη βασίλισσα ζωντανή, ο βασιλιάς την παίρνει πίσω.

41. ΑΦ 569, 45-51, Σκάφη Μεραμβέλλου, "Η Αθοκουτάλα". Η αρχή όπως το AT 510A. II'. α (οι αδελφές), δ (και τη ρίχνουν στο πηγάδι). ΙΙΙ: ε1 (λεμονιά), ε4, ε5, ε6. IV'. α (από τη χρυσή τρίχα στο χτένι του), γ, γ1.

42. ΑΦ 629, 25-27, Κριτσά Μεραμβέλλου, "Η Αθοπουτάλα". Η αρχή όπως το AT 510A. ΙΙ: α (οι αδελφές), δ (βελόνα), δ1 (και τη σφάζουν). ΙΙΙ: ε (από το αίμα της Αθοπουτάλας), ε1 (λεμονιά), ε2, ε4, ε5, ε6. IV'. α, α5 (του ζητάει το χτένι του).

43. ΑΦ 638, 7-8, Ηράκλειο, άτιτλο. Η αρχή όπως AT 707.

44. ΑΦ 1340, 11-14, Αποκόρωνας, "Η σταχτοπούτα". Η αρχή όπως το AT 510Α. ΙΙ: α, β (τη βασίλισσα), δ (βελόνα, τη ρίχνει κάτω και νομίζει πως πέθανε). ΙΙΙ: α (η κακιά αδελφή), α2 (ο περιβολάρης βρίσκει τη βασίλισσα λιποθυμισμένη και τη ζωντανεύει). IV'. β, γ, γ1.

45. ΑΦ 1590, 9-12, Κίσαμος, "Το αθοπιττούδικο". Η αρχή όπως το AT 510A. ΙΙ: α, δ (τη βελόνα στις χρυσές τρίχες της βασίλισσας, την πεθαίνει και τη ρίχνει στο ξεροπήγαδο). ΙΙΙ: Από το ξεροπήγαδο βγαίνει χρυσόψαρο και χαϊδεύει το βασιλιά. Η κακιά αδελφή το πετάει στο περιβόλι), ε1, ε4, ε5, ε6. IV'. α, α5 (όταν αυτή δανείζεται τη χτένα του κι αυτός βρίσκει χρυσές τρίχες επάνω), γ, γ1.

46. ΑΦ 1839, 2-5, Κουμάσα Μονοφατσίου, άτιτλο. Ενωμένο με AT 709.

47. ΣΛ Π, 149-152, Ιεράπετρα, άτιτλο. ΙΙ: α3 (η μάγισσα γειτόνισσα), β, β4, ε (την όμορφη βασίλισσα σε λεμονιά). ΙΙΙ: α (η κόρη της μάγισσας γειτόνισσας), ε2 (που όταν περνά ο βασιλιάς τα κλαδιά του τον χαϊδεύουν, όταν περνά η βασίλισσα την τσιμπούν), ε3, ε6. IV: α, γ, γ1.

48. Επ. Κρητ. Σπ. Γ (1940), 310-313, Περιβόλια Κυδωνιάς, "Η Αριστοφάνη". Η αρχή όπως AT 709. ΙΙ: α1 (η μητριά μάγισσα), δ (καρφίτσες), ε, ε1 (περιστέρι). IV'. β (το βασιλόπουλο), β1, β2, γ, γ1.

δ. Κυκλάδες

49. ΑΑ 1684Β, 32-34, Χώρα Αμοργού, "Η Σταχτοπίττουρο". Η αρχή όπως το AT 510A. ΙΙ: α, γ, γ1, δ1, ε, ε1 (περιστέρι). ΙΙΙ: α (η κακιά αδελφή), δ, δ2

Σελ. 586
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/587.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

(αλλά ο βασιλιάς το αγαπάει και το παίρνει κοντά του). IV'. β, β1 (τις καρφίτσες), β2, γ, γ1.

50. Klaar, Christos, 155-159, Φολέγανδρος, "Das der Muttergottes gelobte Kind". H άτεκνη παρακαλεί την Παναγία να της δώσει παιδί κι ας της το πάρει στα δεκατρία του χρόνια. Στην τακτή προθεσμία, τρεις άγιοι το ζητούν κι αναγκάζεται να τους το δώσει' οι άγιοι τη λυπούνται και στέλνουν το κοριτσάκι πίσω. ΙΙΙ: β (η κόρη της άτεκνης), β6 (σταυρό που αν τον φορεί θα βλέπει ακόμα και τυφλή' αν βρεθεί σε δύσκολη θέση, να πέφτουν από το κεφάλι της φλουριά, τριαντάφυλλα, γαρύφαλα κι ό,τι άλλο θέλει). IV: α (το βασιλόπουλο τη βλέπει και την παντρεύεται' όταν εκείνο λείπει ταξίδι, η βασιλοπούλα γεννάει), γ1 (από την κακιά πεθερά και την κακή μαμή), γ6 (της δίνουν θαλασσόνερο), γ7, γ8, δ5 (η μητριά και η μαμή), δ7, η (κάποιος γέρος), η4. V'. Το βασιλόπουλο αρρωσταίνει από τον καημό του νομίζοντας πως η βασιλοπούλα πέθανε. Μοναδικό γιατρικό το ζουμί από τα λουλούδια που πέφτουν από το κεφάλι μιας γυναίκας. Βλέποντας τυχαία την επιγραφή σ' ένα σπίτι ότι μόνο το βασιλόπουλο μπορεί να μπει, του φανερώνεται η βασιλοπούλα, αλλά δεν τον πείθει. Με τη συμβουλή της, βρίσκει τα μάτια της και το σταυρό της στο ντουλάπι που τα είχε βάλει η κακιά πεθερά, α4, α6.

51. Roussel, αρ. 28, Μύκονος, άτιτλο. Ψαράκι ευγνώμον φτιάχνει φωλιά για το πουλί (βασίλισσα μεταμορφωμένη) κι αυτό γεννάει εκεί ένα αγοράκι. Το αγοράκι, μ' ένα μήλο που του έδωσε το πουλί-μάνα να έχει κάτω από το προσκέφαλο του, γλιτώνει από τη μητριά (βγαίνουν φίδια από το μήλο), αλλά τη δεύτερη φορά αυτή καταφέρνει και το σκοτώνει. Το πουλί μ' ένα μπουκαλάκι γιατρικό που του έδωσε το ψάρι, μπαίνει στην κάμαρα ν' αλείψει το παιδί της, αλλά πιάνεται. ΙΙΙ: δ (η μητριά), δ2. IV: β, β1, β2, γ, γ1.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

52. ΙΛ 842, 296-300, Οθωνοί Κέρκυρας, άτιτλο. Η αρχή όπως το AT 709. II: α1 (σαν ζητιάνα), β, β2, β3 (ρίχνει επίτηδες το στάρι και περνά τη νύχτα στο παλάτι ώσπου να το μαζέψει), δ, (τρεις καρφίτσες), ε, ε1. IV: β (το βασιλόπουλο), β1, β2, γ, γ1.

53. ΛΑ 2344, 525-528, Οθωνοί Κέρκυρας, "Η Σταχταρού (ή Σταχταριά)". Η αρχή όπως το AT 510A. ΙΙ: α (αδελφές), δ (παραμάνα), δ1, ε, ε1. IV: β, β1, β2.

54. ΛΑ 2344, 529-532, Ερεικούσα Κέρκυρας, "Η Σταχταρού". Ενωμένο με AT 510A. Όμοιο με το παραπάνω.

55. ΛΦ 165, 5-8, Λευκάδα, "Η Σταχτομάρω". Η αρχή όπως το AT 510A.

Σελ. 587
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/588.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

56. ΛΦ 170, 1-3, Βιταλάδες Κερκύρας, «Η Σταχταρού». Η αρχή όπως το AT 510Α. ΙΙ: α (οι αδελφές), γ, γ1, δ (μια βελόνα), ε, ε1. ΙΙΙ: α (η μία αδελφή), γ, γ1. IV'. β, β1, β2 (και μαθαίνει την αλήθεια), γ (τις κακές αδελφές), γ1.

57. ΛΦ 380, 221-222, Κεφαλλονιά, άτιτλο. Ι: α, α2, β. ΙΙ: α1, γ, γ2 (χτενίζοντας την προγονή της στο γάμο της), δ, ε, ε1. IV'. β, β1, β2, γ (η μητριά), γ1.

58. ΛΦ 587, 87-90, Καβάλος Λευκάδας, «Η κακή μητριά». Η αρχή όπως AT 709.

59. ΛΦ 1373, 3-6, Κεφαλλονιά, «Η Σταχταρού». Η αρχή όπως το AT 510A. ΙΙ: α, β, β1, δ, ε, ε1. ΙΙΙ: α (η κακιά αδελφή), δ, δ2. IV'. α, α5 (ακούγοντας το πουλί να μιλάει), β1, β2, γ, γ1.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

60. ΛΑ 1192, (ΣΜ 22), 117-119, Ηλεία, άτιτλο. Η αρχή όπως AT 510A. ΙΙ: α, δ (βελόνα), ε, ε1. ΙΙΙ: ε (από το πούπουλο του πουλιού που πέφτει), ε1 (που μιλάει). IV'. α, α5 (κόβοντας το δέντρο), γ, γ4 (με θάνατο).

61. ΛΑ 1281, (ΣΜ 111), 294-298, Κυπαρισσία Τριφυλίας, «Η Σταχτομάρω». Η αρχή όπως AT 510A. ΙΙ: α, δ (παραμάνα), ε, ε1. IV: β, β1, β2.

62. ΑΑ 1281, (ΣΜ 111), 521-524, Κυπαρισσία Τριφυλίας, «Η Σταχτομάρω». Η αρχή όπως το AT 510A.

63. ΛΑ 1282, (ΣΜ 112), 172-175, Κυπαρισσία Τριφυλίας, άτιτλο. Η αρχή όπως το AT 709. ΙΙ: α (φθονερές αδελφές), δ3 (την ξανθομαλλούσα), ε1. IV'. α, α5 (από το κελάηδημα του πουλιού), γ, γ1.

64. ΛΑ 1343, (ΣΜ 156), 9-11, Μεγαλόπολη, άτιτλο. Η αρχή όπως το AT 510Α. ΙΙ: α, β1 (σαν διακονιάρα), γ, γ1, δ, ε, ε1. ΙΙΙ: γ, γ6, δ, δ2, ε6.

65. ΛΦ 342, 1-2, Μεσσήνη, «Η Λαψάνα». Ο Αράπης με το υπόγειο πλούσιο παλάτι παντρεύεται τη μικρότερη από τις κόρες του γέρου, γιατί σ' αυτή μόνο ταιριάζει το δαχτυλίδι του. ΙΙ: α (οι αδελφές), β1, β2, δ (τρεις καρφίτσες), ε, ε1. ΙΙΙ: α (η μία). IV'. β (ακούγοντας το τραγούδι του πουλιού), β1, β2, γ, γ1.

66. ΛΦ 571, 1-3, Αχαΐα, «Η Πεντάμορφη». Ενωμένο με το AT 709. ΙΙ: α1, γ, γ1, δ (καρφίτσες), ε, ε1. ΙΙΙ: α. IV'. Το πουλί λέει την ιστορία του, β, β1 (καρφίτσες), β2.

67. ΑΦ 608, 1-6, Πάτρα, «Η Σταχτομάρω». Η αρχή όπως το AT 510A. ΙΙ: α3 (μία γυναίκα), δ, ε, ε1. IV'. β, β1, β2, γ (την κακή γυναίκα), γ1.

68. ΛΦ 626, 6-10, Μεσσήνη, «Η Σταχτομάρω». Η αρχή όπως AT 510A. ΙΙ: α (σπρώχνει τη βασίλισσα στο πηγάδι κι αυτή γίνεται ψάρι-λεμονιά). ΙΙΙ: ε4, ε5, ε6.

Σελ. 588
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/589.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

69. ΛΦ 655, 15-16, Βελίτσα Ολυμπίας, «Η σκύλα η αδελφή». Ι: α, α1, β, β2. ΙΙ: α, β1, β2, γ, γ1, δ, ε, ε1. ΙΙΙ: α, γ. IV: β, β1, β2, γ, γ4 (με κομμάτιασμα).

70. ΛΦ 795, 5-7, Κανδήλα Αρκαδίας, «Οι δώδεκα σκυλοκέφαλοι». Η αρχή όπως το AT 709.

71. ΛΦ 1042, 5-7, Ηλεία, άτιτλο. Η αρχή όπως το AT 709. ΙΙ: α1, δ (τρεις βελόνες), 81, ε, ε1. ΙΙΙ: γ, γ1. IV: β, β1, β2.

72. ΛΦ 1042, 5-7, Ηλεία, «Σταχτομπούτα». Η αρχή όπως το AT 510A.

73. ΛΦ 1070, 34-36, άτιτλο. Ι: α, «2 (δύο αδελφές που τη ζηλεύουν και τη στέλνουν να φέρει ξύλα από το βουνό μακριά για να τη φάει λύκος. Το βασιλόπουλο τη βλέπει και της προτείνει να γίνει γυναίκα του. Για τιμωρία, οι αδελφές τη στέλνουν πάλι στο βουνό να τη φάνε οι λύκοι), β. II: α (οι κακές αδελφές μαθαίνουν από τον ήλιο για το γάμο της) και σαν ζητιάνες, β1 (αδελφή), δ (μαγική βελόνα), ε, ε1 (χρυσό πουλί). ΙΙΙ: α (η μία αδελφή), α1, β, β2 (ότι στεναχωρέθηκε γιατί εκείνος έλειπε), γ, γ1 (ξεραίνει τα λουλούδια), γ4, γ5, γ6, δ, δ2, ε, ε1 (μηλιά), ε4 (ακούγεται φωνή), ε5 (καλόγρια), ε6 (που της κάνει τις δουλειές στο σπίτι). IV: α (περνώντας τυχαία, από το δαχτυλίδι του), γ3 (η όμορφη συγχωρεί την κακιά αδελφή, γιατί η ίδια θα ανέβει στον ουρανό σαν αγία).

74. ΛΦ 1149, 1-3, Φιλιατρά Τριφυλίας, «Η Σταχτομάρω». Ενωμένο με το AT 510Α. Π: α, δ, δ1, ε, ε1. ΙΙΙ: α (η κακή αδελφή). IV: β, β1, β2.

75. ΛΦ 1163, 5-8, Κέρτεζη Καλαβρύτων, «Η Σταχτομάρω». Η αρχή όπως AT 510Α.

76. ΛΦ 1339, 1-5, Μονεμβασία, «Η Ξανθομαλλούσα». Η αρχή όπως AT 709.

ΙΙ. ΛΦ 1350, 1-9, Λεοντάρι Μεγαλοπόλεως, «Άννα η Κατσιάνα». Η αρχή όπως AT 709. ΙΙ: α1, β1 (σαν διακονιάρα), β2, δ (τρεις καρφίτσες), ε, ε1. ΙΙΙ: γ, γ1. IV: α.5 (το πουλί με το τραγούδι του προκαλεί την προσοχή του βασιλιά), β1, β2, γ (τη μητριά), γ1.

78. ΛΦ 1537, 14-23, Πύργος Ηλείας, άτιτλο. Η αρχή όπως το AT 709. 7: α, α1, β, β2. ΙΙ: α (ως μαμή), β1, 81, ε, ε1. ΙΙΙ: α, γ, γ6, ε (από το κοκαλάκι του), ε1 (πορτοκαλιά), ε4, ε5 (ο ξυλουργός), ε6. IV: α, α5 (με το παραμύθι της στο βασιλικό τραπέζι), γ (την κακιά αδελφή), γ2.

79. ΛΦ 1713, 1-3, «Το παραμύθι της Σταχτομπούτας». Η αρχή όπως το AT 510Α. ΙΙ: α, β1, β2, δ (βελόνα), ε, ε1. ΙΙΙ: α (η κακιά αδελφή), γ, γ6, δ2. IV: β (το βασιλόπουλο), β1, β2 (ξανά Σταχτομπούτα), γ, γ4 (με θάνατο).

80. ΛΦ 1784, 2-4, Κυπαρισσία Τριφυλίας, «Η Σταχτομάρω». Η αρχή όπως AT 510A.

Σελ. 589
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/590.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

81. ΛΦ 1785, 10-13, Ανυφί Ναυπλίας, "Η Κόρη του κόρακα που έγινε βασίλισσα". Η αρχή όπως AT 705.

82. ΣΠ 8, 13-15, Κορινθία, "Δια μία μάνα με τις τσούπες". Η αρχή όπως AT 510Α. ΙΙ: α, γ, γ1, δ, ε, ε1. ΙΙΙ: ε, ε1 (κυπαρίσσι), ε4 (από την πελεκούδα), ε6.

83. ΣΠ 27, 15-20, Βελίτσα Ολυμπίας, άτιτλο. Η αρχή όπως AT 709. ΙΙ: α3 (μια τουρκογύφτισσα σταλμένη από τη φθονερή μάνα), 81, ε, ε1. ΙΙΙ: Από ένα κομμάτι του πουλιού, ε6.

84. ΣΠ 29, 10-16, Ριζόμυλος Αιγιαλείας, "Η Σταχτομάρο". ΙΙΙ: ε4, ε6. IV: α, α1 (πίτα), α2, α4.

85. ΣΠ 31, 3-6, Αίγιον Αιγιαλείας, "Σταχτομάρο". ΙΙ: α3 (η γύφτισσα), β1 (τη βασίλισσα), 81 (με μια χρυσή τρίχα) 82. ΙΙΙ: ε, ε1 (μηλιά που σκύβει και προσκυνά το βασιλιά και το παιδί, ενώ σηκώνεται ψηλά όταν περνά η γύφτισσα), ε4, ε6. IV: α, α1 (πίτα), α2, α4.

86. Χριστοδουλόπουλος, 86-90, Μαντινεία, "Το ορφανό κορίτσι και η κακή γριά". ΙΙ: α3 (η κακή γριά μαθαίνει από τον ήλιο πως η ορφανή έγινε βασίλισσα), β1 (σαν ζητιάνα), β2, γ (ότι πουλάει βότανα για μικρά παιδιά), γ1, δ (χρυσή), ε, ε1. ΙΙΙ: α (η κακή γριά), γ, γ1 (την πορτοκαλιά), γ2, γ3. IV: α5 (ο περιβολάρης αναγκάζεται να μαρτυρήσει την αλήθεια), β, β1, β2, γ.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

87. ΛΑ 1193, (ΣΜ 23), 25-30, Φωκίδα, "Η Φουρφουρένια". Η αρχή όπως AT 709. ΙΙ: α, β, β1, δ (βελόνα), ε, ε1. ΙΙΙ: γ, γ1 (και προκαλεί την προσοχή του βασιλιά). IV: β, β1, β2, γ, γ4 (με θάνατο).

88. ΛΑ 1320, (ΣΜ 133), 81, Αγγελόκαστρο Μεσολογγίου, "Ο πατέρας παντρεύει τα κορίτσια του". 7: α, α1, β. ΙΙ: α (σαν γύφτισσα), β, γ, γ1, δ (βελόνα), ε, ε1. ΙΙΙ: ε, ε1 (μηλιά), ε3, ε5, ε6. IV: γ (η γύφτισσα), γ4 (ρίχνεται στα άγρια θηρία).

89. ΛΦ 55, 25-28, Γρανίτσα Αγράφων Ευρυτανίας, "Η Μήλιω, η Ρόιδω κι η Χρυσοφεγγαρούσω". Η αρχή όπως AT 709.

90. ΛΦ 216, 32-34, Νεοχώρι Λαμίας, "Η Σταχτομάρω". Η αρχή όπως AT 510Α. ΙΙ: α, ε, ε1. ΙΙΙ: α, γ6, δ, 82, ε (από τα σπλάχνα του πετιέται η βέρα της καλής βασίλισσας και μπαίνει στο ξύλο που παίρνει η γριά). IV: α, α1, α2, α4, β, γ (την κακιά αδελφή), γ4 (με θάνατο).

91. ΛΦ 236, 30-31, Θήβα, "Η μάνα με τις τρεις κόρες". Η αρχή όπως το AT 510Α.

Σελ. 590
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/591.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

92. ΛΦ 273, 1-4, Φωκίδα, "Η Μάρω και η Καλώ". Ενωμένο με το AT 510A.

93. ΛΦ 567, 19-20, Αττική, "Η αγελάδα". Η αρχή όπως το AT 510A. ΙΙ: α3 (η μάγισσα), δ, ε, ε1 (περιστέρι). ΙΙΙ: γ6, 81, δ2.

94. ΑΦ 604, 1-4, Στυλίδα Φθιώτιδας, "Η Μορφούλα". Η αρχή όπως το AT 510Α. ΙΙ: α (οι κακές), δ (βελόνα), ε, si. ΙΙΙ: ε, ε1 (μηλιά), ε4, ε5, ε6. IV: Η γριά φανερώνει στο βασιλιά την αλήθεια, β, γ (τις κακές), γ1.

95. ΛΦ 1272, 4-7, Τιθορέα Λοκρίδας, "Η Σταχτομάρω". Η αρχή όπως AT 510Α. Π: α (οι φθονερές αδελφές σαν ζητιάνες), β, γ2 (της πουλούν χτένι), ε, ε1. ΙΙΙ: α, ε, ε1 (μηλιά), ε3, ε5, ε6.

96. ΛΦ 1415, 19-23, Προφήτης Ηλίας Βοιωτίας, "Η Σταχτομάρω". Η αρχή όπως AT 510A.

97. ΛΦ 1420, 58-69, Τσουκαλάδες Βοιωτίας, "Η Σταχτομάρω". Η αρχή όπως το AT 51ÛA. ΙΙ: α (οι κακές αδελφές σαν ζητιάνες), β, β1, δ (της μπήγουν μια σακοράφα), 81, ε, ε1. ΙΙΙ: γ (παύει το κλάμα του μωρού), ε (ο κυνηγός σκοτώνοντας το του βγάζει την καρφίτσα), ε1 (μηλιά), ε2 (οι αδελφές), ε4, ε5, ε6 (που της κάνει τις δουλειές" η γριά την τσακώνει και μαθαίνει την ιστορία της). IV'. α (το άρρωστο βασιλόπουλο), α1, α2, α4, γ (τις κακές αδελφές), γ4 (βάζοντας τες στο φούρνο).

98. ΛΦ 1562, 16-20, θέρμον Τριχωνίας Αιτωλίας, "Η Ρόιδω". II'. α (σαν υπηρέτρια), δ (βελόνα), ε, ε1. IV'. β, β1, β2, γ (την κακιά αδελφή), γ4 (με θάνατο).

99. ΣΠ 1, 161-176, Αθήνα, άτιτλο. Η αρχή όπως AT 510A. ΙΙ: α (οι αδελφές σαν γύφτισσες), β (βασίλισσα αδελφή τους), γ, γ2 (κάνοντας να δούνε στην κορυφή του κεφαλιού της αν θα κάνει πολλά παιδιά), δ (της μπήγουν φαρμακωμένη καρφίτσα), ε, ε1. ΙΙΙ: α (η μία αδελφή), γ. IV'. β, β1, β2.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

100. ΛΑ 510Α, 6, Καντιρλί Βιθυνίας, ΒΔ. Μ. Ασία, "Η Σταχτοπίτα". Η αρχή όπως AT 510A. IV: β1, β2.

101. ΛΦ 1659, 6-8, Βουρλά, Δυτ. Μ. Ασία, "Οι τρεις αδελφές". Αδελφές φθονερές επειδή το βασιλόπουλο προτιμά τη μικρότερη. Την κάνουν να διψάσει και σε αντάλλαγμα του νερού της βγάζουν τα μάτια. Το βασιλόπουλο πάλι την προτιμά. Την εγκαταλείπουν στο δάσος, το βασιλόπουλο τη βρίσκει, τη φέρνει στο παλάτι και της βάζει τα μάτια μιας γάτας. Πλένεται έπειτα σε βρύση, ξαναβρίσκει το φως της και γίνεται γυναίκα του βασιλόπουλου. Οι φθονερές αδελφές την πεθαίνουν με φαρμακωμένη κερασιά, αλλά το βασιλόπουλο

Σελ. 591
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/592.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

την ξαναζωντανεύει με αθάνατο νερό. ΙΙ: α (η μία αδελφή ως μαμή), δ (βελόνα), ε, ε1. III: γ (πιάνεται από την πεθερά βασίλισσα). IV'. β1 (η πεθερά), β2, γ, γ1 (τις κακές αδελφές).

102. ΣΠ 92, 19-26, Σμύρνη, Δυτ. Μ. Ασία, άτιτλο. Ι: α, α1 (αδελφές), β, β2. Π: α (αδελφές), β, β1, δ (μαγεμένη βελόνα), ε, ε1 (πέρδικα). ΙΙΙ: γ, γ2 (τον ρωτά για το βασιλιά και το παιδί), γ5. IV', Η πέρδικα πιάνεται, β1, β2.

ΚΥΠΡΟΣ

103. ΛΦ 30, 5-7, Μόρφου, «Η κακή αδελφή». Ι: α, α1, β1 (τον άρχοντα). ΙΙ: α, β (τη μικρότερη), δ (μαγική), ε, ε1 (περιστέρι). ΙΙΙ: γ, γ1 (και τα άνθη), γ2, γ3. IV'. β (ο άρχοντας χαϊδεύοντας το περιστέρι που κάθησε στον ώμο του), β1, β2, γ, γ4 (με θάνατο).

104. ΛΦ 482, 1-4, Καλλιάνα Λευκωσίας, «Η ζηλιάρα αρφή». 7: α (που διώχνεται), α1, β. ΙΙ: α, β, δ, ε, ε1. ΙΙΙ: α. IV: β (χαϊδεύοντας το πουλί), β1 (βλέπει και βγάζει την καρφίτσα), β2, γ, γ2.

105. ΛΦ 1888, 1-14, «Η γριά ζητιάνα και η Σκυλλίτσα». Η αρχή όπως AT 409Α. ΙΙ: α3 (η κακιά βεζιροπούλα), β, β1, β2, δ (βάζει τη μάγισσα), ε, ε1. ΙΙΙ: γ, γ1, γ2 (ακούει τα λόγια του ο περιβολάρης και το λέει στο βασιλιά). IV'. β (πιάνει το πουλί), β1, β2, γ (την κακιά βεζιροπούλα και τη μάγισσα), γ4 (με κρέμασμα).

106. Κληρίδης Π, 7, 13-17, «Η βασιλοπούλα τζ'αι μάισσες». ΙΙ: α, (οι ζηλιάρες αδελφές), β (την αδελφή τους βασίλισσα), δ (βελόνα), ε, ε1. ΙΙΙ: γ, γ2 (και ρωτά αν είναι καλά ο άντρας της και το μωρό της). IV: β, β1, β2, γ, γ4 (με θάνατο).

107. Κληρίδης III, 16, 52-62, Κυθρέα, «Η καστανομαλλούσα». Ενωμένο με AT 310, AT 313C.

Σελ. 592
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/593.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ  AT 403Α και 403Β

Οι Aarne-Thompson περιέγραψαν τον παραμυθιακό τύπο AT 403 σύμφωνα με δύο παραλλαγές από την συλλογή των Grimm, την αρ. 13, Die drei Männlein im Walde (Οι τρεις νάνοι στο δάσος) και την αρ. 135, Die Weisse und die Schwarze Braut (H άσπρη και η μαύρη νύφη). Αυτή η κωδικοποίηση όμως δημιούργησε πολλά προβλήματα κατάταξης σε άλλους εθνικούς καταλόγους, των οποίων το corpus δεν μπορούσε να εναρμονιστεί με τα γερμανικά δεδομένα. Έτσι ο κάθε μελετητής προχώρησε σε κατατάξεις που θα απέδιδαν πιστά τα χαρακτηριστικά των παραλλαγών που αφορούσαν το χώρο που μελετούσε. Όλα αυτά τα προβλήματα είχαν ως αποτέλεσμα μία απόκλιση οτην περιγραφή των υποτύπων του AT 403 από χωρά σε χώρα. Για παράδειγμα, στο γαλλικό κατάλογο, οι Delarue-Tenèze οργανώνουν τους δύο υποτύπους διαφορετικά από ό,τι ο Μέγας στον ελληνικό κατάλογο, καθώς προτείνουν ο καθένας διαφορετικά κριτήρια διαχωρισμού. Αυτό όμως δεν είναι αυθαίρετο, αλλά επιβάλλεται, όπως θα δούμε, από τις ιδιομορφίες των παραλλαγών.

Οι ελληνικές παραλλαγές του παραμυθιακού τύπου AT 403 έχουν καταταχθεί από τον Γ. Α. Μέγα σε δύο υποτύπους, Α και Β, διότι διέκρινε ότι τα μοτίβα που συνθέτουν το γενικό τύπο σχηματίζουν δύο σαφώς διαφορετικές ακολουθίες συνδυασμών, δύο οίκοτυπικά επεισόδια.

Ο τύπος AT 403A παρουσιάζει στην Ελλάδα την εξής μορφή: ένα κορίτσι φέρεται με καλοσύνη σε έναν ταλαίπωρο γέρο ή γριά (που μπορεί να είναι ο Χριστός, η Παναγία, η Μοίρα της κλπ.), και ως ανταμοιβή αποκτάει υπέροχα χαρίσματα: να κλαίει και να τρέχουν από τα μάτια της μαργαριτάρια, να γελάει και να βγαίνουν από το στόμα της τριαντάφυλλα, να περπατάει και να στρώνεται στο πέρασμα της χρυσάφι . Η κακιά αδελφή της, ή ξαδέλφη της, ανταμείβεται από τα ίδια πρόσωπα για την κακία της με απαίσια χαρακτηριστικά: γίνεται άσχημη, γαϊδουροπρόσωπη, από το στόμα της πέφτουν βατράχια, φίδια κλπ. Το θέμα αυτό του καλού και του κακού κοριτσιού αναπτύσσεται ατόφιο και στον τύπο AT 480 (Το καλό και το κακό κορίτσι, βλ. παρακάτω), αλλά οι δύο τύποι διαχωρίζονται σαφώς στη συνέχεια. Έτσι εδώ, ένας βασιλιάς μαθαίνει ή βλέπει τα κάλλη της καλής και αναθέτει στον αδελφό της να την οδηγήσει στο παλάτι για να την παντρευτεί. Μαζί

1. Ως εισαγωγή συναντούμε ενίοτε το συμφυρμό με τον AT 750* και τον AT 760F (τύπους που στη συνέχεια ο Μέγας κατάργησε), όπου μία φτωχή γυναίκα ζυμώνει για την πλούσια αδελφή της και τρέφει τα παιδιά της με χυλό που κάνει πλένοντας στο σπίτι της τ' αλευρωμένα χέρια της. Τα παιδιά της είναι όμορφα και καλά, ενώ της πλούσιας άσχημα και κακά. Τους επισκέπτεται κάποιος, που ανταμείβει τους φιλόξενους φτωχούς και τιμωρεί τους αφιλόξενους πλούσιους.

Σελ. 593
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/594.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ξεκινούν και η κακιά με τη μάνα της, που κατορθώνουν στο δρόμο να ξεφορτωθούν την καλή και να την αντικαταστήσουν με την κακιά και άσχημη. Το μοτίβο εδώ είναι πολύ χαρακτηριστικό: την ταΐζουν ένα αλμυρό φαΐ και δεν της δίνουν νερό όταν διψάσει, παρά μόνον αν δώσει σε αντάλλαγμα τα μάτια της. Έτσι, την αφήνουν στο δρόμο τυφλή ή την πετούν στη θάλασσα. Ο αδελφός δεν τολμάει να μιλήσει και ο βασιλιάς τον βάζει φυλακή και παντρεύεται την άσχημη, παρόλο που έχει ορισμένες αμφιβολίες για την ταυτότητα της. Η τυφλή κοπέλα μετά από περιπέτειες ή μεταμορφώσεις, με τη βοήθεια κάποιων τρίτων προσώπων, καταφέρνει να εξαγοράσει τα μάτια της, ανταλλάσσοντας τα με τριαντάφυλλα (που τα χρειάζεται η κακιά για να ξεγελάει τον βασιλιά) . Ακολουθεί η αποκάλυψη, η τιμωρία, ο γάμος.

Το παραμύθι αυτό έχει 129 παραλλαγές στην Ελλάδα, και δεν παρουσιάζει σημαντικό αριθμό συμφυρμών με άλλα. Εμφανίζεται μόνο του σε 80 περίπου παραλλαγές και συμφύρεται σποραδικά με διάφορους άλλους τύπους από μία ή δύο φορές (π.χ. με τους AT 401B, AT 402, AT 408, AT 410, AT 480, AT 510A, AT 552, AT 709). Παρόλο που από τον St. Thompson θεωρείται σίγουρη η στενή σχέση αυτού του τύπου με τον AT 450 (Ο Αυγερινός και η Πούλια), οι ελληνικές παραλλαγές δε φαίνονται να επιβεβαιώνουν αυτή την άποψη. Οι συμφυρμοί μεταξύ τους είναι ελάχιστοι.

Φαίνεται ότι η αφήγηση αυτή είναι αυτάρκης, καθώς το εισαγωγικό επεισόδιο του καλού και του κακού κοριτσιού παραμένει λειτουργικό μέχρι τέλους. Αυτό οργανώνει λογικά το επεισόδιο της αντικατάστασης της νύφης, αυτό δομεί και το αίσιο τέλος με την ανταλλαγή των ματιών με τα τριαντάφυλλα.

Ο τύπος παρουσιάζει επίσης σημαντικές ομοιότητες με τον AT 533 (The Goose Girl, H Χηναρού). Στο παραμύθι αυτό, έτσι όπως είναι γνωστό από τους Grimm, μία υποψήφια νύφη, στο δρόμο για το γάμο, λόγω μεγάλης δίψας, ανταλλάσει τα πριγκιπικά της ρούχα με μία δούλα, που παίρνει τη θέση της στο γάμο με το βασιλόπουλο. Εδώ συνοδός της και πιστός της σύντροφος είναι ένα άλογο που μιλάει.

Ο παραμυθιακός τύπος AT 403B στις ελληνικές παραλλαγές δε συμπεριλαμβάνει το επεισόδιο με το καλό και το κακό κορίτσι (και εδώ έγκειται η διαφορά με το διεθνή και το γαλλικό κατάλογο). Συνήθως η εισαγωγή του διαπραγματεύεται ιστορίες γυναικείας αντιζηλίας. Η πιο όμορφη και καλή αδελφή παντρεύεται ένα βασιλιά και οι άλλες την ζηλεύουν. Μετά το γάμο βρίσκουν κάποιο τρόπο να μπουν στο παλάτι και να της κάνουν κακό (να τη ρίξουν στο πηγάδι, να την τρυπήσουν με μία βελόνα και να τη μεταμορφώσουν σε πουλάκι, ψαράκι, κ. ά.). Το μοτίβο της

2. Μία παραλλαγή από το Κασμίρ, πανομοιότυπη σε όλες αυτές τις λεπτομέρειες, παραδίδει και ο Ε Cosquin Les contes indiens..., ό.π. βλ. και παρακάτω, σημ. 5.

3. St. Thompson, The Folktale, Berkley University of California Press 1977 ('New York 1946), σ. 117-119.

Σελ. 594
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/595.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

αντικατάστασης της νύφης καθορίζει, πάντα την υπόλοιπη πλοκή. Το πουλί βρίσκει τρόπους να δηλώνει την παρουσία του: τραγουδάει την ιστορία, καίει δέντρα, ενοχλεί με διάφορους τρόπους την αντικαταστάτρια, κλπ. Συνήθως ακολουθούν μεταμορφώσεις της καλής αδελφής, αν είναι πουλί, το σκοτώνουν και από τα κόκαλα του φυτρώνει δέντρο που το καίνε, μέχρι που να βρεθεί τρόπος να αντιληφθεί ο βασιλιάς την αντικατάσταση και να επέμβει.

Οι δύο υπότυποι Α και Β έχουν κοινό το μοτίβο της αντικατάστασης της νύφης, αλλά αυτό που διαφέρει, και επιφέρει μεγάλες διαφοροποιήσεις, είναι η συντακτική θέση της αντικατάστασης μέσα στη πλοκή. Στο AT 403Α κατά κανόνα η αντικατάσταση γίνεται πριν το γάμο, στην ουσία είναι ένα μεταβατικό μοτίβο ανάμεσα στην εισαγωγή και στον έγγαμο βίο της ηρωίδας. Στο AT 403B η αντικατάσταση της νύφης γίνεται κατά κανόνα μετά το γάμο, ίσως και μετά την απόκτηση ενός παιδιού, οπότε τα προηγούμενα επεισόδια μπορούν να προέρχονται από οποιοδήποτε άλλο παραμύθι, πράγμα που επιβεβαιώνεται από την συχνότητα με την οποία ο AT 403B συμφύρεται με άλλους τύπους.' με τον AT 510A (Η Σταχτοπούτα) και με τον AT 709 (Η Χιονάτη). Πρόκειται για παραμύθια με κεντρικό θέμα τη γυναικεία αντιζηλία και που ανήκουν, ως επί το πλείστον, στο θεματικό κύκλο της καταδιωγμένης γυναίκας.

Στις 107 παραλλαγές του ο AT 403B εμφανίζεται αυτάρκης μόνον 17 φορές, είναι δηλαδή ένα παραμύθι που παρουσιάζεται κυρίως ενωμένο με άλλα, ένα παραμύθι που χρησιμοποιείται στην τόσο συχνά επιθυμητή παράταση της αφήγησης.

Τα παραμύθια αυτά είναι διαδεδομένα πέρα από τα όρια του ινδοευρωπαϊκού χώρου, στη Νότια και Κεντρική Αφρική, στους Ινδιάνους της Αμερικής και του Μεξικού, στον Καναδά, στην Ασία, στις Φιλιππίνες κλπ . Τις ινδικές παραλλαγές τους και τη σχέση τους με τις ευρωπαϊκές, μελέτησε ο Emmanuel Cosquin σε μία μονογραφία , όπου αναλύει, σε όλους τους δυνατούς συνδυασμούς, τα μοτίβα που τις συνθέτουν.

Οι παλαιότερες ευρωπαϊκές λογοτεχνικές μορφές αυτού του τύπου παραδίδονται και πάλι από τον Basile τον 17ο αιώνα.

4 Κλασσική για το θέμα της αντικατάστασης της νύφης στη διεθνή προφορική λογοτεχνία παραμένει η μονογραφία του P. Alfert, Das Motif von der unterschobenen Braut in der intemationalen Erzälungsliteratur, Schwerin 1897.

5. Βλ. St. Thompson, ό.π., καθώς και P. Delarue - M. L. Tenèze, Le conte populaire français Maisonneuve et Larose, Paris 1957-1985; τ. 2, σ. 57-58.

6. Ε. Cosquin, Les contes indiens et l'Occident..., ό.π. Η μονογραφία είναι αφιερωμένη στο θέμα της μαγεμένης καρφίτσας (L'épingle enchantée, l'épingle qui métamorphose) και της αντικατάστασης της νύφης (La Fiancée substituée)

Σελ. 595
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/596.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 596
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 577
    34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 403B

    Οι ζηλιάρες αδελφές

    AT: The Black and the White Bride

    Άτιτλο

    Μια φορά ήσαν τρεις αδελφές. Η μία κεντούσε, η άλλη ύφαινε, η τρίτη (που ήταν πολύ ωραία) έκανε τις άλλες δουλειές, πήγαινε για ξύλα και για άλλες. Οι αδελφές όμως τη μισούσαν και την έστελναν όσο το δυνατόν μπορούσαν πιο μακριά για να τη βρει κανένας λύκος για να τη φάει. Μια μέρα την έστειλαν επάνω σ ένα βουνό για να φέρει ξύλα. Μια μέρα την είδε επάνω στο βουνό ένα βασιλόπουλο. Όταν την είδε έτσι στενοχωρημένη (διότι οι αδερφές της την τιμωρούσαν πολύ), τη λυπήθηκε και της είπε ότι θε να την πάρει γυναίκα του. Γυρίζει η κοπέλα στις αδελφές της και το λέει. Αυτές όμως δεν το πίστευαν και για να την τιμωρήσουν την έστειλαν πάλι στο βουνό, σε πιο μακρινό, για να τη φάνε οι λύκοι. Το κορίτσι πήγε πάλι στο βουνό κι εκεί την περίμενε το βασιλόπουλο. Την πήρε και την πήγε στο παλάτι, ενώ οι αδελφές της νόμιζαν ότι την είχαν φάει οι λύκοι, επειδή δεν ξαναγύρισε.

    Περνάει μια μέρα ο ήλιος και καλημερνάει την αδελφή που κεντούσε και της λέει ότι η αδελφή της η μικρότερη είναι στα ανάκτορα βασίλισσα. Τότε αυτή αμέσως ντύνεται σαν ζητιάνα και πάει στα ανάκτορα. Οι αυλικοί δεν την άφηναν. Αλλά η βασίλισσα τη λυπήθηκε και την άφησε να κοιμηθεί στο παλάτι. Ο βασιλιάς εκείνη την εποχή είχε φύγει για πόλεμο. Αυτή η ζητιάνα (η αδελφή της) με τα μάγια που έκανε μεταμόρφωσε τη βασίλισσα σε χρυσό πουλί που κελαηδούσε μέσα στον κήπο και έλεγε "κοιμάται ο βασιλιάς, κοιμάται το παιδί" και της έλεγαν "κοιμάται". Η δε αδελφή της η ζητιάνα μεταμορφώθηκε αυτή σε βασίλισσα και όταν ήρθε ο βασιλιάς και την είδε έτσι απόρησε και της είπε.' "Γιατί είσαι έτσι;" και αυτή του απάντησε! "Επειδή έφυγες εσύ και στενοχωρήθηκα". Μόλις δε έφευγε το χρυσό πουλί από τα δέντρα, αυτά ξεριζώνοντο.

    Αυτό το είπαν οι υπηρέτες στο βασιλιά και αυτός θέλησε να ιδεί το πουλί. Το πρωί λοιπόν παρουσιάστηκε το χρυσό πουλί και είπε! "Καλημέρα, περιβολάκι μου, κοιμάται ο βασιλιάς, κοιμάται το παιδί μου", "κοιμάται", της έλεγαν, και αυτή έλεγε "και εκείνη που με μάγεψε στα γούργουρα να πέσει και το δεντρί να ξεριζωθεί" κι αμέσως το δέντρο έπεφτε. Αυτό το είπε ο βασιλιάς στη βασίλισσα