Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Μπρούσκου, Αίγλη
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:34
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1999
 
Σελίδες:975
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τρίτο τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών του Γ. Α. Μέγα. Υπενθυμίζουμε ότι από το Αρχείο του Γεωργίου Α. Μέγα έχουν ήδη δημοσιευτεί δύο τόμοι. Ο πρώτος, που είναι και ο μόνος που πρόλαβε να δημοσιεύσει ο ίδιος ο συντάκτης του καταλόγου, περιέχει τους Μύθους Ζώων (AT 1-299) . Ο δεύτερος (δημοσίευμα του ΙΑΕΝ αρ. 23), που αποτελεί στην ουσία μία πρόταση επεξεργασίας του καταλόγου του Μέγα, περιλαμβάνει τους παραμυθιακούς τύπους AT 700-749 που αντιπροσωπεύουν το τελευταίο μέρος των Μαγικών Παραμυθιών. Ο παρών τρίτος τόμος περιέχει, πάντα σε αναφορά με τη διεθνή κατάταξη των Aarne-Thompson , τις ελληνικές παραλλαγές των παραμυθιακών τύπων AT 300-499, τύπων που καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος από αυτά που ονομάζουμε Μαγικά Παραμύθια (AT 300-749).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 24.63 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 597-616 από: 982
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/597.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 407A

Σελ. 597
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/598.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 598
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/599.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 407A

Το δαφνοκούκουτσο

AT: The Bayberry Child

Το δαφνοκουκουτσάκι

Μια φορά κι έναν καιρό, ήτανε ένας βασιλιάς και μια βασίλισσα που δεν εκάμνανε παιδιά. Κάθε μέρα η βασίλισσα επαρακάλιεν το θεό να της δώσει ένα παιδί, "θε μου", ήλεγεν "δώσ' μου ένα παιδάκι κι ας είν' και δαφνοκουκουτσάκι". Με τα πολλά εισακούστηκεν η δέηση της κι εγέννησεν ένα δαφνοκουκουτσάκι. Επλημμύρισεν τότες από χαρά το παλάτι, μα αμάν την τρίτη μέρα επήανε να πλύνουν τα μωρόπανα, ήπεσενε και το δαφνοκουκουτσάκι μέσα στο νερό και το χάσανε, θρήνος και οδυρμός και νύχτα απλώθηκαν στο παλάτι κι ούλοι ήτανε απαρηγόρητοι.

Στο μεταξύ, το δαφνοκουκουτσάκι το πήρεν ο ποταμός και το πήεν σε μίαν άλλη χώρα όπου εβασίλευεν άλλος βασιλιάς. Δίπλα λοιπόν στο παλάτι εκείνου του βασιλέ εφύτρωσεν το δαφνοκουκουτσάκι κι έγινε μια δάφνη όμορφη και φουντωτή. Ο βασιλές αυτός είχεν ένα βασιλόπαιδο όμορφο και λεβεντόκορμο. Το 'χαν και καλομαθημένο. Κάθε βράδυ, η δούλα του πήαινε να πιει ένα ποτήρι σερμπέτι. Στα τελευταία όμως ήβγαινεν απ' τη δάφνη μια πανώρια κόρη, ήπινεν του βασιλόπαιδου το σερμπέτι κι ύστερα ήμπαινεν στη δάφνη πάλι. Το κάμε μια, το κάμε δυο, την τρίτη το βασιλόπαιδο ερωτά τη δούλα: "Γιατί δε μου φέρνεις το σερμπέτι πια;" Μα η δούλα δεν είχεν είδηση. Γι' αυτό και το βασιλόπαιδο αποφάσισε να στήσει καρτέρι για να δει ποιος ήπινεν το σερμπέτι.

Τη νύχτα λοιπόν δεν απεκοιμήθη, μα ήκατσεν κι επαραφύλαγεν. Και να σου τα μεσάνυχτα κι έρχεται η κόρη, πα να πιει το σερμπέτι, μα το ξάγρυπνο βασιλόπαιδο δε χάνει καιρό. Την άρπα, τη φιλά και την τσιμπά. Με τα πολλά την εξαπόλυσε κι αυτή πα στη μάνα της, τη δάφνη, και της κράζει: "Μάνα, άνοιξε μου να μπω". Μα η δάφνη ούτε να την ακούσει. "Τσιμπημένη, φιλημένη μες στη δάφνη πια δεν μπαίνει", της αποκρίθηκε. Ήντα να κάμει τότες η κόρη; Μια και δύο πα στο βασιλόπαιδο. "Τι θα γίνω τώρα;" του λε. "Με τσίμπησες, με φίλησες κι η μάνα μου πια δεν με θε". Κι ήκλαιγεν κι εφώναζε. Ήντα να κάμει το βασιλόπαιδο, την εκράτησεν κοντά του. Όμως για κακή τύχη της κόρης έτυχεν αρραβωνιασμένος. Ο βασιλιάς κι η βασίλισσα του λέανε σώνει και καλά να παντρευτεί. Το βασιλόπαιδο αγαπούσεν την κόρη, μα τι να σου κάμει;

Σελ. 599
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/600.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Ένα βράδυ, λοιπόν, πα το βασιλόπαιδο, μαζεύει τριαντάφυλλα και βασιλικούς, κάμνει ένα στεφάνι, της το βάζει κρυφά τη νύχτα, την ώρα που αυτή εκοιμόταν και φεύγει να πα να παντρευτεί. Ξυπνά εκείνη το πρωί και τι να δει; Άφαντο το βασιλόπαιδο. Αρχινά λοιπόν τους θρήνους και τους οδυρμούς και τα μοιρολόγια: "Ρόδα και τριαντάφυλλα και σεις βασιλικοί μου, γιατί μ' αποκοιμίσατε κι έχασα το πουλί μου;" Φεύγει λοιπόν αμέσως προς αναζήτησήν του.

Στο δρόμο που επήαινε συναντά έναν καλόγερο. Τόνε σταματά και του λε. "Καλόγερε, πόσα θες ν'αλλάξομ·ε φορεσιά;" Ο καλόγερος εδέχθη κι ανταλλάξανε τα ρούχα τους. Μόλις η κόρη ήβαλεν τα καλογερίστικα ήγινεν αγνώριστη. Μια και δύο πορεύεται προς αναζήτηση του βασιλόπαιδου. Εκεί που περπατούσε, βλέπει το βασιλόπαιδο καβάλα πάνω σ' ένα κατάμαυρο άλογο. Αμάν την είδεν αυτός δεν την εγνώρισεν και παίρνοντας την για αληθινό καλόγερο την ερωτά. "Μην είδες τίποτις στο δρόμο;" "Ναι", αποκρίθηκεν ο καλόγερος. "Είδα κόρην που κλαιγεν κι εμοιρολόγα κι ήλεγεν: Ρόδα και τριαντάφυλλα και σεις βασιλικοί μου, γιατί μ' αποκοιμήσατε κι έχασα το πουλί μου". Στεναχωρεμένο τότες το βασιλόπαιδο της λε: "Κάτσε στα ξεκάπουλα τ'αλόγου". Αυτή ανέβηκεν χωρίς να χάσει καιρόν και κάθε λίγο και λιγάκι το βασιλόπαιδο την ερωτούσεν. "Μην είδες τίποτα στο δρόμο;" Κι η κόρη ήλεγεν τα ίδια κι εκείνου του καιόταν η καρδιά απ' τη λύπη του. Μα τι να κάμει;

Τέλος εφτάσανε στο μέρος που 'τανε να παντρευτεί. Το βασιλόπαιδο όμως τους είπενε πως χωρίς τον καλόγερο δεν παντρεύεται. Γι αυτό ήμεινεν κι ο καλόγερος στο γάμο και την ώρα που τον επαντρεύανε την ερωτούσεν τα ίδια. Σε μια στιγμή όμως ετσάκωσεν τα μάτια της δακρυσμένα κι αμέσως την εγνώρισεν. Επέταξεν η καρδιά του απ' τη χαρά μα δεν ήδειξεν τίποτις. Μα την ώρα που όλοι αποκοιμήθηκαν, πα και τη βρίσκει, την παίρνει κι εφύγανε μακριά κι έζησαν ευτοί καλά κι εμείς καλύτερα.

Δέσποινα Μ. Δαμιανού, Παραμύθια της Χίου, Χίος 1994 (ΛΦ 1622, 1-4). Το κατέγραψε η Ιουλία Τέττερη, από αφήγηση της Κυριακούλας Βορριά, ετών 60, από τον Κάμπο της Χίου.

Σελ. 600
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/601.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Η γέννηση της ηρωίδας

α: Μια άκληρη γυναίκα' α1: άκληρη γριά' α2: και φτωχιά' "3: άκληρη βασίλισσα' α4: άκληρο ζευγάρι' α5: γέρων α6: άκληρος βασιλιάς' α7: η κόρη μιας φτωχιάς που κλείνεται μέσα στο περιβόλι του βασιλιά.

β: Εύχεται για παιδί κι ας είναι και' β1: δαφνοκούκουτσο· β2: δάφνη' β3: βερυκοκιά' β4: κουκί' β5: λιοκούκουτσο' β6: κουρούνα' β7: μια γλάστρα με βασιλικό' β8: ξυλαράκι' β9: κι ας το πάρουν οι μυρσινιές· β 10: βρίσκει ένα δαφνοκούκουτσο· β11: φτιάχνει κέρινη κούκλα και τη βάζει στο παράθυρο.

γ: Το κουκί το παρασύρει η βροχή' γ1: το ποτάμι' γ2: το ρέμα' γ3: ο διάβολος στο ποτάμι' γ4: πέφτει κατά λάθος στο νερό' γ5: στο ποτάμι' γ6: στην κοπριά' γ7: χάνεται την αυγή' γ8: στο ρέμα' γ9: στο πλύσιμο' γ10: στον περίπατο' γ11: το πετάει κατά λάθος στο χωράφι' γ12: στη ρεματιά' γ13: θυμώνει και το πετάει στο ποτάμι' γ14 στον κήπο του παλατιού' γ15: στη θάλασσα' γ16: στο περιβόλι' γ17: το σπέρνουν την αυγή' γ18: το φυτεύουνε στον κήπο του παλατιού' γ19: το πετάνε οι γειτόνισσες στο περιβόλι του βασιλιά' γ20: το παιδί το παίρνουν οι μυρσινιές' γ21: βγάζει τα φτερά της και πλένει.

δ: Φυτρώνει δάφνη' 81: βάγια' δ2: βερυκοκιά' δ3: πλατάνι' δ4: αποκτά γλάστρα με βασιλικό' δ5: κουρούνα' δ6: κορίτσι' δ7: κουκιά' δ8: μυρτιά.

ε: Απ' όπου βγαίνει' ε1: όμορφο κορίτσι' ε2: πεντάμορφη· ε3: πολύ όμορφη' ε4: που η ομορφιά της στον κόσμο δεν στάθηκε' ε5: με άστρο στο μέτωπο.

ΙΙ. Η αποπομπή της ηρωίδας από το δέντρο

α: Η κοπέλα που βγαίνει από το δέντρο' α1: ρίχνει αλάτι στο φαγητό του βασιλιά' α2: τρώει από το φαγητό του' α3: τρώει και ρίχνει αλάτι' α4: ρίχνει αλάτι και χώμα' α5: παίρνει από το φαγητό του υπηρέτη του βασιλιά' α6: τρώει τα φρούτα του περιβολιού' α7: πίνει το σερμπέτι του' α8: τρώει το γλυκό του βασιλιά' α9: τρώει το φαγητό και μετατοπίζει το καντήλι του' α10: τη μεταφυτεύει στο βασιλικό περιβόλι του' α11: τη βλέπει το βασιλόπουλο' α12: συγυρίζει το δωμάτιο του.

β: Το βασιλόπουλο παραφυλάει και την πιάνει μόνο του' β1: την πιάνει ο μάγειρας' β2: το βασιλόπουλο κι ο περιβολάρης.

γ: Το βασιλόπουλο την τσιμπάει, τη φιλάει και το δέντρο αρνείται να τη δεχτεί πάλι' Γ1: περνάει τη νύχτα μαζί της' γ2.' την κρατά κοντά του' γ3: τη ζητά σε γάμο.

δ: Την αφήνει κοιμισμένη στα λουλούδια και φεύγει' 81: στο δωμάτιο του' δ2:

Σελ. 601
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/602.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

στα φρούτα' 83: με πουκάμισο από τριαντάφυλλα' 84.' με στεφάνι από τριαντάφυλλα' 85: αγοράζει τη γλάστρα με το βασιλικό.

ε: Πηγαίνει στην αρραβωνιαστικιά του' ε1: στον πόλεμο' ε2: στο κυνήγι' ε3: να παντρευτεί' ε4: φεύγει και την αφήνει' ε5: και της λέει να ψάξει να τον βρει' ε6: όταν γυρίζει σπίτι του τον φιλά η μάνα του και την ξεχνά' ε7: ο νονός του' ε8: πάει στο παλάτι και ξαναγυρίζει, αλλά δεν τη βρίσκει' ε9: την παίρνει μαζί του και γίνεται ο γάμος' ε10: τη ζητά σε γάμο.

ΙΙΙ. Η αναζήτηση

α: Η κοπέλα ξυπνάει και παραπονιέται στα λουλούδια' α1: στα φρούτα' α2: ξυπνά και βρίσκει το σπίτι χαλασμένο' α3: και κλαίει· α4: μένει στο δωμάτιο του όπου πάει η αρραβωνιστικιά του και της καρφώνει καρφίτσα στο κεφάλι.

β: Ξεκινά να βρει το βασιλόπουλο και στο δρόμο συναντά' β1: ένα καλόγερο που της δίνει τα ρούχα του' β2: έναν παπά' β3: διακονιάρη' β4: καλογεράκι' β5: τσομπάνο' β6: δερβίση' β7: άλατα' β8: γέρο' β9: κηπουρό που της δίνει ράσα' β10: καταφεύγει σ' έναν τσομπάνο' β1 1 : σε μια γριά' β12.' κλειδωμένη στο δωμάτιο του βασιλιά τη ρίχνουν έξω από το παράθυρο' β13: ξεκινά να βρει το γιο της νύχτας' β14: άλλο.

γ: Συναντά το βασιλόπουλο' γ1: στο δρόμο και την παίρνει μαζί του' γ2: παρευρίσκεται στο γάμο του· γ3: πηγαίνει στη διάρκεια του γάμου και την παίρνει στην κάμαρα του' γ4: πηγαίνει στο παλάτι σαν γιατρός για το βασιλιά' γ5: φτάνει πριν το γάμο και το βασιλόπουλο την κρατά για να του τραγουδά' γ6: πηγαίνει στο παλάτι του μετά από περιπέτειες· γ7.' παντρεύεται τον τσομπάνο· γ8: το βασιλόπουλο αρρωσταίνει από τον καημό του' γ9: μαρτυράει στη μάνα του το μυστικό της.

δ: Αποκαλύπτει την ταυτότητα της στη διάρκεια του γάμου· 81: και σκοτώνεται' 82: σκοτώνεται και το βασιλόπουλο' 83: παντρεύεται αυτή το βασιλόπουλο' 84: το βασιλόπουλο σκοτώνει την αρραβωνιαστικιά του, παίρνει την ηρωίδα και φεύγουν δ5: του στέλνει φαγητό όπου έχει βάλει αυτά που του πήρε για αναγνώριση· 86: το δαχτυλίδι του' 87: μαλώνει την αδελφή του' 88: πάει να κρεμαστεί και τη γλιτώνει το βασιλόπουλο και την παντρεύεται' 89: μετά το γάμο του βασιλιά μένει κοντά του' 810: ανασταίνει το βασιλιά με το αθάνατο νερό κι ακολουθεί γάμος· 811: ξεμαγεύεται ο βασιλιάς κι ακολουθεί γάμος.

Σελ. 602
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/603.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. Hahn 1, 21, 163, (Pio, 72), Γιάννενα, "Το δαφνοκούκι". Γ. α4, β, β1, γ4, δ, ε. ΙΙ: α, α3, β, γ, δ, ε. ΙΙΙ: α, β, β6, γ, γ1, γ2, 83.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

2. ΛΑ 1268, (ΣΜ 98), 3-5, Λάρισα, "Το κουκουτσόδαφνο". 7: α4, β, β1, γ, γ17, δ, ε, ε2. ΙΙ: α, α1, β (ο μικρότερος από τους τρεις), γ, δ, ε. ΙΙΙ: β, β5, γ, γ2, δ, δ1, (κρεμιέται, αλλά την ανασταίνει η μάνα της).

3. ΛΑ 1269, (ΣΜ 99), 25-26, Λάρισα, άτιτλο. Ι: α7. ΙΙ: α, α3, β, γ, δ, ε. ΙΙΙ: α, β, β1, γ, γ1, γ2, δ, 87.

ΘΡΑΚΗ

4. ΙΛ 725Α, 216-223, Λαγοθήρες Συλημβρίας (σημ. Τουρκία), άτιτλο. Ι: α4, β1 1, γ. ΙΙ: α, α2, γ1, δ4, ε8. ΙΙΙ: β6 (ντύνεται), γ, γ1, γ2, δ, δ1, 82 (τους ανασταίνει μια αραπίνα), 87.

5. ΛΑ 186, 209-211, Αίνος (σημ. Τουρκία), "Η γλάστρα με το βασιλικό". Ι: α4, β, β7, δ4, ε4. ΙΙ: α, α11, β, δ1, δ5, ε1. ΙΙΙ: α4, β12, Τ8, 812.

6. Θρακικά 16, 214-216, Συλημβρία (σημ. Τουρκία), "Η Δάφνη και το βασιλόπουλο". 7: α, β, β1, γ8, δ, ε, ε1. ΙΙ: α, α2, β, γ, ε8. ΙΙΙ: α, β, β1, γ8, δ.

Ι. Θρακικά 17, 39, 100-103, Σηλυμβρία (σημ. Τουρκία), "Η κόρ' της δάφνης και το βασιλόπουλο". 7: α, β, β1, γ2, δ, ε, ε1. ΙΙ: α, α2, β, γ, ε8. ΙΙΙ: α, β, β1, γ8, δ, 87.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

8. ΛΑ 2299, 18-20, Μουδανιά Χαλκιδικής, "Το δαφνοκούκουτσο". 7: α, β, β1, γ13 (στο περιβόλι), δ, ε. ΙΙ: α, α1, β, γ, δ, ε. ΙΙΙ: α, β, β1, γ, γ1, γ2, δ, δ1, δ2.

9. Σπανδωνίδης, 90-92, "Του δαφνοκούκουτσου". 7: α1, β, β1, γ3, 83, ε, ε1. ΙΙ: α, α1, β, γ2, 8, ε4. ΙΙΙ: β, β1, γ4, γ8, δ, 87.

Σελ. 603
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/604.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

10. ΛΑ 1288, (ΣΜ 118), 65, Μεσαγρός Λέσβου, άτιτλο. Ι: α, β, β5, γ6, 81, ε. ΙΙ: α, α12, β, γ1, 8, ε. ΙΙΙ: α, β, β9, γ, γ1, γ2.

11. ΛΑ 2457, 109-112, Πυργί Χίου, άτιτλο. Ι: α7, 87. ΙΙ: α12, β, δ, ε. ΙΙΙ: β, β1,γ,γ1,γ2, δ, δ1, 82.

12. ΛΦ 1622, 1-4, Κάμπος Χίου, "Το δαφνοκουκουτσάκι". 7: α3, β, β1, γ4, δ, ε, ε1. ΙΙ: α, α7, β, γ, δ5, ε. ΙΙΙ: α, β, β1, γ, γ1, γ2, δ, δ7.

13. Folk-Lore XI, 339-340, Λέσβος, "The Laurel girl". 7: α, β, β1, γ, δ, ε. ΙΙ: α, α1, β, γ, δ, ε.

14. Αναγνώστου, 4, 191-194, (ΛΑ 2586, 15), Λέσβος, "Η Μυρσινιώ ή του καλουγερέλ'". 7: α, β, β9, γ20, ε. ΙΙ: α, α1, β, γ, 8. ΙΙΙ: α, β, β1, γ, γ1, γ2, δ.

β. Δωδεκάνησα

15. ΙΛ 690Α, 193-199 (Δωδεκ. Αρχ. Α' (1955), 166-174), "Η θιδοκουκουτσά". 7: α1, β, β4, γ7, δ7, ε, ε1. ΙΙ: α, α1, β, γ, δ, ε. ΙΙΙ: α, β, β8, γ, 84, δ7.

16. ΛΑ 2193Β, 272-280, Τήλος, άτιτλο. 7: α5, δ6, ε2. ΙΙ: α11, γ1, δ, ε. ΙΙΙ: α,

β, β1, γ, γ1, γ2, δ, δ7.

17. Dawkins 45 Stories, 16, 207-211, Κάλυμνος, "Η Δάφνη". 7: α1, β, β1, γ19, δ, ε, ε2. ΙΙ: α, α6, β2, γ, δ, ε. ΙΙΙ: β, β2, γ, γ2, δ, 87.

γ. Εύβοια-Σποράδες

18. Πέρδικα, 17, 205-211, Σκύρος, "Η Μαρδίτσα". Γ. γ22, δ (εκεί που πέφτουν οι σταγόνες αίμα), ε. ΙΙ: α13, αναγνώριση. Ενωμένο με AT 709, AT 403, AT 405.

19. Ρήγας, 22, 79-80, Σκιάθος, "Η κουρούνα". 7: α, β, β6, ε, ε1. ΙΙ: α11, γάμος, περιπέτειες με την πεθερά της κλπ.

δ. Κρήτη

20. ΛΦ 596, 1-4, άτιτλο. 7: α, β, β1, γ12, δ, ε, ε1. ΙΙ: α, α1, β, γ, ε8. ΙΙΙ: β11, γ8, δ, δ6, 87.

21. ΛΦ 1217, 13-15, Ρέθυμνο, "Ο γαστρωμένος βασιλιάς". Γ. α6, 86 (το γεννάει). ΙΙ: α, α5, β, γ, δ, ε. ΙΙΙ: α, β, β3, γ, γ1, δ, δ7, δ9.

22. Επ. Κρητ. Σπ. Α' (1938), 524-526, Σητεία, "Το δαφνοκούκι". 7: α, β, β1, γ5, δ, ε. ΙΙ: α, α4, β, γ, δ, ε. ΙΙΙ: α, β, β4, γ, δ, δ4, 87.

23. Επ. Κρητ. Σπ. Δ' (1941), αρ. 8, Περιβόλια Κυδωνίας, "Το δαφνοκουκουτσάκι". 7: α5, β, β1, γ18, 8, ε. ΙΙ: α, α3, β, γ, γ3.

Σελ. 604
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/605.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ε. Κυκλάδες

24. ΛΑ 1392, 14, 113-120, Τήνος, "Η Δάφνη". Ι: α4, β, β1, γ6, δ, ε, ε1. ΙΙ: α, α8, β, γ, δ, ε. ΙΙΙ: α, β, β1, γ, γ1, δ, 83.

25. ΛΑ 1392, 20, 121-124, "Ο βασικός". Ι: α1, β, β7, γ, δ4, ε. II: α, α2, β, δ1, ε2. ΙΙΙ: α4, β16 (ατελές).

26. ΣΠ 123, 18-20, Οία θήρας. Ι: α, β, β2, δ, ε. ΙΙ: γ, δ.

27. Roussel, αρ. 27, Μύκονος, άτιτλο. Γ. α1, β, β7, 84, ε4. ΙΙ: α, α2, και μετατοπίζει το καντήλι, β, δ6, δ1, ε1. ΙΙΙ: η αδελφή του βασιλόπουλου κάνει κακό στην κόρη, ο Ήλιος ή το ίδιο το βασιλόπουλο την ανασταίνουν, δ7.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

28. ΛΑ 2276, 289, Μεγανήσι Λευκάδας, "Η Δάφνη". Ι: α, β, β 12, γ, γ9, δ, ε, ε1. ΙΙ: γ (ατελές).

29. ΛΦ 329, 2-3, Πάλη Κεφαλληνίας, άτιτλο. Ι: α8, ε. ΙΙ: α11, γ3, εΐΐ. ΙΙΙ: γ8, 87.

30. ΛΦ 506, 1-3, Κέρκυρα, "Η βερυκοκιά". Ι: α4, β, β3, γ14, δ2, ε, ε3. ΙΙ: α, α1, β, γ, δ, ε3. ΙΙΙ: α, β, β1, γ3, 8, δ7.

31. Λαογρ. ΙΑ', 420-423, Λυκούδι Ζακύνθου, "Η βασιλοπούλα που ήτανε στο χρυσό κλουβί". Ι: Μια κόρη ήταν στο χρυσό κλουβί. ΙΙ: α, α2, β, 81, ε12. ΙΙΙ: β10, γ8 (ζητά φαγητό από όλα τα μέρη), 85, 87.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

32. ΛΑ 407Α, 8, Σπάρτη, άτιτλο. Ι: α, β, β8, γ13, 8, ε. ΙΙ: α, α1, β, 83, ε. ΙΙΙ: α1, β, β6, γ, γ1, γ8, δ, 83.

33. ΛΦ 1083, 3-4, Οίτυλον Μάνης, "Το δαφνοκούκουτσο". Ι: α1, β, β1, γ5, δ, ε, ε2. ΙΙ: α, α1, β (το μικρότερο βασιλόπουλο), γ, ε9.

34. ΛΑ 1114, 306, Κορώνη Πυλίας, "Η Δαφνούλα". Γ. α, β, β1, γ, γ5, δ, ε. ΙΙ: α, α1, β, γ, δ, ε. ΙΙΙ: α, β, β5, γ, γ3, δ, δ1, δ2.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

35. ΛΑ 407Α, 7, Αράχωβα, άτιτλο. Ι: β1, γ10, δ, ε, ε1. ΙΙ: γ. ΙΙΙ: β, β5, γ11.

36. ΛΦ 1016, 1, Αίγινα, "Η Δάφνη". Γ. α, β, β1, γ12, δ, ε, ε2. ΙΙ: α, α1, β, γ, ε9.

Σελ. 605
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/606.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

37. ΛΦ 1391, 10-12, Σαλαμίνα, "Ο αλατάς". Ι: Αρχή ασαφής. ΙΙ: δ. ΙΙΙ.· β, β7, γ5, δ, δ1, 82.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

38. ΚΜΣ, 2, 1-13, Κιρκιτζές, Δυτ. Μ. Ασία, "Το δαφνοκούκουτσο". Ι: α5, β, β1, γ1, δ, ε, ε2. ΙΙ: α, α1, β, γ, δ, ε4. ΙΙΙ: α, β, β8 (που τη συμβουλεύει, να πάει στην ηλιομάνα), γ8, 811, δ7.

39. Επιφανίου-Πετρ. Γ', 90-105, Σμύρνη, Δυτ. Μ. Ασία, "Δαφνοκουκουτσίτσα". Ι: α, β, β1, δ, ε, ε1. ΙΙ: β, γ, ε5. ΙΙΙ: β, γ6, 87, 812.

ΚΥΠΡΟΣ

40. Κληρίδης II, 4, 7-10, Δίκωμο Κηρύνειας, "Η μερτσινιά". Ι: δ8, ε. Π', α, α1, β1, ε8, γ20, 87.

41. Κληρίδης Π, 5, 10-11, Λευκωσία, "Ο δαφνόκοκκος". Ι: α3, β, β1, γ10, δ, ε, ε1. ΙΙ: α, α1, β. IIL 87.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Ο τύπος AT 407A ανήκει στην κατηγορία των Supernatural and enchanted husband (wife) (AT 400-424) του Διεθνούς Καταλόγου. Αρχίζει με την ευχή για ένα παιδάκι, ας είναι και δαφνοκούκουτσο, βερυκοκιά, λιοκούκουτσο, γλάστρα με βασιλικό, κλπ. Το θέμα έχει τη σοβαρή του πλευρά - την αγωνία για την ατεκνία αλλά περιλαμβάνει και την αστεία (οι υπερβολές της περιποίησης του "μωρού" γίνονται πολλές φορές αιτία να χαθεί), ή την ψυχολογική (η ζήλια ή η περιφρόνηση των άλλων γυναικών κάνει τη μάνα να πετάξει το δαφνοκούκι).

Στους δύο ελληνικούς οικότυπους που παρουσιάζουμε, το παιδί που προέρχεται από μια τέτοια ευχή είναι συνήθως κορίτσι (AT 407A και AT 409Α) και σπανιότερα αγόρι, και τότε έχουμε το διαδεδομένο σ' όλη την Ευρώπη τύπο AT 700 (Ο Κοντορεβνθοΰλης, βλ. ανάλυση στον πρώτο τόμο του Καταλόγου AT 700-749). Η πολύ σύντομη συμβίωση με τη μάνα ίσως υποδηλώνει τη συνένωση δύο άσχετων καταρχήν θεμάτων: της ευχής της άτεκνης μάνας να αποκτήσει παιδί και της

Σελ. 606
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/607.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

όμορφης κοπέλας που ζει μέσα στο δέντρο. Ο Dawkins παρατηρεί ότι στις ελληνικές παραλλαγές η κόρη δεν είναι η ίδια δέντρο αλλά ότι κατοικεί στο δέντρο, κι αυτό το θεωρεί ελληνική αναπαράσταση, σε αντίθεση με την περσική, ή γενικότερα ανατολική θεώρηση, σύμφωνα με την οποία πηγές και δέντρα λατρεύονται για την ομορφιά τους ως ανθρώπινα όντα. Η ανθρωπινή υπόσταση της ηρωίδας σταθεροποιείται μέσα από διάφορες δοκιμασίες, κυρίως της ερωτικής της ωρίμανσης , Το θέμα παρουσιάζει μια αξιοσημείωτη σταθερότητα, ιδιαίτερα στο θέμα της γνωριμίας με το βασιλόπουλο. Χαρακτηριστικοί είναι οι έμμετροι στίχοι που πάντα χρησιμοποιούνται. Το τέλος είναι συνήθως αισιόδοξο: οι δύο νέοι παντρεύονται. Υπάρχουν ωστόσο και τραγικές εκδοχές: κάποτε η κόρη και κάποτε και οι δύο ήρωες αυτοκτονούν.

1. Α. Αγγελοπούλου, Οι παραμυθοκόρες, Εστία, Αθήνα 1991, σ. 280.

Σελ. 607
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/608.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 608
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/609.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 408

Σελ. 609
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/610.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 610
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/611.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 408

Τα τρία κίτρα

AT: The Three Oranges

Delarue-Tenèze: Les trois oranges

H Μάγισσα

Μια φορά και ένα καιρό ήτανε ένας βασιλιάς και μια βασίλισσα. Δεν κάνανε παιδιά. Μια μέρα, νύχτα παρακάλεσε το θεό να της δώσει ένα αγοράκι. Κι έλεγε η βασίλισσα: "αν ο θεός μου δώσει ένα αγοράκι, θα κάνουμε όλες τις βρύσες να τρέχουν τρεις μέρες και τρεις νύχτες μέλι, γάλα και βούτυρο". Τους άκουσε ο θεός και τους έδωσε ένα αγοράκι. Αυτοί από τη χαρά τους ξέχασαν το τάμα τους.

Το παιδί μεγάλωσε και πήγαινε σχολείο. Μια μέρα το συνάντησε μια γυναίκα και του είπε: "Παιδάκι μου, να πεις στη μάνα σου το τάμα που έταξε δεν το έκανε και αυτό που της έδωσα θα της το πάρω". Το παιδί το ξέχασε να το πει στη μάνα του. Την άλλη μέρα, το συναντάει πάλι και το ρωτάει αν το είπε. Και το παιδί είπε πως το ξέχασε. Η γριά του λέγει να μην το ξεχάσει να το πει. Το παιδί το είπε στη βασίλισσα, μα αυτή και πάλι δεν το υποψιάστηκε. Παρουσιάστηκε το βράδυ στον ύπνο της και της είπε: "Κυρά μου, το τάμα που έταξες δεν το έκανες και το παιδί που σου έδωσα θα σου το πάρω". Σηκώθηκε ταραγμένη και είπε στο βασιλιά: "Βασιλιά μου, μου είπε η Παναγία στον ύπνο μου ότι θα μας πάρει το παιδί γιατί δεν κάναμε το τάμα μας". Την άλλη μέρα έκαναν τις βρύσες να τρέχουν τρεις μέρες και τρεις νύχτες μέλι, γάλα, βούτυρο. Πήρε όλος ο κόσμος και μια γριά δεν πρόφτασε να πάρει. Πήγε στο τέλος μ' ένα τσουκαλάκι και μάζευε με το δάχτυλο της μέλι από την κάνουλα της βρύσης. Δίπλα στη βρύση ήταν μια μάντρα ψηλή και καθότανε το βασιλόπουλο και κοίταζε τη γριούλα που μάζευε το μέλι. Έξαφνα της πέταξε μια πέτρα και της έσπασε το τσουκαλάκι με το μέλι. Σηκώνει τα μάτια της η γριά και βλέπει το βασιλόπουλο και του λέει: "Τι να σου πω παιδάκι μου, να σε καταραστώ, είσαι βασιλόπουλο. Σε καταριέμαι να πας να βρεις την Τρισεύγενη, τα τρία κίτρα". Το παιδί μόλις το άκουσε, έτρεξε στο σπίτι του, πήρε το άλογο του, το σπαθί του κι ένα παγούρι νερό, αποχαιρέτησε τους γονείς του και πάει να βρει την Τρισεύγενη. Οι γονείς του δεν τον αφήνανε. Του έλεγαν, "βρε καλέ μου, βρε κακέ μου, μην πας γιατί έχουνε πάει και άλλοι πολλοί και δεν ξαναγυρίσανε". Μα αυτός δεν άκουγε κανένα. Και έφυγε.

Σελ. 611
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/612.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Δρόμο παίρνει, δρόμο αφήνει φτάνει σ' ένα ψηλό βουνό και βλέπει μια γριά να κρέμεται σε ένα αμυγδαλότσουφλο και της λέει: "Ώρα καλή σου, γερόντισσα!". "Καλώς το παλικάρι! Αν δεν μου έλεγες ώρα καλή γερόντισσα, θα σ' έτρωγα". "Και συ, αν δε μου έλεγες καλώς το παλικάρι, θα σε έκοβα με το σπαθί μου". "Τι θέλεις, παιδάκι μου, εδώ που ήρθες,'" "Κυρά μου, μια χάρη σου ζητώ. Να μου πεις που είναι η Τρισεύγενη, τα τρία κίτρα". "Αχ παιδί μου, μεγάλη χάρη μου ζητάς και δεν θα μπορέσω να στην κάνω. Πάρε αυτό το χτένι και πήγαινε στο παραπάνω βουνό. Εκεί είναι η αδελφή μου, να της το δώσεις και να της πεις χαιρετίσματα πολλά. Μην ξεχάσεις να της πεις ό,τι μου είπες εμένα γιατί θα σε φάει. Και μετά να της πεις για την Τρισεύγενη και ίσως ξέρει αυτή να σου πει".

Το παιδί ευχαρίστησε τη γριά και δρόμο παίρνει δρόμο αφήνει, φθάνει στο πιο ψηλό βουνό, στην άλλη αδελφή. Άνοιξε την πόρτα και βλέπει να κρέμεται μια γριά σ' ένα αμυγδαλότσουφλο. "Ώρα καλή, γερόντισσα!". "Καλώς το παλικάρι! Εάν δε μου έλεγες ώρα καλή κλπ. Τι θέλεις, παιδί μου, εδώ που ήρθες;" "Μια χάρη σου ζητώ, να μου πεις που είναι η Τρισεύγενη". "Μεγάλη χάρη μου ζητάς. Το βλέπεις εκείνο το βουνό, εκεί είναι η άλλη μου αδελφή. Να μην της πεις ό,τι είπες εμένα, γιατί πανίζει με τα στήθια της το φούρνο και δεν μπορεί να σου μιλήσει. Σκίσε από το σακάκι σου ένα κομμάτι και πάνισε το φούρνο. Ρίξε τα ψωμιά και αυτή για το καλό που θα της κάνεις, θα σε ευχαριστήσει. Πάρε και αυτήν την τσατσάρα και πες της,χαιρετισμούς από την αδελφή σου".

Την ευχαρίστησε το βασιλόπουλο κι έφυγε. Δρόμο παίρνει, δρόμο αφήνει, φτάνει στο παραπάνω το βουνό. Βλέπει τη γυναίκα να πανίζει το φούρνο. Αμέσως κάνει όπως του είχε πει η γριά. Και εκείνη δεν ήξερε πως να τον ευχαριστήσει. "Τι καλό θέλεις να σου κάνω για το καλό που μου έκανες;" "θέλω να μου πεις που είναι η Τρισεύγενη". "Το βλέπεις εκείνο το βουνό; Εκεί είναι ένα δέντρο, που έχει τρία κίτρα. Από κάτω το φυλάνε τρία λιοντάρια. Μόλις πας, θα πάρεις έξι κριάρια, θα τους ρίξεις τα τρία, θα ανεβείς, θα κόψεις τα τρία κίτρα και θα ρίξεις και τα άλλα τρία κριάρια και θα φύγεις. Όταν θα κόβεις τα κίτρα, κάθε κίτρο θα έχει και από μια κοπέλα, να τα ρίξεις σε πολύ νερό". Το παιδί ευχαρίστησε τη γυναίκα κι έφυγε.

Έκανε όπως του είπε και πήρε τα κίτρα. Το παιδί δεν καρτερεύτηκε κι έκοψε το ένα. Πετάχτηκε μια ωραία κοπέλα και ζητούσε νερό. Της έδωσε από το παγούρι αλλά δεν της έφτασε και πέθανε. Αυτός λυπήθηκε. Προχώρησε πιο πέρα, βρήκε ένα αυλάκι με νερό, έκοψε και το άλλο το κίτρο. Πετάχτηκε κι άλλη μια κοπέλα. Μα και πάλι δεν της έφτασε το νερό και πέθανε. Έφυγε πάλι λυπημένος, ώσπου βρήκε μια στέρνα με νερό, έκοψε και το τρίτο κίτρο. Βγήκε μια κοπέλα και ζητούσε νερό. Την έριξε μέσα, ήπιε πολύ νερό, έπλεε και του λέει! "Ντρέπομαι, πως να βγω γδυτή;" Έβγαλε το παλτό του και την τύλιξε. Και της λέει ν' ανέβει σ' αυτό το κυπαρίσσι και να περιμένει έως ότου φέρει βασιλικά ρούχα και άμαξα. Έφυγε το βασιλόπουλο και η Τρισεύγενη έμεινε μόνη στο κυπαρίσσι. Σ' αυτήν τη στέρνα πήγαινε μια αραπίνα και έπαιρνε νερό. Καθώς κοίταξε στη στέρνα βλέπει να γυαλίζει

Σελ. 612
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/613.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

η ομορφιά της και λέει: "Χα, χα, χα, τι ωραία που είμαι και δουλεύω!" Τ' άκουσε η Τρισεύγενη από πάνω και γέλασε. Σήκωσε τα μάτια της ψηλά η αραπίνα και της λέει'. "Εσύ είσαι στη στέρνα και νομίζω πως είμαι εγώ. Τι κάνεις εκεί πάνω που είσαι;" "Κάθομαι και περιμένω το βασιλόπουλο να μου φέρει τη βασιλική άμαξα και τα βασιλικά ρούχα και θα με πάρει γυναίκα του". "Κατέβα γρήγορα", της λέει η αραπίνα. "Όχι", λέει η Τρισεύγενη. Δε χάνει καιρό η αραπίνα, ανεβαίνει και την πετάει στη στέρνα. Γδύνεται εκείνη και φοράει το παλτό. Η Τρισεύγενη γίνεται ένα ψαράκι μέσα στη στέρνα. Έρχεται το βασιλόπουλο με τη βασιλική άμαξα και τι να δει, μια αραπίνα. "Τι έγινες έτσι και μαύρισες;" της λέει. "Από τη στενοχώρια μου". "Αν θα σε πάω στο παλάτι θ' ασπρίσεις;" "Και βεβαία, αν δε με στενοχωρείς, θα γίνω όπως ήμουνα". Το βασιλόπουλο πολύ στενοχωρημένο, την πήρε και πήγε στο παλάτι και δεν έβγαινε καθόλου έξω από τη στενοχώρια του. Το έμαθε όλος ο κόσμος για τη στενοχώρια του.

Μια κοπέλα πάει στη στέρνα να πάρει νερό και μέσα στον κουβά της μπήκε ένα ψαράκι. Βάζει το χέρι της να το πιάσει και εκείνο τη χάιδευε. Σκέφτηκε να το πάει στο βασιλόπουλο επειδή ήταν πολύ στενοχωρημένο. Μόλις το πήρε ο βασιλιάς, το ψαράκι άρχισε να τον χαϊδεύει. Μόλις πήγαινε η αραπίνα άνοιγε τ' αγκάθια του και την τσιμπούσε. Διάταξε το βασιλόπουλο να βάλουν το ψαράκι σ' ένα δωμάτιο και να του πηγαίνουν εκεί το φαγητό του. Η αραπίνα ζήλεψε και του λέει "άμα κάθεσαι με το ψαράκι εγώ θα μαυρίσω περισσότερο". Τι να έκανε κι αυτός. Έλεγε η αραπίνα να το σφάξουνε και να το φάνε. Αυτός δε μπορούσε να κάνει διαφορετικά και το σφάξανε και το μαγειρέψανε. Τα κόκαλα η αραπίνα τα έριχνε στη φωτιά, αυτός τα έβαζε δίπλα στο πιάτο του. Στο τέλος τα πέταξε στο περιβόλι του και φύτρωσε μια λεμονιά. Μόλις την είδε το βασιλόπουλο διάταξε να του πηγαίνουν εκεί το φαγητό του να τρώει, γιατί μόλις πήγαινε κοντά, τα κλαριά της λεμονιάς τον χαϊδεύανε. Μόλις πήγαινε η αραπίνα άνοιγε τ' αγκάθια της και την τρύπαγε. Αυτή ζήλευε κι ήθελε να κόψουν τη λεμονιά. Αλλά και πάλι δεν μπορούσε να κάνει τίποτα γιατί φοβότανε μην μαυρίσει και την έκοψαν τη λεμονιά. Τα κλαδιά της τα έδωσαν σε όλο τον κόσμο και έμεινε ο κορμός μόνον. Τον κορμό τον πήρε ένας γέρος. Ο γέρος πήρε το τσεκούρι του κι άρχισε να χτυπάει το ξύλο. Τότε ακούστηκε μια φωνή. "Βάρα πάνω, βάρα κάτω, και στη μέση μη βαρείς γιατί είναι κόρη και πονεί, και πονεί στην κεφαλή". Ο γέρος φοβήθηκε, πέταξε το τσεκούρι κι έτρεξε στο γιο του. Ο γιος του, ψύχραιμος, πήρε το τσεκούρι και άρχισε να χτυπάει. Άκουσε την ίδια φωνή. Βάραγε δεξιά, αριστερά και πετάχτηκε μια πεντάμορφη κοπέλα. Φοβήθηκαν μόλις την είδανε. "Μη φοβάστε, κι εγώ άνθρωπος είμαι", και τους διηγήθηκε την ιστορία της.

Παρακάλεσε το γέρο να της φέρει τρεις πήχες χασέ και μεταξωτή κλωστή για να κεντήσει τα βάσανα της. Ο γέρος της τα έφερε. Αφού τα κέντησε, τα τύλιξε καλά και τα έδωσε στο γέρο να τα πάει στο βασιλόπουλο. Ο γέρος τα πήγε. Το βασιλόπουλο τα άνοιξε και διάβασε. Ρώτησε το βασιλόπουλο που είναι η κοπέλα και πήγε στην αραπίνα και της λέει: "Σήμερα έχω μια στενοχώρια, θέλω να δικάσω

Σελ. 613
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/614.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

μια γυναίκα", και της ιστόρησε την ιστορία της Τρισεύγενης. "Τι πρέπει να κάνω;" "Να τη δέσεις πίσω από τρία άλογα, να τη γυρίσουν στα βουνά και να την κάνουν κομμάτια". "Αυτό θα κάνω", της είπε.

Πήρε άμαξα και πήγε στο σπίτι του γέρου. Μόλις την είδε, την αγκάλιασε και είπαν τα πάθη τους. Την πήρε και πήγανε στο παλάτι. Η αραπίνα τρόμαξε μόλις την είδε. Το βασιλόπουλο την τιμώρησε όπως εκείνη είχε συμβουλέψει. Και έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα.

ΛΦ 236, 3-Ι. Παραλλαγή που συλλέχτηκε από την Γιαννούκου Μαρία που το άκουσε από τη Δήμητρα Κελεκίδου από τη Θήβα.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Η κατάρα της γριάς

α: Ένα άτεκνο βασιλικό ζευγάρι παρακαλεί τον θεό να κάνει ένα παιδί" α1: ο βασιλιάς θα φτιάξει τρεις βρύσες (στέρνες), η μια να τρέχει (να είναι γεμάτη) βούτυρο, η άλλη λάδι και η τρίτη μέλι να παίρνει ο κόσμος· α2: όταν οι βρύσες (στέρνες) κοντεύουν να στερέψουν μια γριά έρχεται να μαζέψει τις τελευταίες σταγόνες· α3: μια φτωχή γριά συγκεντρώνει τα υλικά για να φτιάξει φακή' α4: το βασιλόπουλο σπάει το δοχείο της γριάς' α5: αυτή τον καταριέται να μην ησυχάσει αν δε βρει' α6: τα τρία κίτρα' α7: την Τρισεύγενη· α8: την Πεντάμορφη' α9: την άσπαρτη κι αγέννητη γυναίκα' α10: άλλο.

β: Ένας βασιλιάς και η γυναίκα του έχουν ένα αγέλαστο παιδί' β1: ένα βασιλόπουλο αναζητά την πεντάμορφη για να την παντρευτεί' β2: περιπλανιέται' β3: εύχεται να παντρευτεί μια κοπέλα κόκκινη σαν το ρόδι, άσπρη σαν το χαρτί με ματόκλαδα μαύρα σαν το μελάνι' β4: άλλο.

ΙΙ. Η αναζήτηση

α: Ο ήρωας αναχωρεί και συναντά ένα πρόσωπο που τον συμβουλεύει' α1: μια γριά' α2: ένα γέρο' α3: μια Λάμια (δράκαινα, γυναίκα)' α4: άλλο' α5: στέλνεται διαδοχικά σε άλλα πρόσωπα' α6: στις αδελφές της δράκαινας' α7: που επίσης μπορούν να τον συμβουλέψουν για το πως θα φτάσει στο πρόσωπο ή το αντικείμενο που αναζητά.

Σελ. 614
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/615.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

β: Ο ήρωας προσφέρει βοήθεια ή φέρεται ευγενικά και δέχεται συμβουλές" β1.' πρέπει να βοηθήσει τη Λάμια που πανίζει με τα στήθη της1 β2: να κόψει τα μεγάλα ματόκλαδα του γέρου για να μπορέσει να δει' β3: πρέπει να φάει τα σκουληκιασμένα σύκα" β4: να επαινέσει το βρώμικο νερό του ποταμού· β5: να σκουπίσει τη σκάλα' β6: να ταΐσει τα ζώα' β7: στα ζώα που έχουν μπροστά τους την τροφή που δεν τους ταιριάζει, να τους δώσει τη σωστή τροφή' β8: άλλο' β9: να μην ξυπνήσει το φύλακα των αντικειμένων (που συνήθως κοιμάται με ανοιχτά τα μάτια).

γ: Ο ήρωας ακολουθώντας τις συμβουλές που του δόθηκαν, κατορθώνει να πάρει τα μαγικά φρούτα' γ1: τα τρία κίτρα' γ2: τα τρία πορτοκάλια' γ3: τα τρία μήλα' γ4: τα τρία λεμόνια' γ5: άλλο' γ6: τα αντικείμενα ή τα πλάσματα στα οποία έχει φερθεί ευγενικά αρνούνται να τον σταματήσουν γ7: ο ήρωας βρίσκει τα μαγικά φρούτα' γ8: κάποιος του τα δίνει.

δ: Ο ήρωας πρέπει να ανοίξει τα τρία φρούτα' δ1: κοντά σε νερό' δ2: όταν φτάσει σπίτι του.

ε: Παρ' όλα αυτά ανοίγει το πρώτο φρούτο' ε1: επειδή δίψασε στο δρόμο' ε2: από μέσα βγαίνει μια πανέμορφη κοπέλα που πεθαίνει' ε3: γιατί δεν έχει καθόλου νερό' ε4: γιατί δεν έχει αρκετό νερό να της προσφέρει.

στ: Το ίδιο συμβαίνει και με το δεύτερο φρούτο.

ζ: Ανοίγει το τρίτο φρούτο κάπου όπου υπάρχει άφθονο νερό κι έτσι επιβιώνει η τρίτη κοπέλα' ζ1: που είναι η ομορφότερη.

ΙΙΙ. Η αντικατάσταση

α: Η κοπέλα σκαρφαλώνει πάνω σ' ένα δέντρο' α1: ή ο ήρωας την αφήνει εκεί προσωρινά και πάει να της φέρει' α2: ρούχα' α3: μεταφορικό μέσο' α4: βασιλική συνοδεία' α5: η κοπέλα του λέει να προσέξει να μην τον φιλήσει η μάνα του και την ξεχάσει' α6: πράγματι η μάνα του τον φιλά την ώρα που κοιμάται και ο ήρωας ξεχνά την αρραβωνιαστικιά του.

β: Μια αραπίνα (γύφτισσα, λάμια) που έρχεται να πάρει νερό' β1: βλέπει την αντανάκλαση της κόρης και νομίζει αρχικά πως είναι δική της' β2: σπάει το δοχείο της' β3: κατόπιν ανακαλύπτει την αλήθεια' β4: βλέπει απλώς την ηρωίδα' β5: προτείνει στην κόρη να τη χτενίσει' β6: να την ψειρίσει' β7: τη σκοτώνει' β8: τη ρίχνει στο νερό' β9: την τρυπάει με μια βελόνα' β 10: η κόρη μεταμορφώνεται σε χρυσό ψάρι' β11: σε πουλί.

γ; Το βασιλόπουλο ξεγελιέται και παντρεύεται την ψεύτικη νύφη που υποκρίνεται ότι είναι η αρραβωνιαστικιά του αλλά ότι ασχήμηνε περιμένοντας τον γ1: από τον ήλιο.

Σελ. 615
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/616.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

IV: Μεταμορφώσεις και, αναγνώριση

α: Το πουλί (το ψάρι) τραβά την προσοχή του βασιλόπουλου' α1: κάποιος το βρίσκει και το φέρνει στο παλάτι" α2: αυτό κάνει χαρές στο βασιλόπουλο· α3: αλλά τσιμπάει την ψεύτικη νύφη' α4: εκείνη ζητά να το σκοτώσουν α5: παριστάνοντας την άρρωστη και λέγοντας πως μόνο αν το φάει θα γιατρευτεί' α6: ζητά να πετάξουν όλα τα κόκαλα στη θάλασσα αλλά κάποιο παραπέφτεί' α7: διαδοχικές μεταμορφώσεις' α8: από το αίμα του (τα κόκαλα) φυτρώνει ένα δέντρο' α9: που καλοδέχεται στον ίσκιο του το βασιλιά (όλο τον κόσμο)' α10: αλλά όχι και την ψεύτικη νύφη' α11: η ψεύτικη νύφη ζητά να το κόψουν α12: και να μην παραπέσει κανένα κομμάτι.

β: Μια γριά (ένας γέρος) παίρνει από τα κομμένα ξύλα και το πάει σπίτι της (του)' β1: όταν πάει να το κόψει (να το κάψει) η φωνή της κοπέλας διαμαρτύρεται' β2: το κόβει προσεχτικά και η κοπέλα βγαίνει από μέσα' β3; στη διάρκεια της απουσίας της γριάς βγαίνει από το ξύλο η κόρη και κάνει τις δουλειές του σπιτιού, η γριά γυναίκα την ανακαλύπτει' β4: κάποιος τραβάει την καρφίτσα και το πουλί μεταμορφώνεται πάλι σε κοπέλα.

γ: Αναγνώριση των συζύγων.' ο βασιλιάς πληροφορείται την ύπαρξη της' γ1: από ένα κέντημα που στέλνει η ηρωίδα στο βασιλιά, όπου είναι κεντημένα τα παθήματα της' γ2: ο βασιλιάς αναγνωρίζει το δαχτυλίδι της γυναίκας του μέσα σ' ένα φαγητό που του στέλνει η ηρωίδα' γ3: μια χρυσή τρίχα της ηρωίδας φτάνει στο βασιλιά' γ4: ο βασιλιάς μοιράζει σε όλους από ένα άλογο, δίνει και στη γριά, η κόρη περιποιείται το άλογο καλύτερα απ' όλους' γ5: ο βασιλιάς πάει στο σπίτι της γριάς· γ6: η κοπέλα κρύβεται, ο βασιλιάς τη βρίσκει και αναγνωρίζονται' γ7: ή την καλεί στο παλάτι' γ8: όλοι οι καλεσμένοι διηγούνται ιστορίες, η κόρη διηγείται την δική της σαν παραμύθι με τις πόρτες κλειστές κι όλους να την ακούν υποχρεωτικά' γ9.' η ηρωίδα κάνει παιδί, το αφήνει στα σκαλιά του παλατιού, προσλαμβάνεται ως παραμάνα του και αναγνωρίζεται από το νανούρισμα που του τραγουδά' γ 10: αναγνωρίζονται με άλλο τρόπο.

δ: Την ψεύτικη νύφη τη σκοτώνουν δ1: την αλογοσέρνουν.

Σελ. 616
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 597
    34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 407A