Error(s) found: '2'

+ Unable to change databases. Unknown database 'iaennew'.
+ Unable to perform the query SELECT * FROM keywords_description WHERE (language_id = ''). No database selected.
TEXT_VISIBLE_PAGES 632-651 TEXT_OF 982
TEXT_PREVIOUS_20
TEXT_CURRENT_PAGE
TEXT_NEXT_20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/632.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Εγίνηκαν χαζίρι, πήγαν στο γάμο, και τη γίδα την έδεσαν σε μια σκαμνιά. Αφού πήγαν όλοι κι η γίδα απόμεινε μοναχή της, έβγαλε κι αυτή το τομάρι κι ενδύθηκε τα χρυσά φορέματα και πήγε στο γάμο και κάθησε κοντά στην πεθερά της. Γλέποντας η πεθερά της την ομορφιά της, έλεγε με το νου της: "Τέτοια να ήταν και η γυναίκα του παιδιού μου!" Την ερώταε: "Πούθε είσαι, γιε μου;" "Από την οκλαή!" έλεγε. Μπήκε κάτω στο χορό και χόρεψε. Σαν την είδε ο άντρας της, την εγνώρισε. Και σκολνώντας ο χορός, έριξε μήλο χρυσό, ενδύθηκε το τομάρι της κι έφυγε. Ήρθε το βράδυ η βασίλισσα με το παιδί της και του έλεγε: "Είδες μια όμορφη γυναίκα στο χορό;" Της είπε το παιδί της: "Την είδα, μόνο τη ρώτησες πούθε είναι;" Κι αυτή του είπε: "Δεν ξέρω, πως μου το είπε, το αστόχησα!" "Αύριο, αν έρθει, να τη ρωτήσεις, μάνα!" της είπε το παιδί της.

Αύριο πάλε πήγαν όλοι στο γάμο. Επάει και η γίδα και κάθησε σιμά στην πεθερά της. Τη ρώτησε εκείνη: "Πούθε είσαι, υγιέ μου;" Της είπε: "Απ' το φκιάρι!" Ύστερα κατέβηκε κάτω στο χορό και χόρεψε. Σκολνώντας ο χορός, πάλι έριξ' ένα μήλο χρυσό, ν' αντραλευτούν ο κόσμος, και να φύγει. Πάλι ενδύθηκε το τομάρι κι έκατσε στη σκαμνιά δεμένη. Το βασιλόπουλο δεν ήξερε με τι τρόπο να βγάλει το τομάρι. Ήρθε πάλι το βράδυ στο σπίτι με τη μάνα του και την ερώτησε: "Μάνα, ρώτησες, πούθε είναι εκείνη η όμορφη;" "Μου είπε, γιε μ', μόνο αλησμόνησα", του λέει η μάνα του. Το πωρνό εσηκώθηκε το βασιλόπουλο και πήγε στο σιμιτζή και του λέει: "Να κάψεις το φούρνο κακά-κακά και να μη ψήσεις κανενός ψωμί, ότι τσουάπι δε μου δίνεις". Της λέει της μάνας του: "Σύρτε σεις στο γάμο, κι εγώ έρχομαι κατόπι". Πήγαν όλοι κι αυτός εκλείστηκε στο σπίτι.

Η γίδα βγάζει το τομάρι και πααίνει στο γάμο. Αρπάζει το βασιλόπουλο το δερμάτι και το ρίχνει στο φούρνο. Το τομάρι της εμύρισε αυτηνής, κι αφήνει το χορό και κοσσεύει να ριχτεί στο φούρνο. Ερίχτηκε το βασιλόπουλο και την άρπαξε και της είπε: "Δε σ' έχω για το φούρνο, κυρά μου!" Την επήρε στην αγκαλιά του και την έκλεισε στο υαλένιο το χοντσερέ. Και δεν επάει στο γάμο, κι έκατσε μ' αυτήν. Η μάνα του στέλνει τη βάγια να ιδεί γιατί δεν πήγε το παιδί της, και του λέει η βάγια: "Γιατί δεν ήρθες στο γάμο;" Της είπε: "Με πονεί το κεφάλι. Ας γλεντήσει η μάνα μου και το βράδυ έρχομαι". Καρτέρησε λοιπόν η μάνα του και δεν ήρθε. Κίνησε κι επάει μοναχή της. Και το βασιλόπουλο της λέει: "Να, μάνα μου, το κλειδί και φέρε μου απ' τον υαλένιο τον χοντσερέ ένα μαστραπά!" Πηγαίνοντας η μάνα του ν' ανοίξει την πόρτα, έλαμψε ο οντάς. Έβαλε φωνή η μάνα του κι είπε πως είναι ξωτικό μέσα στο χοντσερέ. Εγέλασε το βασιλόπουλο: "Είδες καλά, μάνα μου;" της είπε. Την πήρε απ' το χέρι τη μάνα του και πήγαν αντάμα μέσα. Επάει η νύφη και τς φίλησε το χέρι. Και τς λέει το βασιλόπουλο: "Να, μάνα μου, η γίδα είν' αυτή". Τότες την αγκάλιασε η βασίλισσα και την εφίλησε και της είπε: "Γιατί, υγιέ μου, δε δειχνόσουν τόσον καιρό;"

Ευτύς το πωρνό, η βασίλισσα έστειλε κι εκάλεσε όλους τους βασιλιάδες να κάνει γάμο. Έστειλε κι εκάλεσε και τη μάνα και τον πατέρα της νύφης. Κι αυτοί φοβήθηκαν μην τους κόψουν, και του λέγουν του βασιλιά πως αυτοί φοβούνται και

TEXT_PAGE_SHORT632
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/633.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

δεν έρχονται. Ευτύς έκοψε φορέματα ο βασιλιάς της μάνας και του πατρός και πήγε μοναχός του και τους πήρε, και κατέβηκε η τσούπρα και τους φίλησε το χέρι αποκάτω στη σκάλα, και πήρε τη μάνα της και τον πατέρα της κι έκαναν το γάμο κι έζησαν καλά.

Jean Pio, Contes populaires grecs, Copenhague 1879, 22, 70-72.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

1. Η γέννηση της ηρωίδας

α: Η ηρωίδα γεννιέται από μια άστοχη ευχή' α1: μιας άκληρης γυναίκας' α2: ενός άκληρου ζευγαριού.

β: Η ηρωίδα γεννιέται με μορφή ζώου' β1: κατσίκα' β2: κοράκι' β3: γουρούνα (συμφυρμός με το AT *411)· β4: σκύλα' β5: κολοκύθα' β6: κουρούνα' β7: πρόβατο' β8: καμήλα' β9: γάτα' β10: άλλο.

ΙΙ. Συνάντηση με τον πρίγκιπα

α: Η ηρωίδα με τη μορφή του ζώου' α1: πηγαίνει φαγητό στον πατέρα της που δουλεύει στο χωράφι' α2: πλένει στο ποτάμι (και απλώνει τα ρούχα στα κερατά της)' α3: μαζεύει ξύλα για τη γριά μητέρα της' α4: μαζεύει λάχανα σ' ένα κήπο και μαγεύει τον κηπουρό για να περάσει απαρατήρητη (μένει μαρμαρωμένος ώσπου να κιτρινίσουν τα λάχανα, και πετά στον αέρα ώσπου να πρασινίσουν). Όταν γλιτώνει από όλα αυτά ο κηπουρός διηγείται την περιπέτεια του στον πρίγκιπα.

β: Ο πρίγκιπας ακολουθεί την ηρωίδα και τη βλέπει' β1: να βγάζει την προβιά της' β2: τα φτερά της' β3: να βάζει τρία υπέροχα φορέματα (με τον ήλιο, τα λιβάδια, τη θάλασσα).

γ: Τη χάνει και βγάζει διαταγή: όλα τα σπιτικά της χώρας να του στείλουν ένα πιάτο φαΐ.

δ: Η ηρωίδα κρυφά από τη μάνα της βάζει στο πιάτο' 81: ένα δαχτυλίδι' δ2: μια χρυσή τρίχα.

ε: Ο πρίγκιπας τη ζητά σε γάμο ενώ έχει ακόμη η μορφή του ζώου' ε1: χωρίς να ξέρει εάν μπορεί να γίνει για πάντα γυναίκα.

TEXT_PAGE_SHORT633
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/634.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

στ: Ο πρίγκιπας συναντά στο δάσος ένα πρόβατο (άλλο ζώο) και το φέρνει στο παλάτι. Αυτό μεταμορφώνεται τη νύχτα σε γυναίκα. Ο πρίγκιπας παντρεύεται το πρόβατο (συμφυρμός με το AT *411).

ΙΙΙ. Γάμος

α: Την ηρωίδα κακομεταχειρίζεται' α1: η πεθερά της' α2: άλλος.

β: Όταν θέλει να κάνει δουλειές του σπιτιού την χτυπάνε' β1: μ' ένα φτυάρι' β2: με τσουγκράνα' β3: με μια σκούπα' β4: άλλο.

γ: Η βασιλική οικογένεια, αφήνοντας την ηρωίδα πίσω, πηγαίνει' γ1: την Κυριακή στην εκκλησία' γ2: στο γάμο ενός συγγενή' γ3: στο παζάρι.

δ: Η ηρωίδα μεταμορφώνεται σε όμορφη κοπέλα και κάνει τρεις διαδοχικές εμφανίσεις στο μέρος όπου βρίσκονται, φορώντας κάθε φορά ένα φουστάνι με τα χρώματα' δ1: του ήλιου' δ2: των λιβαδιών δ3: της θάλασσας' δ4: άλλο.

ε: Τη ρωτάνε τρεις φορές από που είναι και εκείνη απαντά: "από τη χώρα του φτυαριού, της τσουγκράνας, της σκούπας"' ε1: στην πεθερά της' ε2: στον πρίγκιπα' ε3: σε άλλον.

στ: Η πεθερά (ή ο πρίγκιπας) καταστρέφει' στ1: την προβιά' στ2: τα φτερά της ηρωίδας.

ζ: Και καλεί τους συγγενείς στο γάμο.

η: Ο γάμος χαλάει γιατί η ηρωίδα' η1: μένει κουτσή' η2: πεθαίνει' η3: μένει για πάντα κατσίκα γιατί την έχει καταραστεί η μάνα της (συμφυρμός με το AT *411)· η4: γίνεται μουγγή (συμφυρμός με το AT 402*) και αντικαθίσταται από άλλη νύφη· η5: εξαφανίζεται σε έναν άλλο κόσμο, αφού λέει στον άντρα της ότι, για να τη βρει, πρέπει να λιώσει σαράντα ζευγάρια σιδερένια παπούτσια (συμφυρμός με το AT 400).

θ: Ο πρίγκιπας σκοτώνει τη μητέρα του για να την εκδικηθεί που έκαψε την προβιά.

ι: Η πεθερά διατάζει έναν κυνηγό να σκοτώσει την κατσίκα. Αυτός την εγκαταλείπει στο δάσος, όπου τη βρίσκει κατά τύχη ο πρίγκιπας. Η πεθερά συγχωρείται γιατί δεν ήξερε την αλήθεια για τη νύφη της, και ζουν όλοι μαζί ευτυχισμένοι.

IV. Η λύση

α: Ο πρίγκιπας βρίσκει τη γυναίκα του σε έναν άλλο κόσμο να ζει σε ένα πύργο μαζί με άλλα μαγεμένα πουλιά. Μπαίνει στον πύργο και βάζει τις πόρτες και τα παράθυρα να κλαίνε για το χαμό της γυναίκας του (συμφυρμός με το AT 425D). Μια μόνο πόρτα δεν κλαίει: αυτή που κρύβει την ηρωίδα.

TEXT_PAGE_SHORT634
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/635.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

β: Μετά το θάνατο της ηρωίδας, ο πρίγκιπας ξαναπαντρεύεται με άλλη. Η μητέρα της ηρωίδας πεθαίνει από τη λύπη' β1: οι αδελφές της ηρωίδας την ανασταίνουν γιατί λυπούνται τον πρίγκιπα.

γ: Μετά το γάμο η ηρωίδα μεταμορφώνεται σε πουλί (συμφυρμός με το AT 403Β). Ο πρίγκιπας αναγνωρίζει το τραγούδι του πουλιού και τη σώζει.

δ: Ένας φίλος του πρίγκιπα που ζηλεύει την ευτυχία του ζευγαριού, παντρεύεται μία σκύλα. Όταν καταλαβαίνει πως δεν μπορεί να γίνει γυναίκα' δ1: τη σκοτώνει' δ2: η σκύλα τον δαγκώνει' δ3ΐ η σκύλα του λερώνει με ακαθαρσίες τα σεντόνια.

ε: Η μουγγή ηρωίδα, προσκαλείται στο γάμο του πρίγκιπα με την άλλη γυναίκα (συμφυρμός με το AT 425A). Αυτή καίγεται με το κερί και διαμαρτύρεται. Η ηρωίδα ξαναβρίσκει το λόγο και της λέει: "Εγώ δε διαμαρτυρήθηκα όταν μου έκαψαν την προβιά μου, κι εσύ βάζεις τις φωνές για μια σταγόνα κερί". Έτσι ο πρίγκιπας ξαναβρίσκει τη γυναίκα του.

στ: Η ηρωίδα κρατάει την ανθρώπινη μορφή της για πάντα, όταν καίνε την προβιά της.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 1260, (ΣΜ 90), 46-48, Κόνιτσα, "Η κατσίκα". ΙΙΙ: στ, στ1, η2.

2. ΛΑ 1297, (ΣΜ 127), 456-457, Ζαγόρια, "Η σκυλομούρα".

3. ΛΑ 2277Γ, 68-71, Κουτσόβλαχοι, άτιτλο. Ι: α, α1, β7. IV'. στ (για να πάρει ανθρώπινη μορφή πρέπει να της δώσει σαράντα καζάνια μέλι, σαράντα ζαλίκια (φορτώματα) ξύλα, και να κάψει την προβιά της στο φούρνο "γιατί η μάνα μου προβατίνα χάλειζε του θεού..."

4. Hahn 1, 127, (Ρίο, 22, 70-72 και Geldart, 81), Δωδώνη, "Το γιδοκόριτσο". Ι: α, α1, β, β1. ΙΙ: α, β1, β2. ΙΙΙ: α, β, β1, β2, β4, γ, γ2, στ, στ1, ζ. IV: ζ.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

5. ΛΦ 79, 6-8, Καρδίτσα, "Το κουλουκθάκι". Ι: α, α2, β, β5. II: α, α3 (βγαίνει

TEXT_PAGE_SHORT635
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/636.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

από το κολοκύθι, και κάνει όλες τις δουλειές. Της το σπάνε για να μείνει κοπέλα και γίνεται περιστέρι), β, β2, ε. IV'. στ.

6. ΛΦ 666, 3-4, Καρδίτσα, "Η καλιακούδα". Ι: α, α2, β, β6 (καλιακούδα, την ημέρα, το βράδυ κοπέλα). ΙΙ: β, β2, ε. IV'. στ.

Ι. ΛΦ 747, 7-10, Καρδίτσα, "Το σκυλί που γίγκε άνθρωπους". Ι: α, α2, β, β4. ΙΙ: α, α4, β (την ακούει να μιλάει μ' ανθρώπινη φωνή), ε. ΙΙΙ: α, α1, β, β4 (το μήλο, την πέτρα, το μπλάστρι), γ, γ3, δ, ε, ε1, στ, στ2, ζ.

ΘΡΑΚΗ

8. ΛΑ 409Α, 1, Κωνσταντινούπολη (σημ. Τουρκία), "Το κατσικόπ'λο". Γ. α, α2, β, β1. ΙΙ: α, α2, β, β1 (και πέφτει άρρωστο), γ, δ, ε, ε1.

9. ΛΑ 409Α, 4, Σουφλί, "Το κατσικάκι". 7: α, "2, β, β1. ΙΙ: α, α2, β, β1, γ, δ, δ1, ε. ΙΙΙ: στ (οι αδελφές του βασιλόπουλου), η, η2 (πεθαίνει γιατί η μάνα της κατσίκα τη ζήτησε από το θεό).

10. ΛΑ 1490Α, 25, Σουφλί, άτιτλο. 7: α, α1, β, β 1. ΙΙ: α, α2, β, β1, γ, δ, δ2, ε. ΙΙΙ: α, α1, γ, γ2, δ, στ, η, η2 (πεθαίνει γιατί η μάνα της η κατσίκα τη ζήτησε).

11. ΛΑ 3116, 4-6, Σουφλί, "Μια δυστυχισμένη οικογένεια". 7: α, α1, β, β1. ΙΙ: α, α2, β, β1, ε. ΙΙΙ: α, α1, β, β1, β4 (φουρναρόπανο), γ, δ, στ, η, η2. IV'. β.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

12. ΛΑ 1247, (ΣΜ 77), 15, Ελευθερούπολη Παγγαίου, "Η γριά και η καρακάξα". 7: α, α1, β, β6. ΙΙ: α, β, β2,γ, ε. ΙΙΙ: στ (τον κοροϊδεύουν και της καίει τα φτερά), η, η2.

13. ΛΦ 1823, 15-18, Σιάτιστα, άτιτλο. Γ. α, α1, β, β7. ΙΙ: β, β1, γ, δ (τσουκνιδόπιτα), ε. ΙΙΙ: α, α1, β, β4 (κλωστή και τσιμπίδα), γ, γ1, δ, ε, ε3 (Κλωστοχώρι, Τσιμπιδοχώρι), στ, ζ. IV'. ζ.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

14. ΛΦ 1614, 26-27, Παγώνδας Σάμου, άτιτλο. 7: α, α1, β6. ΙΙ: α, α2, β, β2, ε. ΙΙΙ: στ, στ2. IV: ζ.

β. Δωδεκάνησα

15. ΛΑ 2193Α, 45-46, Ψέριμος Καλύμνου, "Η κουρούνα". 7: α, α1, β6. ΙΙ: β1, β2, ε, ε1. ΙΙΙ: στ, στ2. IV: ζ.

TEXT_PAGE_SHORT636
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/637.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

16. ΛΑ 2193Β', 293-302, Τήλος, «Η κατσίκα». Ι: α, α2, β, β1. ΙΙ: α, α2. ΙΙΙ: α, β, β4. 7F: ζ (η ηρωίδα απομένει γυναίκα όμορφη και η πεθερά της ζητάει να τη συγχωρέσει).

17. ΛΑ 2248, 307-313, Αστυπάλαια, «Το Κουρουνάκι». Ι: α, α1, β6. ΙΙ: α, α2, β1, β2. ΙΙΙ: α, β, β1, β2, β4, γ, γ3, ε, ε1, η, η5 (συμφυρμός με το AT 425D).

18. Δωδεκ. Αρχ. Β', 292-293, Κάρπαθος, «Η κατσικούλα». 7: α, α1, β, β1. ΙΙ: α, α2, β1. ΙΙΙ: γ, γ2, στ, στ1. IV: ζ.

γ. Εύβοια-Σποράδες

19. ΛΑ 1275, (ΣΜ 105), 47-48, Καστέλα Χαλκίδας, «Η καρακάξα». Ι: α, α1, β, β6. ΙΙ: α, β, β2, γ, ε. ΙΙΙ: στ, στ2, η, η3.

20. ΛΑ 2745, 139-142, Αιδηψός Ιστιαίας, άτιτλο. 7: α, α1, β1. ΙΙ: α, α2, β1, β2. ΙΙΙ: α, β, β3, β4, γ, γ1,δ, ε, ε1, στ, στ1, ζ.

21. Hahn 1, 57, 305, Ανω Βάθεια Ιστιαίας, «Η κάργα». 7: α, α1, α8, β, β2, β10. Η ηρωίδα ζητά από το βασιλόπουλο να της φτιάξει ένα φράχτη από το σπίτι της έως το παλάτι, και πηδά στο φράχτη για να φτάσει στο νέο της σπίτι. Στην τελετή του γάμου, για να βρίσκεται στο ύψος του γαμπρού ανεβαίνει σε ένα ντουλάπι, και από κει σκύβει και χτυπάει τη μύτη της κάθε τόσο.

δ. Κρήτη

22. ΑΦ 1119, 1-3, Βώροι Πυργιώτισσας, «Το κορακάκι». 7: α, α1, β, β2. ΙΙ: β, β2, ε. ΙΙΙ: α, α1, β, β4 (τη δέρνει με το καλάμι). Το μαθαίνει το βασιλόπουλο, αλογοσέρνει τη μάνα του.

ε. Κυκλάδες

23. ΛΑ 1387, 12, 105-112, Τήνος, «Η κατσίκα». Γ. α, α1, β, β1. ΙΙ: α, β, β1, γ (του μαγειρεύει το καλύτερο της φαί), ε. ΙΙ: Στο τραπέζι παρουσιάζεται πανέμορφη κοπέλα, δεν πρέπει όμως να τη μαρτυρήσει. Ρίχνει φαγιά στο στήθος της και τη μιμούνται οι νύφες. Στο χορό της πέφτουν μαργαριτάρια, τα φαγιά γίνονται μαλαματένια. Στον ύπνο της της καίει το δέρμα, μένει κοπέλα.

24. ΛΑ 1396, 34, 82, Τήνος, άτιτλο. 7: α, α1, β1. ΙΙ: α, β1, β2, ε (ατελές).

25. Roussel, αρ. 26, Μύκονος, άτιτλο. 7: α2 (ένα βασιλικό ζευγάρι ζητά ένα παιδί από τον θεό και κάνει ένα κατσικάκι. Η μαμή το κρύβει από τη βασίλισσα με διαταγή του βασιλιά). ΙΙ: γ, ε. ΙΙΙ: στ. στ1, η, η2. Μετά τον θάνατο της ηρωίδας, το βασιλόπουλο σκοτώνει τη μάνα του, που έκαψε την προβιά.

TEXT_PAGE_SHORT637
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/638.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

26. Ταρσούλη, 121-125, Τήνος, «Το κατσικάκι». Ι: α, α1, β1. ΙΙ: α, α2, β, β2, ε. ΙΙΙ: α, β, β4, γ, γ1. Γίνεται οριστικά κοπέλα.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

27. ΛΑ 409Α, 6, Μανιάκι Πυλίας, «Η ζήλεια τι κάνει και το Ινάτι». Ι: α, α1, β, β4. ΙΙ: α, α4, β, β1, ε. ΙΙΙ: στ. Η ηρωίδα μένει βουβή . Συμφυρμός με το AT 402. Βάζει τα χέρια της στο καυτό λάδι, η4. IV'. ε (της λέει: «η ζήλεια τι κάνει και το Ινάτι»).

28. ΛΑ 1202, (ΣΜ 32), 156-157, Κόρινθος, «Η καρακάξα». 7: α, α2, β6. ΙΙ: β1, β2, β3. ΙΙΙ: στ, στ2. IV: ζ.

29. ΛΑ 1232, (ΣΜ 62), 21-23, Ηλεία, «Οι γάτες». 7: β9 (μία γάτα). ΙΙ: β1, β2, β3 (φορά ένα χρυσό φόρεμα). ΙΙΙ: στ (ο ήρωας της καίει τη γούνα), η2. IV'. β2 (οι αδελφές της οι γάτες τη λυπούνται και την ανασταίνουν). Ασαφές στο τέλος.

30. ΛΑ 1279, (ΣΜ 109), 41-42, Γύθειο, «Η σκυλίτσα». 7: α, α2. ΙΙΙ: στ, στ1, ζ. IV: δ, δ1.

31. ΛΑ 1282, (ΣΜ 112), 359-361, Κυπαρισσία Τριφυλίας, «Η γουρουνίτσα». 7: α, α2, β3. ΙΙ: β1, β2, ε. Παραλλαγή κολοβή.

32. ΛΑ 1332, (ΣΜ 145), 69-70, Μαντινεία, άτιτλο. 7: α, α1, β8 (μια καμήλα παίρνει κρυφά το φα'ί του βασιλιά. Την παντρεύεται χωρίς κανείς να το ξέρει. Όταν φεύγει στον πόλεμο την αγοράζει η φιλενάδα του και τη σκοτώνει).

33. ΛΑ 2328, 31-33, Μάνη, «Η σκυλίτσα». ΙΙ: β1, β2. ΙΙΙ: στ, στ1. IV: δ, δ3.

34. ΛΑ 2934, 72-74, Μεσσήνη, «Η γουρουνίτσα». 7: α, α1, β, β3. ΙΙ: α, α4, β, βίε. IV: δ, δ1.

35. ΛΦ 1, 1-6, Στόλος Λεωνιδίου, «Η σκυλίτσα». 7: α, α1, β, β4. ΙΙ: β, β1, ε (της φέρνει χρυσά στολίδια για. να την παρηγορήσει που της έκαψε τη γούνα). IV: δ, δ2.

36. ΛΦ 540, 9-11, Μεσσήνη, «Η σκυλίτσα». 7: α, α1, β, β4. ΙΙ: β, β1, ε. ΙΙΙ: στ, στ1. IV: στ.

37. ΛΦ 650, 9-11, Μονεμβασία, «Η σκυλίτσα». 7: α, α1, β, β4, ε. IV: δ, δ2.

38. ΛΦ 972, 9-12, Πυλία, «Η σκυλίτσα». ΙΙΙ: στ, στ1. IV: δ.

39. ΛΦ 1069, 1-7, Αργολίδα, άτιτλο. 7: α, α1, β, β1. ΙΙ: β1, β2, ε. ΙΙΙ: α1, β, β1, β4, ε, ε3, η1. IV: ε.

40. ΛΦ 1117, 7-8, Καλαμάτα, «Η Σκυλίτσα». 7: α, α1, β, β4. ΙΙ: β, β1,ε. ΙΙΙ: στ. IV: στ.

TEXT_PAGE_SHORT638
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/639.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

41. ΛΦ 1731, 11-13, Φιλιατρά, "Ο κόρακας που έγινε βασίλισσα". Ι: α, α1, β, β2. ΙΙ: α, "2, β2, β3, ε. ΙΙΙ: α, β, β1, β4, γ, γ3, δ, δ1, ε, στ, στ1, η5. IV: α.

42. Μεσσην. Έτος, 163, Πυλία, "Ο βασιλιάς". Ι: α, α1, β, β4. ΙΙ: β, β1. Δεν την ξαναβρίσκει. Ατελές.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

43. ΛΑ 409Α, 5, Αιτωλία, "Η σλούλα". Ι: α, α1, β, β4. ΙΙ: α, α3, β, ε. IV: δ, δ1.

44. ΛΑ 1256, (ΣΜ 86), 131-132, Κατούνα Ακαρνανίας, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β1. II: α, α2, β1, β2, ε, ΙΙΙ: στ. IV: ζ.

45. ΛΑ 2947, 102-107, Μέγαρα, άτιτλο. ΙΙ: στ (ο βασιλιάς συναντά στο δάσος ένα αρνί, το παίρνει στο δωμάτιο του, και όταν τον πάρει ο ύπνος, βγαίνει μία όμορφη κοπέλα). Στη συνέχεια συμφυρμός με το AT 516.

46. ΛΦ 745, 7-11, Γραβιά Φωκίδας, "Το κατσίκι με το τομάρι". Ι: α, α1, β, β1. ΙΙ: α, α4, β, ε, ε1. ΙΙΙ: α, α1, β, β2, β3, γ, γ3, δ, δ1, 82, δ3, ε (Το Τσιμπιδοχώρι, το Μασοχώρι, το Σκουποχώρι), ε1, στ. IV: ζ.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ α. Καππαδοκία

47. ΚΜΣ, 4915-4923, Φάρασα, "Το ριφόκκο". Ι: α, α1 (στον Άγιο Χριστόφορο), β, β1. ΙΙ: α, α2, β, β1 (της αλλάζει το δαχτυλίδι της με το δικό του), ε. ΙΙΙ: α, α1, β, β4 (με την ξυλοκουτάλα), γ, δ, στ, η, η2 (ο άντρας της παίρνει τα βουνά και η πεθερά μένει μόνη).

48. Dawkins MG in AM, 445, Σύλατα, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β4. Π: α, β, β1, γ, δ, δ1, ε.

ΚΥΠΡΟΣ

49. ΛΦ 1888, 1-14, "Η γριά η ζητιάνα και η Σκυλίτσα". Γ. α, α1 (μία ζητιάνα), β, β4. ΙΙ: α, α2, α4, β, β1. ΙΙΙ: γ, γ2, στ, στ1 (καίνε το τομάρι του σκύλου σε αναμμένα κάρβουνα, και τη ρίχνουν σε δύο στέρνες με μέλι και γάλα). Στη συνέχεια συμφυρμός με AT 403B.

50. Λαογρ. ΙΖ', 262-264, Κάμπος Ευρύχου, "Η όρνιθα". 7: α, α1, β, β10 (κότα). ΙΙ: α, β, β2, ε. ΙΙΙ: στ, στ1, η, η2.

TEXT_PAGE_SHORT639
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/640.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Το παραμύθι αυτό αποτελεί οικότυπο στην Ελλάδα. Στο Διεθνή Κατάλογο, στον παραμυθιακό τύπο AT 409, γίνεται λόγος για τη μεταμόρφωση μιας γυναίκας σε λύκαινα, μοτίβο γνωστό στην Εσθονία, άγνωστο όμως στην ανατολική Ευρώπη. Η ιστορία θυμίζει σε ορισμένα σημεία την Τομαρού (AT 510B) , αλλά από διαρθρωτική άποψη είναι τελείως διαφορετική.

Μια στείρα γυναίκα ζητάει από το θεό παιδί, ας είναι και κατσίκα. Ο θεός της στέλνει μια κατσίκα για κόρη. Σε πολλές περιπτώσεις το ζώο είναι σκυλίτσα, κόρακας, γουρούνα, κολοκύθι, αρνί, γάτα, καμήλα ή κουρούνα. Η κόρη πηγαίνει στα χωράφια να φέρει στον πατέρα της φαΐ'. Επειδή κάνει ζέστη, βγάζει την προβιά της και ξεψειρίζεται. Η ομορφιά της λάμπει στον ήλιο. Ένα πριγκιπόπουλο τη βλέπει ν' αλλάζει προβιά και τη ζητάει σε γάμο. Στο παλάτι, η πεθερά της την κακομεταχειρίζεται. Μια Κυριακή που πηγαίνουν όλοι σ' ένα γάμο, η κατσίκα βγάζει την προβιά της και, πανέμορφη, κάθεται δίπλα στην πεθερά της που λυπάται γιατί ο γιος της δεν πήρε αυτήν την όμορφη, παρά παντρεύτηκε μια κατσίκα. Ο πρίγκιπας την αναγνωρίζει, αλλά αυτή φεύγει από την εκκλησία νωρίτερα, ξαναφορώντας την προβιά της. Τα ίδια επαναλαμβάνονται και την επόμενη Κυριακή. Την τρίτη φορά όμως, ο πρίγκιπας της καίει την προβιά στο φούρνο. Η κόρη θέλει να καεί μαζί της, στο τέλος όμως μένει στην αγκαλιά του πρίγκιπα. Η πεθερά της είναι όλο χαρά, γίνονται γάμοι λαμπροί και ζουν ευτυχισμένοι.

Άλλοτε όμως, το τέλος είναι τραγικό: η κατσίκα μένει κουτσή ή πεθαίνει ή χάνεται στον άλλο κόσμο κι ο πρίγκιπας την αναζητά και την ξαναβρίσκει (εδώ η πλοκή συμφύρεται με τον παραμυθιακό τύπο AT 400, όπ. βλ. ανάλυση). Το τραγικό τέλος της ηρωίδας έχει κι άλλη τροπή: μετά το θάνατο της ηρωίδας, ο σύζυγος ξαναπαντρεύεται κι η μάνα της κατσίκας πεθαίνει από τον καημό της.

Στην περίπτωση της σκυλίτσας, σε μερικές παραλλαγές, στο γάμο της ένα άλλο βασιλόπουλο που παρίσταται ζηλεύει και θέλει κι αυτό να παντρευτεί μια σκυλίτσα που όμως τον δαγκώνει και φεύγει από το παράθυρο, κάποτε γεμίζοντας το στρώμα του με ακαθαρσίες.

Άλλοι πιθανοί συμφυρμοί: η κόρη γίνεται βουβή, όταν καεί η πρόβεια της. Την καλούν στο γάμο του βασιλόπουλου με μίαν άλλη κοπέλα, που καίγεται από μια σταγόνα κεριού και διαμαρτύρεται. Τη σκηνή αυτή συναντούμε και στον τύπο AT 425Α (Έρως και Ψυχή, όπ. βλ. ανάλυση). Η ηρωίδα ξαναβρίσκει τότε τη φωνή της και λέει "δεν παραπονέθηκα όταν μου κάψαν την προβιά μου κι εσύ φωνάζεις για μια σταγόνα κερί!" Έτσι ο βασιλιάς την αναγνωρίζει και την ξαναπαίρνει γυναίκα του.

1. Στα παραμύθια του Charles Perrault έχει τον τίτλο "Peau d'âne".

TEXT_PAGE_SHORT640
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/641.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Αξιοσημείωτη είναι η μαγική γέννηση της κόρης με μορφή ζώου, εξαιτίας της άστοχης ευχής της μάνας της. Τέτοιες θαυμάσιες γεννήσεις από στείρους γονείς που συμβιβάζονται με τους θεούς, ζητώντας, προκειμένου να αποκτήσουν παιδί, ό,τι να 'ναι, κάβουρα, σκουλήκι, κατσίκα, φίδι, αρκεί να είναι ζωντανό, συναντούμε ως εισαγωγικά μοτίβα στους παραμυθιακούς τύπους AT 407, AT 408, AT 425, AT 700, AT 715, κ. ά. Τα παιδιά που γεννιούνται με τη μορφή ζώου πρέπει στη συνέχεια να περάσουν πολλές περιπέτειες για να φτάσουν τελικά σε μίαν αναγέννηση, συχνά συμβολική, με τη βοήθεια του έρωτα, που θα τα βοηθήσει να λυτρωθούν από την άστοχη μητρική ευχή στην οποία χρωστούν την ύπαρξη τους, ευχή που λειτούργησε ως κατάρα, και να κρατήσουν οριστικά πλέον την ανθρώπινη μορφή τους.

TEXT_PAGE_SHORT641
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/642.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT642
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/643.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 410

TEXT_PAGE_SHORT643
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/644.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT644
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/645.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 410

Η μαγεμένη βασιλοπούλα

AT: Sleeping Beauty

Delarue-Tenèze: La Belle au Bois Dormant

Grimm No 50: Dornröschen

H Λουλουδένια

Ήταν ένα αντρόγενο άρχοντες, αλλά παιδί δεν είχασι. Κι όλο ελέασι: "θε μου, δο μας ένα παιδάκι κι ας έναι ίχιαμε ένα λουλουδάκι". Με τα πολλά παρακάλια εκάμασι ένα παιδάκι, κοριτσάκι. Ήταν ίδιο λουλουδάκι. Το ονομάσασι κιόλα: Λουλουδένια. Όντα το βαφτίσασι, εταΐσασι την καλεστική με χρυσά κουτάλια και μαχαιροπήρουνα και μ ασημένια πιάτα. Εκαλέστησαν κι οι τρεις Μοίρες του Παιδιού. Πάσι και την ώρα που ετρώασι, είπασι οι Μοίρες: "Η Λουλουδένια να γενεί πεντάμορφη!" "Η Λουλουδένια να γενεί πεντάπλουτη!"

Ό,τι που εσήκωνε το ποτήρι κι η τρίτη Μοίρα να πχιεί και να μοιράνει, πετάγεται η γριά μάγιζα, η Μονομάτα, η κακιά και λέει: "Η Λουλουδένια να πεθάνει δεκαπέντε χρόνου από μία βελόνα!" Λέει η τρίτη Μοίρα: "Τώρα που επρόφτασε κι εμοίρανε η μάγιζα Μονομάτα, δεν μπορού ν αλλάξουι την κουβέντα της. Μπορού μόνο ν' αλλάξου το θάνατο σε ύπνο. Η Λουλουδένια θα κοιμθεί δεκαπέντε χρόνου μόλις τήνε τρυπήσει μία βελόνα, αλλά θα ξυπνήσει ύστερα από χρόνια-χρόνια και καιρούς, θα ντήνε ξυπνήσει ένα βασιλόπουλο".

Εμεγάλουνε η κοπέλα. Έμαθε γράμματα: να γράφει, να'στορίζει*. Οι γονείς της τα βελόνια τάχασι κάμει άρατα** από το σπίτι. Γι' αυτό να ράβει και να κεντά δεν ήξερε. Μόλις έκλεισε τα δεκατέσσερα κι εμπήκε στα δεκαπέντε, επαρησιάστη στο παλάτι της μία μπιρμπίλα*** . Τήνε κυνήγα να ντήνε πιάσει από κήπο σε κήπο. Καμιά φορά λέπει σ' ένα μικρό καμαράκι μία γριά κι έπλεγε. Λέει η κοπέλα: "Τι έναι ευτούνο, γιαγιά;" "Μία βελόνα, παιδάκι μου". Πάει να ντην ακουμπήσει τη βελόνα, τήσε τρουπά το λειρό (λειχανό) της δαχτυλάκι. Έπεσε χάμου κι εκοιμήθη και ξυπνημό δεν είχε.

* ζωγραφίζει

* αόρατα, άφαντα

*** πεταλούδα

TEXT_PAGE_SHORT645
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/646.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Εκοιμήθη εκείνη, αλλά εκοιμήθηνα κι όλο της το σπίτι! πατέρας, μάνα, οι υπηρέτες, οι μάγεροι, οι κότες και τ' άλλα ζώα μέχρι κι οι μύγες στα πορτοπαράθυρα. Επααίνασι εκεί ο κόσμος. Κανένας δεν μπορούσε να εμπόρειε να μπει μέσα. Είχασε μία μεγάλη τριανταφυλλιά, είχε πχιάσει την πόρτα του σπιτιού γύρο-γύρο κι είχε θεϊριέψει. Κι όποιος επάαινε να μπει μέσα στο σπίτι τον ετύλιγε στο λαιμό και τον έπνιγε. Επεράσασι χρόνια πολλά. Ελέασι ο κόσμος: εκεί έναι το μαγεμένο δάσος μ' ένα παλάτι που μία κοπέλα έχει κοιμηθεί από παλαιά χρόνια.

Τ' ακούει ένα βασιλόπουλο και λέει: αθα πάου κι εγώ να ίδιου τι γίνεται εκεί πέρα". Παίρνει τους ακόλουθους του, παίρνει και τον πιο πιστό φίλο του και τούνε λέει: "θα πάμε να ιδιούμε τι γίνεται εκεί πέρα". Μόλις εφτάσασι, ου το θάμα, εκατέβη η τριανταφυλλιά κι εγίνη ήμερη. Μπαίνει μέσα το βασιλόπουλο κι ε'ιδιάη στην κάμαρη της Λουλουδένιας. Πάει, τήνε πιάνει από το χέρι και είπε: "Λουλουδένια, ξύπνα! αρκετά εκοιμήθης τόσα χρόνια!... Καιρός να σηκωθείς!" Ανανοήθη η κοπέλα. Μόλις σηκώθη η Λουλουδένια, εξυπνήσασι όλοι οι δικοί της, μχρι κι οι μύγες από τα πορτοπαράθυρα.

Τήνε πήρε γυναίκα κι επεράσασι καλά κι εμείς καλύτερα.

Κυριάκος Κάσσης, 725 Λαϊκά Παραμύθια από τη Μάνη, σε αυθεντική λαϊκή αφήγηση, Αθήνα 1983, σ. 191-192.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Η γέννηση της βασιλοπούλας

α: Ένας βασιλιάς και μία βασίλισσα μετά από πολλά παρακάλια στον θεό αποκτούν ένα κοριτσάκι.

ΙΙ. Η μοίρα της βασιλοπούλας

α: Στη βάφτιση της βασιλοπούλας οι γονείς καλούν α1: όλες τις Μοίρες· α2: τις μάγισσες· α3: εκτός από μία' α4: την πιο γριά' α5: γιατί την ξεχνούν α6: γιατί δεν έχουν δέκατο τρίτο χρυσό σερβίτσιο.

β: Οι καλεσμένες μοιραίνουν το κοριτσάκι με όλα τα καλά' β1: αλλά πριν τελειώσουν όλες, φτάνει η ακάλεστη και δίνει κατάρα να πεθάνει' β2: όταν φτάσει

TEXT_PAGE_SHORT646
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/647.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

μία ορισμένη ηλικία' β3: μόλις αγγίξει και τσιμπηθεί από' β4: ρόκα' β5: αδράχτι' β6: βελόνα' β7: αγκάθι από λινάρι' β8: αγγίξει ή φάει αλάτι.

γ: Η Μοίρα που δεν πρόλαβε να μιλήσει αλλάζει την κατάρα και ορίζει να κοιμηθεί το κορίτσι για εκατό χρόνια' γ1.' μαζί με όλο το παλάτι' γ2: και να ξυπνήσει από φίλημα πρίγκιπα' γ3: στο στόμα' γ4: από άγγιγμα πρίγκιπα.

ΙΙΙ. Η εκπλήρωση

α: Οι γονείς τρομαγμένοι παίρνουν προφυλάξεις ώστε να μην εκπληρωθεί η κατάρα' α1', κλείνουν το κορίτσι σε ένα πύργο' α2: καίνε όλα τα επικίνδυνα αντικείμενα (ρόκες, αδράχτια, λινάρια)' α3: τα κλειδώνουν σε ένα δωμάτιο.

β: Όμως, όταν η κοπέλα φτάνει στην ορισμένη ηλικία' β1: η γριά Μοίρα που την καταράστηκε καταφέρνει να μπει στο δωμάτιο της και να της αφήσει το μοιραίο αντικείμενο' β2: μπαίνει στο απαγορευμένο δωμάτιο και βρίσκει τη γριά να κλώθει' β3: το σκάει από τον πύργο και βρίσκει το μοιραίο αντικείμενο' β4: κατά λάθος τρώει αλάτι.

γ: Μόλις τρυπηθεί ή ακουμπήσει το αντικείμενο πέφτει σε βαθύ ύπνο' γ1: και μαζί της όλο το παλάτι' γ2: του μάγειρα του έμεινε η κουτάλα στο χέρι' γ3: του κόκορα του έμεινε η φωνή στο λαρύγγι' γ4: άλλο' γ5: γύρω από το παλάτι φύτρωσε ένα πυκνό δάσος σαν φράχτης.

δ: Ο βασιλιάς έβαλε την κοιμωμένη κόρη του σε έναν γυαλένιο πύργο' δ1: στη μέση της θάλασσας.

IV. Το ξύπνημα

α: Εκατό χρόνια μετά' α1: ένα βασιλόπουλο που περνάει από εκεί' α2: παραξενεύεται και ζητά να μάθει τι συμβαίνει' α3: πηδάει το φράχτη και μπαίνει στο παλάτι' α4: κατά λάθος σπάει το γυάλινο πύργο.

β: Βρίσκει τη βασιλοπούλα' β1: και την ξυπνάει' β2: με ένα φιλί' β3: με ένα άγγιγμα' β4: με ένα φύσημα' β5: μετά ξυπνάει και τους υπόλοιπους' β6: το υπόλοιπο παλάτι ξυπνάει αυτομάτως· β7: ο μάγειρας συνεχίζει να γυρίζει το φαΐ στην κατσαρόλα' β8: ο κόκορας βγάζει φωνή' β9: άλλο.

γ: Το βασιλόπουλο χωρίς να ξυπνήσει τη βασιλοπούλα την αφήνει έγκυο' Γ1: το μωρό που γεννιέται ενόσω η μητέρα του κοιμάται της βυζαίνει το δάχτυλο και βγάζει το αγκάθι που την κρατάει κοιμισμένη.

δ: Η βασιλοπούλα μαζί με το παιδί πηγαίνει να βρει τον πατέρα' 81: φτιάχνει παλάτι απέναντι από το δικό του' δ2: εκείνος την ερωτεύεται χωρίς να την αναγνωρίσει και στέλνει προξενιά με πλούσια δώρα' δ3: που εκείνη πετάει ή στέλνει πίσω' δ4: μέχρι που του στέλνει οδηγίες να φάει ένα ψάρι και να κάνει τον πνιγμένο

TEXT_PAGE_SHORT647
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/648.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

από το ψαροκόκαλο' 85: στην κηδεία του τον φτύνει και τον κοροϊδεύει που κάνει, τον πεθαμένο' 86: ο νέος επιτέλους καταλαβαίνει ποια είναι.

ε: Η βασιλοπούλα παντρεύεται το βασιλόπουλο.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΘΡΑΚΗ

1. ΛΑ 410, 1, "Η βασιλοπούλα με τη ρόκα". Από δημοσιευμένη μετάφραση του παραμυθιού των Grimm.

2. Αρ. Θρ. Θησ. Β', 175-177, Σαράντα Εκκλησιές (σημ. Τουρκία), "Η βασιλοπούλα". Ι: α. ΙΙ: α, α2, α3, α5, β, β1, β2 (δεκαπέντε χρονών), β3, β5, γ, γ2. ΙΙΙ: α, α2, β, β2, γ, γ1, γ5. IV: α, α1, α2, α3, β, β1, β3, β6, ε.

3. Φιλολ. Πρωτοχρονιά, 18, 261-263, "Η βασιλοπούλα που κοιμότανε εκατό χρόνια". Ι: α. ΙΙ: α, α2, α3, α5, β (ομορφιά, φρονιμάδα), β1, β2 (15 χρονών), β3, β5, γ, γ1, γ4. ΙΙΙ: α, α2, α3, β, β2, γ, γ!,γ5. IV: α, α1, α3, β, β1, β3, β6, ε.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

4. ΛΑ 410, 4, (Μέγας Π, 23, 102-104), Σκανδάλη Λήμνου, άτιτλο. Ι: α. Π: α, α1, α3, β, β1, β2, β3, β5, γ, γ1, γ2. ΙΙΙ: α, α3, β, β2, γ, γ1, γ5 (ατελές).

β. Κυκλάδες

5. ΙΛ 548, 56-66, Απείρανθος Νάξου, "Η βασιλοπούλα η μαεμένη". Ι: α. ΙΙ: α, α1, α3, β, β1, β2, β3, β4, γ, γ1, γ2. ΙΙΙ: α, α2, α3, β, β1, γ, γ1, γ5. IV: α, α1, α3, β, β1, β2, β5 β4, ε.

6. ΛΑ 410, 2, Απείρανθος Νάξου, "Η βασιλοπούλα η μαεμένη". Ι: α. ΙΙ: Οι γονείς κρυφακούνε τις Μοίρες και μαθαίνουν ότι η κόρη τους θα μαγευτεί από μαλαματένια ρόκα. ΙΙΙ: α, α1 (δωμάτιο), β, β1, γ, γ1. IV: α, α1, α2, α3, β, β1, β4 (γιατί φοβάται να τη φιλήσει μην πεθάνει κι αυτός), β5, ε.

Ι. ΛΑ 585, (ΣΠ 58), 144-158, Νάξος, "Η βασιλοπούλα που πέθανε με το λινάρι". Ι: α. ΙΙ: Μάγοι προλέγουν ότι θα πεθάνει αν τσιμπηθεί από λινάρι.

TEXT_PAGE_SHORT648
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/649.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΙΙΙ: α, α1, α2, β, β3 (βγαίνει από τον πύργο προς νερού της και μπαίνει σε μια σπηλιά), γ, δ (σε δωμάτιο του παλατιού). IV'. γ, γ1, δ, δ1, δ2, δ3, δ4, δ5, δ6, ε. Συνέχεια όπως το AT 891A.

8. ΛΑ 1396, 10, 21-22, Τήνος, άτιτλο. Ι: α. ΙΙ: Απαγόρευση να φάει αλάτι. ΙΙΙ: α, β, β4, γ, δ, δ1. IV'. α, α1 (το βασιλόπουλο της Ρωσίας τη βρίσκει ενώ ψαρεύει), β, β1 (μ' ένα δάκρυ), πάει να φέρει καράβια να την πάρει, αλλά όταν γυρίζει τη βρίσκει μελαχρινή (;) και δεν τη θέλει. Εκείνη πηγαίνει στη Ρωσία να τον βρει. Αναγνώριση και γάμος.

9. ΛΑ 1396, 96, 357-366, Τήνος, άτιτλο. 7: α (το τάζουν στον Άγιο Τάφο). ΙΙ: την ώρα της γέννας το αστρικό της προλέγει πως άμα πιάσει αλάτι θα πεθάνει. ΙΙΙ: α, β, β4, γ, δ, δ1. IV: α, α4 (ένας καπετάνιος), β, β1, β3 (της χαϊδεύει το χέρι, της πέφτει το αλάτι και αναπνέει). Η συνέχεια όπως στο AT 425F.

10. ΛΑ 1545, 369, Νάξος, άτιτλο.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

11. Schmidt, 6, 76, Ζάκυνθος, "Die verzauberte Königstochter oder der Zauberturm". Συμφυρμοί διαφόρων τύπων! Μία Λάμνισσα αρπάζει το κορίτσι που γεννήθηκε από την άντζα του βασιλιά (AT 705), και το κλείνει σε ένα πύργο, όπου το κορίτσι πέφτει σε ύπνο. Ένα βασιλόπουλο με βοηθούς ζώα (AT 554) φέρνει εις πέρας τα ζητήματα της Λάμνισσας. Ξύπνημα της κοπέλας και Μαγική Φυγή (AT 313A).

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

12. ΛΑ 1186, (ΣΜ 16), 167-168, Ηλεία, "Η Λουλουδένια". Η συνέχεια όπως AT 891A. 7: α. ΙΙ: α, α2, α3, α4 (αυτήν με το ένα μάτι), β, β1, β2, β3, β6, γ, γ2. ΙΙΙ: α, α2, β, β3 (κυνηγώντας πεταλούδες στο δάσος βρίσκει μία καλύβα, όπου κεντάει ένα κορίτσι), γ. IV'. α, α1, β, β1, ε. Συνέχεια όπως στον AT 89ΙΑ.

13. ΛΦ 1517, Βλαχέρνα Αρκαδίας, "Η κοιμωμένη ομορφιά". Γ. α. ΙΙ: α, α2, α3, α6, β, β1, β2 (δεκατριών ετών), β3, β5, γ, γ2. ΙΙΙ: α, α2, β, β3 (μπαίνει στον πύργο της γριάς που γνέθει), γ, γ1, γ2, γ3 (όλα τα ζώα κοιμήθηκαν), γ4. IV: α, α1, α2, β, β1, β3, β6, ε.

14. Κάσσης, 191-192, "Η Λουλουδένια". 7: α. ΙΙ: α, α1, α3, α4, γ5, β, β1, β3, β6, γ, γ1, γ2. ΙΙΙ: α, α2, β, β3 (κυνηγώντας πεταλούδες), γ, γ1, γ5 (τριανταφυλλιά). IV: α, α1, α3 (η τριανταφυλλιά γίνεται ήμερη), β, β1, β3 (αρκετά κοιμήθηκες, της λέει), ε.

TEXT_PAGE_SHORT649
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/650.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

15. ΛΦ 1044, 14, 7-18, Φωκίδα, "Το μαρμαρωμένο παλάτι.". Ι: α. ΙΙ: α, α2, α3, α4, α5, β, β1, β2 (είκοσι χρονών), γ (τριακόσια χρόνια), γ1, γ2. ΙΙΙ: Όταν έγινε είκοσι χρονών, την ημέρα του γάμου της όλα κοιμήθηκαν, γ1, γ2, γ3, γ5. IV'. α, α1, α2, β, β1, β5 (πρώτα ξυπνάει όλο το παλάτι), β7, β8, ε.

16. ΛΦ 1096, 10-11, Λαμία, άτιτλο. Ι: α. ΙΙ: Οι τρεις Μοίρες λένε "να μην την αγγίξει βελόνα". ΙΙΙ: α, α2, β3 (κυνηγώντας πεταλούδες φτάνει σε ένα δωμάτιο όπου κεντούσε ένα κορίτσι), γ, γ1, γ3, γ4 (όλα τα ζώα), γ5. IV'. α, α1, α2, α3, β, β1, β6, β8, ε.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Από τα πιο αγαπημένα "παιδικά" παραμύθια, το παραμύθι της "Ωραίας Κοιμωμένης" είναι ελάχιστα διαδεδομένο στην προφορική παράδοση. Οι ελάχιστες παραλλαγές που έχουν καταγραφεί σε όλη την Ευρώπη αποδίδονται από τον St. Thompson1 στη διάδοση και κυκλοφορία λογοτεχνικών κειμένων. Η βασική αναφορά είναι βεβαίως ο Perrault και η "Belle au Bois Dormant" (H Ωραία Κοιμωμένη του Δάσους), παραμύθι που μεταφράστηκε σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες και υπάρχει σε όλα τα παιδικά βιβλία. Ο Delarue σημειώνει ότι είναι γενικώς παραδεκτό πως ο Perrault εμπνεύστηκε το παραμύθι του από την αντίστοιχη διήγηση του Basile , επεμβαίνοντας ωστόσο, για λόγους ευπρέπειας, στο τόσο χαρακτηριστικό επεισόδιο όπου ο πρίγκιπας δεν ξυπνάει την κοιμωμένη, αλλά "κοιμάται" μαζί της και την αφήνει έγκυο . Το επεισόδιο αυτό, ο Basile το οφείλει με τη σειρά του σε προϋπάρχοντα από τον 14ο αιώνα λογοτεχνικά κείμενα: το γαλλικό μυθιστόρημα Perceforest (που μεταφράστηκε στα ιταλικά το 1525) και την καταλανική έμμετρη νουβέλα που μεταφράστηκε στα γαλλικά το 19ο αιώνα με τίτλο "Frère de Joie et Sœur de Plaisir". Σύμφωνα με τους συντάκτες του γαλλικού καταλόγου, ο Perrault χρησιμοποίησε ενδεχομένως και τις δύο πηγές, πλάθοντας μια νέα εκδοχή. Όσο για τους Grimm, χρησιμοποίησαν την παραλλαγή που τους διηγήθηκε η αλσατή (γαλλοτραφής) μαγείρισσα τους.

1. St. Thompson, The Folktale..., ό.π., σ. 96-97.

2 Ρ Delarue - M. L Tenèze, Le conte populaire fianfais , ό.π., τ. 2, σ. 69-71

3 Basile, Pentamerone, V, 5, "Sole, Luna et Talia"

4 Μοτίβο με τον αριθμό AT 475, 2: Hero lies by princess in magic sleep and begets child

TEXT_PAGE_SHORT650
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/651.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Το παραμύθι παραδίδεται και στην Ελλάδα διατηρώντας στις λεπτομέρειες του τα επεισόδια που απαρτίζουν τη γνωστή λογοτεχνική μορφή: κάποια παρεξηγημένη Μοίρα ή νεράιδα καταριέται την κοπέλα να πεθάνει τσιμπημένη από αγκάθι λιναριού ή από αδράχτι, βελόνα κλπ. Μία άλλη νεράιδα τροποποιεί την κατάρα, και αντικαθιστά το θάνατο με εκατοντάχρονο ύπνο. Η κατάρα πραγματοποιείται και η βασιλοπούλα, παρ' όλες τις προφυλάξεις, τσιμπιέται και κοιμάται. Μαζί της κοιμάται όλο το παλάτι που καλύπτεται με τα χρόνια από έναν πυκνό φράχτη με πολλά αγκάθια. Ένα βασιλόπουλο φτάνει στον ορισμένο χρόνο και ξυπνάει τη βασιλοπούλα μ' ένα φιλί. Ξυπνά και το παλάτι και γίνονται οι γάμοι. Μόνον σε μία παραλλαγή (αρ. 7) από τη Νάξο, συναντούμε το επεισόδιο με την εγκυμονούσα κοιμωμένη (βλ. συνθετική παραλλαγή, IV'. γ, γ1). Το περίφημο αυτό επεισόδιο αυτό συναντάται κυρίως στον τύπο AT 551 (The sons on a quest for a wonderful remedy jor their father, Το νερό της ζωής), όπου το παλικάρι έχει την ευγένεια ν' αφήσει ένα σημείωμα με το όνομα του για την περίπτωση που ξυπνήσει η βασιλοπούλα και βρεθεί έγκυος. Συναντάται επίσης και στον AT 304 (Ο Κυνηγός).

Στη ναξιακή παραλλαγή, το ξύπνημα το καταφέρνει το παιδί της κοιμωμένης· το νεογέννητο, προσπαθώντας να βυζάξει τη μάνα του που κοιμάται, βυζαίνει το δάχτυλο της και της βγάζει το αγκάθι.

Το παραμύθι φαίνεται να είναι γνωστό περισσότερο στα νησιά του Αιγαίου, από όπου προέρχονται οι επτά από τις δεκαέξι συνολικά παραλλαγές. Αν δεχθούμε ότι πρόκειται όντως για μια λόγια αφήγηση (Basile και προγενέστερα κείμενα, Perrault) που έχει περάσει στην προφορική παράδοση, θα παρατηρήσουμε ότι συναντάται σποραδικά στις ελληνικές περιοχές που έχουν δεχθεί δυτική επιρροή (Νησιά του Αιγαίου και Ιονίου, Στερεά Ελλάδα και Πελοπόννησο, με την εξαίρεση της Κρήτης). Οι τρεις παραλλαγές από τη Θράκη ωστόσο, αφήνουν να διαφαίνονται και άλλες πιθανές παράμετροι στη διάδοση της "Ωραίας Κοιμωμένης", που αξίζει να διερευνηθούν.

5 Σε μερικές παραλλαγές απαγορεύεται επί ποινή θανάτου στην ηρωίδα να αγγίξει ή να φάει αλάτι· στη διατριβή της, Sommeils et Veilles dans le conte merveilleux grec, EHESS, Παρίσι 1977, η Μ. Παπαχριστοφόρου προσεγγίζει στο συμβολικό επίπεδο τα απαγορευμένα εργαλεία της υφαντικής με το αλάτι, σαν μέρος της μύησης της νεαρής κοπέλας στη γυναικεία ταυτότητα (σ.112-114).

TEXT_PAGE_SHORT651
    TEXT_SEARCH_FORM
    TEXT_SEARCH_IN_BOOK
    TEXT_SEARCH_RESULTS
      TEXT_BOOK_LIST
        34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

        Εγίνηκαν χαζίρι, πήγαν στο γάμο, και τη γίδα την έδεσαν σε μια σκαμνιά. Αφού πήγαν όλοι κι η γίδα απόμεινε μοναχή της, έβγαλε κι αυτή το τομάρι κι ενδύθηκε τα χρυσά φορέματα και πήγε στο γάμο και κάθησε κοντά στην πεθερά της. Γλέποντας η πεθερά της την ομορφιά της, έλεγε με το νου της: "Τέτοια να ήταν και η γυναίκα του παιδιού μου!" Την ερώταε: "Πούθε είσαι, γιε μου;" "Από την οκλαή!" έλεγε. Μπήκε κάτω στο χορό και χόρεψε. Σαν την είδε ο άντρας της, την εγνώρισε. Και σκολνώντας ο χορός, έριξε μήλο χρυσό, ενδύθηκε το τομάρι της κι έφυγε. Ήρθε το βράδυ η βασίλισσα με το παιδί της και του έλεγε: "Είδες μια όμορφη γυναίκα στο χορό;" Της είπε το παιδί της: "Την είδα, μόνο τη ρώτησες πούθε είναι;" Κι αυτή του είπε: "Δεν ξέρω, πως μου το είπε, το αστόχησα!" "Αύριο, αν έρθει, να τη ρωτήσεις, μάνα!" της είπε το παιδί της.

        Αύριο πάλε πήγαν όλοι στο γάμο. Επάει και η γίδα και κάθησε σιμά στην πεθερά της. Τη ρώτησε εκείνη: "Πούθε είσαι, υγιέ μου;" Της είπε: "Απ' το φκιάρι!" Ύστερα κατέβηκε κάτω στο χορό και χόρεψε. Σκολνώντας ο χορός, πάλι έριξ' ένα μήλο χρυσό, ν' αντραλευτούν ο κόσμος, και να φύγει. Πάλι ενδύθηκε το τομάρι κι έκατσε στη σκαμνιά δεμένη. Το βασιλόπουλο δεν ήξερε με τι τρόπο να βγάλει το τομάρι. Ήρθε πάλι το βράδυ στο σπίτι με τη μάνα του και την ερώτησε: "Μάνα, ρώτησες, πούθε είναι εκείνη η όμορφη;" "Μου είπε, γιε μ', μόνο αλησμόνησα", του λέει η μάνα του. Το πωρνό εσηκώθηκε το βασιλόπουλο και πήγε στο σιμιτζή και του λέει: "Να κάψεις το φούρνο κακά-κακά και να μη ψήσεις κανενός ψωμί, ότι τσουάπι δε μου δίνεις". Της λέει της μάνας του: "Σύρτε σεις στο γάμο, κι εγώ έρχομαι κατόπι". Πήγαν όλοι κι αυτός εκλείστηκε στο σπίτι.

        Η γίδα βγάζει το τομάρι και πααίνει στο γάμο. Αρπάζει το βασιλόπουλο το δερμάτι και το ρίχνει στο φούρνο. Το τομάρι της εμύρισε αυτηνής, κι αφήνει το χορό και κοσσεύει να ριχτεί στο φούρνο. Ερίχτηκε το βασιλόπουλο και την άρπαξε και της είπε: "Δε σ' έχω για το φούρνο, κυρά μου!" Την επήρε στην αγκαλιά του και την έκλεισε στο υαλένιο το χοντσερέ. Και δεν επάει στο γάμο, κι έκατσε μ' αυτήν. Η μάνα του στέλνει τη βάγια να ιδεί γιατί δεν πήγε το παιδί της, και του λέει η βάγια: "Γιατί δεν ήρθες στο γάμο;" Της είπε: "Με πονεί το κεφάλι. Ας γλεντήσει η μάνα μου και το βράδυ έρχομαι". Καρτέρησε λοιπόν η μάνα του και δεν ήρθε. Κίνησε κι επάει μοναχή της. Και το βασιλόπουλο της λέει: "Να, μάνα μου, το κλειδί και φέρε μου απ' τον υαλένιο τον χοντσερέ ένα μαστραπά!" Πηγαίνοντας η μάνα του ν' ανοίξει την πόρτα, έλαμψε ο οντάς. Έβαλε φωνή η μάνα του κι είπε πως είναι ξωτικό μέσα στο χοντσερέ. Εγέλασε το βασιλόπουλο: "Είδες καλά, μάνα μου;" της είπε. Την πήρε απ' το χέρι τη μάνα του και πήγαν αντάμα μέσα. Επάει η νύφη και τς φίλησε το χέρι. Και τς λέει το βασιλόπουλο: "Να, μάνα μου, η γίδα είν' αυτή". Τότες την αγκάλιασε η βασίλισσα και την εφίλησε και της είπε: "Γιατί, υγιέ μου, δε δειχνόσουν τόσον καιρό;"

        Ευτύς το πωρνό, η βασίλισσα έστειλε κι εκάλεσε όλους τους βασιλιάδες να κάνει γάμο. Έστειλε κι εκάλεσε και τη μάνα και τον πατέρα της νύφης. Κι αυτοί φοβήθηκαν μην τους κόψουν, και του λέγουν του βασιλιά πως αυτοί φοβούνται και