Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Μπρούσκου, Αίγλη
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:34
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1999
 
Σελίδες:975
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τρίτο τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών του Γ. Α. Μέγα. Υπενθυμίζουμε ότι από το Αρχείο του Γεωργίου Α. Μέγα έχουν ήδη δημοσιευτεί δύο τόμοι. Ο πρώτος, που είναι και ο μόνος που πρόλαβε να δημοσιεύσει ο ίδιος ο συντάκτης του καταλόγου, περιέχει τους Μύθους Ζώων (AT 1-299) . Ο δεύτερος (δημοσίευμα του ΙΑΕΝ αρ. 23), που αποτελεί στην ουσία μία πρόταση επεξεργασίας του καταλόγου του Μέγα, περιλαμβάνει τους παραμυθιακούς τύπους AT 700-749 που αντιπροσωπεύουν το τελευταίο μέρος των Μαγικών Παραμυθιών. Ο παρών τρίτος τόμος περιέχει, πάντα σε αναφορά με τη διεθνή κατάταξη των Aarne-Thompson , τις ελληνικές παραλλαγές των παραμυθιακών τύπων AT 300-499, τύπων που καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος από αυτά που ονομάζουμε Μαγικά Παραμύθια (AT 300-749).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 24.63 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 646-665 από: 982
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/646.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Εκοιμήθη εκείνη, αλλά εκοιμήθηνα κι όλο της το σπίτι! πατέρας, μάνα, οι υπηρέτες, οι μάγεροι, οι κότες και τ' άλλα ζώα μέχρι κι οι μύγες στα πορτοπαράθυρα. Επααίνασι εκεί ο κόσμος. Κανένας δεν μπορούσε να εμπόρειε να μπει μέσα. Είχασε μία μεγάλη τριανταφυλλιά, είχε πχιάσει την πόρτα του σπιτιού γύρο-γύρο κι είχε θεϊριέψει. Κι όποιος επάαινε να μπει μέσα στο σπίτι τον ετύλιγε στο λαιμό και τον έπνιγε. Επεράσασι χρόνια πολλά. Ελέασι ο κόσμος: εκεί έναι το μαγεμένο δάσος μ' ένα παλάτι που μία κοπέλα έχει κοιμηθεί από παλαιά χρόνια.

Τ' ακούει ένα βασιλόπουλο και λέει: αθα πάου κι εγώ να ίδιου τι γίνεται εκεί πέρα". Παίρνει τους ακόλουθους του, παίρνει και τον πιο πιστό φίλο του και τούνε λέει: "θα πάμε να ιδιούμε τι γίνεται εκεί πέρα". Μόλις εφτάσασι, ου το θάμα, εκατέβη η τριανταφυλλιά κι εγίνη ήμερη. Μπαίνει μέσα το βασιλόπουλο κι ε'ιδιάη στην κάμαρη της Λουλουδένιας. Πάει, τήνε πιάνει από το χέρι και είπε: "Λουλουδένια, ξύπνα! αρκετά εκοιμήθης τόσα χρόνια!... Καιρός να σηκωθείς!" Ανανοήθη η κοπέλα. Μόλις σηκώθη η Λουλουδένια, εξυπνήσασι όλοι οι δικοί της, μχρι κι οι μύγες από τα πορτοπαράθυρα.

Τήνε πήρε γυναίκα κι επεράσασι καλά κι εμείς καλύτερα.

Κυριάκος Κάσσης, 725 Λαϊκά Παραμύθια από τη Μάνη, σε αυθεντική λαϊκή αφήγηση, Αθήνα 1983, σ. 191-192.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Η γέννηση της βασιλοπούλας

α: Ένας βασιλιάς και μία βασίλισσα μετά από πολλά παρακάλια στον θεό αποκτούν ένα κοριτσάκι.

ΙΙ. Η μοίρα της βασιλοπούλας

α: Στη βάφτιση της βασιλοπούλας οι γονείς καλούν α1: όλες τις Μοίρες· α2: τις μάγισσες· α3: εκτός από μία' α4: την πιο γριά' α5: γιατί την ξεχνούν α6: γιατί δεν έχουν δέκατο τρίτο χρυσό σερβίτσιο.

β: Οι καλεσμένες μοιραίνουν το κοριτσάκι με όλα τα καλά' β1: αλλά πριν τελειώσουν όλες, φτάνει η ακάλεστη και δίνει κατάρα να πεθάνει' β2: όταν φτάσει

Σελ. 646
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/647.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

μία ορισμένη ηλικία' β3: μόλις αγγίξει και τσιμπηθεί από' β4: ρόκα' β5: αδράχτι' β6: βελόνα' β7: αγκάθι από λινάρι' β8: αγγίξει ή φάει αλάτι.

γ: Η Μοίρα που δεν πρόλαβε να μιλήσει αλλάζει την κατάρα και ορίζει να κοιμηθεί το κορίτσι για εκατό χρόνια' γ1.' μαζί με όλο το παλάτι' γ2: και να ξυπνήσει από φίλημα πρίγκιπα' γ3: στο στόμα' γ4: από άγγιγμα πρίγκιπα.

ΙΙΙ. Η εκπλήρωση

α: Οι γονείς τρομαγμένοι παίρνουν προφυλάξεις ώστε να μην εκπληρωθεί η κατάρα' α1', κλείνουν το κορίτσι σε ένα πύργο' α2: καίνε όλα τα επικίνδυνα αντικείμενα (ρόκες, αδράχτια, λινάρια)' α3: τα κλειδώνουν σε ένα δωμάτιο.

β: Όμως, όταν η κοπέλα φτάνει στην ορισμένη ηλικία' β1: η γριά Μοίρα που την καταράστηκε καταφέρνει να μπει στο δωμάτιο της και να της αφήσει το μοιραίο αντικείμενο' β2: μπαίνει στο απαγορευμένο δωμάτιο και βρίσκει τη γριά να κλώθει' β3: το σκάει από τον πύργο και βρίσκει το μοιραίο αντικείμενο' β4: κατά λάθος τρώει αλάτι.

γ: Μόλις τρυπηθεί ή ακουμπήσει το αντικείμενο πέφτει σε βαθύ ύπνο' γ1: και μαζί της όλο το παλάτι' γ2: του μάγειρα του έμεινε η κουτάλα στο χέρι' γ3: του κόκορα του έμεινε η φωνή στο λαρύγγι' γ4: άλλο' γ5: γύρω από το παλάτι φύτρωσε ένα πυκνό δάσος σαν φράχτης.

δ: Ο βασιλιάς έβαλε την κοιμωμένη κόρη του σε έναν γυαλένιο πύργο' δ1: στη μέση της θάλασσας.

IV. Το ξύπνημα

α: Εκατό χρόνια μετά' α1: ένα βασιλόπουλο που περνάει από εκεί' α2: παραξενεύεται και ζητά να μάθει τι συμβαίνει' α3: πηδάει το φράχτη και μπαίνει στο παλάτι' α4: κατά λάθος σπάει το γυάλινο πύργο.

β: Βρίσκει τη βασιλοπούλα' β1: και την ξυπνάει' β2: με ένα φιλί' β3: με ένα άγγιγμα' β4: με ένα φύσημα' β5: μετά ξυπνάει και τους υπόλοιπους' β6: το υπόλοιπο παλάτι ξυπνάει αυτομάτως· β7: ο μάγειρας συνεχίζει να γυρίζει το φαΐ στην κατσαρόλα' β8: ο κόκορας βγάζει φωνή' β9: άλλο.

γ: Το βασιλόπουλο χωρίς να ξυπνήσει τη βασιλοπούλα την αφήνει έγκυο' Γ1: το μωρό που γεννιέται ενόσω η μητέρα του κοιμάται της βυζαίνει το δάχτυλο και βγάζει το αγκάθι που την κρατάει κοιμισμένη.

δ: Η βασιλοπούλα μαζί με το παιδί πηγαίνει να βρει τον πατέρα' 81: φτιάχνει παλάτι απέναντι από το δικό του' δ2: εκείνος την ερωτεύεται χωρίς να την αναγνωρίσει και στέλνει προξενιά με πλούσια δώρα' δ3: που εκείνη πετάει ή στέλνει πίσω' δ4: μέχρι που του στέλνει οδηγίες να φάει ένα ψάρι και να κάνει τον πνιγμένο

Σελ. 647
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/648.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

από το ψαροκόκαλο' 85: στην κηδεία του τον φτύνει και τον κοροϊδεύει που κάνει, τον πεθαμένο' 86: ο νέος επιτέλους καταλαβαίνει ποια είναι.

ε: Η βασιλοπούλα παντρεύεται το βασιλόπουλο.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΘΡΑΚΗ

1. ΛΑ 410, 1, "Η βασιλοπούλα με τη ρόκα". Από δημοσιευμένη μετάφραση του παραμυθιού των Grimm.

2. Αρ. Θρ. Θησ. Β', 175-177, Σαράντα Εκκλησιές (σημ. Τουρκία), "Η βασιλοπούλα". Ι: α. ΙΙ: α, α2, α3, α5, β, β1, β2 (δεκαπέντε χρονών), β3, β5, γ, γ2. ΙΙΙ: α, α2, β, β2, γ, γ1, γ5. IV: α, α1, α2, α3, β, β1, β3, β6, ε.

3. Φιλολ. Πρωτοχρονιά, 18, 261-263, "Η βασιλοπούλα που κοιμότανε εκατό χρόνια". Ι: α. ΙΙ: α, α2, α3, α5, β (ομορφιά, φρονιμάδα), β1, β2 (15 χρονών), β3, β5, γ, γ1, γ4. ΙΙΙ: α, α2, α3, β, β2, γ, γ!,γ5. IV: α, α1, α3, β, β1, β3, β6, ε.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

4. ΛΑ 410, 4, (Μέγας Π, 23, 102-104), Σκανδάλη Λήμνου, άτιτλο. Ι: α. Π: α, α1, α3, β, β1, β2, β3, β5, γ, γ1, γ2. ΙΙΙ: α, α3, β, β2, γ, γ1, γ5 (ατελές).

β. Κυκλάδες

5. ΙΛ 548, 56-66, Απείρανθος Νάξου, "Η βασιλοπούλα η μαεμένη". Ι: α. ΙΙ: α, α1, α3, β, β1, β2, β3, β4, γ, γ1, γ2. ΙΙΙ: α, α2, α3, β, β1, γ, γ1, γ5. IV: α, α1, α3, β, β1, β2, β5 β4, ε.

6. ΛΑ 410, 2, Απείρανθος Νάξου, "Η βασιλοπούλα η μαεμένη". Ι: α. ΙΙ: Οι γονείς κρυφακούνε τις Μοίρες και μαθαίνουν ότι η κόρη τους θα μαγευτεί από μαλαματένια ρόκα. ΙΙΙ: α, α1 (δωμάτιο), β, β1, γ, γ1. IV: α, α1, α2, α3, β, β1, β4 (γιατί φοβάται να τη φιλήσει μην πεθάνει κι αυτός), β5, ε.

Ι. ΛΑ 585, (ΣΠ 58), 144-158, Νάξος, "Η βασιλοπούλα που πέθανε με το λινάρι". Ι: α. ΙΙ: Μάγοι προλέγουν ότι θα πεθάνει αν τσιμπηθεί από λινάρι.

Σελ. 648
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/649.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΙΙΙ: α, α1, α2, β, β3 (βγαίνει από τον πύργο προς νερού της και μπαίνει σε μια σπηλιά), γ, δ (σε δωμάτιο του παλατιού). IV'. γ, γ1, δ, δ1, δ2, δ3, δ4, δ5, δ6, ε. Συνέχεια όπως το AT 891A.

8. ΛΑ 1396, 10, 21-22, Τήνος, άτιτλο. Ι: α. ΙΙ: Απαγόρευση να φάει αλάτι. ΙΙΙ: α, β, β4, γ, δ, δ1. IV'. α, α1 (το βασιλόπουλο της Ρωσίας τη βρίσκει ενώ ψαρεύει), β, β1 (μ' ένα δάκρυ), πάει να φέρει καράβια να την πάρει, αλλά όταν γυρίζει τη βρίσκει μελαχρινή (;) και δεν τη θέλει. Εκείνη πηγαίνει στη Ρωσία να τον βρει. Αναγνώριση και γάμος.

9. ΛΑ 1396, 96, 357-366, Τήνος, άτιτλο. 7: α (το τάζουν στον Άγιο Τάφο). ΙΙ: την ώρα της γέννας το αστρικό της προλέγει πως άμα πιάσει αλάτι θα πεθάνει. ΙΙΙ: α, β, β4, γ, δ, δ1. IV: α, α4 (ένας καπετάνιος), β, β1, β3 (της χαϊδεύει το χέρι, της πέφτει το αλάτι και αναπνέει). Η συνέχεια όπως στο AT 425F.

10. ΛΑ 1545, 369, Νάξος, άτιτλο.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

11. Schmidt, 6, 76, Ζάκυνθος, "Die verzauberte Königstochter oder der Zauberturm". Συμφυρμοί διαφόρων τύπων! Μία Λάμνισσα αρπάζει το κορίτσι που γεννήθηκε από την άντζα του βασιλιά (AT 705), και το κλείνει σε ένα πύργο, όπου το κορίτσι πέφτει σε ύπνο. Ένα βασιλόπουλο με βοηθούς ζώα (AT 554) φέρνει εις πέρας τα ζητήματα της Λάμνισσας. Ξύπνημα της κοπέλας και Μαγική Φυγή (AT 313A).

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

12. ΛΑ 1186, (ΣΜ 16), 167-168, Ηλεία, "Η Λουλουδένια". Η συνέχεια όπως AT 891A. 7: α. ΙΙ: α, α2, α3, α4 (αυτήν με το ένα μάτι), β, β1, β2, β3, β6, γ, γ2. ΙΙΙ: α, α2, β, β3 (κυνηγώντας πεταλούδες στο δάσος βρίσκει μία καλύβα, όπου κεντάει ένα κορίτσι), γ. IV'. α, α1, β, β1, ε. Συνέχεια όπως στον AT 89ΙΑ.

13. ΛΦ 1517, Βλαχέρνα Αρκαδίας, "Η κοιμωμένη ομορφιά". Γ. α. ΙΙ: α, α2, α3, α6, β, β1, β2 (δεκατριών ετών), β3, β5, γ, γ2. ΙΙΙ: α, α2, β, β3 (μπαίνει στον πύργο της γριάς που γνέθει), γ, γ1, γ2, γ3 (όλα τα ζώα κοιμήθηκαν), γ4. IV: α, α1, α2, β, β1, β3, β6, ε.

14. Κάσσης, 191-192, "Η Λουλουδένια". 7: α. ΙΙ: α, α1, α3, α4, γ5, β, β1, β3, β6, γ, γ1, γ2. ΙΙΙ: α, α2, β, β3 (κυνηγώντας πεταλούδες), γ, γ1, γ5 (τριανταφυλλιά). IV: α, α1, α3 (η τριανταφυλλιά γίνεται ήμερη), β, β1, β3 (αρκετά κοιμήθηκες, της λέει), ε.

Σελ. 649
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/650.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

15. ΛΦ 1044, 14, 7-18, Φωκίδα, "Το μαρμαρωμένο παλάτι.". Ι: α. ΙΙ: α, α2, α3, α4, α5, β, β1, β2 (είκοσι χρονών), γ (τριακόσια χρόνια), γ1, γ2. ΙΙΙ: Όταν έγινε είκοσι χρονών, την ημέρα του γάμου της όλα κοιμήθηκαν, γ1, γ2, γ3, γ5. IV'. α, α1, α2, β, β1, β5 (πρώτα ξυπνάει όλο το παλάτι), β7, β8, ε.

16. ΛΦ 1096, 10-11, Λαμία, άτιτλο. Ι: α. ΙΙ: Οι τρεις Μοίρες λένε "να μην την αγγίξει βελόνα". ΙΙΙ: α, α2, β3 (κυνηγώντας πεταλούδες φτάνει σε ένα δωμάτιο όπου κεντούσε ένα κορίτσι), γ, γ1, γ3, γ4 (όλα τα ζώα), γ5. IV'. α, α1, α2, α3, β, β1, β6, β8, ε.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Από τα πιο αγαπημένα "παιδικά" παραμύθια, το παραμύθι της "Ωραίας Κοιμωμένης" είναι ελάχιστα διαδεδομένο στην προφορική παράδοση. Οι ελάχιστες παραλλαγές που έχουν καταγραφεί σε όλη την Ευρώπη αποδίδονται από τον St. Thompson1 στη διάδοση και κυκλοφορία λογοτεχνικών κειμένων. Η βασική αναφορά είναι βεβαίως ο Perrault και η "Belle au Bois Dormant" (H Ωραία Κοιμωμένη του Δάσους), παραμύθι που μεταφράστηκε σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες και υπάρχει σε όλα τα παιδικά βιβλία. Ο Delarue σημειώνει ότι είναι γενικώς παραδεκτό πως ο Perrault εμπνεύστηκε το παραμύθι του από την αντίστοιχη διήγηση του Basile , επεμβαίνοντας ωστόσο, για λόγους ευπρέπειας, στο τόσο χαρακτηριστικό επεισόδιο όπου ο πρίγκιπας δεν ξυπνάει την κοιμωμένη, αλλά "κοιμάται" μαζί της και την αφήνει έγκυο . Το επεισόδιο αυτό, ο Basile το οφείλει με τη σειρά του σε προϋπάρχοντα από τον 14ο αιώνα λογοτεχνικά κείμενα: το γαλλικό μυθιστόρημα Perceforest (που μεταφράστηκε στα ιταλικά το 1525) και την καταλανική έμμετρη νουβέλα που μεταφράστηκε στα γαλλικά το 19ο αιώνα με τίτλο "Frère de Joie et Sœur de Plaisir". Σύμφωνα με τους συντάκτες του γαλλικού καταλόγου, ο Perrault χρησιμοποίησε ενδεχομένως και τις δύο πηγές, πλάθοντας μια νέα εκδοχή. Όσο για τους Grimm, χρησιμοποίησαν την παραλλαγή που τους διηγήθηκε η αλσατή (γαλλοτραφής) μαγείρισσα τους.

1. St. Thompson, The Folktale..., ό.π., σ. 96-97.

2 Ρ Delarue - M. L Tenèze, Le conte populaire fianfais , ό.π., τ. 2, σ. 69-71

3 Basile, Pentamerone, V, 5, "Sole, Luna et Talia"

4 Μοτίβο με τον αριθμό AT 475, 2: Hero lies by princess in magic sleep and begets child

Σελ. 650
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/651.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Το παραμύθι παραδίδεται και στην Ελλάδα διατηρώντας στις λεπτομέρειες του τα επεισόδια που απαρτίζουν τη γνωστή λογοτεχνική μορφή: κάποια παρεξηγημένη Μοίρα ή νεράιδα καταριέται την κοπέλα να πεθάνει τσιμπημένη από αγκάθι λιναριού ή από αδράχτι, βελόνα κλπ. Μία άλλη νεράιδα τροποποιεί την κατάρα, και αντικαθιστά το θάνατο με εκατοντάχρονο ύπνο. Η κατάρα πραγματοποιείται και η βασιλοπούλα, παρ' όλες τις προφυλάξεις, τσιμπιέται και κοιμάται. Μαζί της κοιμάται όλο το παλάτι που καλύπτεται με τα χρόνια από έναν πυκνό φράχτη με πολλά αγκάθια. Ένα βασιλόπουλο φτάνει στον ορισμένο χρόνο και ξυπνάει τη βασιλοπούλα μ' ένα φιλί. Ξυπνά και το παλάτι και γίνονται οι γάμοι. Μόνον σε μία παραλλαγή (αρ. 7) από τη Νάξο, συναντούμε το επεισόδιο με την εγκυμονούσα κοιμωμένη (βλ. συνθετική παραλλαγή, IV'. γ, γ1). Το περίφημο αυτό επεισόδιο αυτό συναντάται κυρίως στον τύπο AT 551 (The sons on a quest for a wonderful remedy jor their father, Το νερό της ζωής), όπου το παλικάρι έχει την ευγένεια ν' αφήσει ένα σημείωμα με το όνομα του για την περίπτωση που ξυπνήσει η βασιλοπούλα και βρεθεί έγκυος. Συναντάται επίσης και στον AT 304 (Ο Κυνηγός).

Στη ναξιακή παραλλαγή, το ξύπνημα το καταφέρνει το παιδί της κοιμωμένης· το νεογέννητο, προσπαθώντας να βυζάξει τη μάνα του που κοιμάται, βυζαίνει το δάχτυλο της και της βγάζει το αγκάθι.

Το παραμύθι φαίνεται να είναι γνωστό περισσότερο στα νησιά του Αιγαίου, από όπου προέρχονται οι επτά από τις δεκαέξι συνολικά παραλλαγές. Αν δεχθούμε ότι πρόκειται όντως για μια λόγια αφήγηση (Basile και προγενέστερα κείμενα, Perrault) που έχει περάσει στην προφορική παράδοση, θα παρατηρήσουμε ότι συναντάται σποραδικά στις ελληνικές περιοχές που έχουν δεχθεί δυτική επιρροή (Νησιά του Αιγαίου και Ιονίου, Στερεά Ελλάδα και Πελοπόννησο, με την εξαίρεση της Κρήτης). Οι τρεις παραλλαγές από τη Θράκη ωστόσο, αφήνουν να διαφαίνονται και άλλες πιθανές παράμετροι στη διάδοση της "Ωραίας Κοιμωμένης", που αξίζει να διερευνηθούν.

5 Σε μερικές παραλλαγές απαγορεύεται επί ποινή θανάτου στην ηρωίδα να αγγίξει ή να φάει αλάτι· στη διατριβή της, Sommeils et Veilles dans le conte merveilleux grec, EHESS, Παρίσι 1977, η Μ. Παπαχριστοφόρου προσεγγίζει στο συμβολικό επίπεδο τα απαγορευμένα εργαλεία της υφαντικής με το αλάτι, σαν μέρος της μύησης της νεαρής κοπέλας στη γυναικεία ταυτότητα (σ.112-114).

Σελ. 651
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/652.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 652
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/653.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT *411

Σελ. 653
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/654.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 654
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/655.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT *411

Η χρυσή γουρούνα

AT 411: The King and the Lamia Μέγας *411: Η χρυσή γουρούνα

Η χρυσή γουρούνα

Μια φορά κι έναν καιρό ήτανε ένας βασιλιάς και μια βασίλισσα. Η βασίλισσα γέννησε ένα κοριτσάκι και σε τρεις μέρες πήγανε οι Μοίρες να μοιράνουν το παιδί. Είπαν ότι η βασιλοπούλα, έτσι κι έρθει του νόμου να παντρευτεί, μόλις θα πει ο παπάς "ευλογημένη η βασιλεία", θα γίνει μια γουρούνα χρυσή και θα πάρει τους λόγγους. Το άκουσε η μάνα της και το 'γράψε σ' ένα χαρτί. Το 'βαλε όμως κατάκαρδα πως θα γίνει η θυγατέρα της γουρούνα, και πέθανε. Το μπιλιέτο το είχε φυλάξει σ' ένα βιβλίο. Μια μέρα που ο βασιλιάς ξεφύλλιζε το βιβλίο, απάντησε το χαρτί και πολύ πικράθηκε, ώσπου πέθανε κι αυτός. Η κοπέλα, χωρίς μάνα και πατέρα, αύξαινε κι ομόρφαινε όλο και πιο πολύ.

Ώσπου κάποιο βασιλόπουλο μήνυσε ότι θέλει να την παντρευτεί. Κι εκείνη σκεφτότανε να το κάνει. Απέναντι από το σπίτι της ήτανε μια γειτόνισσα φτωχή. Πήγε λοιπόν το βράδυ στο σπίτι της και της είπε: "Ήρθα να μου κάνεις μια χάρη", κι εκείνη είπε: "Προσκυνώ, βασίλισσα μου, κι ότι αγαπάς από με". "Ήρθα να μου δώσεις την πρώτη σου θυγατέρα αύριο, που έχω λίγο μαλλί να μου το γνέσει". "Ευχαρίστως, κυρά, γιατί να μη σ' τη δώκω; Να έρθει".

Την άλλη μέρα, πρωί-πρωί, η κοπέλα πήγε στο παλάτι, μπήκε από το πορτόνι κι έκατσε κι έξενε το μαλλί. Η βασίλισσα όμως δε φάνηκε διόλου όλη τη μέρα κι ούτε της πήγαινε να φάει. Το βράδυ λοιπόν, αφού καληνύχτισε τη βασίλισσα, έφυγε. Η βασίλισσα ζήτησε από τη γειτόνισσα της να της στείλει την άλλη θυγατέρα της. Και μ' αυτήν όμως συνέβησαν τα ίδια, δηλαδή δε φάνηκε κανείς, ούτε της έδωσαν να φάει. Και οι δυο, όταν γυρίσανε σπίτι τους, παραπονιότανε και λέγανε ότι δεν τις περιποιήθηκε η βασίλισσα. Αυτή όμως τ' άκουγε όλα κρυφά.

Την άλλη μέρα, ζήτησε να πάει η πιο μικρή θυγατέρα της γειτόνισσας. Πράγματι, πήγε κι αυτή και συμβήκανε πάλι τα ίδια. Όταν όμως βράδιασε και γύρισε σπίτι της, είπε στη μάνα της η μικρότερη: "Μωρέ, εμένανε και τι δε μου 'δώσε η βασίλισσα, ως και σαρδελλόγλωσσες μου είχε ψημένες". Κι η βασίλισσα που τ' άκουσε, μπήκε και ζήτησε τη μικρή για να την πάρει γι' αδερφή της και να την

Σελ. 655
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/656.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

παντρέψει, γιατί αυτή ήτανε η πιο πιστή. Την παίρνει λοιπόν και πήγανε στο παλάτι. Κάτσανε, φάγανε και κοιμηθήκανε.

Την άλλη μέρα, εστερέωσε ο γάμος της βασιλοπούλας με το βασιλόπουλο. Ό,τι ρούχα έφτιανε αυτή, έφτιανε και της φτωχής. Την τελευταία μέρα πριν να γίνει ο γάμος, η βασίλισσα είπε της φτωχής: "Το γραφτό μου είναι να γίνω χρυσή γουρούνα και να πάρω τους λόγγους, μα σε σαράντα μέρες εγώ θα ξαναπάρω τη μορφή μου. θα μου έχεις τρία κακαβιά: το ένα θα έχει γάλα, το άλλο τριανταφυλλόνερο και το άλλο νερό, να πέσω μέσα να κυλιστώ, και τρία σεντόνια να σφογγιστώ. Θα είσαν ντυμένη όπως κι εγώ κι όταν ο παπάς πει Ευλογημένη η Βασιλεία", εγώ θα φύγω. Εσύ θα πάρεις τη θέση μου και θα με περιμένεις να έρθω".

Πράγματι, στην ορισμένη ώρα, γίνηκε ένας ανεμοστρόβιλος κι έσβησε το φως. Όταν άναψαν τα φώτα, όλοι είπανε, που είναι η νύφη να γίνει ο γάμος. Αυτή είπε ότι φοβήθηκε και κλείστηκε στην κάμαρα της. Γίνηκε ο γάμος, τραταριστήκανε, φάγανε κι ήπιανε και πήγανε να πέσουνε. Όταν μπήκανε μέσα στην κάμαρα, αυτή που είχε πάρει τη θέση της βασιλοπούλας, είπε στο βασιλόπουλο: "Σ' ορκίζω σαράντα μέρες να μη μ' αγγίξεις, ούτε τη μανικά μου, γιατί έχω ανάθεμα από τη μάνα μου". "Αυτό", της λέει, "είναι το πιο εύκολο". Όταν περάσανε σαράντα μέρες, περίμενε τη χρυσή γουρούνα. Έκατσε και ζέστανε το νερό στα τρία κακαβιά. Ήρθε η ώρα και φάνηκε από μακριά η χρυσή γουρούνα. Έφτασε και πέφτει μέσα στα κακαβιά και τρίφτηκε καλά κι ύστερα εσφογγίστηκε. Στη στιγμή πήρε την πρώτη της μορφή. Αγκαλιαστήκανε και φιληθηκανε και κατόπιν πήγε μέσα στην κάμαρα της, που κοιμότανε ο άντρας της. Τότε του εξήγησε τα πάντα, πως έτσι έπρεπε να κάνει, μια και ήτανε γραφτό, και πήρε μια ξένη κοπέλα πιστή και την έκαμε αδερφή της.

Και με τον καιρό, βρήκανε βασιλόπουλο και παντρέψανε τη θυγατέρα της φτωχής και ζήσανε καλά και μεις καλύτερα.

ΛΦ 713, 1-4. Καταγράφηκε από τη Μαρία Κουρή στην Κεφαλλονιά, το 1957. Το αφηγήθηκε μια αγράμματη Κεφαλονίτισσα, 80 ετών, που το ήξερε από τη γιαγιά της.

Σελ. 656
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/657.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ α. Κυκλάδες

1. ΛΑ 1387, 60, 479-485, Τήνος, άτιτλο.

2. ΑΦ 1157, 4-7, Απείρανθος, Νάξου, "Η καταραμένη κόρη".

ΝΗΣΙΑ ΙΟΝΙΟΥ

3. ΛΦ 713, 1-4, Κεφαλλονιά, "Η χρυσή γουρούνα".

ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ

4. Λιουδάκη, Παππούς, 9-14, "Το φιδάκι".

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Στο παράδοξο αυτό παραμύθι, που αποτελεί οικότυπο, υπάρχουν 4 καταγραμμένες παραλλαγές . Ο Μέγας το κατατάσσει μαζί με το AT 411, την ινδική ιστορία της γυναίκας-φίδι που θέτει σε κίνδυνο την υγεία του συζύγου της και ξεμαγεύεται όταν της κάψουν στο φούρνο το πετσί της. Ωστόσο, ο μύθος του οικοτύπου AT *411, άγνωστος στους Aarne-Thompson, είναι διαρθρωτικά τελείως διαφορετικός και θα έπρεπε να καταταχθεί κοντά στο AT 310 (Η Χρυσομαλλούσα) ή πλάι σε τύπους που εμπεριέχουν την κατάρα μιας μάνας προς την κόρη της και την απαλλαγή της τελευταίας μέσα από τεχνάσματα που βιώνονται στα πλαίσια μιας μητρογονικής σειράς (πχ. AT 514A, Η ψαροκέφαλη).

Μια κόρη είναι καταραμένη από τη μάνα της ή από τις Μοίρες να μεταμορφωθεί σε γουρούνα τη μέρα του γάμου της (ή σε φίδι, σε γαϊδούρι) και να παραμείνει

1. Βλ. Α. Αγγελοπούλου, Οι παραμυθοκόρες..., ό.π., σ. 278.

Σελ. 657
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/658.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

μείνει για πάντα έτσι. Ωστόσο υπάρχει κάποια δυνατότητα διαφυγής! αν βρεθεί μια γυναίκα, να της πει: "γυναίκα γεννήθηκες, γυναίκα γίνε πάλι" ή, επιπλέον, να δεχτεί να πάρει τη θέση της πλάι στον άντρα της "γουρούνας", χωρίς να πλαγιάσει μαζί του ώσπου να επιστρέψει εκείνη σε σαράντα μέρες από το δάσος (κάποτε τρία χρόνια), τότε τα μάγια θα λυθούν.

Γίνεται ο γάμος και η αδερφή της ή μια φίλη της έμπιστη την αντικαθιστά στο πλευρό του συζύγου. Του ζητάει να μην την πλησιάσει για σαράντα μέρες (ή ώσπου να της φέρει μαλαματένιο αργαλειό, χρυσή ανέμη και χτένια, φορεσιά με τον ουρανό με τ' άστρα). Εκείνος δέχεται. Τέλος, η κόρη επιστρέφει με γουρουνίσια όψη, βρίσκει την "αδερφή" της κοιμισμένη και καταφέρνει την τελευταία στιγμή της διορίας να την ξυπνήσει με φωνές. Της φωνάζει.' "γυναίκα γεννήθηκες, γυναίκα γίνε πάλι" ή της κάνει μπάνιο σε γάλα και τριανταφυλλόνερο. Έτσι, τα μάγια της λύνονται μέσα από την πίστη μιας άλλης γυναίκας κι η φίλη ή αδερφή ανταμείβεται με πλούτη ή παντρεύεται το βεζίρη.

Σελ. 658
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/659.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 425

Σελ. 659
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/660.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 660
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/661.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 425

Έρως και Ψυχή

AT: The Search for the Lost Husband

Delarue-Tenèze: La recherche de l'époux disparu

Grimm No 88: Das singende, springende Löweneckerchen

Grimm No 127: Der Eisenofen

Basile, II, 9: Lo catenaccio.

Basile, V, 3: Pintosmalto.

Basile, V: Lo turzo d'oro και η αφήγηση-πλαίσιο του Pentamerone

Υπότυπος A2 Έρως και Ψυχή

Απουλήιος, Βιβλίο Τέταρτο

§ 28. Μια φορά ήταν ένας βασιλιάς. Η γυναίκα του είχε κάνει τρεις κόρες, ζηλευτές για την ομορφιά τους. Όσο μεγάλες κι αν ήταν οι χάρες των δύο πρώτων, πάντα ένας άνθρωπος θα 'βρίσκε λόγια να τις εξυμνήσει' μα η ομορφιά της μικρότερης ήταν τόσο σπάνια και τόσο εξαίσια, που όλη η ανθρώπινη ευγλωττία δε θα μπορούσε να βρει λέξεις να μιλήσει γι' αυτήν.

Με λίγα λόγια, ο λαός της χώρας και άπειροι ξένοι, τραβηγμένοι από τη φήμη αυτού του θαύματος κι από την επιθυμία να δουν αυτό το έξοχο θέαμα, έμεναν βουβοί από το θαυμασμό σαν έβλεπαν τόση τελειότητα αφάνταστη, συγκεντρωμένη σε μίαν απλή θνητή, κι έκαναν μπροστά της προσευχές και υποκλίσεις όπως στην ίδια την Αφροδίτη.

1. Στον παραμυθιακό τύπο AT 425, ακολουθήσαμε (στη συνθετική παραλλαγή και στον κατάλογο παραλλαγών) την κατάταξη σε υπότυπους και μοτίβα όπως τη δίνει ο Γ. Α. Μέγας στη μονογραφία του, Das Märchen von Amor und Psyché in der Griechischen Volksüberlieferung (AaTh 425, 428 u 432), Γραφείον Δημοσιευμάτων της Ακαδημίας Αθηνών, τ. 30, Αθήνα 1971.

2 Για τον υπότυπο Α επιλέξαμε να δημοσιεύσουμε την ιστορία του Έρωτα και της Ψυχής που περιλαμβάνεται στο μυθιστόρημα του Απουλήιου "Ο Χρυσός Γάιδαρος ή Οι Μεταμορφώσεις" του 2ου αι. μ.Χ. (είναι η διασημότερη και παλαιότερη μορφή του υποτύπου Α) και μία παραλλαγή από το αρχείο του Μέγα, "Ο χρυσαετός του κόσμου", πράγμα που επιτρέπει τη σύγκριση ανάμεσα στη γραπτή και προφορική λογοτεχνική παράδοση.

Σελ. 661
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/662.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Η φήμη της κυκλοφορούσε σε όλες τις πολιτείες και. τις ξένες χώρες' λέγαν ότι η ίδια η θεά, που γεννήθηκε από τον Ωκεανό και σχηματίστηκε από τον αφρό των κυμάτων του, είχε αφήσει τον Όλυμπο για να επικοινωνήσει με τους θνητούς και να αποδεχτεί τις τιμές τους. Άλλοι πάλι φαντάζονταν ότι με την ενέργεια των άστρων, η γη έκανε κι αυτή μίαν άλλη Αφροδίτη, που διατηρούσε ακόμη το λουλούδι της παρθενίας. Η γνώμη αυτή έφτασε σιγά-σιγά σε όλο τον κόσμο.

§ 29. Από παντού έφταναν ταξιδιώτες, ακόμη κι από τα πιο απομακρυσμένα μέρη, και θαλασσοπόροι περιφρονούσαν τους κίνδυνους των μεγάλων ταξιδιών για να δουν αυτό το θαύμα, το κόσμημα και τη δόξα του αιώνα. Η Κνίδος και η Πάφος ερημώθηκαν κανείς δεν πήγαινε να προσκυνήσει την Κυθήρεια Αφροδίτη. Οι θυσίες της παρατήθηκαν, τα αγάλματα της δε στεφανώνονταν πια και οι βωμοί της, χωρίς προσφορές, ήταν σκεπασμένοι από κρύα στάχτη. Όλες οι προσευχές απευθύνονταν πια στη βασιλοπούλα· στη μορφή της λατρεύανε την Αφροδίτη κι όταν παρουσιαζόταν την αυγή, κάμνανε θυσίες σ' αυτήν για να την εξευμενίσουν. Μες στους δρόμους ο λαός έσκυβε μπρος της και έραινε το πέρασμα της με λουλούδια.

§ 30. Η εξαιρετική αυτή λατρεία, οι θεϊκές αυτές τιμές που γίνονταν σε μίαν απλή θνητή, εξόργισαν πολύ τη μητέρα των ερώτων. "Πώς;" είπε τρέμοντας από το θυμό της, "η φύση και τα στοιχεία μου χρωστούν τη γέννηση τους' θα γονιμοποιώ λοιπόν εγώ τα πάντα μέσα στον άπειρο κόσμο, μα θα μοιράζομαι τις τιμές που μου οφείλονται με μίαν απλή θνητή; Και τ' όνομα μου, εξορισμένο στον ουρανό, θα ρεζιλεύεται στη γη; θα ανέχομαι μια γυναίκα, μια ύπαρξη θνητή, να κλέψει τ' όνομα μου, τους βωμούς μου και τις τιμές που ανήκουν σε μένα; Άδικα, λοιπόν, ο βοσκός εκείνος, που ο παντοδύναμος Ζεύς επιβράβευσε τη σωστή κρίση και τη φρόνηση του, προτίμησε τα δικά μου δελεαστικά θέλγητρα από εκείνα των άλλων δύο θεαινών; Μα όποια κι αν είναι αυτή η θνητή, δε θα χαρεί για πολύ τις τιμές αυτές και τις δόξες' αυτή η εγκληματική της ομορφιά θα την κάνει να κλάψει".

Αμέσως φωνάζει το γιο της, το φτερωτό εκείνο παιδί, το πονηρό και το τολμηρότατο, που ξεχαλινώνοντας τα πάθη του τρέχει τη νύχτα οπλισμένο με αναμμένα βέλη, σκορπίζει την ταραχή στις οικογένειες και κάνει τόσα κακουργήματα ατιμώρητα. Συνηθισμένη στο κακό η Αφροδίτη, δεν παράλειψε τίποτα απ' όσα θα τον εξαγρίωναν περισσότερο' τον οδήγησε, λοιπόν, στην πόλη που κατοικούσε η Ψυχή (έτσι λεγόταν η ωραία βασιλοπούλα) και του την έδειξε.

§ 31. Του περιέγραψε με στεναγμούς τη ζήλεια που αισθανόταν γι' αυτήν. "Παιδί μου", συνέχισε, "εκδικήσου τη μητέρα σου, μα να την εκδικηθείς αλύπητα' σε εξορκίζω στη μητρική μου στοργή, στα γλυκά χτυπήματα των βελών σου και στις φλογερές ορμές που ανάβεις σ' όλες τις καρδιές. Προσπάθησε προπάντων - είναι η μεγαλύτερη μου επιθυμία - ν' ανάψεις στην αντίπαλο μου τον πιο δυνατό έρωτα για τον ασχημότερο των ανθρώπων. Αυτός που θ' αγαπήσει, να 'ναι από ταπεινή καταγωγή, θεόφτωχος, πάντα άρρωστος και κακομοίρης, όσο κανένας άλλος σ όλο τον κόσμο".

Σελ. 662
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/663.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Έτσι μίλησε η Αφροδίτη, και φιλώντας τρυφερά το γιο της, πήγε στη γειτονική παραλία, ακούμπησε τα λεπτά της πόδια στα κύματα κι έπειτα κάθησε. Αμέσως η θαλάσσια συνοδεία της την περιτριγύρισε.' οι Νηρηίδες παρουσιάζονται κι αρχίζουν τα τραγούδια εν χορώ. Εκεί είναι ο Πορτούνος με τη μακριά γαλάζια γενειάδα, η Σαλάσια που το φόρεμα της είναι γεμάτο ψάρια, και ο νεαρός Παλέμων, σκαρφαλωμένος πάνω σ' ένα δελφίνι. Οι Τρίτωνες κολυμπούν κοπάδια γύρω στη θεά' ο ένας φυσά γλυκά το κοχύλι" ο άλλος απλώνει ένα λεπτό πανί μεταξωτό ενάντια στο κάψιμο του ήλιου' τούτος εδώ κρατά έναν καθρέφτη μπροστά στη θεά και πολλοί, ζεμένοι δυο-δυο στο άρμα της, το σέρνουν πάνω στα κύματα. Μ' αυτήν την πομπή προχώρησε η Αφροδίτη προς τον Ωκεανό.

§ 32. Στο μεταξύ, η Ψυχή, αν και προικισμένη με μια τόσο θαυμάσια ομορφιά, δεν είχε καμία ωφέλεια από το προτέρημα αυτό. Καθένας την παρατηρούσε, καθένας την εξυμνούσε με επαίνους' μα κανένας βασιλιάς, κανένα βασιλόπουλο, κανένας, ούτε από από τους υπηκόους της ακόμα, δεν παρουσιαζόταν να τη ζητήσει σε γάμο. Όλοι θαυμάζανε τη θεία εκείνη ομορφιά, μα τη θαυμάζανε μόνο σαν ωραίο άγαλμα.

Από πολύν καιρό, τις δύο μεγαλύτερες αδελφές της, που τα συνηθισμένα θέλγητρα τους δεν είχαν ξεσηκώσει σάλο μέσα στον κόσμο, τις γύρεψαν γυναίκες δύο βασιλιάδες και τις παντρεύτηκαν, ενώ η καημένη η Ψυχή, χωρίς εραστές, λυπημένη, μαραζωμένη, έκλαιγε τη μοναξιά της κι έμενε δίχως άντρα στο πατρικό σπίτι, μισώντας την καταραμένη ομορφιά της που όλος ο κόσμος θαύμαζε.

Ο δυστυχισμένος ο πατέρας της, υποπτευόμενος το φθόνο και την οργή των θεών, πηγαίνει μια και δύο να συμβουλευθεί, στη Μίλητο, το αρχαίο μαντείο του Απόλλωνα' πρόσφερε θυσία και παρακάλεσε το θεό να στείλει ένα σύζυγο στην Ψυχή. Ο θεός έδωσε τον εξής χρησμό:

§ 33. "Η Ψυχή θα εγκαταλειφθεί μόνη πάνω σ' ένα βράχο, στολισμένη με τα νυφικά ενός καταραμένου γάμου. Μην περιμένεις να βρει σύζυγο θνητό' θα πάρει ένα τέρας τρομερό, αυταρχικό, απάνθρωπο! αυτό, που πετώντας στον αέρα, κάνει στους ανθρώπους με σίδερο και φωτιά έναν αδιάκοπο πόλεμο. Τα δυνατά του χτυπήματα τρομάζουν και τον πατέρα των θεών, τον ίδιο το Δία, τραντάζουν τη θάλασσα, τον Άδη, τους Ουρανούς".

Μετά από την τρομερή αυτή προφητεία, ο βασιλιάς ο άλλοτε ευτυχισμένος γυρίζει σιγά-σιγά στη χώρα του με την καρδιά σκοτωμένη από τη λύπη, για να ανακοινώσει στη βασίλισσα τη μαύρη μοίρα της δυστυχισμένης κόρης τους. Για πολλές μέρες όλο το παλάτι αχολογούσε από θρήνους' ο καιρός έφτανε που επρόκειτο να υπακούσουν στη διαταγή της σκληρής μοίρας.

Γίνονται οι προετοιμασίες του γάμου της δυστυχισμένης βασιλοπούλας' ανάβουν οι λαμπάδες του υμεναίου, που πρόκειται να φωτίσουν για την κηδεία της' οι φλογέρες, οι προορισμένες για ελαφρά και εύθυμα τραγούδια, βγάζουν μόνο θλιβερούς ήχους και η νεαρή νύφη σκουπίζει με το πέπλο τα δάκρυα της. Όλη η πολιτεία

Σελ. 663
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/664.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

είναι μαζεμένη για να κλάψει τις συμφορές του παλατιού, και διατάχτηκε αμέσως γενικό πένθος.

§ 34. Έτσι η ανάγκη της υποταγής στις θείες βουλές επέβαλε να οδηγηθεί η Ψυχή στο μαρτύριο της. Τέλος, αφού παρά τη γενική θλίψη όλα ήταν έτοιμα για τον άτυχο αυτό γάμο, η συνοδεία ξεκίνησε" η πόλη με δάκρυα ακολουθούσε τη νεκρική πομπή μιας ζωντανής, και φαινόταν πως πηγαίνει σε κηδεία παρά στο γάμο της όμορφης βασιλοπούλας. Κι επειδή ο πατέρας της και η μητέρα της, που η μεγάλη αυτή συμφορά τους είχε απελπίσει, δεν μπορούσαν ν' αποφασίσουν να εκτελέσουν μια τέτοια βάρβαρη διαταγή, τους λέει εκείνη για να τους ενθαρρύνει: "Γιατί να λιώνετε έτσι τα γηρατειά σας σε ανώφελες λύπες; Γιατί με ασταμάτητους κι άχρηστους θρήνους λιγοστεύετε τη ζωή σας, που μου είναι πιο αγαπητή κι από τη δική μου; Τι σας χρησιμεύει να τραβάτε τα μαλλιά σας, να χτυπιέστε στο πρόσωπο και στο στήθος; Αλίμονο! να το καλό που σας έφερε η ομορφιά μου· αυτό το χτύπημα σας τσακίζει' μαθαίνετε, μα πολύ αργά, τα θανατερά χτυπήματα του φθόνου. Αχ! τι λογής θεία δώρα μου 'δίνε ο θεός όταν με ονόμαζαν νέα Αφρο-δίτη! Τότε έπρεπε να λυπηθείτε και να με κλαίτε σαν άνθρωπο προορισμένο στην καταστροφή. Γιατί καταλαβαίνω, το βλέπω τώρα, ότι το όνομα αυτό της Αφροδίτης είναι η μόνη αιτία του χαμού μου. Πηγαίνετε με, λοιπόν, στον καταραμένο βράχο, εκεί όπου η μοίρα μου διατάζει να με εγκαταλείψετε! ανυπομονώ να υποστώ τον ευτυχισμένο μου γάμο, ανυπομονώ να ιδώ τον ένδοξο σύζυγο, που γι' αυτόν με έχουν προορίσει. Γιατί ν' αργούμε; Γιατί ν' αποφεύγω εκείνον που με γυρεύει, εκείνον που ζει μόνον για την καταστροφή του σύμπαντος;"

§ 35. Η νέα, μετά από τα λόγια αυτά σωπαίνει, και με σταθερό βήμα προχωρεί, ενώ την ακολουθεί ο λαός σε πομπή. Φτάνουν στον υποδειγμένο βράχο, πάνω στην απόκρημνη κορυφή του βουνού, και αφήνουν τη βασιλοπούλα· οι συνοδοί της βάζουν κάτω κοντά της τις νυφικές λαμπάδες, που τα δάκρυα τους τις είχαν σβήσει, κι αφού τελείωσεν η τελετή, όλοι με το κεφάλι σκυμμένο, γυρίζουν στα σπίτια τους. Οι γονείς της, σκοτωμένοι από την τρομερή συμφορά, κρύβονται στα σκοτεινά παλάτια τους και δε βγήκαν καθόλου.

Η Ψυχή έτρεμε από το φόβο κι έκλαιγε στην άκρη του βράχου της, όταν έξαφνα η γλυκεία και χαϊδευτική πνοή του Ζέφυρου, ανεμίζοντας το φουστάνι της και φουσκώνοντας το σιγά-σιγά, τη σηκώνει ελαφρά, τη μεταφέρει στη ρίζα του βουνού και την ακουμπά μαλακά στην ανθισμένη χλόη μιας χαρωπής κοιλάδας.

Απουλήιος, Βιβλίο Έκτο

§ 1. Στο μεταξύ η Ψυχή γύριζε μέρα-νύχτα για να βρει τον άντρα της. Περιπλανιόταν από χώρα σε ώρα κι η αντοχή της μεγάλωνε ακόμη περισσότερο, επειδή έλπιζεν ότι αν τα χάδια της δεν κατόρθωναν να ησυχάζουν το θυμό του, τουλάχιστον

Σελ. 664
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/665.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

θα τη δεχόταν για σκλάβα του. Έξαφνα είδεν ένα βωμό στην κορφή του βουνού. «Ίσως», σκέφτηκε, «ο θεός μου κι Αφέντης μου να μένει σ αυτόν το βωμό». Αμέσως στρέφει εκεί τα βήματα της· παρ' όλη την κούραση της ανεβαίνει γοργά, δυναμωμένη από την αγάπη και την ελπίδα' κι όταν έφτασε στην κορυφή, μπαίνει μέσα στο βωμό κι εκεί βλέπει σωρευμένα στάχυα κριθαριού κι άλλα χόρτα πλεγμένα σε στεφάνια' υπήρχαν επίσης δεμάτια βρώμης, δρεπάνια κι όλα τα σύνεργα του θερισμού πεταμένα εδώ κι εκεί, όπως τα ρίχνουν οι θεριστάδες σαν πηγαίνουν να ξεκουραστούν. Η Ψυχή άρχισε να ξεχωρίζει το καθετί και να ταχτοποιεί, πεισμένη ότι δεν πρέπει να παραμελεί κανείς ούτε τους βωμούς ούτε τη λατρεία κανενός θεού και προσπαθώντας ν' αποκτήσει την εύνοια και τη συμπάθεια τους.

§ 2. Ενώ καταγινόταν με ζήλο σ' αυτή τη δουλειά, τη βλέπει η καλή Δήμητρα και της φωνάζει από μακριά: «Δυστυχισμένη Ψυχή, η Αφροδίτη, παράφορη από θυμό, σε γυρεύει παντού. Αποφάσισε να βάλει όλα τα δυνατά της για να σ' εκδικηθεί και να σε παραδώσει στα πιο φριχτά μαρτύρια' αν όμως δε λογαριάζεις τη ζωή σου και θέλεις να ξεχνιέσαι, μπορείς να περιποιείσαι εδώ πέρα το βωμό μου».

Τότε η Ψυχή τρέχει και πέφτει στα πόδια της θεάς, τα βρέχει με τα δάκρυα της, και σκουπίζοντας τη γη με τα μαλλιά της γυρεύει βοήθεια με τα συγκινητικότερα παρακάλια: «Αχ! σ' εξορκίζω», είπε, «στο χέρι αυτό που σκορπίζει την αφθονία στις εύθυμες γιορτές των θεριστών, στα ιερά σου μυστήρια, στην ευφορία της Σικελίας, στα άρμα σου που το τραβούν φτερωτοί δράκοντες, σε κείνο όπου άρπαξαν την Περσεφόνη, στη γη που άνοιξε για να την κρύψει, στα σκοτάδια που παραστάθηκαν στο γάμο της, στη διαδοχική ζωή της πότε στη γη πότε στον Άδη' σε εξορκίζω σε όλα όσα με θρησκευτική μυστικότητα κρύβει η Ελευσίνα, σύντρεξε την άμοιρη Ψυχή, άφησε με να κρυφτώ για λίγες μέρες πίσω από αυτά τα στάχυα, ώσπου να ξεθυμάνει η παντοδύναμη Αφροδίτη· η λίγη αυτή ξεκούραση θα με δυναμώσει κάπως στην τόση μου εξάντληση».

§ 3. «Τα δάκρυα και τα παρακάλια σου με συγκινούν», της λέει η Δήμητρα, «κι ήθελα να σε βοηθήσω, μα συνδέομαι με την Αφροδίτη με δεσμούς αίματος και φιλίας και δε θέλω να τη δυσαρεστήσω, άλλωστε είναι μια εξαίρετη γυναίκα. Έβγα, λοιπόν, γρήγορα από το βωμό μου κι έχε χάρη που σ' αφήνω ελεύθερη».

Διωγμένη παρά τις ελπίδες της, η Ψυχή γύριζε φοβερά θλιμμένη, όταν έξαφνα βλέπει στα πόδια του βουνού μέσα σ' ένα πυκνό δάσος ένα θαυμάσιο βωμό. Μη θέλοντας να παραμελήσει κανένα μέσο, έστω και αβέβαιο, για να γλιτώσει από τα βάσανα, κι αποφασισμένη να ικετέψει όλους τους θεούς, πλησιάζει κι αυτό το βωμό. Της κίνησαν το θαυμασμό τα πλούσια δώρα: φορέματα χρυσοκέντητα κρεμασμένα στα κλαδιά των δέντρων και στην πόρτα του βωμού, όπου διάβαζε κανείς το όνομα της θεάς και τα θαύματα της. Η Ψυχή σκουπίζει τα δάκρυα της, λυγίζει τα γόνατα και με τα χέρια της, αγκαλιάζοντας το βωμό που κάπνιζε ακόμα, έκαμε την εξής προσευχή:

Σελ. 665
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 646
    34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

    Εκοιμήθη εκείνη, αλλά εκοιμήθηνα κι όλο της το σπίτι! πατέρας, μάνα, οι υπηρέτες, οι μάγεροι, οι κότες και τ' άλλα ζώα μέχρι κι οι μύγες στα πορτοπαράθυρα. Επααίνασι εκεί ο κόσμος. Κανένας δεν μπορούσε να εμπόρειε να μπει μέσα. Είχασε μία μεγάλη τριανταφυλλιά, είχε πχιάσει την πόρτα του σπιτιού γύρο-γύρο κι είχε θεϊριέψει. Κι όποιος επάαινε να μπει μέσα στο σπίτι τον ετύλιγε στο λαιμό και τον έπνιγε. Επεράσασι χρόνια πολλά. Ελέασι ο κόσμος: εκεί έναι το μαγεμένο δάσος μ' ένα παλάτι που μία κοπέλα έχει κοιμηθεί από παλαιά χρόνια.

    Τ' ακούει ένα βασιλόπουλο και λέει: αθα πάου κι εγώ να ίδιου τι γίνεται εκεί πέρα". Παίρνει τους ακόλουθους του, παίρνει και τον πιο πιστό φίλο του και τούνε λέει: "θα πάμε να ιδιούμε τι γίνεται εκεί πέρα". Μόλις εφτάσασι, ου το θάμα, εκατέβη η τριανταφυλλιά κι εγίνη ήμερη. Μπαίνει μέσα το βασιλόπουλο κι ε'ιδιάη στην κάμαρη της Λουλουδένιας. Πάει, τήνε πιάνει από το χέρι και είπε: "Λουλουδένια, ξύπνα! αρκετά εκοιμήθης τόσα χρόνια!... Καιρός να σηκωθείς!" Ανανοήθη η κοπέλα. Μόλις σηκώθη η Λουλουδένια, εξυπνήσασι όλοι οι δικοί της, μχρι κι οι μύγες από τα πορτοπαράθυρα.

    Τήνε πήρε γυναίκα κι επεράσασι καλά κι εμείς καλύτερα.

    Κυριάκος Κάσσης, 725 Λαϊκά Παραμύθια από τη Μάνη, σε αυθεντική λαϊκή αφήγηση, Αθήνα 1983, σ. 191-192.

    ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

    Ι. Η γέννηση της βασιλοπούλας

    α: Ένας βασιλιάς και μία βασίλισσα μετά από πολλά παρακάλια στον θεό αποκτούν ένα κοριτσάκι.

    ΙΙ. Η μοίρα της βασιλοπούλας

    α: Στη βάφτιση της βασιλοπούλας οι γονείς καλούν α1: όλες τις Μοίρες· α2: τις μάγισσες· α3: εκτός από μία' α4: την πιο γριά' α5: γιατί την ξεχνούν α6: γιατί δεν έχουν δέκατο τρίτο χρυσό σερβίτσιο.

    β: Οι καλεσμένες μοιραίνουν το κοριτσάκι με όλα τα καλά' β1: αλλά πριν τελειώσουν όλες, φτάνει η ακάλεστη και δίνει κατάρα να πεθάνει' β2: όταν φτάσει