Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Μπρούσκου, Αίγλη
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:34
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1999
 
Σελίδες:975
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τρίτο τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών του Γ. Α. Μέγα. Υπενθυμίζουμε ότι από το Αρχείο του Γεωργίου Α. Μέγα έχουν ήδη δημοσιευτεί δύο τόμοι. Ο πρώτος, που είναι και ο μόνος που πρόλαβε να δημοσιεύσει ο ίδιος ο συντάκτης του καταλόγου, περιέχει τους Μύθους Ζώων (AT 1-299) . Ο δεύτερος (δημοσίευμα του ΙΑΕΝ αρ. 23), που αποτελεί στην ουσία μία πρόταση επεξεργασίας του καταλόγου του Μέγα, περιλαμβάνει τους παραμυθιακούς τύπους AT 700-749 που αντιπροσωπεύουν το τελευταίο μέρος των Μαγικών Παραμυθιών. Ο παρών τρίτος τόμος περιέχει, πάντα σε αναφορά με τη διεθνή κατάταξη των Aarne-Thompson , τις ελληνικές παραλλαγές των παραμυθιακών τύπων AT 300-499, τύπων που καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος από αυτά που ονομάζουμε Μαγικά Παραμύθια (AT 300-749).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 24.63 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 65-84 από: 982
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/65.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 301B

Σελ. 65
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/66.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 66
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/67.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 301B

Ο Δακρυγιάννης

AT: The Strong Man and his Companions Delarue-Tenèze: Jean de l'Ours

Ο Δάκρυς

Μια φορά κι έναν καιρό ήτανε μια χήρα γυναίκα που όλο έκλαιγε και που από τα πολλά δάκρυα έκανε ένα παιδί και το ονόμασε Δάκρυ. Τις ημέρες τις έκανε χρόνια και μόλις πήγε είκοσι ημερών ήτανε σα να πήγε είκοσι χρονών. Και τότε είπε της μάνας του! "Μάνα, εγώ θα φύγω", και του λέει "πού θα πας, παιδάκι μου, εγώ επέρασα τόσα και τόσα και έχυσα τόσα δάκρυα για να σε κάνω και εσύ μου λες πως θα φύγεις;" "Μάνα, εγώ θα φύγω", της ξανάπε και μια μέρα σηκώθηκε κι έφυγε.

Στο δρόμο που επάγαινε απάντησε μια γριά και του λέει! "Εδώ που πας, να μην κάνεις δεξιά, να κάνεις μόνο αριστερά" και ο Δάκρυς της απαντά: "Εγώ, εδώ θα πάω" και προχώρησε στο δρόμο του. Στο δρόμο που επάγαινε απάντησε ένα παλικάρι ίσα με αυτόν και λέει του Δάκρυ: "Τι θέλεις εσύ από δω;" "Και τι είσαι εσύ;" του λέει ο Δάκρυς και πιαστήκανε στα χέρια. Τέλος ο Δάκρυς τον ενίκησε και του λέει ο άλλος: "Πιο πέρα είναι ο άλλος μου αδερφός' αν τον νικήσεις κι εκείνονε θα γίνουμε και οι τρεις αδέρφια". Σα φθάσανε και σ' εκείνονε, τον επάλαιψε και αυτόνε ο Δάκρυς και γίνανε τρεις αδερφοί.

Τώρα και οι τρεις αδερφοί προχωρούσανε και πήγανε σ' ένα σπίτι και ανεβήκανε απάνου και ευρηκανε ό,τι τους χρειαζότανε, από τουφέκια μέχρι σκυλιά. Πήρανε τα τουφέκια οι δύο αδερφοί και πήγανε στο κυνήγι, ενώ ο μεγαλύτερος κάθησε στο σπίτι να μαγειρέψει. Εκεί που εμαγέρευε βλέπει ένα παπαδάκο στην πάντα του και του ζήταγε φαΐ να φάει. Ο μεγάλος αδερφός του είπε "δε σου δίνω" και του λέει ο παπαδάκος: "Έλα να σε δέσω με μια τρίχα από τα γένια μου και, άμα λυθείς, να μη μου δώσεις να φάω". Αυτός δέχτηκε, μα, άμα τον έδεσε, δεν μπορούσε να λυθεί και έτσι έφαγε το φαΐ. Το βράδυ που ήρθανε τα δύο αδέρφια του τον βρήκαν δεμένο με την τρίχα και τον ρώταγαν τι συνέβη. Αφού τους τα είπε όλα, την άλλη μέρα θέλησε να κάτσει ο άλλος αδερφός.

Κάθησε και αυτός να μαγειρέψει και ήρθε πάλι ο παπαδάκος και του ζήταγε

Σελ. 67
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/68.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

φαΐ να φάει και αυτός δεν του έδινε. Ο παπαδάκος του είπε: "Έλα να σε δέσω με τρεις τρίχες από τα γένια μου και, άμα λυθείς, να μη μου δώσεις να φάω". Αφού τον έδεσε, δε μπορούσε ούτε και φτούνος να λυθεί και το βράδυ που ήρθανε τα δύο άλλα αδέρφια το βρήκανε και φτούνο δεμένο. Τώρα δεν έμενε παρά μόνο ο Δάκρυς.

Την άλλη μέρα κάθησε και αυτός να μαγειρέψει και ήρθε πάλι ο παπαδάκος και του ζήταγε φαΐ να φάει, αλλά ο Δάκρυς δε του έδινε. "Κάθησε να σε δέσω με πέντε τρίχες", του είπε, "από τα γένια μου και, άμα λυθείς, να μη μου δώσεις να φάω". Ο Δάκρυς δέχτηκε και εκάθησε και τον έδεσε. Άμα τον έδεσε, ο παπαδάκος άρχισε να τρώει μα δεν έφαγε πολύ, γιατί ο Δάκρυς έσπασε γρήγορα τις τρίχες και λύθηκε και άρχισε να τον κυνηγάει. Τα άλλα δύο αδέρφια του γύρισαν γρήγορα από το κυνήγι και κυνηγούσαν τώρα και οι τρεις μαζί τον παπαδάκο. Τέλος, τον πρόφτασε ο Δάκρυς και τον σκότωσε.

Γέμισε ένα μπουκαλάκι με αίμα και κάρφωσε το ματωμένο μαχαίρι του πίσω από την πόρτα και έφυγε, αποχαιρέτησε τα αδέρφια του και όπου περνούσε έγραφε "εδώ ο Δάκρυς περνάει, ελευθέρα η είσοδος" και προχωρούσε και προχωρούσε και έφθασε σ' ένα σπίτι κοντά στην ακροθαλασσιά. Ανέβηκε απάνου και βρήκε οκτώ δωμάτια ανοιχτά, εννιά πηρούνια, εννιά κουτάλια, εννιά μαχαίρια, εννιά πιάτα κι ένα δωμάτιο κλειστό. Στο σπίτι αυτό έμεναν οκτώ αδερφοί, που είχαν μια αδερφή και την έλεγαν Πεντάμορφη και δούλευαν μόνο και μόνο γι' αυτήν. Ήτανε πάρα πολύ όμορφη και γι αυτό ερχόντουσαν παλικάρια από όλο τον κόσμο να την κλέψουν, αλλά κανείς δεν μπορούσε. Έμενε στο κλειστό δωμάτιο και αγνάντευε από το παράθυρο της τ' αδέρφια της που ήσαντε στη θάλασσα. Ο Δάκρυς ανέβηκε απάνου στο δωμάτιο της και έσπασε την πόρτα επειδή δεν του άνοιγε. Όταν μπήκε μέσα, λέει: "Μόνη σου είσαι; Βάλε μου φαΐ να φάω και στρώσε μου να κοιμηθώ". Το κορίτσι του λέει: "Άμα έρθουνε τα αδέρφια μου, θα σε σκοτώσουνε". "Άμα ρθούνε", της λέει, "να με ξυπνήσεις". Αφού έφαγε, έπεσε και κοιμήθηκε. Το κορίτσι, όταν είδε τα αδέρφια της να ετοιμάζονται να βγουν από την θάλασσα ξύπνησε τον Δάκρυ. Ο Δάκρυς σηκώθηκε απάνου, πήρε οκτώ λιθάρια και πήγε στο παράθυρο. Σαν πλησίαζαν τα αδέρφια, ο Δάκρυς ρίχνει από ένα λιθάρι σε κάθε καράβι τους και άλλα εβουλιάζανε και άλλα εγυρίσανε. Μετά από αυτά, τα αδέρφια της παραδεχτήκανε ότι τους νίκησε ο Δάκρυς και δεχτήκανε να πάρει την αδερφή τους. Αφού νικηθήκανε, φύγανε μακρυά και χαθήκανε.

Ο Δάκρυς είπε στην Πεντάμορφη να τον ξυπνάει κάθε μέρα πολύ πρωί. Μια μέρα η "Πεντάμορφη το ξέχασε να τον ξυπνήσει και τα αδέρφια της προλάβανε και βγήκανε από τη θάλασσα. Όταν τους είδε ο Δάκρυς της είπε ότι "τώρα θα με σκοτώσουνε, αλλά θα σκοτώσω και εγώ μερικούς. Να μου κάνεις όμως μία χάρη. Να τους πεις να με θάψουνε μέσα στην αυλή και να γράψουνε απάνου στο λάκκο μου "ιδού ο Δάκρυς κείτεται", αλλιώς να τους πεις πως δε θα τους ακολουθήσεις". Όταν πήγανε τα αδέρφια της Πεντάμορφης απάνου σκοτώσανε το Δάκρυ, αφού σκότωσε πρώτα και αυτός μερικούς. Η Πεντάμορφη τους είπε να τον θάψουν στην

Σελ. 68
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/69.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

αυλή και να γράψουν απάνου στο λάκκο του "ιδού ο Δάκρυς κείτεται", αλλιώς δε θα τους ακολουθήσει. Τα αδέρφια της αφού έκαναν εκείνα που τους είπε, έφυγαν και πήγαν σ' άλλη χώρα.

Το μαχαίρι που είχε ο Δάκρυς πίσω από την πόρτα, πριν φύγει από τα αδέρφια του, άρχισε να στάζει αίμα. Μόλις το είδαν, τα αδέρφια του Δάκρυ κατάλαβαν ότι ο Δάκρυς σκοτώθηκε, γιατί πριν φύγει τους είχε πει ότι "όταν δείτε το μαχαίρι να στάζει αίμα, αυτό σημαίνει ότι σκοτώθηκα". Γι' αυτό λοιπόν, όταν το είδαν, ξεκίνησαν και οι δύο μαζί για να τον βρουν. Ακολούθησαν το δρόμο που έγραφε ο Δάκρυς "εδώ ο Δάκρυς περνάει, ελευθέρα η είσοδος" και έφθασαν στο σπίτι που ήταν κοντά στην ακροθαλασσιά. Όταν μπήκαν μέσα, είδαν ένα σταυρό στον κήπο και από πάνου έγραφε "ιδού ο Δάκρυς κείτεται". Τον ξέχωσαν και τον άλειψαν με το αίμα που είχε μέσα το μπουκαλάκι κι αναστήθηκε. Μα και τώρα δεν έβαλε μυαλό και έφυγε χωρίς να ακολουθήσει τα αδέρφια του.

Άρχισε να κάνει τον ψαρά και γύρναγε όλες τις χώρες και τέλος έφθασε και στην χώρα που είχε πάει η Πεντάμορφη με τα αδέρφια της. Η Πεντάμορφη άκουσε που φώναζε "ψάρια!" και βγήκε να πάρει. Αυτός μόλις την είδε αμέσως την γνώρισε και της λέει: "Έλα, κυρία μου, να πάρεις ψάρια". Μόλις τον πλησίασε, της λέει! "Με γνωρίζεις εμένα". Αυτή του απάντησε "όχι" και της λέει πως λέγεται Δάκρυς. "Τώρα είναι όλα τα αδέρφια μου απάνου και δεν μπορούμε να φύγουμε." Σαν το άκουσε ο Δάκρυς ανέβηκε απάνου και τους σκότωσε όλους και την πήρε και φύγανε. Από κει πήγε στ' αδέρφια του, τα πήρε και πήγανε στην μάνα του, αλλά ήταν πεθαμένη. Αφού έμαθε που ήταν ο λάκκος της, πήγε και την ξέχωσε, την άλειψε με αίμα από το μπουκαλάκι κι αναστήθηκε και ζήσανε όλοι καλά και εμείς καλύτερα.

ΑΦ 1620, 43-46. Παραλλαγή που συλλέχτηκε από τον Κωνσταντίνο Τασόπουλο στα Καλύβια Ηλείας.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Η προέλευση και η υπερφυσική ανάπτυξη τον ήρωα

α: Ο ήρωας είναι' α1: ένας νέος' α2: βασιλόπουλο' α3: παιδί αρκούδας" α4: παιδί γεννημένο από δάκρυα' α5: άλλο' α6: που έχει μεγάλη δύναμη' α7: άλλο' α8: λόγω' α9: της ιδιόμορφης φύσης του' α10: του όπλου του' α11: που του δίνει ο πατέρας του' α12: άλλο' α13: γιος χήρας' α14: γιος χαροκαμένης μάνας' α15: γιος παρθένας' α16: άλλο.

Σελ. 69
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/70.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΙΙ. Το ταξίδι και, η περιπλάνηση τον ήρωα

α: Ο ήρωας φεύγει' α1: για να απελευθερώσει τους δικούς του' α2: για να βρει τον αντρειώτερο του" α3: για να βρει καλύτερη τύχη· α4: γιατί τον κοροϊδεύουν οι δικοί του' α5: γιατί, όποιον χτυπήσει άθελα του, τον σκοτώνει' α6: άλλο.

β: Στην περιπλάνηση του συναντά' β1: ένα' β2: δύο" β3: άλλο" β4; δυνατούς συντρόφους' β5: που προσφέρονται να τον βοηθήσουν β6: άλλο.

γ. Στη συνέχεια συναντά' γ1: τη βασιλοπούλα' γ2: μια κόρη' γ3: την αδελφή των σαράντα δράκων γ4: την πεντάμορφη· γ5ΐ άλλο.

δ; Συναντά το δράκο που σκότωσε τους δικούς του' δ1: και τον σκοτώνει' δ2: με τη συμπαράσταση' 83: της κόρης' δ4: της αδερφής του' 85: άλλο.

ε: Μπαρκάρει σ' ένα πλοίο' ε1: σκοτώνει θαλάσσια τέρατα' ε2: φτάνει στην άκρη του κόσμου.

στ: Μπαίνει στην υπηρεσία ενός ξένου βασιλιά που του βάζει να λύσει αδύνατα ζητήματα, γιατί φοβάται τη δύναμη του.

ΙΙΙ. Η περιπέτεια κατά την διάρκεια της προετοιμασίας τον φαγητού

α: Οι σύντροφοι βγαίνουν για κυνήγι' α1: ο πρώτος μένει στη σπηλιά να ετοιμάσει το φαγητό' α2: πετεινός' α3: υπερφυσικό ον α4: άλλο' α5: έρχεται και τρώει το φαγητό' α6: άλλο.

β: Ο επόμενος σύντροφος παραφυλάει τον παράξενο χωρίς όμως αποτέλεσμα'

β1: άλλο.

γ: Τελικά, μένει ο ήρωας' γ1: και τον εξοντώνει' γ2: άλλο.

IV: Η κάθοδος στον κάτω κόσμο (θάνατος) τον ήρωα από το δράκο και επαναφορά στη ζωή από τους δικούς του

α: Ένας δράκος' α1: άλλο' α2: θανατώνει τον ήρωα' α3: άλλο.

β: Οι γονείς του' β1: ειδοποιούνται από το σημάδι της ζωής για το θάνατο του παιδιού τους (ή για τον κίνδυνο που διατρέχει)' β3: τον αναζητούν β4: βλέπουν πεθαμένα ζώα να ζωντανεύουν με βοτάνι' β5: ανασταίνουν το γιο τους με τον ίδιο τρόπο' β6: άλλο.

γ: Ο ήρωας κατεβαίνει στον κάτω κόσμο. Συμφυρμός με AT 300 (όπ. βλ. ανάλυση).

Σελ. 70
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/71.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

V: Συνάντηση με υπερφυσικούς αντιπάλους και νίκη του ήρωα

α: Ο ήρωας συναντά' α1: δράκο' α2: μάγισσα' α3: αράπη' α4: νάνο' α5: σατανά' α6: άλλο' α7: και. τον(ην) εξοντώνει.

β: Τρεις κοπέλες' β1: με τις οποίες παλεύει διαδοχικά' β2: και τις νικάει' β3: ζει μαζί τους σαν αδελφός στην άκρη του κόσμου.

VI. Η λύση

α! Ο ήρωας' α1: επιστρέφει στο σπίτι του' α2: παντρεύεται' α3: τη βασιλοπούλα' α4: την πεντάμορφη' α5: άλλο.

β: Στο χωριό του συναντά το Χάρο' β1: παλεύει μαζί του' β2: τον σώζουν την τελευταία στιγμή οι αδελφές του.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. Ρίο, 24, 75, (Hahn, 64), "Ο Αρκουδογιάννης", Ι: α, α1, α5 (γιος ενός παπά και μιας αρκούδας). II'. α, α6 (γιατί τρώει πολύ), στ. VI: α, α5 (μοιράζεται το βασίλειο με το βασιλιά και ζει ευτυχισμένα).

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

2. ΑΦ 901, 1-5, Παναγία Καλαμπάκας, "Ο αντρίκιος". Ενώνεται με το AT 516 και το AT 302Α*. Ι: α, α2, α6, α8, α9.

3. Κλιάφα, 75-83, "Ο Αρκουδογιάννης". Ι: α, α1, α5 (παιδί έκθετο που το μεγάλωσε μια αρκούδα μαζί με τ' αρκουδάκια της). ΙΙ: α, α4, α6 (τρώει ό,τι βρει μπροστά του κι ερημώνει την πολιτεία. Το βασιλόπουλο, παρακινημένο από τους χωρικούς, παίρνει δύο καζάνια πίσσας για να πάει να τον πιάσει. Ο Αρκουδογιάννης τον κάνει φίλο του, τρώει τα δύο άλογα που είχε φέρει μαζί του το βασιλόπουλο για να τον καλοπιάσει, και φεύγουν μαζί να πάρουν την αδερφή των 40 δράκων), γ, γ3 (την κόρη αρπάζει ένας Αράπης και την πάει στον κάτω κόσμο). IV'. γ. V'. α, α3 (τον Αράπη), α7. VI: α, α5 (επιστρέφει στον πάνω κόσμο με την Πεντάμορφη που παντρεύεται το βασιλόπουλο. Ο Αρκουδογιάννης φεύγει μόνος για νέες περιπέτειες).

Σελ. 71
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/72.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΘΡΑΚΗ

4. ΛΑ 3040, 26, Ασπρονέρι Διδυμοτείχου, "Δακρύτ". Παραλλαγή ελλιπής. Ι: α, α5 (γιος χήρας), α4, α6, α8, α9.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

5. ΛΦ 269, 7-10, Πυργαδίκια Χαλκιδικής, "Ο Γιώργος, η βασιλοπούλα και οι σαράντα δράκοι". Ενώνεται με το AT 302A* (όπ. βλ. ανάλυση). Ι: α, α1, α6, α8, α9. ΙΙ: α, γ, γ1. IV'. αϊ (πολλοί άνθρωποι που παρουσιάζονται κάθε φορά που κόβει το κεφάλι του κοντού), α2, β, β1 (νερό σε ποτήρι που γίνεται αίμα), β4 (φίδια), β5. VI'. α, α2, α3.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

6. Argenti-Rose 1, 546-548, Χίος, "Της ελιάς το δάκρυ". Ι: α, α4, α6, α8, α9. ΙΙ: α. V: α, α2, α7. VI: α, α2, α3.

7. Argenti-Rose 1, 580-582, Χίος, "Ο Γιάννης του παπά και ο Εφταπιθαμίτης". Γ. α, α5 (ο γιος του παπά), α6, "8, α9. ΙΙ: α, α2. IV'. αϊ (ο εφταπιθαμίτης), α2, β, β1 (το δαχτυλίδι να σφίγγεται στο χέρι), β4 (φίδια), β5. V'. α, α6 (τον εφταπιθαμίτη), α7. VI'. α, α1.

8. Σταματιάδης, 552-556, Σάμος, άτιτλο. 7: α, α4, α6, α8, α9. ΙΙ: α, α6 (για να βρει την τοπούζα* του, που την πέταξε ο ίδιος μακριά και που ζυγίζει είκοσι πέντε καντάρια), β, β3 (τρεις δράκους), β4, β5, γ, γ1. VI'. α, α2, α3.

β. Δωδεκάνησα

9. Βροντής Α', 62, Ρόδος, "Η αντρειωμένη Καρακιζή". 7: α, α2, α6, "8, α9. ΙΙ: α, α2. V'. α, α6 (δύο λιοντάρια), α7. VI'. α, α1.

γ. Εύβοια-Σποράδες

10. Πέρδικα, 233-240, Σκύρος, "Ο Γιαννάκης, ο γιος της Ορφανής". 7: α, α1, α4, α15 (γιος μιας ορφανής παρθένας). ΙΙ: α, α4, α5, ε, ε1, ε2. V'. β, β1, β2, β3. VI'. α, α1, α5 (έχουν περάσει 300 χρόνια' βρίσκει μόνο ερείπια), β, β1, β2. Γίνεται αθάνατος για πάντα.

* ρόπαλο με σιδερένια μπάλα

Σελ. 72
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/73.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

δ. Κρήτη

11. ΛΦ 512, 27-33, Πετροκέφαλο Μαλεβιζίου, «Το λεβεντόπαιδο». Ενώνεται με το AT 302. /! α, α5 (γεννιέται αφού η μητέρα του έφαγε μήλο ακαθάριστο), α6, α8, α9. ΙΓ. α, γ, γ4. V: α, α1, α7. F7: α, α2, α4.

12. ΛΦ 1341, 1-14, Τουρλωτή Σητείας, «Ο Αντρειωμένος». Ενώνεται με το AT 302. Ι.' α, α2 (τερατόμορφο' ο βασιλιάς θέλει να το σκοτώσει και το δίνει στους στρατιώτες του, μεσολαβεί όμως η παραμάνα του και το σώζει' έτσι, το βασιλόπουλο μεγαλώνει στο δάσος), α6, α8, α9. ΙΙ: α, β, β3 (τη λάμια - δράκο), β5, γ, γ4. IV'. αϊ (άσχημος νάνος), α2, β6 (η παραμάνα του τον ζωντανεύει με το αθάνατο νερό που της δίνει το φίδι). V'. α, α4, «7 ( αφού σκοτώνει τα τρία περιστέρια που ήταν στην κοιλιά γουρούνας). VI'. α, α2, α5 (την πεντάμορφη).

13. ΛΦ 1595, 31-39, Περιβόλια Ρεθύμνου, «Ο Δάκρυς». Ενώνεται με το AT 513 και το AT 302A*. Ι: α, α4, α6, α8, «9. II: α, α1, α2, β, β3 (τέσσερις), β4, β5, γ, γ2. ΙΙΙ: α, α1, α4 (ο κολοβός), α5, β, γ, γ1. V'. α, α1, α7. VI'. α, α2, α4.

ε. Κυκλάδες

14. ΛΑ 510, 15-17, Ανάφη, «Της αρκούδας ο γιος». Ενώνεται με το AT 513A. Ι: α, α1, α5 (ανατρέφεται από μια αρκούδα), α6, α8, α9. ΙΓ. α, β, β3 (τρεις), β4, β5, γ, γ4. VI: α, α2, α3.

15. ΛΑ 2340, 289-306, Κέα, «Το τελώνιο». Ενώνεται με το AT 302A*. Ι: α, α5 (γιος γριάς), α6, α8, α9. //; α, α3, γ, γ1. IV: αϊ (τελώνιο), «2, β, β3 (βατράχια), β5, β6. V: α, α6 (τελώνιο), α7 (σκοτώνοντας τρία περιστέρια που ήταν στην κοιλιά γουρούνας). VI: α, α1.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

16. Μινώτου, Λαογραφία Γ, 398-400, (Dawkins MGF, 10, 46-48), Ζάκυνθος, «Ο Δακρυλίας». Ι: α, α4, α6, α8, α9. ΙΙ: α, α1. α7. V: α, α1, VI: α, α1.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

17. ΛΑ 1193, 11-15, Αμαλιάδα, «Ο Δακρυλίας». Ενώνεται με το AT 516. Ι: α, α4, α6, α8, α9. II: α, γ, γ4. V: α, α1, α7 (με σιδερένια μαγκούρα). VI: α, α5

(επιστρέφει στο παλάτι, τ' αδέλφια του ανασταίνονται και ζουν όλοι μαζί).

18. ΛΑ 1277, 131-133, Τρόπαια Γορτυνίας, άτιτλο. Ενώνεται με το AT 302. Ι: α, α5 (γιος παπά), α6, α8, α9. II: α, γ, γ1. IV: αϊ (τριπιθαμίτης), β, β1 (μαχαίρι που στάζει τρεις στάλες αίμα), β4 (μυρμήγκια), β5. V: α, α6 (τριπιθαμίτη), 

Σελ. 73
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/74.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

α7 (αφού σκοτώνει, δύο περιστέρια που ήταν στην αγκαλιά γουρούνας). VI'. α, α2, α3.

19. ΛΑ 1281, 55-62, Κυπαρισσία, άτιτλο. Ενώνεται με το AT 302A*. Ι: α, α5 (γιος χήρας), α6, α8, α9. ΙΙ: α, α3, γ, γ1.

20. ΛΑ 1332, 41-43, Σιμιάδες Μαντινείας, "Ο γέρος, η γριά και το παιδί τους". Ενώνεται με το AT 332A. Ι: α, α5 (γιος γερού και γριάς), α6, α8, α9. ΙΙ: α, γ, γ2. IV: α (κουτσός), α3, β, β1 (τρεις σταγόνες αίμα στο πιάτο που τρώνε), β6 (τον ζωντανεύουν με αθάνατο νερό).

21. ΛΑ 1346, 19-21, Σουλάρι Μεγαλόπολης, "Ο βασιλιάς και τα δύο παιδιά του". 7: α, α5 (γιος γέρου και γριάς), α6, α8, α9 (επειδή είχε πιει γάλα αρκούδας). ΙΙ: γ, γ4.

22. ΛΦ 1620, 43-46, Καλύβια Ηλείας, "Ο Δάκρυς". Ι: α, α4, α6, α8, α9. ΙΙ: α, β, β3 (τρεις), β4, β5, γ, γ4. ΙΙΙ: α, α1, α4 (παπαδάκος), α5, β, γ, γ1. IV. α, α2, β, β1 (μαχαίρι που στάζει τρεις σταγόνες αίμα), β6 (ο ήρωας ανασταίνεται αφού τον αλείψουν με το αίμα που είχε αφήσει φεύγοντας σ ένα μπουκαλάκι). VI'. α, α1.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

23. ΛΦ 1757, 5-11, Σμύρνη, Δυτ. Μ. Ασία, "Ο Γεντί Μπελάς". 7: α, α1, α6, α8, α9. ΙΙ: α, α2. VI'. α, α5 (όταν επιστρέφει στο σπίτι του, σκοτώνεται από το γιο του ο οποίος δεν τον αναγνωρίζει).

24. Άκογλου, Εννέα παραμύθια, 376-384, Κόλντερε Μαγνησίας, Δυτ. Μ. Ασία, "Ο γιος της χήρας". Ενώνεται με το AT 302A*. 7: α, α5 (γιος χήρας), α6, α8, α9 (έχει τρεις χρυσές τρίχες στο κεφάλι του). ΙΙ: α, α6 (γίνεται τσομπάνης σ' ένα τσέλιγκα), γ, γ1. IV'. α, α2, β, β4 (φίδια), β5. V'. α, α1, α7 (αφού σκοτώνει τρία περιστέρια που ήταν στην κοιλιά της αγριογουρούνας). VI: α, α1.

25. Άκογλου, Εννέα παραμύθια, 405-406, Κόλντερε Μαγνησίας, Δυτ. Μ. Ασία, "Της χήρας ο γιος και οι σαράντα δράκοι". 7: α, α5 (γιος χήρας), α6, α8, α9. ΙΙ: α, β, β2, β4, β5. ΙΙΙ: α, α1, α4 (οι σαράντα δράκοι), α5, β, γ2 (οι τρεις σύντροφοι μαζί με τα γιαταγάνια τους και με τη βοήθεια που τους παρέχουν οι τρεις βασιλοπούλες που συναντούν). VI: α, α2, α3.

26. Μουσαίου-Μπουγιούκου, 24-39, "Το παραμύθι του Δακρυηλιά". 7: α, α1, α4, α14 (ο δράκος έχει μαρμαρώσει τον άντρα της και τους τρεις γιους της). ΙΙ: α, α1, β, δ, δ1, δ2, δ3. ΙΙΙ: α, α1, α2, α5, β, γ, γ1. Στη συνέχεια συμφυρμός με AT 301A: ΙΙ: α, α1, α2, α3, α4, α9, γ, γ2. ΙΙΙ: α, α1, α5, α7, α8,

Σελ. 74
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/75.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

α9. IV: α, α1, α2, α4, α5, α7, "8, β, β1. F: α, α1, α2, β, β1, β4, β6, 8, 83 (ο

ήρωας ανοίγει μια τρύπα στο θόλο της εκκλησίας και παντρεύεται τη νύφη. Ζει μέχρι σήμερα).

β. Πόντος

27. Dawkins MGF, 266-269, Κερασούντα, "Ο γιος του κυνηγού". Ι: α, α5 (γιος ενός κυνηγού), α6, α8, α9. II: (σε δάσος), β, β3 (έξι), β4, β5, γ, γ2. VI: α, α1.

ΚΥΠΡΟΣ

28. Κληρίδης III και Λαογρ. Παράρτημα VIII, Λυσός Πάφου, "Ο τριαντάρης". Ι: α, α2, α6, α8, α9. II: α, α2, γ, γ4. V: α, α6 (την "τρακαντάρα"). VI: α, α2, α4. Ενωμένο με AT 302 και AT 304.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Ο παραμυθιακός τύπος AT 301 Β, γνωστός, κυρίως στη Δυτική Ευρώπη, σαν Αρκουδογιάννης, διαπλέκεται, όπως εξάλλου και ο τύπος AT 301 Α, γύρω από το μοτίβο του δρακοντοκτόνου ήρωα. Στην περίπτωση του Αρκουδογιάννη, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η υπερφυσική γέννηση του ήρωα που του προσδίδει και την υπερφυσική του δύναμη. Ο Αρκουδογιάννης είναι πασίγνωστο ευρωπαϊκό παραμύθι. Η διάδοση του είναι πολύ πλατιά' ο Stith Thompson τοποθετεί τη γεωγραφική του κατανομή από τις Ινδίες ως την Ιρλανδία.

Το παραμύθι αυτό διατηρεί όλα τα χαρακτηριστικά ενός πανάρχαιου μύθου. Στις ελληνικές παρραλαγές, ένας ξυλοκόπος συναντάει μίαν αρκούδα που τον παρακαλεί να της κάνει ένα παιδί ή του το επιβάλλει με την απειλή ότι θα τον φάει. Στις δυτικοευρωπαϊκές παραλλαγές, η αρκούδα, που είναι, ως λέξη, γένους αρσενικού, αρπάζει συνήθως μια ωραία κοπέλα και της κάνει ένα παιδί' θα μπορούσαμε να πούμε, όπως φαίνεται και στη μελέτη του Daniel Fabre , ότι πρόκειται εδώ για το βιασμό μιας γυναίκας από ένα θηρίο. Από την ένωση αυτή και στις δύο περιπτώσεις γεννιέται ένα αγοράκι, τριχωτό σαν αρκούδα, πολύ δυνατό, που σύντομα

1. D Fabre, "Recherches sur Jean de l'Ours", Folk-Lore, Revue d'Ethnographie Méridionale, τ. 21 (1968) και, τ 22(1969).

Σελ. 75
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/76.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

δεν το χωράει ο τόπος. Έτσι ο Αρκουδογιάννης εγκαταλείπει το χωριό του και χάνεται μέσα στο δάσος. Ακολουθεί σειρά περιπετειών, συχνά σμίγει με υπερφυσικής δύναμης συντρόφους, που μπορεί να είναι δράκοι, λάμιες ή άνθρωποι. Κάποτε πηγαίνουν για κυνήγι, αφήνοντας πίσω τους ένα σύντροφο να ετοιμάσει το φαγητό. Τότε εμφανίζεται ένας πετεινός, μια κεφαλή ή ένα παράξενο πλάσμα και τους το τρώει. Προσπαθούν όλοι, ο καθένας με τη σειρά του, να τον πιάσουν, χωρίς αποτέλεσμα. Ο Αρκουδογιάννης στο τέλος καταφέρνει να εξοντώσει το παράξενο ον, αλλά καταδιώκοντας το, οδηγείται μέσα από το άνοιγμα μιας σπηλιάς στον κάτω κόσμο, στα καταχθόνια. Εκεί συναντά μια κοπέλα και τη σώζει από τα νύχια του θηρίου που κατακρατάει το νερό του χωριού. Στο σημείο αυτό ο παραμυθιακός τύπος AT 301B συμφύρεται, όπως είπαμε, με τον (ευρύτερο) τύπο AT 300, που δανείζει σε όλες τις παρεμφερείς αφηγήσεις του μυθικού αυτού πυρήνα το θέμα του δρακοντοκτόνου ήρωα.

Άλλοτε πάλι, ένας δρακός σκοτώνει τον ήρωα και οι σύντροφοι του τον ανασταίνουν με μαγικό βοτάνι. Ο αντίπαλος που εξολοθρεύει ο Αρκουδογιάννης είναι συνήθως τέρας, νάνος, σατανάς, μάγισσα ή τελώνιο. Αξίζει να τονισθεί ότι στον παραμυθιακό αυτόν τύπο η εξόντωση του τέρατος δεν προϋποθέτει απαραίτητα την παρουσία και, ενδεχομένως, τη βοήθεια κάποιας κόρης. Επίσης παρατηρούνται συμφυρμοί με άλλους παρεμφερείς τύπους, όπως ο AT 302 (Η εξωτερική ψυχή), AT 516 (Ο πιστός υπηρέτης), AT 513 (Οι βοηθοί) . Ακολουθεί η άνοδος στον πάνω κόσμο, η αναγνώριση και καταξίωση του Αρκουδογιάννη στο παλάτι καθώς και οι βασιλικοί γάμοι που κρατούν μέρες και νύχτες.

Στα μαγικά παραμύθια συναντά κανείς συχνά θαυματουργικές γεννήσεις, που υποδηλώνουν κάποια μυθική προέλευση ή διάσταση του ήρωα. Η υπερφυσική του γέννηση αποτελεί εισαγωγικό στοιχείο της αφήγησης σε μύθους και παραμύθια, αλλά και προμήνυμα μιας μελλοντικής μυθικής αποστολής του πρωταγωνιστή. Η αναζήτηση του Αρκουδογιάννη, με το πέρασμα του από το χωριό στην άγρια φύση κι από κει στον Άδη, αλλά και με τη θριαμβευτική επάνοδο του στη γη, αντιστοιχεί σ ένα γνωστό επικό θέμα: ο μυθικός ήρωας θριαμβεύει στη δοκιμασία της βίαιης εναλλαγής των δύο κόσμων είναι "πρώτος στον επάνω κόσμο, πρώτος και στον κάτω", σύμφωνα με τον αφηγητή (βλ. ΑΦ 428).

θα μπορούσαμε να παραθέσουμε σειρά ηρώων που ανήκουν στη χορεία των "διπλογεννημένων"' οι περισσότεροι επισκέπτονται τον άλλο κόσμο κι επιστρέφουν σώοι και σοφότεροι. Ήρωες με γονείς που ανήκουν σε απόλυτα ξεχωριστές και αντιμαχόμενες γενιές, όπως ο Ηρακλής, ο Περσέας, ο Θησέας ή ο Διγενής Ακρίτας, που προέρχονται είτε από ένωση θεού με άνθρωπο, είτε από δύο διαφορετικές φυλές, είτε από ένωση ανθρώπου με θηρίο, όπως ο Αρκουδογιάννης. Ο

2 Βλ. Σημειώσεις του AT 300.

Σελ. 76
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/77.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Sidney Hartland3, που τον περασμένο αιώνα ασχολήθηκε με το μύθο του Περσέα, παραθέτει μίαν ατέλειωτη σειρά θαυματουργών γεννήσεων, όπου συμπεριλαμβάνει και τις περιπτώσεις των διπλογεννημένων.

Στον ελληνικό οικότυπο, τον ελάχιστα γνωστό Δακρυγιάννη, ο βασικός μύθος γνώρισε μια σειρά διαρθρωτικών μετασχηματισμών: ο ήρωας (Δακρυηλιάς, Δακρανελιάς, Δάκρυς, της Ελιάς το Δάκρυ) γεννιέται από τα δάκρυα της μάνας του, που είναι μια μοναχική γυναίκα, χήρα, ορφανή ή συχνότερα μια μάνα που, όταν ο δράκος της άρπαξε εννιά γιους και μια θυγατέρα, ήπιε τα δάκρυα της, ανακατωμένα με κατουρά αλόγου, για να φαρμακωθεί, να πεθάνει. Πρόκειται λοιπόν για παρθενογέννηση του ήρωα, μοτίβο σπάνιο στο παραμύθι.

Στην Ελλάδα, έχουμε δεκαπέντε καταγραμμένες ανέκδοτες παραλλαγές και οκτώ δημοσιευμένες. Εκείνο που πρέπει οπωσδήποτε να σημειωθεί είναι ότι ο γιος των δακρύων γίνεται άτρωτος', τα μάγια δεν τον πιάνουν είναι γιος του πένθους. Όταν μάλιστα είναι ο τρίτος της γενιάς κατά σειρά απουσίας, δηλαδή δεν έχει ούτε πατέρα, ούτε παππού από μητέρα και δεν έχει ούτε αυτός ο ίδιος απογόνους, τότε, μας λέει η ακραία αυτή μυθική εκδοχή στην παραλλαγή της Νίκης Πέρδικα από τη Σκύρο, μπορεί ακόμα και να μην πεθάνει, αλλά να βρεθεί στον επίγειο παράδεισο, στα Ηλύσια Πεδία για πάντα "με γέλια και χαρές"!

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι οι εναλλασσόμενες μορφές της μητέρας του ήρωα, η αρκούδα για τον Αρκουδογιάννη, η χαροκαμένη μάνα, χήρα ή νεαρή παρθένα για το Δακρυγιάννη, μαρτυρούν μια ουσιαστική μεταβολή στην ίδια τη θεματική του μύθου . Η νεαρή αγέρωχη παρθένα που γεννά μόνη της έναν αδάμαστο ήρωα μπορεί να συγκριθεί με την άγρια μητέρα του Αρκουδογιάννη, τη θηλυκή αρκούδα, καθώς και με τις μυθικές μορφές νεαρών παρθένων, ιερειών της Αρτέμιδας, που μεταμορφώθηκαν σε αρκούδες, όπως η Καλλιστώ. Σύμφωνα με τον Jean-Pierre Vernant, "η Άρτεμις η Εκάτη κινείται στα όρια του άγριου και του πολιτισμένου κόσμου" . Όταν τα όρια αυτά τα υπερβεί κάποιος θνητός, τότε η Άρτεμη, για να τον τιμωρήσει για την ασέβεια του, τον κατακεραυνώνει ή τον μεταμορφώνει σε άγριο ζώο.

Η θεματική αυτή μεταβλήθηκε ουσιαστικά με το χριστιανισμό. Η νεαρή παρθένα, σύνθηρος της θεάς - που άλλοι ονομάζουν Εκάτη ή Σελήνη - υποχώρησε ασφαλώς μπροστά στη δεσπόζουσα μορφή της Παρθένου Μαρίας που θρηνεί το νεκρό της γιο. Η ύπαρξη θεματικής αλλαγής μαρτυρείται ήδη με την εισαγωγή του αφηγηματικού στοιχείου του πένθους. Ο Dawkins, στην εισαγωγή του αρ. 10 των Modem Greek Folktales που φέρει τον τίτλο "Born of his mother's tears" (βλ.

SES Hartland, The Legend of Perseus , ό.π., τ. Ι, σ 146.

4 A. Αγγελοπούλου, La naissance merveilleuse du héros dans le conte grec, EHESS, Paris 1987

5 J-P Vernant, "Etude comparée des religions antiques", Annuaire du Collège de France Résumé des cours et travaux, 80e et 81e année, Paris 1979-1980, σ. 391 κ.ε.

Σελ. 77
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/78.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

αρ. παρ. 16) γράφει: "τα αισθήματα που εκφράζονται στην Ιθ' Ωδή του Όρθρου του Μεγάλου Σαββάτου, είναι τα ίδια που μας προκαλεί το παραμύθι του Δακρυγιάννη" . Εξάλλου, στα Εγκώμια του Όρθρου του Μεγάλου Σαββάτου, αναγνωρίζουμε ένα μυθικό "τόπο"; η Παρθένος Μαρία, που εδώ αποκαλείται Σελήνη, τίκτει το γιο των δακρύων''. "Δύνεις υπό την γήν, Σώτερ, Ήλιε Δικαιοσύνης' όθεν ή τεκούσα Σελήνη σε ταις λύπαις εκλείπει, της θεάς στερούμενη" .

Συνεπώς μπορούμε με βεβαιότητα να συμπεράνουμε ότι οι παραλλαγές του ελληνικού οικότυπου που συνδέουν τη μορφή της παρθένας με τα δάκρυα, το πένθος και την κυοφορία, μπορούν να χρονολογηθούν μετά Χριστόν. Πρόκειται, λοιπόν, για την προσαρμογή ευρύτερου μυθικού θέματος στις συγκεκριμένες θρησκευτικές και πολιτισμικές μορφές που επικράτησαν στην περιοχή που τις δημιούργησε.

6 R M Dawkins, Modem Greek Folktales, Oxford 1953, σ. 46.

7 Εγκώμια Όρθρου Μεγάλου Σαββάτου, στάσις Β', Μέγας και Ιερός Συνέκδημος Ορθοδόξου Χριστιανού, Αστήρ, σ. 1178.

Σελ. 78
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/79.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 302

Σελ. 79
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/80.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 80
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/81.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΎΠΟΣ  AT 302

Η εξωτερική ψυχή (Το άψυχο σώμα)

AT: The Ogre's (Devil's) heart in the egg

Delarue-Tenèze: Le corps sans âme

Grimm No 197: Die Krystall Kugel

Ο Γιώργος, η βασιλοπούλα, και οι σαράντα δράκοι

Μια φορά κι έναν καιρό, ήταν ένα αντρόγυνο κι είχαν ένα παιδί που το έλεγαν Γιώργο. Ο Γιώργος ήταν πολύ ζωηρό παιδί και πολύ τολμηρό. Όταν μεγάλωσε, είπε στους γονείς του'. «Εγώ θα φύγω, θα πάω να βρω την τύχη μου», και έβαλε πριν φύγει ένα ποτήρι με νερό στο εικόνισμα. «Μόνο αν δεις καμιά φορά και γίνει το νερό του ποτηριού αίμα τότε, να ξέρεις, θα κινδυνεύω».

Φεύγει ο Γιώργος, πηγαίνει σε ξένα μέρη. Καθώς εβάδιζε σ' ένα δάσος βλέπει μια σπηλιά. Μπαίνει μέσα και βρίσκει μια βασιλοπούλα που μαγείρευε για να φάνε οι σαράντα δράκοι. Μόλις τον βλέπει η βασιλοπούλα, του λέει: «Φύγε γρήγορα να μη σε βρουν εδώ οι δράκοι και θα σε φάνε, εμένα με κρατούν εδώ αιχμάλωτη». «Όχι, δε φεύγω», λέει ο Γιώργος, «δε φοβάμαι». Ήλθαν το βράδυ οι δράκοι κι όταν τον είδαν του λένε: «Τι θέλεις εδώ;» «θέλω να γίνω κι εγώ αδελφός σας». «Τότε, έλα να κατεβάσουμε το καζάνι από τη φωτιά». «Αφήστε το», λέει ο Γιώργος, «θα το κατεβάσω μόνος μου», κι αμέσως κατεβάζει το καζάνι. Όταν είδαν οι δράκοι τη δύναμη του, τον ζήλεψαν που ήταν τόσο γερός και του ρίχτηκαν όλοι μαζί να τον φάνε. Ο Γιώργος όμως με το σπαθί του κατόρθωσε να τους σκοτώσει όλους, κι έτσι έμεινε μόνος με τη βασιλοπούλα.

Εν τω μεταξύ όμως, ένας αυλικός, κοντός στο ανάστημα, παρουσιάστηκε στο βασιλιά, τον πατέρα της βασιλοπούλας, και του λέει: «Εγώ θα σου φέρω την κόρη σου, τι θα μου δώσεις;» «Αν μου την φέρεις, θα σου την δώσω γυναίκα σου κι όταν πεθάνω εγώ θα γίνεις εσύ βασιλιάς». Ξεκινάει λοιπόν ο κοντός μόνος του και φθάνει στη σπηλιά. Βρίσκει το Γιώργο με τη βασιλοπούλα και θέλει να του την πάρει. Ο Γιώργος αρνείται και τραβάει το σπαθί του. Το κόβει το κεφάλι του κοντού, αλλά αμέσως φυτρώνουν πενήντα άνθρωποι. Κόβει κι άλλο κεφάλι, φυτρώνουν άλλοι πενήντα κ.ο.κ. Φώναξε τότε ο Γιώργος στη βασιλοπούλα: «Αν σκοτωθώ, να με θάψεις και να βάλεις κι ένα σταυρό στο μνήμα μου». Αφού πάλεψε πολλή ώρα, στο τέλος δεν μπορούσε πια να τα βγάλει πέρα και τον σκότωσαν. Τον

Σελ. 81
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/82.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

έθαψε η βασιλοπούλα και έβαλε κι ένα σταυρό στο μνήμα όπως της είχε ειπεί. Ο κοντός παίρνει τη βασιλοπούλα και πηγαίνει στο παλάτι. Μεγάλη χαρά είχεν ο βασιλιάς κι αμέσως τους παντρεύει.

Όταν ο Γιώργος πάλευε με τον κοντό, το νερό μέσα στο ποτήρι είχε κοκκινίσει. Τότε η γριά λέει στο γέρο της.' "Σήκω, γέρο, να πάμε στο γιο μας, γιατί κινδυνεύει". Φεύγουν λοιπόν και οι δύο μαζί για να βρουν το γιο τους. Στο δρόμο που πήγαιναν είδαν ένα φίδι που έκοψε ένα χορτάρι, το πήγε και το ακούμπησε σ' ένα άλλο φίδι ψόφιο κι αμέσως εκείνο ζωντάνεψε. Τότε κόβει κι ο γέρος λίγο χορτάρι και το παίρνει μαζί του. "Ας βρίσκεται", λέει. Κάποτε έφτασαν σ' ένα δάσος και κοντά σε μια σπηλιά βλέπουν ένα μνήμα. Σκάβουν και βλέπουν το γιο τους νεκρό. Τον βγάζουν επάνω και του ακουμπούν το χόρτο κι αμέσως αναστήθηκε. Χάρηκε ο Γιώργος που είδε τους γονείς του. Τους δίνει λίγα χρήματα και τους λέει: "Πηγαίνετε στο σπίτι κι εγώ θα έλθω μόνος μου".

Αυτός ντύνεται ζητιάνος και πηγαίνει στο παλάτι της βασιλοπούλας. Εκεί ζήτησε να δουλέψει και τον έβαλαν στο στάβλο να περιποιείται τα ζώα. Τον είδε η βασιλοπούλα μια μέρα και τον γνώρισε. Της λέει.' "Μη μιλάς, δε με γνώρισε κανένας άλλος εδώ. θέλω να ρωτήσεις του κοντού του άντρα σου να μάθεις που έχει την δύναμη του". Η βασιλοπούλα πήρε το μυστικό και λέει στο Γιώργο: "Η δύναμη του είναι σε τρία περιστέρια που βρίσκονται στην κοιλιά μιας άγριας γουρούνας που βόσκει σ' εκείνο το λιβάδι". Φεύγει, λοιπόν, ο Γιώργος και πηγαίνει στο χωριό που ήταν κοντά στο λιβάδι. Εκεί ο παπάς του χωρίου είχε πολλά γουρούνια. Του λέει λοιπόν ο Γιώργος: "Μήπως θέλεις να με πάρεις για χοιροβοσκό;" "Σε θέλω", του λέει ο παπάς, "αλλά πρόσεχε εκεί που θα βόσκεις τα γουρούνια μου μην πατήσεις στο λιβάδι της άγριας γουρούνας, γιατί θα σε φάει". "Καλά", λέει ο Γιώργος. Την άλλη μέρα, παίρνει τα γουρούνια του και τα πηγαίνει μέσα στο λιβάδι της άγριας γουρούνας. Τον βλέπει η γουρούνα και ορμά πάνω του. Παλεύουν πολλή ώρα, αλλά κανένας δεν μπορεί να νικήσει. Λέει η γουρούνα: "Αχ! να είχα μια λούτσα νερό να κολυμπήσω και να ιδείς πως θα σε νικήσω". Κι ο Γιώργος λέει: "Κι εγώ να είχα μια κλούρα ψωμί και μια τσίτσα κρασί και θα 'βλεπες". Αυτό γινότανε πολλές μέρες, τα δε γουρούνια του παπά πήγαιναν το βράδυ χορτάτα στο σπίτι. Τα έβλεπε ο παπάς και παραξενευότανε διότι μόνον τα λιβάδια της γουρούνας είχαν πολύ χορτάρι. Μια μέρα λοιπόν πήγε κρυφά στο λιβάδι και βλέπει το Γιώργο να παλεύει με την άγρια γουρούνα και τον άκουσε να λέει: "Αχ! να είχα μια κλούρα ψωμί και μια τσίτσα κρασί και θα 'βλεπες τι θα πάθαινες". Τρέχει αμέσως ο παπάς στο σπίτι, παίρνει ψωμί και κρασί και τρέχει στο λιβάδι, κρύβεται και περιμένει. Κάποτε αρχίζει πάλι η πάλη κι όταν φώναξε ο Γιώργος, αμέσως ο παπάς του δίνει το ψωμί και το κρασί. Τρώει ο Γιώργος το ψωμί, πίνει και το κρασί και αρχίζει ξανά η πάλη. Νικάει τη γουρούνα, τη σκοτώνει, βγάζει από την κοιλιά της τα τρία περιστέρια, σκοτώνει τα δύο και κρατά το ένα. Πηγαίνει στο παλάτι, βρίσκει τον κοντό άρρωστο βαριά. Τότε σκοτώνει και το τρίτο περιστέρι

Σελ. 82
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/83.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

κι ο κοντός πεθαίνει. Παντρεύεται τη βασιλοπούλα, κι έζησαν καλά κι εμείς ακόμα καλύτερα.

ΛΦ 269, 7-10, Πυργαδίκια Χαλκιδικής

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Ο ήρωας

α'. Ο ήρωας είναι βασιλόπουλο' α1: ο μικρότερος' α2: ο μεγαλύτερος· α3: από δώδεκα αδερφούς' α4: από τρεις αδερφούς' α5: από σαράντα αδερφούς' α6: από έξι ορφανά' α7: παπαδοπαίδι' α8: μισός άνθρωπος μισός αρκούδα (ο Αρκουδόγιαννος)' ά9: άντρας ζευγαριού' α10: μοναχογιός' α11: άλλο.

β' Ο ήρωας ξεκινάει να βρει την αδερφή του' β1; φεύγει για να βρει την τύχη του' β2: φεύγει με τ' αδέρφια του για να βρουν την τύχη τους' β3: ξεκινά να βρει την πεντάμορφη' β4: μιας φωτογραφίας' β5: ξεκινά για να βρει τη γυναίκα σύντροφο του' β6: άλλο.

ΙΙ. Οι πρώτες περιπέτειες τον ήρωα

α! Ο ήρωας είχε ένα δαχτυλίδι που έσφιγγε όταν ο φίλος του βρισκόταν σε κίνδυνο' α1: είχε στο σπίτι του ένα ποτήρι νερό που γινόταν αίμα όταν βρισκόταν σε κίνδυνο' α2: είχε χορδές κιθάρας που έσπαγαν όταν πέθαινε' α3: είχε στο σπίτι του ένα δαχτυλίδι που μάτωνε όταν βρισκόταν σε κίνδυνο' α4: άλλο.

β: Ο ήρωας γλιτώνει ένα άσπρο φίδι από ένα μαύρο' β1: μοιράζει ένα πτώμα για να το φάνε ένα μυρμήγκι, μια σφήκα, ένας λύκος' β2: σώζει τα παιδιά μιας χήνας από ένα φίδι.

γ: Ο ήρωας γίνεται φίλος με μια λάμια' γ1 : με ένα δράκο' γ2: με τρεις δράκους' γ3: που είναι παντρεμένοι με τις αδερφές του' γ4: με δώδεκα δράκους, αδέρφια της πεντάμορφης' γ5: με μια φοράδα' γ6: με μια δράκαινα' γ7: άλλο.

δ: Τα ζώα δίνουν στον ήρωα τρίχα(ες) απ' το σώμα τους' δ1: ένα πόδι' δ2: ένα φτερό' δ3: φυσώντας τα εμφανίζεται το ζώο' δ4: καίγοντας τα εμφανίζεται το ζώο' δ5: τα παιδιά δίνουν στον ήρωα μια ομπρέλλα άφαντη, ένα "τοπούζ" που καταστρέφει, ένα σουραύλι με το οποίο εμφανίζεται όποιος θέλεις.

Σελ. 83
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/84.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ε: Ο ήρωας χρησιμοποιεί το ζώο σαν μεταφορικό μέσο' ε1: για να κάνει τρεις άθλους και να κερδίσει την πεντάμορφη' ε2: χρησιμοποιεί τα χτένια μιας στρίγκλας για να περάσει κάτι ποτάμια' ε3: οι φίλοι του τον βοηθούν να εντοπίσει το άψυχο σώμα.

ζ; Ο ήρωας σκοτώνει σαράντα δράκους' ζ1: μια δράκαινα' ζ2: ένα δράκο' ζ3'. τους σκυλοκέφαλους' ζ4: σαράντα αράπηδες' ζ5: ένα φίδι' ζ6: με εννιά κεφάλια' ζ7: ένα θεριό με πολλά κεφάλια' ζ8: με εφτά γλώσσες' ζ9: άλλο.

η: Που κρατούν χρυσάφι' η1: κρατούν όμηρο μια βασιλοπούλα' η2: δώδεκα βασιλοπούλες' η3: τριάντα εννιά πεντάμορφες' η4: σαράντα γυναίκες' η5; μια πεντάμορφη· η6: τρεις βασιλοπούλες' η7: άλλο.

θ: Ο ήρωας αρραβωνιάζεται με την κοπέλα' θ1: ο ήρωας αρραβωνιάζει τ' αδέρφια του με τις κοπέλες, ανταλάσσοντας δαχτυλίδια.

ι: Το άψυχο σώμα απαγάγει την(ις) κοπέλα(ες) σκοτώνοντας τον ήρωα' II: Ο ήρωας γίνεται σκλάβος του άψυχου σώματος' ι2: άλλο.

κ: Οι γονείς του ήρωα τον επαναφέρουν στη ζωή με το αθάνατο νερό' κ1: με το μαγικό χορτάρι' κ2: κολλώντας τον.

ΙΙΙ. Η αιχμάλωτη και το άψυχο σώμα

α! Η αιχμάλωτη είναι μια βασιλοπούλα' α1: μια πεντάμορφη' α2: η κοπέλα του ζευγαριού' α3: η αδερφή του ήρωα' α4: και ο ήρωας ως δούλος' α5: άλλο.

β! Όποιος τη σώσει θα την πάρει γυναίκα του" β1: ο ήρωας την έχει παραδώσει στο άψυχο σώμα μετά από εκβιασμό του τελευταίου.

γ! Ο απαγωγέας είναι το άψυχο σώμα' γ1: είναι δράκος· γ2: ένας κοντός αυλικός' γ3: ένας νάνος' γ4: με δόντια μεγαλύτερα απ' το σώμα του (ο Δοντάς), που έχει ένα πηγάδι απ' το οποίο όποιος πιει γίνεται σκλάβος του' γ5: ένα θηρίο' γ6: ένας Αράπης' γ7: το όνομα του οποίου είναι Γεντί Μπελάς ( = εφτά φορές μπελάς)' γ8: ένα πουλί' γ9: ο διάβολος' γ10: ένας όφις' γ11: άλλο.

δ: Μένει σ' ένα κάστρο' δ1: σ' ένα ψηλό βουνό' δ2: σ' ένα παλάτι' δ3: από γυαλί' δ4: από χρυσάφι' 85: στους εφτά ουρανούς· δ6: σ' έναν πύργο' δ7: σε μια σπηλιά' δ8: άλλο.

IV. Η λύτρωση

α: Ο ήρωας ενημερώνεται από μια γριά' α1: από ένα βοσκό' α2: άλλο.

β: Εμφανίζεται στην κατοικία του άψυχου σώματος ως τσομπάνης' β1: ως βοηθός του βοσκού' β2: ως ζητιάνος' β3: άλλο' β4: ζητάει απ' την αιχμάλωτη να ρωτήσει το άψυχο σώμα που βρίσκεται η δύναμη του.

γ: Η δύναμη του άψυχου σώματος βρίσκεται σε ένα περιστέρι' γ1: σε δύο

Σελ. 84
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 65
    34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 301B