Error(s) found: '2'

+ Unable to change databases. Unknown database 'iaennew'.
+ Unable to perform the query SELECT * FROM keywords_description WHERE (language_id = ''). No database selected.
TEXT_VISIBLE_PAGES 684-703 TEXT_OF 982
TEXT_PREVIOUS_20
TEXT_CURRENT_PAGE
TEXT_NEXT_20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/684.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Πράγματι, λοιπόν, αφού την ευχαρίστησε η βασιλοπούλα, κινάει να πάει στο ρέμα με τα έξι κανάλια. Κι έτσι όπως τα είπε η δράκαινα, έτσι κι έγιναν. Αφού πιάστηκε από την ουρά της τελευταίας γκαμήλας, πέρασε μέσα στο μαγικό βουνό. Κοιτάει γύρω-γύρω σα χαμένη, αλλά δεν καταλάβαινε τίποτα. Όλο το βουνό κούφιο και στη μέση ένας μεγάλος πύργος όλο φως! Κανένας δεν ανέβαινε, κανένας δεν κατέβαινε στις κρυσταλλένιες σκάλες του. Αποφασίζει ν' ανεβεί τις σκάλες. Κοιτάει από δω, κοιτάει από κει, κάνει έτσι και τέλος σ' ένα δωμάτιο βλέπει τον άντρα της και κοιμότανε! Τον τραβάει, τον σκουντάει, τίποτα. Κρύβεται λοιπόν σε μίαν άκρη και περίμενε. Ώσπου σε μια στιγμή ακούει ένα "φρρρρ", και το δωμάτιο γέμισε νεράιδες. Κι άναψε ξάφνου ένας χορός, μα τι χορός! όλη τη νύχτα! Το πρωί, του δώσανε κάτι, τον κοιμήσανε και φύγανε. Έκατσε εκεί η βασιλοπούλα όλην την ημέρα και περίμενε να 'ρθει το βράδυ. Μόλις το βράδυ, βγήκε από την κρύπτη της, την πήρε το μάτι του άντρα της που χόρευε. Γρήγορα-γρήγορα, λοιπόν, πάει κοντά της και της κάνει νόημα να μη μιλήσει. Πράγματι λοιπόν η βασιλοπούλα, μιλιά! Ξανακρύφτηκε και περίμενε. Το πρωί, λοιπόν, μετά το χορό, ο νέος δεν ήπιε το μαγικό χάπι που του δώσανε οι νεράιδες, "θα κάνεις υπομονή", της λέει. "Είναι πολύ δύσκολο να φύγουμε, γι' αυτό θα προσπαθήσω να πάρω κάτι από πάνω τους, για να μην μας πιάσουν, όταν φεύγουμε". Πράγματι λοιπόν, τη νύχτα στο χορό κρυφά παίρνει από τη μικρότερη νεράιδα ένα χτένι, μια καρφίτσα κι ένα σαπούνι. Το πρωί καβαλάνε ένα άλογο κι ολόταχα όπου φύγει-φύγει. Οι νεράιδες λοιπόν τους πήραν είδηση και τους παίρνουν από πίσω. Κόντευαν να τους φτάσουν, οπότε ο νέος πετάει το χτένι, κι αμέσως γίνεται ένας βατσουριώνας, που, όσο και να 'θελαν, δεν μπορούσαν να τους φτάσουν οι νεράιδες. Αλλά ύστερα πάλι κόντευαν να τους φτάσουν. Τότε πετάνε το δαχτυλίδι και γίνεται μια απέραντη λίμνη! Αυτές αγωνιστήκανε να τους φτάσουν, αλλά τίποτε. Άδικος ο κόπος τους. Τους είχαν πια ξεφύγει. Τότε το βασιλόπουλο γυρίζει και λέει στη βασιλοπούλα: "Μόλις φτάσουμε στο σπίτι σου, θα βουλώσεις και την τελευταία τρυπίτσα, από παράθυρο μέχρι κλειδαρότρυπα, για να μην μπορούν να μπούνε μέσα. Κι εκείνες, σταματημένες απ' έξω, θα παρακαλούνε, θα φωνάζουνε, θα τάζουνε χίλια δύο πράματα, αλλά κοίτα μη γελαστείς και τους ανοίξεις, θα απαυδήσουνε και θα φύγουνε". Έτσι κι έγινε λοιπόν.

Μόλις φτάσανε το αντρόγυνο στο σπίτι τους, βουλώσανε όλες τις τρύπες κι ακούγανε απέξω που τους παρακαλούσανε οι νεράιδες. Εκείνες εκεί πια όλο και παρακαλούσαν. Αλλά η βασιλοπούλα, τίποτα. Τσιμουδιά. Ώσπου κάποια στιγμή τη ρωτάνε: "Τι είναι όρκος;" "Της μάνας σας το γάλα", απαντά από μέσα η κοπέλα. Αφού λοιπόν ορκιστήκανε, στο τέλος τους ανοίγει. Εκείνες μπαίνουν μέσα, τον βρίσκουν το νεραϊδοπαρμένο τους, τη φιλάνε μια-μια, και φεύγουνε λέγοντας στην κοπέλα: "Χαλάλι σου, τον είδαμε, τον πήρες δικό σου". Κι έτσι έζησαν αυτοί καλά στο βασίλειο τους κι εμείς καλύτερα.

ΑΦ 1509, Καλαμάτα. Καταγράφηκε το 1959 από τον Γ. Σκιαδά.

TEXT_PAGE_SHORT684
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/685.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Υπότυπος -G

Η πέτρα της υπομονής

Μια φορά κι έναν καιρό ήτανε μια αρχοντοπούλα κι οι γονείς της την αγάπαγαν πολύ. Δεν την άφηναν ποτέ μοναχή. Τη φύλαγαν σαν τα μάτια τους. Κάθε πρωί σηκωνότανε κι αφού την υπηρετεύανε πρώτα οι υπηρέτριες, καθότανε στο μπαλκόνι με το κέντημα της και κένταγε. Αυτό γινόταν για πολλά χρονιά, ώσπου η κοπέλα άρχισε και μεγάλωνε. Μια μέρα απ' τις πολλές, εκεί που κένταγε, πέρασε ένας αετός, χαμήλωσε και της λέει.' "Τι κεντάς και ξεμπολιάζεις που άντρα πεθαμένονε θα πάρεις". Η κοπέλα βέβαια κατατρόμαξε ακούγοντας αυτά τα λόγια. Την άλλη μέρα, πάλι τα ίδια ο αετός. Κι η κοπέλα δεν ήξερε τίνος να το πει. Αποφάσισε τέλος να το πει στη μάνα της. "Παιδάκι μου", της λέει η μάνα της, "άμα στο ξαναπεί να του πεις: πάρε με και σύρε με κει που είναι ο πεθαμένος άντρας μου". Έτσι λοιπόν και γίνηκε. Την άλλη μέρα, σαν πέρασε ο αετός και της είπε πάλι τα ίδια, του απάντησε η κοπέλα ό,τι της είχε πει η μάνα της. Χαμηλώνει λοιπόν ο αετός, ανοίγει τα θερία φτερά του, και κάθεται η κοπέλα πάνω του. Κι εκεί που πάνε, πάνε μακριά, φτάνουν κάποτε σε μια ερημιά που βαθιά στο δάσος φαινόταν ένα σπίτι. Την κατέβασε ο αετός και την άφησε. Η κακομοίρα η κοπέλα βέβαια σκιαζόταν, αλλά, "έτσι μου 'χει η μοίρα μου", σκέφτηκε και προχώρησε για το άγνωστο σπίτι. Αφού περπάταγε όλη την ημέρα, το βράδυ φτάνει και μπαίνει στο σπίτι. Άμα μπήκε όμως τα 'χασέ. Στην πρώτη πόρτα ήτανε κρεμασμένα σαράντα κλειδιά. Τα παίρνει κι άρχισε ν' ανοίγει μια-μια κάμαρη και τι να δουν τα μάτια της', πράματα και θάματα, φαγιά, αρχοντιές, όλα εντάξει. Χαλιά πανάκριβα στρωμένα σ' όλες τις κάμαρες, λούσα, μεγαλεία... όλα πολύ όμορφα. Ανοίγει όμως και την τελευταία κάμαρη και τι να δει η μαύρη! Έναν ωραίο άντρα πεθαμένο, ξαπλωμένο με δεμένα χέρια και να κρατάει ένα χαρτί. "Α!" παίρνει και το διαβάζει: "Όποιος με φυλάξει σαράντα μέρες, σαράντα ώρες, σαράντα μινούτα, αν είναι γριά θα την κάνω μάνα μου, αν είναι άντρας θα τον κάνω αδερφό μου, κι αν είναι κοπέλα, γυναίκα μου. Να μην κοιμηθεί ούτε στιγμή όμως". Έτσι κι έκανε λοιπόν η κοπέλα. Τον φύλαξε σαράντα μέρες, σαράντα ώρες και σαράντα τέρμενα, μια ώρα όμως πριν τελειώσει το στοίχημα, ακούει κάτι γύφτισσες από κάτω να φωνάζουν: "Σκλάβες, καλές σκλάβες πουλάμε!"

"Δεν παίρνω μία;" συλλογίστηκε. Ρίχνει μια τριχιά, την ανεβάζει, την πληρώνει και φεύγουν οι άλλες. Έτσι όπως ήταν νυσταγμένη η κακομοίρα, "Σκλαβοπούλα μου", της λέει, "να πέσω λίγο στα γόνατα σου κι εσύ να με ψειρίσεις, ν αποκοιμηθώ λιγάκι, που 'χω τόσον καιρό να κοιμηθώ". Δεν πρόλαβε να γείρει κι αποκοιμήθηκε στο λεπτό. Ξυπνάει τότε το βασιλόπουλο, γιατί ήταν η ώρα του: "Εσύ είσαι, κυρά μου, που με φύλαξες τόσον καιρό;" "Ναι", του απαντάει εκείνη. "Κι αυτή η όμορφη κοπέλα που κοιμάται, ποια είναι;" "Αυτήν την έχω να φυλάει

TEXT_PAGE_SHORT685
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/686.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

τις χήνες". Κι. η κακούργα η γύφτισσα διατάζει τις χήνες να κατεβάουν την κοπέλα κι αυτή γίνεται βασίλισσα. Έτσι πέρναγε ο καιρός, η γύφτισσα χαίρονταν κι η καημένη η κοπέλα έκλαιγε και τα δέντρα μάραινε.

Κάποτε κηρύχτηκε λοιπόν ένας πόλεμος κι έπρεπε να πάει κι ο βασιλιάς. Προτού φύγει, ρωτάει όλους στο παλάτι τι θέλουν να τους φέρει δώρο άμα θα γύριζε νικητής. Πάει και στην κοπέλα: "Εσύ, κυρά μου, τι θέλεις να σου φέρω;" "Εγώ, αφέντη βασιλιά μου, θέλω να μου φέρεις ένα μαχαίρι της σφαγής, ένα σχοινί του πνιγμού κι ένα ακόνι της υπομονής κι άμα τα λησμονήσεις, να μην ξεκινάει το καράβι που θα μπεις να 'ρθεις". Πήγε λοιπόν ο βασιλιάς, πολέμησε, νίκησε, πήρε τις παραγγελίες όλων των άλλων και ξεκίνησε να γυρίσει πίσω στο παλάτι του. Μα της κοπέλας το δώρο το 'χε ξεχάσει. Μπήκε λοιπόν στο καράβι, μα το καράβι που να σπαράξει από τον τόπο του. "Για όνομα του θεού", λέει ο καπετάνιος, "μήπως έχετε κανένας σας κανένα τάμα; Εσύ, αφέντη βασιλιά, μήπως ξέχασες κανένα σπουδαίο;" Και τότε ο βασιλιάς θυμήθηκε την παραγγελία που είχε κάνει και την εκμυστηρεύτηκε στον καπετάνιο. "Α!", είπε ο καπετάνιος, "να τα πάρεις κι άμα τα πας, να κρυφτείς και να δεις τι θα γίνει, γιατί κάτι μυστήριο κρύβεται αυτού πέρα". Πράγματι, τ' αγόρασε ο βασιλιάς και γυρνώντας στο παλάτι τον περίμεναν μουσική κι υποδοχές μεγάλες. Η βασίλισσα με το στέμμα καμάρωνε κι έδινε παντού διαταγές. Πήγαν όλοι τα δώρα τους, παίρνει κι η καημένη η χηνάρισσα τα δικά της. Φχαρίστησε το βασιλέα και το βράδυ κλαίγοντας μονάχη της έλεγε: "Σήκω, μαχαίρι της σφαγής κι ακόνι της υπομονής... Δεν είμ' εγώ η αρχοντοπούλα η μοναχοκόρη, που κένταγα και πέρναγε ο αετός και μου 'λέγε, Τι κεντάς και τι ξομπλιάζεις, π' άντρα πεθαμένονε θα πάρεις". Κι αμέσως σηκωνότανε το μαχαίρι της σφαγής, έτοιμο να τη σφάξει: "Αλλά στάσου", του 'λέγε, "γιατί έχω κι άλλα να σου πω. Έλα, ακόνι της υπομονής", κι αμέσως το μαχαίρι πήγαινε στη θέση του. "Δεν είμ' εγώ που 'κατσα σαράντα μέρες, σαράντα ώρες και σαράντα τέρμενα πάνω από τον πεθαμένο, σήκω, σχοινί του πνιγμού, σήκω, ακόνι της υπομονής. Δεν είμ' εγώ που αγόρασα τη σκλαβοπούλα για συντροφιά κι αυτή είπε στο βασιλιά το ψέμα; Σήκω, μαχαίρι της σφαγής και πέτρα της υπομονής..." Ο βασιλιάς την άκουγε χωρίς να την πιστεύει. Δεν ξέχναγε όμως και να παραφυλάει για ν' ακούσει να το λέει. Ώσπου μια μέρα, θέλησε να καλέσει σε τραπέζι όλον το λαό και τους γειτονικούς βασιλιάδες. Διέταξε να περιποιηθούν και τη χηνάρισσα και να την ανεβάσουν κι αυτή στο τραπέζι. Ανάμεσα λοιπόν στους καλεσμένους, ήταν ο πατέρας της, όπου μόλις την είδε, τη γνώρισε. Τον γνώρισε κι εκείνη κι έτρεξε αμέσως με δάκρυα στην αγκαλιά του.

Τότε λοιπόν ο βασιλιάς, που πείστηκε πια για την κοπέλα πως έλεγε την αλήθεια, έβαλε όλους τους καλεσμένους να πουν ο καθένας ξέχωρα την ιστορία του. Ρώτησε λοιπόν ο βασιλιάς τη γύφτισσα: "Εσύ τι λες, Μεγαλειότατη, όποιος χωρίζει αντρόγυνα, τι πρέπει να παθαίνει;" Κι αυτή του απαντάει: "Να σφάζεται, να κομματιάζεται, και να τον τρώνε τα σκυλιά". "Α! μπράβο", της λέει ο βασιλιάς,

TEXT_PAGE_SHORT686
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/687.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

"έλα τώρα να σε κάνουμε κι εσένα έτσι, παλιογυναίκα". Έτσι κι έγινε. Την πήρανε, τη σφάξανε, την κάμανε κομματάκια και την πετάξανε στα σκυλιά. Κι έζησαν έτσι αυτοί καλά - ο βασιλιάς με τη βασιλοπούλα - κι εμείς καλύτερα. Καληνύχτα τώρα της αφεντιάς σας, γιατί έξω χιονίζει.

ΛΦ 1247, 5-8. Καταγράφηκε από τη Δήμητρα Παπαδοπούλου από τη Λευκάδα.

Υπότυπος Κ

Ο Σιδερής

Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε ένας βασιλιάς και μια βασίλισσα. Αυτοί είχαν και δύο δυμέλια, όμορφα, άστραφταν σαν τον ήλιο. Ήταν δύσκολο να ξεχωρίσεις τη μία από την άλλη. Τη μία τη λέγαν Αφροδίτη και την άλλη Μαριγώ. Όταν μεγάλωσαν, αρραβώνιασαν την Αφροδίτη. Ο γάμος της κράτησε σαράντα μέρες και σαράντα νύχτες. Κάθε νύχτα, έσκιζε το καντούνι της κάμαρης και παρουσιαζόταν μια μεγάλη σκυλάρα κι εφοβέριζε τον άντρα της. Κάθε μέρα του παρουσιαζόταν, όταν κοιμόταν η Αφροδίτη. Το παιδί άρχισε να κιτρινίζει από το φόβο του κι ούτε έτρωε ούτε κοιμόταν. Άρχισε να κιτρινίζει και να μη στέκεται από την αδυναμία. Ο βασιλιάς κι η βασίλισσα, που 'βλεπαν το γαμπρό τους ν' αδυνατίζει, τον ρώτησαν τι έχει. "Τι να σας πω", είπε, "κάθε βράδυ, μόλις πάω να κοιμηθώ, παρουσιάζεται ένας σκύλος και με φοβερίζει. Με λίγα λόγια, η τύχη της κόρης σας είναι αυτός ο μεγάλος σκύλος". Αποφάσισαν τότε να του πάρουν τη Μαριγώ. Όταν λοιπόν έμαθε η κόρη ότι ο άντρας της θα 'παίρνε τη Μαριγώ, τότε ήθελε να μάθει γιατί την άφηνε ο άντρας της. Πηγαίνει στην αδερφή της και λέει: "Αδερφή μου, μια χάρη θέλω να μου κάνεις. Να μου δώσεις τα ρούχα σου, να τα βάλω και να πάρεις τα δικά μου. Εγώ θα πάω να ρωτήσω τον άντρα μου γιατί θέλει να μ' αφήσει και να πάρει εσένα". Η αγαπημένη αδερφή βγάζει τα ρούχα της και της τα δίνει. Πάει λοιπόν στον άντρα της και του λέει! "Καλέ γαμπρέ, ήρθα να σε ρωτήσω γιατί αφήνεις την Αφροδίτη μου και θέλεις να πάρεις εμένα;" Κι εκείνος της απαντά: "Εγώ με την αδερφή σου είμαι ευχαριστημένος, αλλά εκείνης η τύχη της είναι μια μεγάλη σκυλάρα κι όταν πάω να κοιμηθώ, σκίζεται το καντούνι της κάμαρας και βγαίνει μια σκυλάρα σα βόδι και φοβερίζει πως θα με φάει". Εκείνη τότε λέει! "Μάνα, καλέ γαμπρέ, από το φόβο ετρομίκιασε η καρδιά μου". Δεν ήταν η Μαριγώ

TEXT_PAGE_SHORT687
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/688.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

αλλά ήταν η γυναίκα του, η πραγματική του γυναίκα. Κατόπι, πάει στην αδερφή της και της λέει: "Χαλάλι σου, αδερφή μου, ο άντρας μου. Εμένα η τύχη μου είναι σκύλος και θα πάω να τον εύρω". Κρυφά-κρυφά την άλλη μέρα έφυγε για να πάει να βρει το σκύλο, αφού εφόρεσε σιδερένια παπούτσια κι έπιασε ψωμί και τυρί. Περπατούσε πολλές μέρες, ώσπου έφτασε σ ένα μεγάλο λιβάδι. Από μακριά είδε ένα μικρό σκυλάκι. Όταν πλησίασε κοντά, έγινε μια μεγάλη σκυλάρα, σαν ένα μεγάλο βόδι. Εκείνη λέει: "Αυτός ο σκύλος είναι η τύχη μου και τώρα θα με φάει". Ο Σκύλος της λέει: "Καλώς την Αφροδίτη μου, κι εγώ ερχόμουν για σένα". Της δώνει μίαν αρμαθιά κλειδιά και της λέγει: "Παρ τα, Αφροδίτη μου, και πάμε στο παλάτι μου". Περπατούσαν δύο ώρες και φτάσαν στο παλάτι. Εκεί βρήκαν τραπέζια γεμάτα φαγητά, δούλους και δούλες. "Τώρα", της λέγει, "θα φάμε και μετά θα πας να κοιμηθείς για να ξεκουραστείς". Αφού έφαγαν και ήπιαν πηγαίνει να κοιμηθεί σε χρυσό κρεβάτι. Την άλλη μέρα της είπε: "Τώρα, Αφροδίτη, θα πας να σεργιανίσεις το παλάτι. Είδε πλούτη και καλά που δεν τα είχε ούτε στου πατέρα της το παλάτι. Της λέγει ότι "όλα αυτά είναι δικά σου. Όμως το μικρό καμαράκι είναι δικό μου και δε θα τ' ανοίξεις ποτέ σου".

Η κόρη στενοχωριέται και γύριζε στο παλάτι να φύγει η στενοχώρια. Τη βασάνιζε η ιδέα ν' ανοίξει το καμαράκι' στα τελευταία το άνοιξε. Είδε ένα μεγάλο μάρμαρο μ' ένα χαλκά στη μέση' άνοιξε το μάρμαρο κι είδε σ έναν ωραίο θρόνο τον άντρα της να τρώει ανθρώπινο πόδα. Από τότε η κόρη κιτρίνιζε από το φόβο της κι άρχιζε να μαραζώνει. Λέγει ο Σκύλος.' "Τι έχεις και κάθεσαι λυπημένη; Μήπως ενθυμηθείς τη μάνα σου; Να πάω να σου τη φέρω;" "Να μου τη φέρεις, και ρωτάς αν θέλω;" Μεταμορφώνεται αυτός και γίνεται η μάνα της. Αφού έφαγαν με τη μάνα της, της λέει.' "Πάμε μαμά, να δεις τα πλούτη μου και να σεργιανίσεις και το παλάτι". Όταν είδε τα τόσα πλούτη, η μάνα της της λέει: "Σε τόσα πλούτη κάθεσαι και χωλιάς. Ο μπαμπάς, που ήταν βασιλιάς, δεν είχε το ένα τρίτο σου". Αφού έκατσε πολλές μέρες, ήθελε και να φύγει.

Ο Σκύλος ρωτά αν ήθελε να της φέρει τον μπαμπά της. Τον έφερε και τον μπαμπά της κι εκείνος τα ίδια της έλεγε. Ούτε και σ' αυτόν δεν είπε το μυστικό της. Ο Σκύλος τη ρωτά αν θέλει να της φέρει και τη δούλη της. Εκείνη με χαρά δέχτηκε. Μεταμορφώνεται ο Σκύλος και γίνεται η δούλη της· σ' αυτήν είπε το μυστικό της. Όταν την αρώτησε γιατί στενοχωριέται, "ο άντρας μου", της είπε, "τρώει ανθρώπους και καμιά φορά θα φάει κι εμένα". Αμέσως ο σκύλος αλλάσσει μορφή και γίνεται πάλι σκύλος και της λέει: "Στο μπαμπά σου ούτε στη μαμά σου δεν το είπες, και στη δούλα σου το είπες; Α, να φύγεις από δω". Και βάλλει την σε μια σιδερένια φορεσιά και την έκλεισε με σαράντα-ένα κλειδιά. Όταν έφευγε, της έδωσε δύο τρίχες και της είπε: "Όταν βρεθείς σε ανάγκη, να κάψεις τη μία και την άλλη". Περπατούσε πολλές μέρες. Βρέθηκε σ ένα παλάτι. Από την πείνα της και τη δίψα της ερούφα τα νερά με τα ρύζια, που τρέχαν από το νεροχύτη, που έπλεναν τα πιάτα οι δούλες από πάνω. Μια δούλα την είδε. Εφοβήθη και φώναξε: "Στοιχειό, 

TEXT_PAGE_SHORT688
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/689.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

στοιχειό!" Και φώναξαν το βασιλιά να το δει. Όταν ο βασιλιάς είδε το παράξενο αυτό πράγμα εφώναξε: "Τι είναι;" κι εκείνο απήντησε.' "Άνθρωπος σαν κι εσάς" και της είπαν να περάσει πάνω. Ο Σκύλος, όταν της έδινε τις τρίχες της είπε να μη λέει ότι είναι κόρη, αλλά να λέγει ότι λέγεται Σιδερής.

Όταν πήγε πάνω, χαιρέτησε αλλιώς το βασιλιά κι αλλιώς τις δούλες. Ο βασιλιάς κατάλαβε ότι εδώ κάτι συμβαίνει. Από τα καλά του φυσικά εγένετο ο αγαπημένος εις όλους και προπάντων του βασιλιά. Η βασίλισσα, όταν έβλεπε την αγάπη του βασιλιά προς το Σιδερή, εφτόνεσε κι ήθελε να 'βρει τρόπο να τον σκοτώσει.

Κάποια μέρα, ο βασιλιάς είπε της βασίλισσας να πάνε περίπατο στο δάσος. Εκείνη του είπε να φύγουν και ότι θα τους έφταναν μαζί με το Σιδερή. Ο βασιλιάς έφυγε. Τότε εκείνη άρχισε να μαδιέται και να χτυπιέται. Η ώρα περνούσε, η βασίλισσα άργησε να φανεί, έλεγε ο βασιλιάς ότι κάτι θα συμβαίνει. Όταν γύρισε πίσω, είδε τη βασίλισσα σε κακά χάλια. Τη ρώτησε και είπε ότι ήταν ο Σιδερής. Αμέσως διάταξαν να τον σκοτώσουν. Αλλά πως να τον σκοτώσουν; ούτε σφαίρα τον έπιανε, ούτε μαχαίρι. Αποφάσισαν να τον βάλουν σε καμίνι και να τον κάψουν. Όταν επρόκειτο να τον ρίξουν στο καμίνι, ζήτησε από το βασιλιά ένα τσιγάρο. Αντί ν ανάψει το τσιγάρο, ανήψε την τρίχα. Είδε ότι άργησε και ανήψε και την άλλη. Αμέσως άκουσαν βουητό μεγάλο κι είδαν μια σκυλάρα να έρχεται. Όταν ήρθε κοντά, ρώτηξε τι συμβαίνει. Όταν το έμαθε, έβαλε στοίχημα με το βασιλιά, αν ήταν άντρας να τον κάψουν, αν ήταν όμως κόρη, να κάψουν τη βασίλισσα. Αμέσως ο σκύλος άρχισε ν' ανοίγει τις σαράντα-μία κλειδαριές. Όταν έβγαλε τη σιδερένια φορεσιά, παρουσιάστηκε μια ωραία κόρη σαν φρεγάτα. Στο στοίχημα που είχαν βάλει, είπαν ότι αν ήταν κόρη, θα την έπαιρνε ο βασιλιάς γυναίκα του. Μόλις την είδε ο βασιλιάς, θαμπώθηκε από την ομορφιά της και παρακαλούσε να ρίξουν τη βασίλισσα για να την πάρει. Όταν όμως το κέρδισε το στοίχημα ο σκύλος, έβγαλε κι αυτός τη φορεσιά του τη σκυλίσια και παρουσιάστηκε ένας ωραίος νέος. Αμέσως πήρε την Αφροδίτη κι έφυγε για το παλάτι του. Παντρεύτηκαν και κάναν και παιδιά και γέμισε κι η γειτονιά.

ΛΦ 1464, 17-22. Καταγράφηκε το 1960 στη Σύμη από την Άννα Σαραγά.

TEXT_PAGE_SHORT689
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/690.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Υπότυπος L

Της Κάτω γης ο αφέντης

Μια φορά ήτανε ένας γέρος φτωχός, και εσηκώθηκε μια μέρα να πάει στα ξύλα. Επήγε, έκαμε κάμποσα και τα 'φέρνε στο χωριό. Στο δρόμο σαν να κουράστηκε κι έκατσε σ' ένα μέρος κι αναστέναξε ο καμένος από τα φύλλα της καρδιάς και είπε: "Ωχ, ωιμέ κι αλίμονο!" Καθώς είπε αυτό το λόγο, να σου και πετιέται ένας αράπης και του λέει: "Τι με θέλεις;" Ο καμένος ο γέρος ετρόμαξε και του λέει: "Τίποτις δε σε θέλω. Εγώ δε σε φώναξα". Τότες του λέει ο αράπης: "Έχεις θυγατέρες;" "Έχω τρεις", λέει ο γέρος. "Αύριο το πρωί να μου φέρεις την πρώτη εδώ να!"

Την άλλη μέρα το πρωί επήγε ο γέρος την πρώτη του θυγατέρα σ εκείνον τον τόπον, κι ανέβηκε ο αράπης και την επήρε και την επήγε σ ένα μέρος που τανε μεγάλα πλατάνια και περιβόλια παράμορφα. Μα το μεσημέρι, που ήτανε ώρα να φάνε, ο αράπης της έστρωσε τραπέζι και για φαΐ της βάνει ένα σάπιο και σκουληκιασμένο ανθρώπινο ποδάρι και της λέει πως "αν φας αυτό το ποδάρι, θα πάρεις άντρα της Κάτω γης τον αφέντη, ειδουμή θα σε γυρίσω στου αφέντη σου πίσω". Εκείνη η κακουμοίρα, μόνου που έβλεπε το ποδάρι, ανακατευόταν κι ως το ύστερο, σαν έφυγε ο αράπης, πιάνει και το ρίχνει μέσα στη χρεία. Ύστερα ήρθε ο αράπης για να σηκώσει το τραπέζι και φωνάζει: "Ποδαράκι μου, που είσαι;" "Μέσα στη χρεία μ' έριξε η κερά μου", απολογιέται εκείνο. Τότες ο αράπης της λέει: "Έλα, κόρη μου, να σε πάω στου αφέντη σου, μα εσύ δεν είσαι για μας". Την παίρνει και τη δίνει του αφέντη της πίσω και του λέει: "Φέρε μου τη δεύτερη". Την άλλη μέρα ο γέρος του πάει τη δεύτερη. Την παίρνει πάλι ο αράπης, την κατεβάζει και της στρώνει κι αυτηνής το τραπέζι. Μα, αντίς για φαΐ, της βάνει ένα χέρι ανθρωπινό να το φάει' για να μην τα πολυλογούμε, σαν το συλλογίστηκε κι αυτή κάμποση ώρα, το παίρνει και το πετά μέσα στη χρεία' έρχεται πάλι ο αράπης να σηκώσει το τραπέζι και φωνάζει του χεριού: "Χεράκι μου, χεράκι μου, που είσαι;" "Μες στη χρεία μ' έριξε η κερά μου", λέει εκείνο. Τότες τήνε παίρνει κι αυτήν ο αράπης και τήνε πάει του αφέντη τση και του λέει να του φέρει και την τρίτη του θυγατέρα. Ο γέρος την άλλη μέρα του 'φέρε και την τρίτη' τήνε παίρνει ο αράπης, τήνε καθίζει κι αυτή στο τραπέζι κι αντίς για φαΐ της δίνει μια βρωμισμέμη ανθρωπινή κοιλιά να φάει και της λέει: "Αν είσαι άξια να φας αυτήν την κοιλιά, θα πάρεις άντρα της Κάτω γης τον αφέντη, ειδεμή θα πας κι εσύ εκεί που πήγαν οι αδερφές σου". Αυτή όμως, ήτανε πολλά πονηρή και του λέει: "Μετά χαράς σου, Αράπη μου, φτάνει να μου φέρεις δυο-τρία γαρούφαλα και λίγη κανέλα να κουκκίσω την κοιλιά και τήνε τρώω". Έτσι ο αράπης της έφερε την κοιλιά και τα γαρούφαλα και την κανέλα. Αυτή έπιασε και τήνε κούκκισε και τήνε μπλάστρωσε απάνω στην κοιλιά της και την έδεσε με μια ζώνη. Σαν ήρθε ο αράπης να σηκώσει το τραπέζι, φώναξε: "Κοιλιά μου, κοιλιά μου, που είσαι;" "Στην κοιλιά της κεράς

TEXT_PAGE_SHORT690
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/691.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

μου", αποκρίνεται, εκείνη. Τότες ο αράπης ευχαριστήθηκε και την είχε φως και μάτια' αυτή όμως η καμένη, ποτέ δεν έβλεπε τον άντρα της, γιατί το βράδυ, σαν ήθελε να αποφάει, της έδινε ο αράπης καφέ κι είχε ύπνο κι έτσι αποκοιμιότανε κα, σαν ερχότανε της Κάτω γης ο αφέντης να κοιμηθεί, αυτή δεν ένιωθε. Έτσι επέρνα ο καιρός. Μα μια μέρα, οι αδερφές της, σαν είδανε πως ο αράπης δεν την εγύρισε πίσω, εβάλανε στο νου τωνε να πάνε να δούνε τι κάνει εκειδά κάτω. Τα 'πάνε του γέρου κι εκείνος ήρθε σε κείνον τον τόπο κι εφώναξε." "Ωχ, ωιμέ κι αλίμονο!" και να σου πάλι ο αράπης. Τότες του λέει ο γέρος: "Τα παιδιά μου αποθύμησαν την αδερφή τους κι αν είναι βολετό, να τήνε δούνε".

Σαν την αυριανή, τις πήγε ο γέρος κι ο αράπης τις πήρε και τις έφερε στην αδερφή τωνε. Εκείνη τις εδέχτηκε με πολλή χαρά και, σαν εκάτσανε εκουβεντιάζανε το ένα με το άλλο" ύστερις η μια λέει της μικρότερης: "Καημένη αδερφή, εσύ θαρρείς πως έχεις άντρα τον Αράπη, μα εσύ έχεις ένα παράμορφο παλικαράλι, μα δεν τον είδες ποτέ σου, γιατί ο αράπης σου δίνει κάθε βράδυ ύπνο' μόνου απόψε, σαν σου δώσει τον καφέ, χύσε τόνε κρουφά και, σαν έρθει εκείνος να κοιμηθεί μαζί σου, έχει ένα κλειδί στο αφάλι του' γύρισε το εκείνο το κλειδί και τότε θα δεις τον κόσμον όλο". Αυτά της είπαν οι κακές αδερφές κι εφύγανε. Το βράδυ αυτή έχυσε τον καφέ κι ύστερις έκανε την αποκοιμισμένη· την επήρε ο αράπης και την έβαλε στο κρεβάτι της· σε κάμποση ώρα θωρεί που ήρθε στην κάμαρα κι έπεσε στο κρεβάτι της ένα πανώριο παλικάρι' σαν τάφηκε κι αποκοιμήθηκε, σαν καλή και φρόνιμη πιάνει και γυρίζει το κλειδί που είχε στο αφάλι του, και τότες τι να δει! Πόλη, Σμύρνη, και όλο το ντουνιά' εκειδά είδε και μια γριά, που ελεύκαινε το νήμα της σ' έναν ποταμό και της είχε πάρει μερικό το νερό χωρίς να το νιώσει η γριά. Τότες εξέχασε η καμένη που ήτανε και φωνάζει: "Γριά, γριά, το νήμα σου σου πήρε ο ποταμός". Καθώς ακούει μέσα στον ύπνο του αυτές τις φωνές, ο νιος ξυπνά και της λέει: "Σκύλα, γύρισε το κλειδί γιατί μ' έχασες". Τότες, φοβισμένη αυτή γυρίζει το κλειδί' μα το πρωί, της Κάτω γης ο αφέντης, λέει του αράπη του: "Πάρε την αυτή και κόψε δύο τρίχες από την κεφαλή της και βάλε τις σε μια λεκάνη και να τις βλέπεις μέρα και νύχτα' και σαν δεις πως βουλούνε, να μου το πεις' δώσε της λίγο ψωμί και βγάλ' τηνε". Ο αράπης, έτσι του 'πε ο αφέντης του, έτσι έκαμε' αυτή η κακομοίρα επήρε το ψωμάκι της κι έφυγε.

Επάενε, επάενε' εκειδά βρίσκει ένα βοσκό και του λέει: "Δε μου δίνεις, καλότυχε, τα ρούχα σου, να σου δώσω τα δικά μου; "Μετά χαράς σου", της λέει ο βοσκός' έτσι, εντύθηκε με τα ρούχα του βοσκού κι επάενε. Ύστερις από πολύ δρόμο, εμπήκε σε μια χώρα μεγάλη κι εφώναξε στους δρόμους: "Κι εγώ καλό κοπέλι, κι εγώ καλό κοπέλι!"

Τον ακούει ο βασιλιάς της χώρας, τον είδε καλοκαμωμένο και παστρικό και τον επήρε για δούλο' τον αρωτά πως τον λένε και είπε Γιάννη. Με τον καιρό για τις αμαρτίες του Γιάννη τον αγάπησε η βασίλισσα. Μια μέρα ο βασιλιάς επήγε στο κυνήγι κι επήρε και τον Γιάννη μαζί του' στο μισό δρόμο που παένανε είδε ο βασιλιάς

TEXT_PAGE_SHORT691
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/692.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

πως εξέχασε το ρολόι, του και του λέει: «Καμένε Γιάννη, εξέχασα το ρολόι μου' τρέξε να μου το φέρεις, μα σιγά-σιγά σαν έμπεις στην κάμαρα, να μην ξυπνήσεις την κερά σου. Έτσι ο Γιάννης εγύρισε πίσω και μπαίνει σιγά-σιγά μέσα στην κάμαρα' μα η κερά του ήταν ξυπνητή κι ήταν ακόμα στο κρεβάτι. Τότες τόνε χυταργιάζει αυτή για τα κακά της θελήματα, ο Γιάννης αντιστεκόταν και στο πάλαιμα απάνω, τον εκαταγκρατσούνισε με τα νύχια της και του 'κάνε του καμένου ολόφωνη τη μούρη του από τα αίματα' ως το ύστερο ο Γιάννης την άμπωξε, άρπαξε το ρολόι του αφεντικού του κι έφυγε. Σαν τον επρόφτασε και τον είδε ο αφεντικός του ολόφωνο από το αίμα, του λέει! «Μωρέ Γιάννη, τι έπαθες;» Εκείνος λέει: «Επερνούσα, αφέντη μου, από μια μεριά που ήτανε πολλοί βάτοι, κι από τη βιάση μου, για να σε προφτάσω, εκαταμισερώθηκα». Έτσι εγυρίσανε πάλι το βράδυ στο παλάτι, μα η βασίλισσα ήτανε άγριο θηρίο καμωμένη για τον Γιάννη και λέει του βασιλέα: «Σήμερα, βασιλά μου, κοντά να 'ρθεις και να μη μ' ευρείς ζωντανή, γιατί έστειλες αυτόν το χαμένο να πάρει το ρολόι σου, κι αυτός ήρθε να με ντροπιάσει, που ήμουνα ακόμη στο κρεβάτι, κι εγώ η καμένη, σαν αδύνατη γυναίκα, πολεμούσα πια με τα νύχια μου, και του 'καμα τα μούτρα του έτσι που τα βλέπεις και τον έβγαλα». Να ακούσει έναν τέτοιο λόγο ο βασιλιάς αποφάσισε να συμμαζώξει όλους τους ρηγάδες της χώρας του και ομπροστά τωνε να κρεμάσει το Γιάννη.

Ήρθε η διορισμένη μέρα κι ήταν όλος ο κόσμος μαζωμένος από κάτω από το παλάτι που ήθελε να κρεμάσουνε τον Γιάννη. Μα τότες ο αράπης εφώναξε της Κάτω γης του αφέντη: «Αφεντικό, πρόφτασε και οι τρίχες αρχινίσανε να βουλούνε». Τότες τρέχει της Κάτω γης ο αφέντης και καβαλικεύει το άλογο του κι έτρεχε με τα τέσσερα κι από μακριά έκανε νοήματα να τον καρτερέψουνε. Η βασίλισσα που ήταν στη γαλαρία του παλατιού κι έβλεπε, εφώναξε να καρτερέψουνε λιγάκι γιατί έρχεται ένας πολλά σπουδαστικός. Εσταθήκανε ώσπου κι έφτασε κι αυτός' μα, καθώς ήρθε, αρωτά: «Γιατί κρεμνάτε αυτόν τον άνθρωπο;» Τότες η βασίλισσα, χωρίς ν' αφήκει άλλον ν' αποκριθεί, του λέει: «Αυτός, Ρήγα μου, ο χαμένος άνθρωπος, εγύρεψε να με ντροπιάσει». Τότες λέει της Κάτω γης ο αφέντης: «Κι αν αυτός ο άνθρωπος είναι γυναίκα, τότες τι να παθαίνεις εσύ, κερά μου;». «Τότες, ας με κρεμάσουνε εμένα», είπε η βασίλισσα. Της Κάτω γης ο αφέντης δεν έχασε καιρό, μόνου σχίζει τα ρούχα του Γιάννη στα στήθια κι ευτύς εφανήκανε τα βυζιά του γυναικίστικα. «Να», είπε, «αφεντάδες' αν θέτε, σχίζω και παρακάτω». «Όχι, φτάνει ως εδώ», είπε ο βασιλιάς' και τότες αφήκανε το Γιάννη να τόνε πάρει της Κάτω γης ο αφέντης για γυναίκα του πια και την κακή βασίλισσα την εκρεμάσανε.

Μηδ' εγώ ήμουνα κει, μηδέ του λόγου σας να το πιστέψετε.

ΝΕΑ Ι (1870-1872), 7-11, Αθήνα. Καταγράφηκε από Α. Μ. Ταταράκη.

TEXT_PAGE_SHORT692
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/693.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Υπότυπος Ρ

Αρς-αρσινό, το κόκκινο σταφύλι.

Μια φορά κι έναν καιρό είχε ένα βασιλιά, που 'χε τρεις κόρες. Μιαν εποχή βγήκε στον πόλεμο με το βασιλιά της Βενετίας. Ετοιμάστηκε λοιπόν κι ήθελε να ξεκινήσει. Προσκάλεσε τότε τις τρεις κόρες του για να τις ρωτήσει τι θέλουν να τους φέρει από τη Βενετία όταν θα γυρίσει νικητής. Η μεγάλη του κόρη ζήτησε ένα φόρεμα όμορφο και να 'χει πάνω τα τοπία της Βενετίας. Η δεύτερη ένα καπέλο με φτερά. Η μικρή ζήτησε να της φέρει το αρς-αρσινο, το κόκκινο σταφύλι. Το αρς-αρσινό ήταν ένα βασιλόπουλο μαγεμένο, που ζούσε στα έγκατα της γης, μέσα στο βούρκο. Η μάνα του του 'δωκε κατάρα να ζει εκεί κάτω με τη μορφή ενός κροκοδείλου μαζί με μια νεράιδα. Αυτό της το 'πε η γριά μάγισσα του παλατιού και τη συβούλεψε το σταφύλι να ζητήσει κι όχι φορέματα και καπέλα, σαν τις αδερφές της. Έφυγε λοιπόν ο βασιλιάς για τον πόλεμο. Νίκησε το βασιλιά της Βενετίας κι έμελλε να γυρίσει στον τόπο του. Αγόρασε τις παραγγελίες των θυγατέρων του και της μικρής ένα κόκκινο σταφύλι. Μπήκε στο καΐκι του για να φύγουν. Ούτε μπροστά πήγαινε ούτε πίσω. Έβαλαν τότες κλήρο για να δουν ποιος φταίει. Ο λοτός έπεσε σ' έναν παπά και τον έριξαν στη θάλασσα. Αλλά πάλι το καΐκι δεν κούνησε από τη θέση του. Ρίχνουν λοτό για δεύτερη φορά και πέφτει στο βασιλιά. Δεν τον έριξαν όμως στη θάλασσα, παρά μόνον τον έβγαλαν στη στεριά. Πήγε τότες και ρώτησε μια γριά για να του πει ποιο ήταν το αρς-αρσινό, το κόκκινο σταφύλι. Αυτή του 'πε ότι είναι ένα βασιλόπουλο, που ναι μαγιωμένο και καταριασμένο: "Ας πας σ' εκείνη την πόρτα και να καρτερείς να 'ρθει το βράδυ, γιατί τότες βγαίνει και πάει στο παλάτι του, ενώ την ημέρα είναι μέσα στα βάθη της γης". Επήγε πράγματι ο βασιλιάς κι εκαρτέρη στην πόρτα που του 'δείξε η γριά. Όταν έκατσε ο ήλιος, θωρεί και βγαίνει από την πόρτα ένας κροκόδειλος. Τον ρωτά τότες ο βασιλιάς αν είναι το αρς-αρσινό, το κόκκινο σταφύλι, και λέει του το βασιλόπουλο ότι "εγώ είμαι" και δίνει στο βασιλιά ένα δαχτυλίδι και λέει του να το πάει στην κόρη του τη μικρή κι όποτε θέλει να τον δει, να σφίξει στο δάχτυλο της το δαχτυλίδι κι εκείνος θα 'ρθει. Να ετοιμάσει και δύο στέρνες, η μια να 'χει μέλι κι η άλλη γάλα.

Όπως είπε το βασιλόπουλο έπραξεν ο βασιλιάς, μπαίνει στο καΐκι του και φεύγει. Όταν έφτασε στον τόπο του, έτρεξαν οι κόρες του να τους δώσει τα δώρα. Η μικρή, όταν πήρε το δαχτυλίδι, εσάρταρεν από τη χαρά της. Μια μέρα αποθύμησε το βασιλόπουλο κι ήθελε να το δει. Έσφιξε το δαχτυλίδι κι έρχεται το βασιλόπουλο. Μπαίνει στο μέλι κι ύστερα στο γάλα και πλύθηκε και τότες έλαμψε το στενό κι άστραψε το σπίτι. Πήρε τη βασιλοπούλα κι έμειναν σε ξεχωριστή κάμαρη κάμποσον καιρό. Ύστερα από μερικές μέρες, η βασιλοπούλα έμεινε γκαστρωμένη με το βασιλόπουλο. Τότες του το 'πε και τη συμβούλεψε να μπει σ' ένα καΐκι και να πάει στον τόπο του βασιλόπουλου κι εκεί θα παντρευτεί μαζί της, γιατί η μάνα του, όταν του 'δωκε την κατάρα της, του 'πε ότι θα λυθεί μόνον όταν βρεθεί κοπέλα

TEXT_PAGE_SHORT693
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/694.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

και μείνει, μαζί του γκαστρωμένη και πάει μαζί του στα έγκατα της γης και πλύνει το σκουληκιασμένο παιδί που 'κάμε το βασιλόπουλο με τη νεράιδα. Αφού λοιπόν τα είπεν αυτά, το παλικάρι χάθηκε. Η βασιλοπούλα, όπως της είπε, μπαίνει σ' ένα καΐκι και φτάνει στον τόπο του. Πάει απευθείας στο γραφείο του κι έκατσε και ρώτα τον.' «Δε με θέλεις πια, δε μ αγαπάς;» Το βασιλόπουλο όμως, επειδή ήταν ακόμα μαγιωμένο, θαρρούσε ότι ήταν το καντηλέρι και της λέει: «Σαν τα μου, σαν τα ψου, καντηλέρι μου, τι μου 'χεις και κλαις;» Αφού το 'πε τρεις φορές, σηκώθηκε κι έφυγε. Η βασιλοπούλα έτρεξε από πίσω του και μπήκε στα έγκατα της γης. Τον θωρεί τότε και γδύνεται και κοιμάται με μια νεράιδα και στη μέση τους είχαν το σκουληκιασμένο παιδί.

Τότε η βασιλοπούλα αρπάζει το παιδί, το πλύνει και του βάζει καθαρά ρούχα. Όταν τα 'κάμε αυτά, η νεράιδα χάθηκε. Το βασιλόπουλο, μ' έναν κρότο, από κροκόδειλος που 'τανε, έγινε ένα ωραίο παλικάρι και λέει στη βασιλοπούλα να φύγουν, να γυρίσουν στο παλάτι του γονιού της, να κάμουν τους γάμους των επειδή βρέθηκε αυτή να λύσει τα μάγια του παλικαριού. Φύγανε λοιπόν και παντρευτήκανε.

Εκάναν τέκνα και παιδιά και καττενιά και λουγκρενιά.

ΛΦ 999, 5-8. Καταγράφηκε από τη Χαριτωμένη Μιχαλαριά από το Καστελλόριζο Δωδεκανήσου.

TEXT_PAGE_SHORT694
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/695.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Υπότυπος R ή AT 432

AT: The Prince as Bird Basile II, 2: Verdeprato Basile II, 5: Lo serpe

Το λιερόχενο πανάκι

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας βασιλιάς κι είχε τρεις κόρες. Η ζωή τους κυλούσε ήσυχη έως ότου ο βασιλιάς αποφάσισε να ξενιτευθεί. Πριν φύγει, φώναξε τις κόρες του και τις ερώτησε τι ήθελαν να φέρει στην καθεμιά, όταν θα γύριζε. Η πρώτη του παρήγγειλε ένα σταυρό χρυσό, η δεύτερη ένα ζευγάρι σκουλαρίκια και η τρίτη του είπε να της φέρει το λιερόχενο πανάκι. Πράγματι λοιπόν, αφού ο βασιλιάς γύρισε πολλά μέρη, και γνώρισε και άλλα βασίλεια, εγύρισε το δικό του, αφού πρώτα επήρε τα δώρα στις κόρες του. Η μικρότερη βασιλοπούλα, μόλις πήρε το λιερόχερο πανάκι, έτρεξε γρήγορα στο δωμάτιο της και κλειδώθηκε μέσα. Το δωμάτιο αυτό πάνω στην οροφή του είχε ένα μικρό φεγγίτη κι εκεί απάνω η βασιλοπούλα άπλωσε το πανάκι, γιατί αυτό ήταν μαγικό κι όταν το έβαζες εκεί, έβλεπες ποιον θα πάρεις για άντρα. Πράγματι λοιπόν, μόλις η βασιλοπούλα το έβαλε εκεί, φάνηκε ένα ολόασπρο περιστέρι, ανασήκωσε με το ράμφος του το τζάμι και μπήκε μέσα. Και τότε, μπροστά στα μάτια της έκπληκτης βασιλοπούλας, μεταμορφώθηκε σ' ένα όμορφο παλικάρι, που δεν ήταν άλλο παρά το βασιλόπουλο της γειτονικής πολιτείας. Από τότε, κάθε μέρα η βασιλοπούλα έβαζε το πανάκι στο φεγγίτη και το βασιλόπουλο, μεταμορφωμένο σε περιστέρι, έμπαινε μέσα. Η βασιλοπούλα τώρα, έχοντας για παρέα το βασιλόπουλο, απέφευγε να βγαίνει έξω και απέφευγε τις άλλες της αδερφές. Τούτο εκίνησε την περιέργεια στις βασιλοπούλες και βασανίζονταν για να μάθουν τι κάνει μέσα στο δωμάτιο της η μικρότερη.

Μια μέρα λοιπόν, οι δύο μεγάλες απεφάσισαν να κάνουν μία εκδρομή, εφώναξαν και τη μικρή να πάει, να ξεσκάσουν λιγάκι. Έτσι κι έγινε. Ένα ωραίο πρωινό, ξεκίνησαν οι τρεις μαζί για να κάνουν τον περίπατο. Μόλις όμως προχώρησαν λιγάκι, σταματά ξαφνικά η μεγάλη αδερφή, γιατί θυμήθηκε πως μαζί της είχε το ' κλειδί της ντουλάπας του πατέρα τους, γι' αυτό ξαναγύρισε πίσω. Αντί όμως να πάει το κλειδί, τράβηξε κατευθείαν για το δωμάτιο της μικρής, με σκοπό να μάθει το μυστικό της. Μόλις μπήκε μέσα, είδε το πανάκι απλωμένο στο φεγγίτη, που το είχε ξεχάσει εκεί η βασιλοπούλα, όταν έφυγε το πρωί. Σπάει λοιπόν η μεγάλη το τζάμι για να το πάρει. Αλλά, μη ξέροντας γιατί η μικρή αδερφή της το είχε εκεί, το περιεργάστηκε, το άφησε κι έφυγε. Την άλλη μέρα η βασιλοπούλα περίμενε πάλι το βασιλόπουλο. Πράγματι λοιπόν, ύστερα από λίγο ακούστηκε το φτερούγισμα του περιστεριού, που ήρθε για να μπει. Το τζάμι όμως ήταν σπασμένο κι

TEXT_PAGE_SHORT695
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/696.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

όπως έκανε για να μπει, ένα γυαλί το τρύπησε βαθιά. Το αίμα τότε άρχισε να πέφτει σταγόνα-σταγόνα κι έτσι πληγωμένο όπως ήταν, έφυγε. Από τότε πέρασε πολύς καιρός. Η βασιλοπούλα έβαζε το λιερόχερο πανάκι στο φεγγίτη, αλλά του κάκου. Το βασιλόπουλο δεν ερχόταν. Έτσι, ενώ ο καιρός περνούσε, η βασιλοπούλα ήταν πολύ στενοχωρημένη και κλεινόταν όλη μέρα στο δωμάτιο της, χωρίς να θέλει να δει κανέναν. Τέλος, μαθεύτηκε ότι το βασιλόπουλο της γειτονικής χώρας ήταν άρρωστο βαριά κι όσα γιατρικά του είχαν δώσει, κανένα δεν το γιάτρεψε. Όλοι οι ξακουστοί γιατροί και μάγοι είχαν έρθει, χωρίς αποτέλεσμα. Μόλις το έμαθε η βασιλοπούλα, δεν αργοπόρησε. Ντύθηκε αμέσως σαν καλόγρια και πήρε δρόμο για το παλάτι του βασιλόπουλου. Βγήκε έξω από την πολιτεία και προχωρούσε μέσα στα χωράφια. Είχε αρχίσει να νυχτώνει κι απεφάσισε να περάσει τη νύχτα της στα ριζά ενός δέντρου. Μόλις όμως κάθησε, κάτι ψιλές φωνούλες πήρε το αυτί της. Δίπλα της ήταν κάτι μυρμήγκια και συζητούσαν. Ένα από αυτά, το γεροντότερο, έλεγε: "Μάθατε ότι το βασιλόπουλο είναι βαριά άρρωστο; αλλά για να γίνει καλά, δεν ξέρει ότι πρέπει να αλειφθεί με λίπος δικό μας. Μόλις το άκουσε η βασιλοπούλα, σκοτώνει μερικά μυρμήγκια, και παίρνει το λίπος τους. Προχωρώντας όμως προς το παλάτι, ξαφνιάστηκε από κάτι που γυάλιζαν στο φως του φεγγαριού. Ήταν μια ομάδα από φίδια. Αλλά και αυτά συζητούσαν. Πράγμα παράξενο όμως. Έλεγαν τα ίδια λόγια με τα μυρμήγκια, ότι δηλαδή το λίπος τους ήταν το φάρμακο για την αρρώστια. Σκοτώνει λοιπόν και δύο φίδια και παίρνει και από αυτά το λίπος. Με μεγαλύτερη χαρά τώρα συνεχίζει το δρόμο. Δεν πρόφτασε όμως να προχωρήσει πολύ, όταν την προσοχή της τράβηξε ένας θόρυβος από κάτι φτερά. Βάδισε προσεκτικά κι είδε ότι μερικοί αετοί είχαν σοβαρή συζήτηση. Και αυτοί όμως έλεγαν ότι για να σωθεί το βασιλόπουλο, έπρεπε ν αλείψει το σώμα του με λίπος δικό τους. Τότε η βασιλοπούλα πήρε και λίπος απ αυτούς αφού σκότωσε έναν. Έχοντας το γιατρικό μαζί της προχώρησε όλη τη νύχτα και την άλλη μέρα έφτασε έξω από το παλάτι. Όταν όμως ζήτησε να μπει μέσα, δεν της το επέτρεψαν, γιατί η βασίλισσα είχε απελπιστεί πια και δε δεχόταν κανέναν άλλον. Μπροστά στην επιμονή όμως της καλόγριας υποχώρησε κι έτσι η βασιλοπούλα μπήκε στο παλάτι. Πήγε λοιπόν κατευθείαν στο δωμάτιο που ήταν το βασιλόπουλο κι άρχισε αμέσως να του κάνει το μπάνιο πρώτα με λίπος από τα μυρμήγκια. Η βασίλισσα βλέποντας την παράξενη αυτή θεραπεία ρώτησε το βασιλόπουλο πως είναι. "Είμαι σαν μυρμήγκι", της απάντησε. Μετά η βασιλοπούλα του έκανε το δεύτερο μπάνιο με το λίπος των φιδιών. Η βασίλισσα πάλι τον ερώτησε κι αυτός απήντησε ότι τώρα νιώθει σαν φίδι. Τέλος, μετά το μπάνιο από το λίπος των αετών και την ερώτηση της βασίλισσας, το βασιλόπουλο απάντησε: "Τώρα νιώθω σαν αετός. Είμαι πολύ καλά, γερός και δυνατός, θέλω όμως ένα μαχαίρι, για να σκοτώσω τη βασιλοπούλα που με πλήγωσε". Στα λόγια αυτά η βασίλισσα χάρηκε πολύ γιατί το παιδί της ήταν πάλι γερό και για να ευχαριστήσει την καλόγρια, τη ρώτησε τι ήθελε να της χαρίσει γι' αντάλλαγμα για την υγεία του γιου της. Η βασιλοπούλα σκέφτηκε για λίγο κι ύστερα είπε ότι ήθελε μόνο το δαχτυλίδι

TEXT_PAGE_SHORT696
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/697.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

που φορούσε το βασιλόπουλο. Πράγματι, της το έδωσαν κι η βασιλοπούλα έφυγε γρήγορα για το παλάτι της. Μόλις πήγε, πήρε αμέσως το λιερόχερο πανάκι και το άπλωσε στο φεγγίτη. Αμέσως τότε παρουσιάστηκε το περιστέρι και μπήκε μέσα. Κρατούσε μάλιστα και το μαχαίρι για να σκοτώσει τη βασιλοπούλα. Όμως αυτή πρόλαβε και του 'δείξε το δαχτυλίδι που είχε στο χέρι της. Τότε το βασιλόπουλο κατάλαβε ότι ο σωτήρας του ήταν η βασιλοπούλα κι αφού πέταξε το μαχαίρι, την πήρε και πήγαν στο βασιλιά για να του πει ότι τη θέλει για γυναίκα του. Έτσι, μετά από λίγες μέρες έγινε ο γάμος κι έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα.

ΛΦ 1543, 24. Καταγράφηκε το 1959 από τη Ροδάνθη Σπυροπούλου. Αφηγήτρια, μια αγράμματη γριά από την Ήπειρο, από το χωριό Σιδέρι Θεσπρωτίας.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ 1

Ι. Εισαγωγικά μοτίβα

Εκτός εισαγωγής

1. Αφήγηση που αιτιολογεί τη μορφή του συζύγου-ζώου:

la. Άστοχη ευχή άκληρων γονιών: "ας είχα ένα παιδί κι ας ήταν και ζώο" (φίδι, βάτραχος, σκύλος, κλπ.).

lb. Μια μάγισσα καταριέται τον ήρωα, που αρνήθηκε να την παντρευτεί, να πάρει μορφή ζώου και να μην μπορεί να ξεμαγευτεί, αν δεν τον αγαπήσει μια γυναίκα έτσι όπως είναι.

1. Στη συνθετική παραλλαγή που παρουσιάζουμε, ακολουθούμε την κατάταξη του J Ô Swahn, The Tale of the. Cupidand the Psyché , ό.π. Σύμφωνα με την κατάταξη του Γ. Α. Μέγα, Dos Märchen von Amor und Psyché..., ό.π., με αστερίσκο δηλώνονται τα μοτίβα που συναντώνται ειδικά στις ελληνικές παραλλαγές, που δεν υπάρχουν δηλαδή στη διεθνή ταξινόμηση. Στην αρίθμηση των μοτίβων χρησιμοποιούμε κατ' εξαίρεση, ειδικά για τον AT 425, τα γράμματα του λατινικού αλφαβήτου, όπως ο Διεθνής Κατάλογος, εφόσον οι υπότυποι και τα μοτίβα του παραμυθιακού αυτού τύπου είναι διεθνώς αναγνωρίσιμοι από τους ειδικούς από τις μονογραφίες των Swahn και Μέγα.

TEXT_PAGE_SHORT697
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/698.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Εισαγωγή

Ο σύζυγος παίρνει την πρωτοβουλία να πλησιάσει την ηρωίδα Μοτίβα 2-10

2. Άτεκνοι υιοθετούν ζώο ή αντικείμενο που, όταν μεγαλώσει, θέλει να παντρευτεί πριγκίπισσα και που, για να ικανοποιήσει τον πατέρα της, κάνει απίστευτα κατορθώματα.

3. Μια κοπέλα γεννά ζώο ή αντικείμενο που μεγαλώνει και θέλει να παντρευτεί. Σκοτώνει τις δύο πρώτες νύφες που εμφανίζονται την πρώτη νύχτα του γάμου, γιατί δε φέρονται καλά.

4. Ένα ζώο βρίσκεται πάνω σε ρούχο κι αρνείται να το δώσει πίσω στην ηρωίδα, εκτός αν το παντρευτεί.

5. Ένα ζώο κλέβει (αρπάζει) ένα κορίτσι.

*5a. Ένα πουλί πάει και κελαηδάει κοντά σε μια κοπέλα που κεντάει: «τι κεντάς και τι ξομπλιάζεις; πεθαμένον άντρα θα πάρεις».

*5b. Το κορίτσι βρίσκεται σ' ένα παλάτι, όπου OL πόρτες κλείνουν αυτομάτως. Δίπλα της κείται ένα πριγκιπόπουλο νεκρό ή λιπόθυμο.

*5c. Την πρώτη νύχτα του γάμου, ανοίγει ο τοίχος του νυφικού θαλάμου κι εμφανίζεται ένας μαύρος σκύλος (ή νέγρος ή φίδι) που διώχνει το γαμπρό, λέγοντας του ότι δεν πρέπει ν' αγγίξει τη νύφη. Έτσι, δύο γαμπροί εγκαταλείπουν ο ένας μετά τον άλλον τη νύφη και παντρεύονται τις μεγαλύτερες αδερφές της.

6. Υποχρεώνει τον πατέρα της να του δώσει το κορίτσι για γυναίκα.

Ι. Ζει μέσα σε μια πηγή (πηγάδα), όπου:

7a. Πιάνει έναν άντρα που πάει να πιει νερό και τον υποχρεώνει να του δώσει την κόρη του για γυναίκα.

7b. Πιάνει ένα κορίτσι που θέλει να φέρει ιαματικό νερό της πηγής για τον άρρωστο πατέρα της, και της λέει πως θα της δώσει το νερό μόνον εφόσον την παντρευτεί.

8. Υπόσχεται να θεραπεύσει τον άρρωστο πατέρα ενός κοριτσιού με αντάλλαγμα το γάμο.

9. Ένας άντρας έχει ένα άλογο που θέλει την κόρη του.

10. Ένα πουλί κλέβει κοσμήματα από ένα κορίτσι, που φεύγει να βρει τον κλέφτη, αφού της πουν ότι πρόκειται για μαγεμένο πρίγκιπα.

TEXT_PAGE_SHORT698
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/699.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Ο πατέρας ή οι γονείς της ηρωίδας προκαλούν τη συνάντηση των συζύγων Μοτίβα 11-20

11. Ένας άντρας, πριν να φύγει ταξίδι, ρωτά τις κόρες του τι δώρο θέλουν να τους φέρει' οι μεγαλύτερες ζητούν ρούχα και κοσμήματα, η μικρότερη ένα λουλούδι ή μικρό δώρο ή ένα πολύ περίεργο αντικείμενο (ο Μέγας παραθέτει τον κατάλογο αντικειμένων).

12. Ένας πατέρας πουλά την κόρη του στο μαγεμένο σύζυγο έναντι τροφίμων, χρημάτων ή επιτυχίας στον πόλεμο, στο ψάρεμα ή στο κυνήγι.

12a. Ο πατέρας εκθέτει τα πορτραίτα των κοριτσιών του για να βρει μνηστήρες.

13. Ένας πατέρας χάνει την κόρη του στα χαρτιά.

14. Ένας άντρας χάνεται στο δάσος ή στη θάλασσα και υπόσχεται την κόρη του στο μαγεμένο σύζυγο, αρκεί να τον βοηθήσει να βγει από τις δυσκολίες.

15. Ένας άντρας καταστρέφει ένα δέντρο. Ο μαγεμένος πρίγκιπας του ζητά, ως αποκατάσταση της ζημίας, την κόρη του για γυναίκα.

16. Ένας κουρασμένος άντρας κάθεται σε μια πέτρα κι αναστενάζει "ωχ! ωιμέ!"' εμφανίζεται ένα θηρίο που ακούει στο όνομα αυτό και τον πείθει να του δώσει την κόρη του για γυναίκα.

17. Ένας πατέρας υπόσχεται να δώσει την κόρη του σ' όποιον την κάνει να γελάσει.

*17a. Ο βασιλιάς υπόσχεται να δώσει την κόρη του σ' όποιον πηδήξει πάνω από ένα πολύ πλατύ χαντάκι ή από ένα βουνό στο άλλο.

*17b. Ένας πατέρας υπόσχεται να δώσει την κόρη του σ' όποιον περάσει πρώτος από την πόρτα του σπιτιού του.

*17c. Οι γονείς υπόσχονται την κόρη τους στο δαίμονα που προκάλεσε με θαυματουργό μήλο τη γέννηση τους.

18. Ένας πατέρας τρέφει μια ψείρα ώσπου να γίνει πελώρια, τη σκοτώνει και ξηραίνει το δέρμα της (φτιάχνει ένα ζευγάρι παπούτσια)' υπόσχεται την κόρη του σ' όποιον βρει τίνος ζώου είναι το δέρμα.

19. Δυο ζευγάρια ορκίζονται ότι τα παιδιά που θα γεννήσουν θα τα παντρέψουν η μια γυναίκα όμως γεννάει ένα ζώο ή ένα τέρας.

20. Το μοτίβο της βάναυσης πεθεράς' απαντάται μόνο του ή με άλλα μοτίβα.

*20a. Η κόρη του βασιλιά που κοιμάται με τα χέρια ανάμεσα στους μηρούς της θεωρείται καταραμένη κι εκδιώκεται από το παλάτι ή φεύγει για να βρει την τύχη της. Συναντά το μαγεμένο σύζυγο.

TEXT_PAGE_SHORT699
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/700.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Η ηρωίδα προκαλεί τη συνάντηση με τον υπερφυσικό σύζυγο Μοτίβα 21-29

21. Ένα κορίτσι χρησιμοποιεί ένα μαγικό αντικείμενο για ν' αποκτήσει σύζυγο, που είναι εξαιρετικά περίεργος.

22. Ένα κορίτσι μαζεύοντας χόρτα, τραβά μια ρίζα που ανοίγει ρωγμή μέσα στη γη και την οδηγεί στο μαγεμένο σύζυγο.

23. Το κορίτσι είναι ντυμένο στρατιώτης.

24. Ένα κορίτσι πλάθει μόνο του έναν άντρα, όπως της αρέσει, αυτός ζωντανεύει και την παντρεύεται.

25. Ένας άνθρωπος φτιάχνει μια πηγή για να παίρνουν οι φτωχοί λάδι ή κρασί' μια μέρα η κόρη του κοροϊδεύει μια γριά που πάει στην πηγή' η γριά την εκδικείται μιλώντας της για το μαγεμένο άντρα. Φεύγει να τον βρει.

26. Τρεις αδελφές ρίχνουν τις μπάλλες τους (τα μήλα τους)' σ' όποιον πέσουν, αυτόν θα πάρουν άντρα. Της μικρότερης η μπάλλα πέφτει σ' ένα ζώο.

27. Ένα κορίτσι έχει έναν εραστή που είναι πουλί και παίρνει ανθρώπινη μορφή όταν την επισκέπτεται (βουτώντας π.χ. σε μια λεκάνη με νερό).

*27a. H κόρη αγαπά ένα αρνί ή ένα πουλάρι και το παίρνει το βράδυ στο δωμάτιο της· το ζώο μεταμορφώνεται σε νεαρό άντρα.

*27b. H κόρη βρίσκει καβούρι ή χελώνα στη θάλασσα και το παίρνει μαζί της. Μεταμορφώνεται σε άντρα.

*27c. Νοσταλγία της κόρης για έναν άγνωστο εραστή. Η κόρη ανοίγει ένα κουτί, σταλμένο από τον άγνωστο βασιλιά, με τρία καρύδια, που τα σπάει προφέροντας το (ασυνήθιστο) όνομα του· εκείνος εμφανίζεται μπροστά της, συνήθως σαν πουλί ή σαν καβαλάρης και την παίρνει γυναίκα (AT 432A, Τα ξεσκλαβωτικά).

28. Ο πατέρας υπόσχεται να δώσει το πρώτο πράγμα που θα συναντήσει φτάνοντας σπίτι' συναντά την κόρη του.

29. Όταν πάνε να πάρουν την κοπέλα, προσπαθούν να ξεγελάσουν το σύζυγο, δίνοντας του μια υπηρέτρια.

ΙΙ. Ο υπερφυσικός σύζυγος

Εμφανίζεται συνήθως με μία από τις παρακάτω μορφές:

1: αρκούδα" 2: σκυλί' 3: φίδι' 4: γουρούνι' 5: λύκος' 6: άγριο ζώο ή θηρίο' τέρας' 7: μισός άνθρωπος-μισός ζώο' 8: αόρατο ον που η κοπέλα παντρεύεται

TEXT_PAGE_SHORT700
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/701.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

γνωρίζοντας μόνο τη φωνή του" *9: νεκρός, κοιμώμενος ή μαρμαρωμένος γιος του βασιλιά' *10: μάγος-βασιλιάς που έχει στην κατοχή του τις εικόνες όλων των ωραίων γυναικών.

ΙΙΙ. Ο γάμος

1: Η ηρωίδα γεννά παιδιά, συνήθως τρία' 2: της παίρνουν τα παιδιά" 3: της δίνουν κάθε βράδυ ένα υπνωτικό ποτό' 4: έχει ένα νυχτερινό αόρατο επισκέπτη" 5: της δίνουν την άδεια να επισκεφτεί τους γονείς της.

IV. Η παραβίαση της απαγόρευσης (Taboo) Η ηρωίδα απαγορεύεται:

1. Να δει το σύζυγο με φως" η κόρη χρησιμοποιεί κάποιο φως και τον βλέπει (συνήθως στάζει λάδι και τον καίει)"

la. Ανακαλύπτει μια κλειδαριά πάνω στο κορμί του" την ανοίγει και βλέπει περίεργα πράγματα, που την κάνουν να βάλει τις φωνές" έτσι ξυπνάει το σύζυγο της"

*lb. Οι κακόβουλες αδελφές συμβουλεύουν την ηρωίδα να χύσει το υπνωτικό πάνω σ' ένα σφουγγάρι στα πόδια της.

2. Να διηγηθεί σ' οποιονδήποτε ότι το θηρίο γίνεται τη νύχτα όμορφος νέος.

2a. Η απαγόρευση παραβιάζεται κάποτε σ' έναν αγώνα, όπου εμφανίζεται ο σύζυγος με την ανθρώπινη μορφή του, άγνωστος σε όλους, και η ηρωίδα δεν μπορεί πια να κρατηθεί και αποκαλύπτει το μυστικό τους.

3. Να καταστρέψει την προβιά, το ζωικό περίβλημα του συζύγου της" η ηρωίδα το καίει.

4. Να μείνει στο σπίτι των γονιών της που επισκέπτεται, πέρα από μια ορισμένη ώρα.

5. Να ρωτήσει το όνομα του άντρα της ή να πει το όνομα αυτό σε κάποιους άλλους.

6. Ν' ανοίξει μια πόρτα ή να μπει σε μια κάμαρα.

Ι. Να κλάψει (παραβιάζει την απαγόρευση, όταν της παίρνουν τα παιδιά της).

8. Να φιλήσει το σύζυγο της ή κάποιο άλλο πρόσωπο.

9. Ο σύζυγος τραυματίζεται σε μια παγίδα που του έχουν στήσει οι κακόβουλοι(ες) συγγενείς (αδελφές) κι εξαφανίζεται.

10. Τον τραυματίζει η ίδια η ηρωίδα με κάποιο τρόπο κι αυτό γίνεται αιτία να την εγκαταλείψει.

TEXT_PAGE_SHORT701
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/702.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Ορισμένες φορές δεν υπάρχει απαγόρευση' απουσιάζει συνεπώς και η παραβίαση της. Οπότε ο χωρισμός των όνο συζύγων επέρχεται ως εξής:

11. Με την απλή εξαφάνιση του συζύγου, χωρίς ν' αναφερθεί συγκεκριμένος λόγος.

12. Με την απαγωγή του συζύγου από κάποια άλλη γυναίκα.

13. Ο σύζυγος φεύγει σαν πουλί.

13a. Πετώντας μακριά, αφήνει να πέσουν τα φτερά του, που της δείχνουν που πρέπει να ψάξει για να τον βρει.

V. Η αναζήτηση τον συζύγου

1. Η ηρωίδα δε θα ξαναβρεί το σύζυγο της, αν δε λιώσει τρία (σαράντα, άλλο) ζευγάρια σιδερένια παπούτσια' la: χαλάσει τρία (άλλο) σιδερένια μπαστούνια στην οδοιπορία' lb: γεμίσει μια λεκάνη με τα δάκρυα της.

2. Φεύγοντας ο άντρας της, της δίνει' 2a: τρίχες ή πούπουλα από το ζωικό περίβλημα του, που χρησιμοποιεί για να φέρει σε πέρας τις δύσκολες δοκιμασίες που της ζητούν αργότερα' 2b: ένα δαχτυλίδι ή μισό δαχτυλίδι, που αργότερα θα χρησιμοποιηθεί ως στοιχείο αναγνώρισης για το σύζυγο ή που θα βοηθήσει ως μαγικό αντικείμενο.

3. Στο χωρισμό η ηρωίδα είναι έγκυος και ο σύζυγος της λέει ότι δεν πρόκειται να γεννήσει, αν δεν τον βρει' 3a: για να εμποδίσει τον τοκετό, την ζώνει με σιδερένιες ζώνες γύρω από το κορμί της.

4. Κατά την περιπλάνηση της, η ηρωίδα υποχρεώνεται' 4a: να σκαρφαλώσει πάνω σ' ένα γυάλινο βουνό ή μια απότομη πλαγιά' 4b: να διασχίσει μια θάλασσα ή ένα ποταμό' 4c: σκαρφαλώνει το γυάλινο βουνό με τη βοήθεια του σκελετού ενός πουλιού, που της έχει δοθεί στην αρχή του ταξιδιού' πολύ συχνά δε φτάνουν τα κόκαλα του σκελετού που βάζει για σκαλοπάτια και βάζει το δαχτυλάκι της.

5. Συνοδεύεται από έναν άντρα, που την εγκαταλείπει κάθε φορά που παραβιάζει μια απαγόρευση ή που δεν ανεβαίνει στο βουνό τόσο γρήγορα όσο εκείνος.

6. Για να μάθει που βρίσκεται ο άντρας της, ρωτάει' 6a: μια γριά γυναίκα' 6b: τον ήλιο, το φεγγάρι, τ' άστρα, τους ανέμους ή κάποια άλλα στοιχεία της φύσεως' 6c: την Αγία Δευτέρα κι άλλες προσωποποιημένες ημέρες της εβδομάδας' 6d: αυτούς που εξουσιάζουν ορισμένα είδη ζώων 6e: ιερωμένους ή μοναχούς, ασκητές' 6f: τους συγγενείς του συζύγου της, με τους οποίους κάποτε ζουν τα παιδιά της, που της τα έχουν πάρει' 6g: νεράιδες' *6h: αφήνει το πλοίο της να ταξιδέψει εκεί που αυτό επιθυμεί.

Ι. Κατά τις περιπλανήσεις της είναι ντυμένη σαν 7a: άντρας' 7b: προσκυνητής.

TEXT_PAGE_SHORT702
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/703.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

VI. Η επανένωση των συζύγων

Τα μοτίβα της ενότητας αυτής έχουν καταταχθεί ανά υπότυπο, διότι, σύμφωνα με τον Swahn, οι διεθνείς υπότυποι καθορίζονται ανάλογα με τον τρόπο της επανεύρεσης των συζύγων.

Υπότυπος Α

1. Η ηρωίδα φτάνει στο σπίτι της μάγισσας που έχει καταραστεί το σύζυγο της.

2: Τη δέχονται σαν υπηρέτρια, αλλά η μάγισσα της φέρεται καλά' 2a.' γιατί της βάζει σύκα ή μέλι στον αργαλειό' 2b: της θηλάζει τα στήθια ή της τα πιέζει' 2c: αφού την έχει μεταμορφώσει ο άντρας της σε μια βελόνα (άλλο)· 2d: αφού η μάγισσα έδωσε υπόσχεση να μην την πειράξει.

3. Η μάγισσα της βάζει αδύνατα ζητήματα: a: να κουβαλήσει νερό σ' ένα κόσκινο· b: να ξεχωρίσει τους άπειρους κόκκους του σιταριού' C! να μαζέψει τεράστιο αριθμό φτερών η να πάρει ένα φτερό από κάθε πουλί που υπάρχει στον κόσμο' d: να γεμίσει μια λεκάνη με τα δάκρυα της' €.' να καθαρίσει ένα στάβλο αλόγων ή αγελάδων f: να πλύνει έναν τεράστιο όγκο βρώμικων ρούχων g: να πλύνει κατάμαυρα πανιά ή βρώμικο μαλλί μέχρι ν' ασπρίσουν καμιά φορά, πρέπει να τα ξαναπλύνει μέχρι να γίνουν μαύρα' h: να πλύνει το πουκάμισο που ο άντρας της φορούσε, όταν αυτή παραβίασε την απαγόρευση και που έχει λερωθεί ανάλογα, με αίμα, με κερί, κλπ.· J: να εκτελέσει διάφορα οικιακά καθήκοντα· k: να κάνει κάποιες φαινομενικά ανώδυνες εργασίες, που στην πράξη αποδεικνύονται δύσκολες, π.χ. ν' αρμέξει τις αγελάδες της μάγισσας, που αποδεικνύεται πως είναι αρκούδες· 1: όλα αυτά τα ζητήματα πρέπει να διεκπεραιωθούν σ' ελάχιστο χρονικό διάστημα (συνήθως ως το βράδυ)· m: να γίνουν και να μη γίνουν (να 'ναι σκουπισμένα κι ασκούπιστα, την πίτα ολόκληρη και το σκύλο χορτάτο, κλπ.).

4. Κατά τη διεκπεραίωση των αδύνατων ζητημάτων, τη βοηθάει κάποιος, συνήθως ο σύζυγος της, που εκείνη όμως δεν αναγνωρίζει και του οποίου τη βοήθεια αρνείται, γιατί της ζητάει' 4a: να τον αποκαλέσει, αγαπημένε μου φίλε' 4b: να τον φιλήσει.

2 Εδώ αναφέρουμε, πάντα σύμφωνα με την κατάταξη του Μέγα, μόνο τους 13 υπότυπους που απαντούν στην Ελλάδα.

TEXT_PAGE_SHORT703
    TEXT_SEARCH_FORM
    TEXT_SEARCH_IN_BOOK
    TEXT_SEARCH_RESULTS
      TEXT_BOOK_LIST
        34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

        Πράγματι, λοιπόν, αφού την ευχαρίστησε η βασιλοπούλα, κινάει να πάει στο ρέμα με τα έξι κανάλια. Κι έτσι όπως τα είπε η δράκαινα, έτσι κι έγιναν. Αφού πιάστηκε από την ουρά της τελευταίας γκαμήλας, πέρασε μέσα στο μαγικό βουνό. Κοιτάει γύρω-γύρω σα χαμένη, αλλά δεν καταλάβαινε τίποτα. Όλο το βουνό κούφιο και στη μέση ένας μεγάλος πύργος όλο φως! Κανένας δεν ανέβαινε, κανένας δεν κατέβαινε στις κρυσταλλένιες σκάλες του. Αποφασίζει ν' ανεβεί τις σκάλες. Κοιτάει από δω, κοιτάει από κει, κάνει έτσι και τέλος σ' ένα δωμάτιο βλέπει τον άντρα της και κοιμότανε! Τον τραβάει, τον σκουντάει, τίποτα. Κρύβεται λοιπόν σε μίαν άκρη και περίμενε. Ώσπου σε μια στιγμή ακούει ένα "φρρρρ", και το δωμάτιο γέμισε νεράιδες. Κι άναψε ξάφνου ένας χορός, μα τι χορός! όλη τη νύχτα! Το πρωί, του δώσανε κάτι, τον κοιμήσανε και φύγανε. Έκατσε εκεί η βασιλοπούλα όλην την ημέρα και περίμενε να 'ρθει το βράδυ. Μόλις το βράδυ, βγήκε από την κρύπτη της, την πήρε το μάτι του άντρα της που χόρευε. Γρήγορα-γρήγορα, λοιπόν, πάει κοντά της και της κάνει νόημα να μη μιλήσει. Πράγματι λοιπόν η βασιλοπούλα, μιλιά! Ξανακρύφτηκε και περίμενε. Το πρωί, λοιπόν, μετά το χορό, ο νέος δεν ήπιε το μαγικό χάπι που του δώσανε οι νεράιδες, "θα κάνεις υπομονή", της λέει. "Είναι πολύ δύσκολο να φύγουμε, γι' αυτό θα προσπαθήσω να πάρω κάτι από πάνω τους, για να μην μας πιάσουν, όταν φεύγουμε". Πράγματι λοιπόν, τη νύχτα στο χορό κρυφά παίρνει από τη μικρότερη νεράιδα ένα χτένι, μια καρφίτσα κι ένα σαπούνι. Το πρωί καβαλάνε ένα άλογο κι ολόταχα όπου φύγει-φύγει. Οι νεράιδες λοιπόν τους πήραν είδηση και τους παίρνουν από πίσω. Κόντευαν να τους φτάσουν, οπότε ο νέος πετάει το χτένι, κι αμέσως γίνεται ένας βατσουριώνας, που, όσο και να 'θελαν, δεν μπορούσαν να τους φτάσουν οι νεράιδες. Αλλά ύστερα πάλι κόντευαν να τους φτάσουν. Τότε πετάνε το δαχτυλίδι και γίνεται μια απέραντη λίμνη! Αυτές αγωνιστήκανε να τους φτάσουν, αλλά τίποτε. Άδικος ο κόπος τους. Τους είχαν πια ξεφύγει. Τότε το βασιλόπουλο γυρίζει και λέει στη βασιλοπούλα: "Μόλις φτάσουμε στο σπίτι σου, θα βουλώσεις και την τελευταία τρυπίτσα, από παράθυρο μέχρι κλειδαρότρυπα, για να μην μπορούν να μπούνε μέσα. Κι εκείνες, σταματημένες απ' έξω, θα παρακαλούνε, θα φωνάζουνε, θα τάζουνε χίλια δύο πράματα, αλλά κοίτα μη γελαστείς και τους ανοίξεις, θα απαυδήσουνε και θα φύγουνε". Έτσι κι έγινε λοιπόν.

        Μόλις φτάσανε το αντρόγυνο στο σπίτι τους, βουλώσανε όλες τις τρύπες κι ακούγανε απέξω που τους παρακαλούσανε οι νεράιδες. Εκείνες εκεί πια όλο και παρακαλούσαν. Αλλά η βασιλοπούλα, τίποτα. Τσιμουδιά. Ώσπου κάποια στιγμή τη ρωτάνε: "Τι είναι όρκος;" "Της μάνας σας το γάλα", απαντά από μέσα η κοπέλα. Αφού λοιπόν ορκιστήκανε, στο τέλος τους ανοίγει. Εκείνες μπαίνουν μέσα, τον βρίσκουν το νεραϊδοπαρμένο τους, τη φιλάνε μια-μια, και φεύγουνε λέγοντας στην κοπέλα: "Χαλάλι σου, τον είδαμε, τον πήρες δικό σου". Κι έτσι έζησαν αυτοί καλά στο βασίλειο τους κι εμείς καλύτερα.

        ΑΦ 1509, Καλαμάτα. Καταγράφηκε το 1959 από τον Γ. Σκιαδά.