Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Μπρούσκου, Αίγλη
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:34
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1999
 
Σελίδες:975
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τρίτο τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών του Γ. Α. Μέγα. Υπενθυμίζουμε ότι από το Αρχείο του Γεωργίου Α. Μέγα έχουν ήδη δημοσιευτεί δύο τόμοι. Ο πρώτος, που είναι και ο μόνος που πρόλαβε να δημοσιεύσει ο ίδιος ο συντάκτης του καταλόγου, περιέχει τους Μύθους Ζώων (AT 1-299) . Ο δεύτερος (δημοσίευμα του ΙΑΕΝ αρ. 23), που αποτελεί στην ουσία μία πρόταση επεξεργασίας του καταλόγου του Μέγα, περιλαμβάνει τους παραμυθιακούς τύπους AT 700-749 που αντιπροσωπεύουν το τελευταίο μέρος των Μαγικών Παραμυθιών. Ο παρών τρίτος τόμος περιέχει, πάντα σε αναφορά με τη διεθνή κατάταξη των Aarne-Thompson , τις ελληνικές παραλλαγές των παραμυθιακών τύπων AT 300-499, τύπων που καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος από αυτά που ονομάζουμε Μαγικά Παραμύθια (AT 300-749).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 24.63 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 827-846 από: 982
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/827.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 451

Σελ. 827
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/828.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 828
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/829.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 451

Τ' αδέλφια που έγιναν πουλιά

AT: The Maiden who seeks her Brothers

Delarue-Tenèze: La petite fille qui cherche ses frères

Grimm No 9: Die zwölf Brüder

Grimm No 49: Die sechs Schwäne

Basile IV, 8: Li sette palommiele

Άτιτλο

Μια φορά ήταν ένας βασιλιάς που είχε δώδεκα αγόρια και η βασίλισσα ήταν έτοιμη να γεννήσει πάλι. Τότε όμως ο βασιλιάς αναγκάστηκε να φύγει στον πόλεμο και είπε στη βασίλισσα πριν ξεκινήσει, αν το παιδί που θα γεννηθεί είναι κορίτσι, να σκοτώσουν τα δώδεκα αγόρια για να γίνει βασίλισσα η κόρη του, αν γεννηθεί αγόρι, θα έχουν ακόμα ένα αγόρι.

Όταν έφυγε ο βασιλιάς, η βασίλισσα άρχισε να κλαίει και να οδύρεται χωρίς να λέει σε κανέναν τίποτε. Ώσπου μια μέρα, ο μικρότερος γιος την πολιόρκησε τόσο, που δεν μπόρεσε να μην του φανερώσει τον καημό της κλαίγοντας σπαραχτικά. Ο μικρός γιος χωρίς να στεναχωρηθεί της λέει: "Μητέρα, μην κλαις, εμείς δε θα καθήσουμε εδώ να μας σκοτώσουν. Όλοι μαζί θα φύγουμε πολύ μακριά, μόνο συ, όταν φέρεις στον κόσμο το παιδί, θα βάλεις στην κορυφή του παλατιού μία σημαία, αν είναι κορίτσι, κόκκινη, κι αν είναι αγόρι, γαλάζια, για να τη δούμε μεις που θα είμαστε έξω από την πόλη, γιατί αν μείνουμε εδώ δεν τη γλιτώνουμε". Μόλις πλησίαζαν οι μέρες του τοκετού, τα δώδεκα αδέλφια έφυγαν, αφού ευχαρίστησαν και φίλησαν τη μητέρα τους που ησύχασε λίγο.

Μετά από λίγες μέρες, τα αδέλφια είδαν την κόκκινη σημαία να κυματίζει στο ψηλό φρούριο, κατάλαβαν πως τώρα πια είχαν αδελφή κι άρχισαν να απομακρύνονται. Έφτασαν πολύ μακριά σ' ένα δάσος και εκεί έφτιαξαν μια καλύβα και με το κυνήγι ζούσαν αγαπημένα. Πέρασαν χρόνια, η βασιλοπούλα ήταν δώδεκα χρονώ. Μία μέρα, ανακατεύοντας ένα παλιό μπαούλο βρήκε δώδεκα πουκαμισάκια. Παραξενεμένη ρωτά τη μητέρα της τίνος ήταν αυτά και η μητέρα της της λέει πως ήταν του βασιλιά. Η βασιλοπούλα δεν την πίστεψε και την πίεσε μέχρι που την ανάγκασε να πει το μυστικό. Η βασιλοπούλα σηκώνεται ξαφνικά, "θα πάω να βρω τ' αδέρφια μου", λέει, και μια και δύο φεύγει.

Σελ. 829
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/830.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Κάποτε φτάνει στην καλύβα των αδελφών της που στην αυλή της είχε δώδεκα τριανταφυλλιές με δώδεκα τριαντάφυλλα. Ανοίγει την πόρτα και βλέπει δώδεκα κρεβάτια. Αμέσως άρχισε να συγυρίζει και μαγείρεψε και το κυνήγι που είχαν φέρει την προηγουμένη μέρα τα παιδιά. Μόλις τελείωσε, πήγε και κρύφτηκε. Όταν ήλθαν τα αδέλφια της, ξαφνιάστηκαν που τα βρήκαν όλα τόσο όμορφα συγυρισμένα. Αυτό έγινε κάνα δύο φορές μέχρι που ο μικρός παραφύλαξε και την ανακάλυψε. Την άφησε και, αφού τέλειωσε το νοικοκυριό της, φανερώθηκε και, το βράδυ, πριν γυρίσουν τα αδέλφια, την έκρυψε. Όταν ήλθαν οι υπόλοιποι τον ρώτησαν τι βρήκε, ο μικρός τους όρκισε να μην κάνουν κακό και τους φανέρωσε την αδελφή τους. Συγκινημένοι αγκάλιασαν και φίλησαν τη μικρή αδελφή τους και από τότε περνούσαν καλά.

Μία μέρα η αδελφή για να τους ευχαριστήσει έκοψε τα τριαντάφυλλα και τα έβαλε στο ανθοδοχείο για να μοσχοβολά το σπίτι και τότε από την τριανταφυλλιά πετάχτηκαν δώδεκα γεράκια που πέταξαν μακριά κι έφυγαν. Εκείνη τη στιγμή η βασιλοπούλα κατάλαβε το κακό που έκανε στ' αδέλφια της, και άρχισε να κλαίει και να χτυπιέται που τα έχασε και έμεινε ολομόναχη. Μέσα στα κλάματα της και εκεί που τριγυρνούσε γύρω στην καλύβα, βλέπει μια γριά που τη ρώτησε τι έχει και κλαίει. Η βασιλοπούλα της τα διηγήθηκε και η γριά, που ήταν μάγισσα, της είπε πως τα αδέλφια της θα ξαναγίνουν όπως ήταν, αν αυτή, επί επτά ολόκληρα χρόνια, δε βγάλει μιλιά από το στόμα της. Μόλις το άκουσε αυτό η βασιλοπούλα, για να μη μιλά σε κανένα ανέβηκε πάνω σε ένα δέντρο, όπου έφτιαξε μια φωλιά και ζούσε σαν πουλί τρώγοντας καρπούς και φύλλα.

Ένα πρωί, το γειτονικό βασιλόπουλο πήγε να κυνηγήσει σ' αυτό το δάσος και καθώς σημάδευε τα πουλιά βλέπει τη βασιλοπούλα πάνω στο δέντρο και της λέει να κατεβεί, την ξαναφωνάζει, τίποτε αυτή. Τότε ανεβαίνει αυτός και την κατεβάζει, θαμπώθηκε από την πολλή ομορφιά της και αποφασίζει να την παντρευτεί.

Στο παλάτι που την πήγε, η μητέρα του δεν την ήθελε με κανένα τρόπο για νύφη της, γιατί τη θεωρούσε μουγγή. Κάθε τόσο μάλωνε με το βασιλόπουλο. Στο τέλος κατάφερε το γιο της να δεχθεί να την κάψουν ζωντανή για να γλιτώσουν από αυτή.

Στο μεταξύ είχαν περάσει επτά χρόνια και ήταν η τελευταία μέρα, η μέρα που ετοίμαζαν να την κάψουν στη φωτιά. Την ώρα εκείνη την κρίσιμη παρουσιάστηκαν δώδεκα γεράκια και την άρπαξαν και τη γλίτωσαν. Αμέσως τα γεράκια έγιναν πάλι άνθρωποι και η βασιλοπούλα μίλησε. Το βασιλόπουλο χάρηκε πολύ και την παντρεύτηκε και όλοι μαζί πήγαν στους γονείς τους και έζησαν καλά.

ΛΦ 949, 1-4. Συλλέχτηκε από την Ευγενία Μαρκοπούλου το 1959, στην Αργιθέα Καρδίτσας. Αφηγητής ο Γ. Θώδης, ετών 68.

Σελ. 830
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/831.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Η γέννηση της κόρης και η αναχώρηση των αδελφών

α: Ένα ζευγάρι, αποκτάει μία κόρη, ενώ έχει, μόνο αγόρια' α1: επτά' α2: εννιά' α3: δώδεκα' α4: μετά από ευχή των γονέων.

β: Τα αγόρια φεύγουν από το σπίτι πριν τη γέννα γιατί' β1: ο πατέρας τους έχει δώσει διαταγή, αν γεννηθεί κορίτσι, να σκοτώσουν τα αγόρια' β2: γιατί, αν γεννηθεί κι άλλο αγόρι, θα φύγουν β3: και περιμένουν να δουν ένα σημάδι στη σκεπή του σπιτιού που θα αναγγείλει το φύλο του παιδιού' β4: αν είναι κορίτσι' β5: μία ρόκα' β6: μία σκούπα' β7: μία κόκκινη σημαία' β8: για αγόρι' β9: ένα σπαθί' β10: ένα μαχαίρι' β11: μία μαύρη σημαία" β12: άλλο' β13: ένα πρόσωπο' β14: επίτηδες' β15: κατά λάθος· β16: κρεμάει το αντίθετο σημάδι.

γ: Ένας χήρος πατέρας με πολλά αγόρια κι ένα κορίτσι ξαναπαντρεύεται μία κακιά' γ1: που εχθρεύεται τα παιδιά' γ2: και μεταμορφώνει τα αγόρια σε πουλιά' γ3: και βασανίζει την κόρη" γ4: την ασχημαίνει' γ5: της ρίχνει πίσσα στο πρόσωπο· γ6: τα αγόρια για να γλιτώσουν από τη μητριά παρακαλούν τον θεό να τους μεταμορφώσει σε πουλιά' γ7: κύκνους.

δ: Πριν τη γέννα, τα αδέλφια πάνε να φέρουν νερό αλλά τους σπάει η στάμνα και φοβούνται να γυρίσουν 81: ο πατέρας τους τους καταριέται να γίνουν πουλιά.

ε: Τα αγόρια φεύγουν και εγκαθίστανται σ' ένα σπιτάκι στο δάσος· ε1: αλλού' ε2: τα πουλιά γυρίζουν και παίρνουν μαζί τους την αδελφή τους' ε3.' πάνω σε μια ψάθα.

ΙΙ. Η κόρη αναζητά τους αδελφούς της

α: Το κορίτσι μεγαλώνει και μια μέρα ανακαλύπτει πως είχε αδέλφια' α1: βρίσκει τα ρούχα τους στο σεντούκι' α2: βρίσκει τη μάνα της να κλαίει' α3: της το λένε οι γειτόνισσες' α4: της το λέει ένα πουλάκι' α5: που της φέρνει ένα φτερό.

β: Αποφασίζει να πάει να τους βρει' β1: στο δρόμο συναντάει' β2: μια δράκισσα' β3: που τη βοηθάει να φουρνίσει' β4: και αυτή της δίνει συμβουλή που να ρωτήσει για τα αδέλφια της' β5: στον ήλιο' β6: στο φεγγάρι' β7: αλλού' β8: ακολουθεί το πουλάκι' β9: της δίνουν οδηγίες και ένα κλειδάκι για να μπορέσει να μπει στο σπίτι τους· β10: χρησιμοποιεί το δαχτυλάκι της σαν κλειδί.

γ: Φτάνει στο σπίτι των αδελφών της (συμφυρμός με το AT 709, Η Χιονάτη)·

γ1: τρώει από το φαγητό τους· γ2: κοιμάται στο κρεβάτι τους· γ3: τους κάνει το νοικοκυριό' γ4'. τα αδέλφια παραμονεύουν να βρουν τον επισκέπτη τους· γ5: την πιάνει ο μικρότερος' γ6.' ανακαλύπτουν ότι είναι η αδελφή τους και την κρατούν μαζί τους.

Σελ. 831
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/832.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

δ: Αν είναι ήδη πουλιά γυρνούν το βράδυ στο σπίτι.' 81: κάθε βράδυ ξαναγίνονται άνθρωποι.

ΙΙΙ. Η μεταμόρφωση

α: Η αδελφή κάνει το νοικοκυριό για τους αδελφούς της' α1: δεν πρέπει να ανοίξει σε κανέναν α2: προσέχει να μη σβήσει η φωτιά' α3: γιατί θα πρέπει να ζητήσει από τους δράκους.

β: Η γάτα της σβήνει τη φωτιά' (31: και αναγκάζεται να ζητήσει από ένα δράκο· β2: που σε αντάλλαγμα της ρουφάει το αίμα πιπιλώντας της το δάχτυλο' β3: η κοπέλα αρρωσταίνει μέχρι που το παρατηρούν οι αδελφοί της και στήνουν καρτέρι στο δράκο' β4: και τον σκοτώνουν.

γ: Τον θάβουν στην αυλή4 γ1: και στον τάφο του φυτρώνουν βότανα' γ2: μια μέρα βάζει από αυτά τα βότανα στο φαγητό' γ3: ή παραβαίνει κάποια άλλη οδηγία τους' γ4: και τα αδέλφια της μεταμορφώνονται σε πουλιά.

δ: Στον κήπο του σπιτιού φυτρώνουν ισάριθμες με τα αδέλφια τριανταφυλλιές' δ1: κόβει τα τριαντάφυλλα για να στολίσει το σπίτι.

ε: Η μητριά μεταμφιεσμένη της δίνει' ε1: μία χτένα' ε2: κάτι φαγώσιμο' ε3: και της λέει να το προσφέρει στα αδέλφια της.

στ.' Τα αδέλφια της μεταμορφώνονται σε πουλιά και πετούν μακριά' στ1: σε κύκνους' στ2: σε κόρακες· στ3: αετούς· στ4: περιστέρια' στ5: άλλο πουλί.

IV. Οδηγίες για τη λύση

α: Μια γριά' α1: μια μάγισσα' α2: άλλος' α3: της λέει πως θα ξεμαγέψει τους αδελφούς της' α4: να φτιάξει πουκάμισα ή ρούχα από' α5: τσουκνίδες' α6.- αγριόχορτα· α7: να μείνει βουβή· α8: μέχρι να τελειώσει τη δουλειά αυτή' α9: για επτά χρόνια' α10: να τους ταΐσει την πρώτη μπουκιά από το φαΐ του Ήλιου' α11: τα ψίχουλα του Ήλιου· α12: άλλο.

β: Η κοπέλα ακολουθεί τη συμβουλή' β1: χωρίς να δίνει καμία εξήγηση στα αδέλφια της· β2: ανεβαίνει σε ένα δέντρο και ζει σαν πουλί' β3: μπαίνει σε μια σπηλιά και δουλεύει.

γ: Ξεκινάει να βρει το σπίτι του Ήλιου' γ1: η μάνα του Ήλιου τη βοηθάει' γ2: και ο Ήλιος της δίνει ό,τι του ζητάει.

V. Στο παλάτι τον βασιλόπουλου (Κοινά στοιχεία με AT 707)

α: Τη βρίσκει ένα βασιλόπουλο και την παίρνει στο παλάτι' α1: παρόλο που δε μιλάει' α2: εκείνη συνεχίζει να φτιάχνει τα πουκάμισα των αδελφών της.

β: Η πεθερά της' β1: άλλο πρόσωπο' β2: αρχίζει να την κατηγορεί για

Σελ. 832
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/833.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

μάγισσα" β3: την κατηγορούν ότι τρώει τα παιδιά της· β4: της παίρνουν τα παιδιά όταν γεννάει και τα αντικαθιστούν με ζώα' β5: τα πετούν στο πηγάδι' β6: το βασιλόπουλο την παραμονεύει και την βλέπει να μαζεύει χόρτα με το φεγγάρι.

γ: Αποφασίζει να την κάψει ως μάγισσα' γ1: εκείνη συνεχίζει το ράψιμο ακόμα και στη φυλακή' γ2: ακόμη και στο ικρίωμα.

VI. Λύση

et.: Την ώρα που ανάβει η φωτιά φτάνουν τα αδέλφια πουλιά' α1: τους ρίχνει απάνω τους τα φορέματα' α2: ξεμαγεύονται και διηγούνται όλη την ιστορία' α3: μόνο ένας μένει με μια φτερούγα γιατί δεν της έχει φτάσει η κλωστή για το μανίκι.

β: Με την επανεύρεση των αδελφών αυτά ξεμαγεύονται αυτομάτως' β1: η κοπέλα βρίσκει ένα βιβλίο με εικόνες πουλιών και αμέσως ξεμαγεύονται.

γ: Γυρίζει και τους δίνει να φάνε αυτό που έχει πάρει από τον Ήλιο και ξεμαγεύονται.

δ: Γυρίζουν στο σπίτι τους, στη μάνα τους' δ1: για να τιμωρήσουν την κακιά μητριά' δ2: το βασιλόπουλο τιμωρεί τη μάνα του' δ3: τα παιδιά ανασταίνονται.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 1264, (ΣΜ 94), Κόνιτσα, 31-32, άτιτλο. Ι: γ, γ1, γ3, γ5, γ6, γ7, ε. ΙΙ: β, γ, γ7. VI: β1, δ, δ1.

2. ΛΑ 1296, (ΣΜ 26), Μέτσοβο, 441-445, "Τα εφτά αδέλφια". Γ. α, α1, β, β2, β3, β4, β5, β8, β10, β13 (η φθονερή γειτόνισσα), β14, β16, ε, ε2 (στέλνουν έναν αετό να της πάρει ένα χτενάκι, και αυτή κυνηγώντας τον φτάνει στο σπιτάκι τους). ΙΙΙ: α, β3 (βάζει το ξύγκι του κόκορα στο φαγητό), στ, στ5 (αγριοκοκόρια). IV: α2 (γειτόνισσα), α3, α10 β, γ, γ1, γ2. VI: γ, δ.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

3. ΛΦ 949, 1-4, Αργιθέα Καρδίτσας, άτιτλο. Ι: α, α3, β, β1, β3, β4, β7, β8, β1 1, ε. ΙΙ: α, α1, β, γ, γ1, γ3, γ4, γ5, γ6. ΙΙΙ: δ, δ1, στ, στ5 (γεράκια). IV:

Σελ. 833
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/834.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

α, α3, α7, α9, β, β2. F: α, α1, β, β2, γ. F7: α (την αρπάζουν από τη φωτιά), "2.

4. ΛΦ 1263, 29-30, Σοφάδες Καρδίτσας, άτιτλο. 7: γ, γ1, γ2 (αετούς), γ3, γ4, ε. ΙΙ: β, β1 (τη μοίρα της που της λέει να πλυθεί σε ένα ποταμάκι για να ξαναβρεί την ομορφιά της). IV: α, α3, α4, α5, α7, α8, β, β1, β3. V: α, α1, α2, β6, γ, γ1 (τα ποντίκια της φυλακής της φέρνουν τσουκνίδες για να συνεχίσει τη δουλειά της). VI'. α, α1, α3.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

5. ΛΦ 947, 12-14, Κατερίνη, "Το μικρό κοριτσάκι". Ι: α, α1, α4, δ (και γίνονται πουλιά), ε. ΙΙ: α, α4, β, β1, β7 (μια μάγισσα), β9 (ένα μαντιλάκι με ένα δαχτυλάκι). VI: β, δ.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

6. ΛΦ 1442, 20-26, Αγιάσος Λέσβου, "Τα δώδεκα αδέρφια που γίνονταν π'λια". Ι: γ (δώδεκα αγόρια), γ1, γ2, γ3, γ4, γ5, ε. ΙΙ: β, β1, β7 (ένα γέρο που την παίρνει σπίτι του και εκεί βλέπουν μαζί τα πουλιά να γίνονται άνθρωποι. Πηγαίνει μαζί τους). IV: α, α1, α3, α4, α6, α7, α8, β. V: α, α1, α2, α1, β2, β6, γ, γ1. VI'. α, α1, α3. Καλούν στο γάμο τους γονείς των παιδιών και βάζουν τη μητριά να πει την ιστορία της. Την καίνε.

β. Δωδεκάνησα

Ι. Λαογρ. ΙΣΤ', 24, 170-174, Πάτμος, "Οι εννιά αετοί". 7: α, α3 (που γίνονται αετοί όποτε θέλουν), β, β2, β3, β4, β7, β8, β11, β13, β15, β16. ΙΙ: α, α2, β, β1, β2, β3, β4, β5, β7 (στο δρόμο για τον ήλιο, να παινέσει το ποτάμι και τις συκιές. Η μάνα του ήλιου την κάνει φουρκέτα για τα μαλλιά της και την κρύβει. Ο ήλιος, όταν χορταίνει, την πηγαίνει στο σπίτι των αδελφών), γ, γ3, γ4, γ5. ΙΙΙ: α, β3 (τα αδέλφια της παίρνουν τη μιλιά, γιατί τους παράκουσε, και τη διώχνουν). V: α, α1, β, β2, β4 (της αντικαθιστούν το παιδί με ένα αραπόπουλο), γ. VI: α (και τότε ξεμαγεύεται η κόρη και μιλάει), δ, δ2.

8. Μιχαηλίδης-Νουάρος, 328-331, Κάρπαθος, "Τα δώδεκ' αδέρφια". Γ. Μια μάνα καταριέται την κόρη της επειδή έριξε κάτω τα ψωμιά, να της πάρει ο αέρας το τσεμπέρι της και να φτάσει στο σπίτι των δώδεκα αδελφών στην ξενιτιά. ΙΙΙ: α, α2, α3, β, β1, β2, β3 (κάνουν το δράκο παστουρμά, και κατά λάθος τους τον δίνει να τον φάνε), β4, στ, στ4. IV: α 12 (βλέπει όνειρο τη λύση), α11, β, γ, γ1, γ2. VI: γ.

Σελ. 834
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/835.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

γ. Εύβοια-Σποράδες

9. ΛΑ 2744, 181-186, Γιάλτρα Ιστιαίας Εύβοιας, άτιτλο. Ι: γ, γ1, γ2, γ3, γ5 (και τη διώχνει). ΙΙ: β, γ, δ. IV'. α1, (στο όνειρο της), α3, α4, α5, α7, α8, β, β1. V: α, α1, α2, β, β2, γ, γ1, γ2. VI: α, α1, α3.

δ. Κρήτη

10. ΛΑ 451, 1, (Μέγας Π, 17, 51-54), Χερσόνησος Ηρακλείου, "Οι εφτά κοράκοι". Εφτά γιοι και μία αδύνατη κόρη που για να δυναμώσει πρέπει να τη βουτήξουν στο νερό μιας πηγής, δ, δ1, ε, ε1 (σ' ένα κάστρο). ΙΙ: β, β7 (ο Αυγερινός της δίνει ένα κοκαλάκι νυχτερίδας για ν' ανοίξει το κάστρο των αδελφών), γ, γ1, γ6 (την αναγνωρίζουν από το δαχτυλίδι της στο ποτήρι του μικρότερου). VI: β, δ.

11. ΑΦ 331, 1-4, Επισκοπή Ρεθύμνου, "Τα εννιά αδέλφια". Ι: α, α2, β, β2, β3, β4, β5, β8, β10, β12 (τουφέκι), β13 (η μητέρα), β15, β16, ε. ΙΙ: α, β, β7 (ακολουθεί ένα σκυλάκι που στέλνουν κάθε τόσο τα αδέλφια της, κρεμώντας του ένα σακούλι με ασβέστη στο λαιμό), γ, γ6. ΙΙΙ: α, ε (μια μάγισσα), ε3 (μία καλτσοδέτα που τη βάζει στ' αδέλφια της), στ (και εκείνη μένει βουβή). V: α, β2, γ. VI: α, α3 (τη σώζουν από τη φωτιά και το τσεκούρι κι εκείνη τους τραβάει την καλτσοδέτα), α3.

12. ΑΦ 667, 24-27, Βενεράτο Ηρακλείου, άτιτλο. 7: γ (11 αγόρια), γ1, γ2 γ7, γ4 (την πλένει με καρυδόζουμο να μαυρίσει, και ρωτάει τον Ήλιο ποια είναι πιο όμορφη, μοτίβο από το AT 709). Δίνει την κοπέλα σε κάποιον να την εγκαταλείψει στην ερημιά. Εκεί την βρίσκει ένας ασκητής και τη βάζει να κοιμηθεί πάνω σε χαμομήλια για να ξαναβρεί την ομορφιά της. ΙΙ: β, β1, β7 (τη Μοίρα της). Σε μια παραλία κατεβαίνουν κάθε βράδυ οι αγριόκυκνοι και γίνονται άνθρωποι. Την παίρνουν μαζί τους σε μια ψάθα. IV: α2 (η Μοίρα της), α3, α4, α5, α7, α8, β. V: α, α1, α2, β1, β2, β6, γ, γ1, γ2. VI: α, α1, α3.

13. ΣΛ II, 46-50, Σητεία, "Το παραμύθι του δράκου". ΙΙΙ: α, α2, α3, β1, β2, β3, β4, γ, β3 (δεν πρέπει να μαγειρέψει με το λάδι του δράκου), β4, στ, στ4. IV: α13 (ακούει δύο πουλιά να συζητούν), α10 (του βασιλιά), β (μπαίνει υπηρέτρια στο παλάτι για να κλέψει τα ψίχουλα από το τραπέζι). VI: γ.

ε. Κυκλάδες

14. ΛΦ 232, 25-30, Κύθνος, "Τα εννιά αδέρφια και η μια αδερφή". Ι: α, α2, α4, β, β2, β3, β4, β5, β8, β9, β13 (η μαμή), β15, β16, ε. ΙΙ: α, "2, β, γ, γ3, Τ4, γ5 (τη ντύνουν στα χρυσά και περνάει για βασίλισσα). ΙΙΙ: ε (η μητέρα το μαθαίνει και ζηλεύει). Συμφυρμός με το AT 709. Την ανασηκώνει ένας ψαράς και πέφτει από το στόμα της το σταφύλι. Τον παντρεύεται.

15. ΛΦ 854, 14-20, Φιλώτι Νάξου, "Τα δώδεκα αδέλφια". Στην αρχή η ιστορία

Σελ. 835
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/836.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

του πατέρα.' το άσχημο βασιλόπουλο που, όποιος το αγαπά, το βλέπει όμορφο. Ι: γ, γ1, γ2, γ7 (σηκώνει έναν αέρα που τους μεταμορφώνει, εγκαθίστανται στην έρημο, και κάθε μεσημέρι λούζονται στον Ιορδάνη ποταμό και γίνονται άνθρωποι). ΙΙ: β, β7 (ένα γέρο που τη στέλνει στον Ιορδάνη. Τους βρίσκει και την παίρνουν μαζί τους πάνω σε ένα καλάθι λυγαριάς). IV'. α2 (ο γέρος), α3, α4, α5, α7, α8, β, β1. V'. α, α1, α2, β2, β6, γ (να της κόψει το κεφάλι στη λαιμητόμο). VI'. α, α1. Φεύγουν μαζί.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

16. Λαογρ. ΙΑ', 452-454, (Γιώργος Ιωάννου, 37, 253-256), Ζάκυνθος, "Οι εννιά αγριόκυκνοι και η ωραία Ελένη". Ι: γ, γ1, γ2, γ7, ε2. IV'. α (έρχεται στο όνειρο της), α3, α4, α5, α7, α8, β, β1. V'. α, α1, α2, β, β2, β6, γ, γ1 (και την βοηθάνε τα ποντίκια). VI'. α, α1, α3 (τα ξύλα της φωτιάς έγιναν τριανταφυλλιές).

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

17. ΛΑ 1189, (ΣΜ 19), 39-41, Ηλεία, "Τα δώδεκα βασιλόπουλα". Ι: γ (11 αγόρια), γ1, γ2, γ3. ΙΙ: β, γ (τους βρίσκει από τα σκορπισμένα φτερά τους), γ6. IV: α (τη βλέπει στο όνειρο της), α3, α4, α5, α8, α8, β, β1. V: α, α1, α2, β6, γ, γ1. VI: α, α1, α3.

18. ΛΑ 1193, (ΣΜ 23), 156, Βελίτσα Ηλείας, "Οι επτά κόρακες". 7: α, α1, β, δ, δ1 (κοράκια), ε. ΙΙ: α, β, β9 (παίρνει μαζί της το δαχτυλίδι της μάνας τους), γ1, γ6 (βάζει στο πιάτο του μικρότερου το δαχτυλίδι). VI'. β.

19. ΛΑ 1281, (ΣΜ 111), 517-521, Κυπαρισσία Τριφυλίας, "Τα δώδεκα αδέλφια". 7: α, α3, β, ε. ΙΙ: β, γ. VI'. α, α1, α3.

20. ΛΑ 2934, 197-199, Μεσσήνη, "Η αγάπη της αδελφής". 7: α, δ (για την αβάφτιστη αδελφή), δ1 (κοράκια). ΙΙ: α, β, β1, β2, β4, β5, β6, β7 (άστρα), β9, β10, γ, γ6. VI: β, δ.

21. ΛΑ 2934, 223-224, Μεσσήνη, "Τα εννιά πουλιά". 7: γ, γ1, γ3, γ6 (αλλά ξεχνούν πίσω την αδελφή τους). ΙΙ: β, γ. IV'. α, α3, α4, α5, α7, α8, β, β1. 7: α, α1, α2, β6, γ. VI: α, α1, α3.

22. ΣΠ 102, 1-4, Άστρος Κυνουρίας, "Το κορίτσι που ζητάει τ' αδέρφια του". 7: α 18, α4, β, β2, β3, β4, β8, β 12 (όπλο αντί για δοξάρι), β13 (η μαμή), β15, β16, ε. ΙΙ: α, β (με σιδερένια παπούτσια), β7 (μια γριά), γ, γ3, γ6 (σηκώνεται το βράδυ για να τους σκεπάσει και την τσακώνουν). ΙΙΙ: α, α2 (για να ζυμώσει κλέβει φωτιά από το σπίτι της Λάμιας και εκείνη απλώνει δεκαοκτώ μαντίλια έξω από το σπίτι' τα αγόρια τα φορούν νομίζοντας ότι τα

Σελ. 836
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/837.gif&w=600&h=915!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.0//EN"> 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

άφησε η αδελφή τους), στ (και την παίρνουν και φεύγουν). V'. α, β, β4 (συμφυρμός με AT 707), γ. VI'. α (και σβήνουν με νερό τη φωτιά), 82.

23. ΛΦ 11, 10-11, Μεσσηνία, «Τα δώδεκα αδέλφια». Ι: γ, γ1, γ2, γ3, ε2 (η κόρη πάει να πέσει στη θάλασσα' τη σώζουν τ' αδέλφια της και τη βάζουν σε μια σπηλιά). IV'. α1, α3, α4, α6 (με σπάρτα), β7, α8, β, β1. V'. α, α1, α2, β1 (ο βασιλιάς), γ, (να τη βάλει στο βραστό νερό). VI'. Τη βούτηξαν στο βραστό νερό, έβγαλε φωνή και φάνηκαν αμέσως τα αδέλφια της ως άνθρωποι και την έσωσαν, α2 (έμεινε κουλός).

24. ΛΦ 37, 5-6, Κερτσέλη Καλαβρύτων, «Τα βασιλόπουλα και η κακιά μητριά». Ι: γ, α3, γ1, γ2, γ7, ε, ε2. IV'. α, α3, α4, α5, α7, α8, β, β1. V'. Τη βρίσκουν κυνηγοί, γ, γ1. VI'. α, α1, α3. Γάμος με το βασιλιά.

25. ΛΦ 186, 1-10, Μαντινεία, «Τα δώδεκα αδέλφια». Ι: α, α3, α4, β, β1 (έχει ετοιμάσει δώδεκα φέρετρα με πριονίδι και μαξιλαράκια για να βάλουν τα παιδιά, αν γεννηθεί κορίτσι. Η μάνα ειδοποίησε τα αγόρια της), β3, β4, β7, β8, β1 1 (άσπρη), ε (και ορκίζονται να εκδικηθούν την αδελφή τους). II'. α, α1, α2 (και της έδειξε το δωμάτιο με τα φέρετρα), β, γ, γ6 (δεν τη σκοτώνουν). ΙΙΙ: α, δ, δ1 (κρίνοι), στ, στ2. IV. α, α3, α7, α9, β, β2. V: α, α1, β, β2, γ. VI: α, α3, δ1 (τη βάζουν σε ένα βαρέλι με καυτό λάδι, και φίδια με δηλητήριο).

26. ΛΦ 468, 1-4, Βυτίνα Γορτυνίας, «Οι ένδεκα κύκνοι και η ωραία Ελίζα». Γ. γ, γ1, γ2, γ7, γ3, γ4, γ5 (και τη διώχνει). IV'. α, α1, α3, α4, «5, α7, α8, β, β1 (πρήστηκαν τα χέρια της και συνέχιζε με τα πόδια). V'. α, α1, α2, β, β2, γ, γ1. V: α, α1, α3, δ, δ1.

27. ΛΦ 1298, 12-14, Γορτυνία, «Τα δώδεκα αδέλφια». Ι: Ένας γέρος και μια γριά έχουν δώδεκα γιους και μία κόρη. Τους ζηλεύει μια μάγισσα και μεταμορφώνει τα αγόρια σε περιστέρια. IV'. α1, α3, α4, α5, α7, α8, β. V'. α, α1, α2, β, β2, β6, γ, γ1. VI: α, α1, α3.

28. ΛΦ 1534, 3-4, (Αγγελοπούλου, 93-94), Καλάβρυτα, «Η χιονένια και η τριανταφυλλένια». Αρχή όπως το AT 709. Ι: α, α3, α4 («ας είχα ένα κοριτσάκι κι ας έχανα ό,τι άλλο έχω». Εμφανίζεται μία μάγισσα και της κάνει τα αγόρια πουλιά). Π: α, β, γ, (φτάνουν τα αδέλφια της και θέλουν να τη σκοτώσουν, τη λυπούνται και της προτείνουν τα ίδια τη λύση ). IV: α3, α4, α6 (με μπαμπάκι), α7, α8, β. V: α, α1, α2, β, β2, β3, β5, γ, γ1. VI: α, α1, α2, α3, δ2, δ3.

29. ΛΦ 1767, 3-4, Μεσσήνη, «Οι δώδεκα κύκνοι». Ι: γ, γ1, γ2, γ7, γ3, ε, ε2. IV: α2 (γέρος), α4, α5, α7, α8. V: α, α1, α2, ββ, β2, γ, γ1. VI: α, α1, α3.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ 30. ΛΑ 1171, (ΣΜ 7), 19-21, Βάλτος Ακαρνανίας, «Η κακή μητριά». Ι: γ, γ1,

Σελ. 837
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/838.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

γ2 (με τη βοήθεια μιας μάγισσας που της δίνει σκόνη να βάλει στο γάλα των αγοριών), γ7, ε2 (μια καλή μάγισσα τους αφήνει να γίνονται και άνθρωποι, και παίρνουν την αδελφή τους μαζί τους πάνω σ' ένα ξύλινο φορείο γεμάτο πούπουλα). IV: α, α3, α4, α5, α7, β, β1. V: α, α1, α2, β, β2, γ. VI: α, α1, α3.

31. ΛΦ 144, 1-6, Αθήνα, άτιτλο. Ι: α, α1 (εννιά), β, β2, β3, β4, (τριαντάφυλλο), β8, β9, β 13, β 15, β 16, ε. Π: α, α3 (στο σχολείο τη φωνάζουν γρουσούζα), β, β1, β7 (ένα γέρο που τη στέλνει σε γεροντότερο να της δείξει το δρόμο), γ, γ3, γ4, γ6. ΙΙΙ: Ετοιμάζονται να γυρίσουν αλλά μία μάγισσα της δίνει κουμπιά να ράψει στα πουκάμισα των αδελφών, στ. V: α, α 1 (δε μιλάει από τη λύπη της). VI: Τη βασανίζουν για να μιλήσει μέσα σε καυτό γάλα, αλλά έρχονται τα πουλιά και με τα φτερά τους κρυώνουν το γάλα. Τους κόβει τα κουμπιά από τα πουκάμισα και ξεμαγεύονται, δ, γάμος.

32. ΛΦ 476, 63-66, Βετολίτσα Αιτωλίας, "Η κόρη με το αστέρι στο μέτωπο". 7: α, β, β2, β3, β4, β7, β8, β11 (άσπρη), β13, β15, β16, ε. ΙΙ: α, α1, β, γ, γ6. ΙΙΙ: δ, δ1 (κρίνοι), στ, στ4. IV: α, α3, α7, α9, β. V: α, α1, β2, γ. VI: Όταν περνούν εφτά χρόνια τ' αδέλφια γυρνούν και ξεμαγεύονται.

33. ΛΦ 590, 1-2, Ευρυτανία, "Η Ανθούλα με το μαγικό δαχτυλίδι". Ι: γ (έξι αγόρια και την Ανθούλα, στέλνει τα αγόρια για νερό, αλλά χάνουν τον κουβά), 81, (κοράκια). ΙΙ: β, β7 (μια μάγισσα της δίνει ένα μαγικό δαχτυλίδι, φυτρώνουν φτερά στους ώμους της και πετάει μέχρι τον Ήλιο, το Φεγγάρι, τ' Αστέρια, που τα έχουν διώξει γιατί τους σκοτίζουν το φως. Ο Αυγερινός τα έχει κλεισμένα σ' ένα παλάτι, β9, β 10. VI: β (τους χαϊδεύει τα κεφάλια και ξεμαγεύονται). Τους οδηγεί πίσω στη γη, στον πατέρα τους.

34. ΛΦ 1272, 7-9, Αμφίκλεια Λοκρίδας, "Η διώχτρα". Ι: α, β, β2, β3 (να ακούσουν τη σωστή λέξη), β 16 (αδράχτι αντί σφοντύλι), ε. ΙΙ: α, α3 (τη φωνάζουν "διώχτρα"), β, γ, γ3, γ6. ΙΙΙ: Μια κακιά Αραπίνα την καταριέται να μείνει βουβή, και τα αδέλφια που την σκοτώνουν γίνονται περιστέρια. V: α, α1, β, β4 (συμφυρμός με το AT 707), γ. VI: α, β, δ1 (την καίνε).

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

35. ΛΑ 2196, 95-98, Μάκρη-Λιβίσι, Δυτ. Μ. Ασία, άτιτλο. Ι: α, β, β2, β3, β4, β5, β8, β9 (όπλο), β 13 (κακιά γειτόνισσα), β 14, β 16, ε. ΙΙ: α, β (πάει στον Ήλιο, το Φεγγάρι, το Βοριά, όπου την βοηθάνε οι μανάδες τους). Ο Ήλιος την οδηγεί στα αδέλφια της και γυρνούν όλοι μαζί στο σπίτι.

ΚΥΠΡΟΣ 36. ΛΦ 451, 15-18, άτιτλο. Ι: γ, γ1, γ2 (η παραμάνα του βάζει μαγικό στο

Σελ. 838
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/839.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

φαΐ), γ7. ΙΙ: β, β7 (βρίσκει τα φτερά του σ' ένα ποτάμι κι έρχονται και εκείνοι. Τη μεταφέρουν σε μια σπηλιά). IV'. α, α3, α4, α5, α7, α8, β, β1. V'. α, α1, α2, β6, γ, γ1, γ2. VI: α, α1, α3.

37. Κληρίδης II, 17, 40-41, Ποταμιά Δάλι, "Η βασιλοπούλα τζαι τα 7 αδέρφια". Ι: α, α2 (εφτά), β, β3, β13, β16, ε. ΙΙ: α, β, γ, γ6. ΙΙΙ: α, δ, δ1, στ. 7F: α, α3, α4, α5, α7, "8, β. V'. α, α1, α2, γ, γ1. VI'. α, α1, α3.

ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ

38. ΛΦ 1179, 1-8, "Η Ελίζα με τους 7 κύκνους". Ι: γ, γ1, γ2, γ7, γ3, γ4 (τη διώχνουν και παίρνει μαζί της ένα ωραίο βιβλίο με εικόνες). II'. Διωγμένη και άσχημη πλένεται σε μία λίμνη και ξαναβρίσκει την ομορφιά της. Σε μία παραλία παίζει με κύκνους που είναι οι αδελφοί της και ξαναγίνονται άνθρωποι το βράδυ. Την πήραν πάνω στα φτερά τους κι έφυγαν. IV'. α2 (τα ίδια τα πουλιά), α3, α4, α5, α7, α8, β (και δουλεύει με ματωμένα χέρια και κλαίγοντας). V'. α, α1, α2, β2, β6, γ, γ1. VI'. α, α1, α3.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Οι Aarne-Thompson έχουν τοποθετήσει αυτό το παραμύθι στη θεματική ενότητα τη σχετική με τους μεταμορφωμένους συζύγους και άλλους συγγενείς, αμέσως μετά τον Αυγερινό και την Πούλια.

Ο παραμυθιακός τύπος των αδελφών που μεταμορφώνονται σε πουλιά είναι γνωστός σε όλη την Ευρώπη, τη Μικρά Ασία, τη Βόρεια Αφρική . Στοιχεία από το ίδιο θέμα βρίσκονται ήδη από τον 12ο αιώνα στο έργο του μοναχού Jean de la Haute-Seule, τον Δολόπαθο, στην ιστορία των Παιδιών-Κύκνων.

Η πλοκή του παρουσιάζει σε όλες τις περιπτώσεις μία σταθερότητα ως προς τα βασικά της επεισόδια. Ένας αριθμός αδελφών (επτά, εννιά, ή δώδεκα) αναγκάζονται να φύγουν από το πατρικό σπίτι με τη γέννηση της αδελφής τους. Αυτό γίνεται είτε από παρεξήγηση (περιμένουν να δουν ένα σημάδι ότι γεννήθηκε κορίτσι για να επιστρέψουν, αλλά τους υψώνουν κατά λάθος ή επίτηδες το λάθος σημάδι),

1. St. Thompson, The Folktale.., ό.π., σ. 110 και Ρ Delarue -ML. Tenèze, Le conte populaire français.., ό.π., τ. 2, σ. 140.

Σελ. 839
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/840.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

είτε γιατί φοβούνται τον πατέρα τους, τη μητέρα τους ή τη μητριά τους. Τα αδέλφια μεταμορφώνονται για διάφορους λόγους σε πουλιά (ευχή του πατέρα, μάγια της μητριάς). Η αδελφή μεγαλώνει, μαθαίνει για τα αδέλφια της και ξεκινάει να πάει να τα βρει και να τα γλιτώσει. Στο δρόμο ζητάει συμβουλές από διάφορα όντα (δράκισσα, τον ήλιο, το φεγγάρι, όπως στο AT 425B). Βρίσκει τ' αδέλφια της σε ένα σπίτι στο δάσος, την αναγνωρίζουν (όπως στο AT 709, Η Χιονάτη), και μένει μαζί τους. Συχνά ξεμαγεύονται μόλις την δουν. Σε άλλες περιπτώσεις η μεταμόρφωση των αδελφών γίνεται σε αυτό το επεισόδιο εξαιτίας της αδελφής, που τους δίνει να φάνε μαγεμένη από το δράκο τροφή, ή κόβει απαγορευμένα λουλούδια. Έχει προηγηθεί το πολύ ενδιαφέρον μοτίβο με το δράκο που πιπιλάει το δαχτυλάκι της κοπέλας σε αντάλλαγμα της φωτιάς που του ζήτησε. Όταν οι αδελφοί θα τον σκοτώσουν, θα μεταμορφωθούν σε πουλιά από το φυτό που φύτρωσε πάνω από τον τάφο του.

Το πιο χαρακτηριστικό επεισόδιο του παραμυθιού αυτού είναι η αδελφή που αναλαμβάνει να ξεμαγέψει τα αδέλφια της ράβοντας τους πουκάμισα από νήμα τσουκνίδας ή άλλου χόρτου, και μένοντας αμίλητη μέχρις ότου τελειώσει. Η διήγηση κορυφώνεται μετά το γάμο με τον πρίγκιπα, όπου το παραμύθι ενώνεται συχνά με άλλους τύπους που έχουν θέμα τη συκοφαντημένη σύζυγο (AT 706 και AT 707). Η συκοφαντημένη ηρωίδα δε σπάει το συμβόλαιο της σιωπής όταν την κατηγορούν ότι σκοτώνει και τρώει τα παιδιά της. Τελειώνει τη δουλειά της πάνω στο ικρίωμα όπου ετοιμάζονται να την κάψουν ως μάγισσα, οπότε φτάνουν και οι φτερωτοί αδελφοί της που ξεμαγεύει ρίχνοντας επάνω τους τα πουκάμισα.

Ο παραμυθιακός αυτός τύπος φαίνεται να οργανώνεται γύρω από το θεματικό πυρήνα της γέννησης ενός κοριτσιού μέσα σε μία οικογένεια με πολλά αγόρια. Στις σημειώσεις της σχετικά με αυτό το παραμύθι, η Α. Αγγελοπούλου ανέδειξε τη σημασία αυτού του θέματος, εξετάζοντας το AT 451 σε σχέση με το AT 315A (Η Στρίγκλα), και αναδεικνύοντας τους λειτουργικά αντίθετους ρόλους αυτών των δύο προσώπων. Ο ερχομός της Στρίγκλας θα φέρει τον αφανισμό των ανδρών της οικογενείας της, ενώ η αδελφή των πουλιών θα μπορέσει να τους σώσει, παρόλο που σαφώς αναδεικνύεται ως υπεύθυνη για τη μεταμόρφωση τους.

Τη μεταμόρφωση και το διώξιμο των παιδιών από το σπίτι προκαλεί συχνότατα η μάνα (μητριά ή μάγισσα σε 16 παραλλαγές), που εύχεται να αποκτήσει κορίτσι και κάνει μάγια ή καταριέται τα αγόρια, ο πατέρας, που τα καταριέται γιατί άργησαν (6 παραλλαγές), η αδελφή, που τους δίνει η ίδια, κατά λάθος, να φορέσουν ή να φάνε κάτι κακό, και, τέλος, το λαθεμένο σημάδι (μαύρο πανί αντί για κόκκινο, όπλο αντί για ρόκα, κλπ., 5 παραλλαγές) που βάζουν στη σκεπή του σπιτιού μόλις γεννιέται η κόρη. Σε 3 παραλλαγές, η μεταμόρφωση οφείλεται στα ίδια τα αδέλφια, που εύχονται να γίνουν πουλιά και σε μία μόνο παραλλαγή τα

2. Α. Αγγελοπούλου, Παραμυθοκόρες..., ό.π., σ. 290-291 και 304-306.

Σελ. 840
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/841.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

αδέλφια σκοτώνουν την κόρη και μεταμορφώνονται αμέσως σε πουλιά. Συχνότατα πρόκειται για κύκνους, κοράκους ή περιστέρια' σπανιότερα, για αετούς και γεράκια.

Ανάλυση του παραμυθιού επιχειρεί η Geneviève Calame-Griaule που διαπιστώνει τον «αιμομεικτικό» χαρακτήρα των αδελφικών σχέσεων, που εμποδίζει την ηρωίδα να φτιάξει δικιά της οικογένεια. Η συγγραφέας καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο γάμος της δεν είναι αληθινός (δε μιλάει στον άντρα της) κι ότι η θηλυκότητα της δεν είναι αληθινή (της παίρνουν τα παιδιά και δε διαμαρτύρεται), όσο το πρόβλημα με τα αδέλφια της δεν έχει λυθεί, όσο δηλαδή δεν έχει πάψει να τα βλέπει ως τη μοναδική της οικογένεια.

3. G. Calame-Griaule, «La jeune fille cherche ses frères» in Genres, Forms, Meaning Essays in African Oral Literature, éd. by V Görög-Karödy, Oxford-Jaso, 1982, σ. 45-46.

Σελ. 841
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/842.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 842
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/843.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΎΠΟΣ AT 460A

Σελ. 843
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/844.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 844
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/845.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 460A

Το ταξίδι στο θεό για την αναζήτηση αμοιβής

AT: The Journey to God to receive Reward Ο Γιάννης του Χρίστου

Μια φορά στα παλιά τα χρόνια ήταν ένας πλούσιος άνθρωπος, μα πάρα πολύ καλός, γιατί βοηθούσε όλους τους φτωχούς. Αλλά λίγο-λίγο μοίρασε την περιουσία του στους φτωχούς και του έμειναν μόνον εκατό φλουριά. Η γυναίκα του που 'ταν το ίδιο καλή με αυτόν του 'λέγε: "Άντρα μου, έχεις κάνει τόσα καλά, έδωσες σ' όσους είχαν ανάγκη αλλά κανείς δεν σου επέστρεψε τίποτε. Γι' αυτό τώρα μη δώσεις, καημένε, τίποτε γιατί δε θα 'χουμε να φάμε μετά".

Μια ημέρα όμως έφθασε ένας που, όπως έλεγε, είχε μεγάλη ανάγκη από εκατό φλουριά. Έκλαιγε λοιπόν και σέρνονταν στα γόνατα και παρακαλούσε να του τα δώσει κι ο καλός μας άνθρωπος τον λυπήθηκε. Μ αφού αρώτησε και τη γυναίκα του, του τα 'δώσε μ' όλη του την καρδιά. Έφυε ο φτωχός αλλά προηγουμένως του 'δωκε ένα χαρτί που 'γράφε απάνω, έτσι όπως το διάβασε ο καλός άνθρωπος, "ο Γιάννης του Χρίστου" αλλά στην πραγματικότητα έγραφε "Ιησούς Χριστός". Του 'πε λοιπόν να πάει να τον βρει όταν θα χρειαστεί για να του επιστρέψει τα φλουριά.

Πέρασε λίγος καιρός κι ο άνθρωπος μας ξεκίνησε. Πέρασε βουνά και λαγκάδια κι άμα νύχτωσε ζήτησε από ένα βοσκό να κοιμηθεί στο καλύβι του. Ο βοσκός δέχτηκε και του 'πε να του κάνει και το τραπέζι και του 'σφάξε κι ένα αρνί. Τον αρώτησε μετά ποιον γύρευε κι αυτός είπε "τον Γιάννη του Χρίστου". "Και πως θα τόνε γνωρίσεις;" τον ξαναρώτησε. "Μα 'γω του 'δωκα τα φλουριά μου και δε θα τον γνωρίσω! Μα μου 'δωκε ένα χαρτί, αυτό εδώ" και έδειξε το χαρτί. Ο βοσκός τότε διάβασε απάνω "Ιησούς Χριστός". "Άμα θα τον βρεις πες του γιάντα τα ζα μου είναι εννιακόσια ενενήντα εννιά και δε γίνονται χίλια".

Αφού πήρε την παραγγελία, ήφυε και βάδιζε πάλι όλη μέρα, άμα νύχτωσε κουρασμένος και πεινασμένος βρήκε ένα γέρο. Αυτός ο γέρος ήταν πολύ κολασμένος και ο Χριστός τον τιμώρησε να είναι πάντα μοναχός του στο βουνό και να τρώει κάθε μέρα μια πίτα που την ηύρισκεν κάτω από ένα χάλαρο*. Κείνη τη μέρα βρήκε

* πέτρα

Σελ. 845
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/846.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

δύο πίτες αλλά έκρυψε τη μία και μοιράστηκαν την άλλη μαζί με τον καλό μας άνθρωπο. Ο γερός τον αρώτανε: "Πού πας από δω;" "Ενούς ήδωκα εκατό φλουριά και μου 'πε να πάω να τον εύρω!" "Και πως θα τον ευρείς;" "Μου 'δωκε ένα χαρτί, να το" και ο γέρος το διάβασε "Ιησούς Χριστός". "Άμα τον δεις, πες του, μέχρι πότε θα κάθομαι εδώ μοναχός μου, δεν τιμωρήθηκα πολύ για να με συγχωρέσει;"

Ήφυεν μετά ο άνθρωπος και τράβηξε πάρα κάτω κι έτσι έφτασε σε ένα μεγάλο μέρος. Εκεί εζήτανε τον Γιάννη του Χρίστου. Οι άνθρωποι που τους έδειξε το χαρτί τον επήανε στην εκκλησιά και του 'παν: "Μέσα είναι κι έμπα". Βρήκε λοιπόν τον Χριστό εσταυρωμένο και του 'πε! "Γιάννη, Γιάννη, έμη σου πήρανε τα εκατό φλουριά, μη σε σταύρωσαν κιόλα;" "Έννοια σου, φύε και θα στα δώκω", του 'πε ο Χριστός. Αλλά όταν έφευγε θυμήθηκε τις παραγγελίες και γύρισε πίσω. Του 'πε πρώτα την παραγγελία του βοσκού. "Άμε να του πεις, όχι μόνο δε θα γίνουν χίλια αλλά θα ψοφήσουν όλα, γιατί αυτό το ζώο που σε τάισε, το 'χε κλεψίμιο της χήρας". Μετά του 'πε την παραγγελία του γέρου, "θα κάμει άλλα τόσα χρόνια γιατί του στειλα δύο πίτες και φάγατε μόνο τη μία".

Έφυε μετά ο γέρος και γύρισε σπίτι του. "Τον βρήκες, άντρα μου, τον Γιάννη;" "Τον εβρήκα, γυναίκα, μα ήταν κρεμασμένος και μου 'πε πως θα μου τα στείλει". Τη νύχτα άκουσαν ένα μεγάλο βουητό. Ήταν μουλάρια και γαδούρια γεμάτα θησαυρό που τα 'στέλνε ο Χριστός. Κι έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα.

ΛΦ 351, 1-3. Συλλέχτηκε το 1960 από την Κωνσταντίνα Διασίτου στην Τραγαία Νάξου. Αφηγήτρια η Κατίνα Χωματά, ετών 75.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Η ελεημοσύνη

α.'. Ένας φτωχός' α1: ένας πλούσιος' α2: ένας τσομπάνος' α3: ένα αντρόγυνο' α4: ο μικρότερος από τρεις αδελφούς που είχε την ευχή του πατέρα του' α5: ένας αγαθός' α6: ένας παλαβός' α7: ένα παιδί' α8: ένας λεφτουργός' α9: ένας από τους πλουσίους και τσιγκούνηδες γέρους.

β: Σύμφωνα με το Ευαγγέλιο' β1: τα λόγια του παπά' β2: τη συμβουλή του Χριστού' β3: ενός έξυπνου φίλου' β4: βλέπει στο όνειρο του' β5: ακούγοντας τις καμπάνες.

Σελ. 846
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 827
    34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 451