Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Μπρούσκου, Αίγλη
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:34
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1999
 
Σελίδες:975
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τρίτο τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών του Γ. Α. Μέγα. Υπενθυμίζουμε ότι από το Αρχείο του Γεωργίου Α. Μέγα έχουν ήδη δημοσιευτεί δύο τόμοι. Ο πρώτος, που είναι και ο μόνος που πρόλαβε να δημοσιεύσει ο ίδιος ο συντάκτης του καταλόγου, περιέχει τους Μύθους Ζώων (AT 1-299) . Ο δεύτερος (δημοσίευμα του ΙΑΕΝ αρ. 23), που αποτελεί στην ουσία μία πρόταση επεξεργασίας του καταλόγου του Μέγα, περιλαμβάνει τους παραμυθιακούς τύπους AT 700-749 που αντιπροσωπεύουν το τελευταίο μέρος των Μαγικών Παραμυθιών. Ο παρών τρίτος τόμος περιέχει, πάντα σε αναφορά με τη διεθνή κατάταξη των Aarne-Thompson , τις ελληνικές παραλλαγές των παραμυθιακών τύπων AT 300-499, τύπων που καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος από αυτά που ονομάζουμε Μαγικά Παραμύθια (AT 300-749).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 24.63 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 851-870 από: 982
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/851.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 460B

Σελ. 851
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/852.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 852
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/853.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 460B

Η αναζήτηση της τύχης

AT: The Journey in Search of Fortune

Delarue-Tenèze: Le voyage pour chercher fortune

Το βουβαλόδεντρο*

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα αντρόυνο ευτυχισμένο που είχε ένα παιδί χαριτωμένο. Αλλά μια ημέρα η μάνα του αρρώστησε και πέθανε. Ο αφέντης του τότε ξαναπαντρεύτηκε, μα η γυναίκα που πήρε ήταν πολύ κακιά. Είχε κι εκείνη δύο παιδιά, ένα αγοράκι κι ένα κοπελουδάκι. Η μητριά του κάθε πρωί το στέλνε στο χωράφι να βόσκει ένα βουβαλάκι και αντίς για φαΐ του 'δώνε ένα κομμάτι πίτα που την ήψηνε στη στάκτη ενώ στα δικά της παιδιά ήδωνε όλα τα καλά του κόσμου.

Το παιδάκι κάθε πρωί που πάενε το βουβαλάκι στη βοσκή ήκλαιε. Μια μέρα εκεί που έκλαιε, το ρώτηξε το βουβαλάκι είντα 'χει και κλαίει κάθε μέρα. "Να", του λέει το παιδάκι, "η μητριά μου μου δίνει αντί για φαΐ ευτό το κομμάτι την πίτα και δεν μπορώ να τη φάω και γι' ευτό κλαίω. Το βουβαλάκι τότε του λέει: "Άκουσε είντα θα σου πω. Εσύ κάθε μέρα θα μου δώνεις το ψωμί να το τρώω κι εγώ θα σ' αφήνω να βυζαίνεις το κερατάκι μου και να πίνεις γάλα. Το παιδί ήκανε κάθε μέρα ό,τι του 'πε το βουβαλάκι και μετά από λίγο καιρό είνηκε τόσο! Η μητριά απορούσε πως ευτό που 'τρωε την παλιόπιτα ήτονε παχύ ενώ τα δικά της που τρώανε όλα τα καλά του κόσμου ήτονε σαν χτικιασμένα. "Εγώ", είπε, "θα το παραφυλάξω να δω και καλά είντα τρώει". Ετσά, άμε και την άλλη μέρα που φύε το παιδί με το βουβαλάκι το παίρνει από πίσω και παραφυλάει. Τότε είδε είντα κάνανε κι ήβαλε στο νου της να σφάξει το δαμαλάκι για να μην πίνει το παιδί γάλα. Κάλεσε λοιπόν τον ιατρό και του λέει: "Άκουσε, θέλω να με βοηθήσεις και δε θα σε αφήσω ετσά". "Και είντα βοήθεια θες τση;" λέει ο ιατρός. "Να, θα κάμω την αρρωστημένη κι άμα και φωνάζουνε να με δεις, θα πεις πως για να γενώ καλά πρέπει να φάω τη σπλήνα ενούς μαύρου βουβολακιού, αλλά γρήγορα-γρήγορα, για

* Η παραλλαγή που παρατίθεται εδώ 8ε συμπεριλαμβάνει -όπως οι περισσότερες του παραμυθιακού αυτού τύπου- την οδοιπορία προς την εύρεση τύχης, τον θεό ή τον Ήλιο.

Σελ. 853
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/854.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

θα πεθάνω". Ετσά, εσυφωνήσανε και την άλλη μέρα ήκαμε την αρρωστημένη, εκαλέσανε τον ιατρό κι εκείνος ήκαμε ό,τι το 'πε η μητριά και αποφασίσανε να σφάξουνε το βουβαλάκι. Το παιδί ευρέθηκε εκεί κι ήκουσε είντα λέανε. Με κλάμα τρέχει στο χωράφι που 'τόνε το δαμαλάκι. "Είντα 'χεις και κλαις πάλι;" του λέει. "Είντα να 'χω; ήκουσα πως θα σε σφάξουνε και είντα θα γενώ;" "Μη σε μέλει", του λέει, "θα με καβαλικεύσεις και θα φύομε απ' εδώ. Αλλά άκουσε, στο δρόμο που θα πααίνουμε θα συναντήσεις έναν άνθρωπο μ' ένα βούδι. Εκείνος θα σου πει, "Κάμε στην πάντα να περάσει το βούδι μου!". Κι εσύ θα του πεις, "Κάμε στην πάντα να περάσει το δικό μου!". Εκεί που θα τσακώνεστε θα του πεις, "Βάνουμε τα βούδια μας να παλαίψουν κι όποιου κερδίσει, θα πάρει και το άλλο". Τότε το παιδί καβαλικεύει το δαμαλάκι και μια και δύο φεύγουνε.

Πραγματικά είνηκε όπως του 'πε το δαμαλάκι, συναντήσανε τον άνθρωπο, επαλαίψανε τα βούδια και εκέρδισε το δικό του. Πήρε λοιπόν και το άλλο βούδι κι εσυνέχισε το δρόμο του. Ύστερα από πολλές μέρες φτάσανε σ ένα βασίλειο που το όριζε ένας βασιλιάς πολύ πλούσιος. Είχε και μια θυατέρα πολύ όμορφη που την εζητούσαν όλα τα καλά παλικάρια του κόσμου, αλλά εκείνος εδιαλάλησε πως θα την πάρει όποιος μπορέσει να σκάψει ένα χωράφι μεγάλο, αλλιώς θα κόβει την κεφαλή του. Όλα τα παλικάρια που δοκιμάσανε δεν εμπόρεσαν να σκάψουν κι ετσά με τσι κεφαλές ο βασιλέας είχε κάμει μια πυραμίδα που μόνο η κεφαλή τση έλειπε. Όταν ήκουσε το παιδί τη διαταγή του βασιλιού λέει στο δαμαλάκι: "θα πάω κι εώ να δοκιμάσω".

"Καλά", του λέει το δαμαλάκι, "πάρε με μαζί σου και σάλευγε". Ο κόσμος άμαν είδε το παιδί να θέλει να σκάψει το χωράφι που δεν μπορούσαν να σκάψουν τόσα καλά παλικάρια το λυπήθηκε και θέλησε να το 'μποδίσει. Εκείνο όμως δεν ήκουσε σε κανένα και μπήκε να σκάψει το χωράφι. Το μεσημέρι του 'φέρε φαΐ η βασιλιοπούλα και κρασί. Αλλά μόλις πίνει το κρασί, του κολλά ένας ύπνος κι εκοιμήθηκε βαθιά. Ευτό είνηκε γιατί η βασιλιοπούλα ήβαλε μες στο κρασί υπνωτικό, όπως ήκανε και στους άλλους κι ετσά εκοιμούντανε όλοι ως αργά και δεν επρόφθαιναν να σκάψουν το χωράφι. Άμα το δαμαλάκι είδε το παιδί να κοιμάται, ήνοιξε ένα λακκάκι, εκατούρησε μέσα και ήβρεξε την ορία του και μ' αυτή εράντισε τη μούρη του παιδιού. Εκείνο ήνοιξε τα μάτια του και βλέπει από πάνω του το δαμαλάκι. "Ξύπνα, γλήορα, μαύρε σκύλε", του λέει το δαμαλάκι, "γιατί εβράδιαξε". Εκείνο εσηκώθηκε αμέσως και ήρχισε το σκάψιμο μάνι-μάνι. Το βράδυ πριν να κάτσει ο ήλιος, το χωράφι ήταν έτοιμο. Ο βασιλιάς λοιπόν του 'δώσε την κόρη του και όλο το βασίλειο του, κι είνηκε βασιλιάς ευτό.

Το δαμαλάκι όμως με τον καιρό εγέρασε και μια μέρα του λέει: "Άκουσε, εγώ πια εγέρασα και θα ψοφήσω. Άμα θα ψοφήσω, να βγάλεις τα κοκαλάκια μου και να τα θάψεις. Τότε θα φυτρώσει ένα δέντρο που θα το λένε βουβαλόδεντρο. θα καλείς λοιπόν όποιον θέλεις και θα τον αρωτάς είντα δέντρο είναι ευτό, αφού πρώτα θα στοιχηματίζεις πως δεν θα μπορεί να το βρει. Ετσά λοιπόν με τα στοιχήματα θα κερδίζεις όλο τον κόσμο". Το δαμαλάκι την άλλη μέρα εψόφησε, του 'βγάλε τα

Σελ. 854
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/855.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

κοκαλάκια του το παιδί και τα 'θάψε. Ύστερα από λίγο καιρό, εφύτρωσε ένα μεγάλο δέντρο, θεόρατο και φουντωτό. Το παιδί εκάλιε όλους τους αρχοντους και ήβαζε στοίχημα πως κανένας δεν μπορούσε να βρει το όνομα του δέντρου. Όλοι εχάνανε κι ετσά εκέρδιζε όλα τα έχια του κόσμου. Αλλά η γυναίκα του είχε έναν καύκο* που σώνει και καλά ήθελε να μάθει το όνομα του δέντρου κι ετσά να κερδίσει στο στοίχημα και να πάρει το θρόνο, γιατί το παιδί ήβανε στοίχημα το βασίλειο και τη γυναίκα του όποιος θα μπόριε να βρει το όνομα του δέντρου. Λέει λοιπόν της καυκους του: "Άκουσε, να προσπαθήσεις να μάθεις το όνομα του δέντρου και να μου το πεις, που ετσά θα τον εκερδίσω".

Από τότε βάλθηκε ναι και ναι να μάθει το δέντρο. Κάθε μέρα λοιπόν παρακάλιε τον άντρα της να της πει το όνομα του δέντρου αλλά εκείνος δεν της το 'λέγε. Με τα συχνά όμως παρακάλια την ελυπήθηκε γιατί ήκλαιε κάθε φορά που τον παρακαλούσε και του 'λέγε πως δεν την αγαπά, της υποσχέθηκε πως θα τση πει το βράδυ. Εκείνη τότε ήκρυψε τον καύκο της από κάτω απ' το κρεβάτι και το βράδυ είπε στον άντρα τση να τση πει το όνομα, όπως τση είχε υποσχεθεί. Ο άντρας τση τότε της λέει: "Ακουσε, θα σου το πω, αλλά τα μάτια σου κι ευτό να μην το μάθει κανείς γιατί χάνομαι. Το λένε βουβαλόδεντρο", τση λέει σιγά-σιγά. "Βουβαλόδεντρο", λέει εκείνη με όλη τση τη δύναμη να τ' ακούσει ο καύκος. Εκείνος τ' άκουσε και την άλλη μέρα που λέει το παιδί "ποιος θέλει να στοιχηματίσαμε πως δε θα βρει το όνομα του δέντρου; θα στοιχηματίσω το βασίλειο και τη γυναίκα μου". Τότε βγαίνει ο καύκος και του λέει: "Εγώ!" Του 'πε λοιπόν το όνομα του δέντρου κι έτσι το παιδί ήχασε θρόνο και γυναίκα και 'πόμεινε μονάχο εξαιτίας της κακίας της γυναίκας του.

ΛΦ 321, 1-5, Απείρανθος Νάξου.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Ένας άνθρωπος ξεκινά να βρει τον θεό

α: Ένας φτωχός άνθρωπος· α1: με τρεις κόρες" α2: ένας πολύτεκνος' α3: ένας γέρος· α4: ένας άσχημος· α5: ένα παλικάρι' α6: ένα αραπόπουλο' α7." ένας άτυχος άνθρωπος' α8: ένας άνθρωπος που έχει κακό γείτονα' α9: ο Φιλήμων α10: μια γριά' α11: μια από τις τρεις αδελφές.

* ερωμένο

Σελ. 855
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/856.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

β." Ξεκινά να βρει' β1.' την τύχη του1 β2: τον θεό' β3: τον Χριστό' β4: τον Ήλιο' β5: του Ήλιου τη μάνα' β6: τον Ήλεν Μάραντον β7: τη μάντισσα" β8: να πάει στον Πανορμίτη.

γ: Να ρωτήσει' γ1; γιατί είναι φτωχός' γ2: γιατί δεν προκόβει' γ3: γιατί μαλώνει με τη γυναίκα του' γ4.' γιατί δε φέγγει στον τόπο του' γ5." ως πότε θα τον βασανίζει ο γείτονας του' γ6: πόσο θα ζήσει ο γείτονας του' γ7: γιατί δεν παντρεύονται τ' αδέλφια του' γ8: τα ανύπαντρα κορίτσια του και τι θα κάνει με την κακιά γειτόνισσα' γ9: γιατί δεν κάνει η νύφη της παιδιά' γ10: για να τον κάνει όμορφο' γ11: αν λιώνουν τα γραμμένα' γ12: ποιος κλέβει τα αυγά' γ13: ίσως τον βοηθήσει' γ14 να παντρέψει την κόρη του' γ15; να πάρει τα απονιψίδια του Ήλιου' γ16: για να πάρει φάρμακο για την αδελφή του' γ17: αν τον αφήνει να παντρευτεί την πλούσια κόρη.

ΙΙ.' Τα συναπαντήματα στο δρόμο

α! Στο δρόμο συναντά' α1: κιτρινισμένα κορίτσια, πέτρα, βρώμικο ποτάμι' α2: άνθρωπο χωμένο στην άμμο, ποτάμι, βράχο' α3: γουρούνα, γεωργό, βασιλιά' α4: άνθρωπο χωμένο στη γη, τυφλό, πλούσια γυναίκα' α5: γέρο, εφτά κλέφτες, καλόγερους' α6: περιβολάρη, πλούσιο άνθρωπο' α7: ψάρι, βασιλιά, καλόγερους' α8: γκορτσιά, ποτάμι' α9: αρκούδα, ψάρι, βρύση' α10: λύκο, αχλαδιά' α11: κιτρινισμένο δέντρο, ποτάμι, λύκο' α12: λύκο, ψάρι, πλούσια γυναίκα' α13.' ασκητή, σαράντα παλικάρια' α14: γουρούνι, άνθρωπο που σκάβει για χρυσάφι' α15; λύκο, ψάρι' α16: πλούσιο, λύκο, βρύση' α17: μηλιά, πέτρα, ποτάμι' α18: τρεις κοπέλες, άνθρωπο μισοχωμένο στη γη, πέτρα' α19: τρεις αδελφές ανύπαντρες, γριά, ποτάμι, πέτρα' α20: γέρο' α21: βασιλιά, ψαρά, γεωργό' α22: άνθρωπο μισοχωμένο στη γη, γεωργό, ασκητή' α23: αρκούδα, περιβολάρη, βασιλιά' α24: γεωργό, κλέφτη, ασκητή' α25: συκιά, βουνό, βρύση' α26: πέτρα, ποτάμι' α27: γεωργό, βασιλιά, ψάρι' α28: γουρούνα' α29: ληστή, καλόγερο· α30: ξενοδόχο, γυναίκα μέσα στη λάσπη, ηγούμενο' α31: άνθρωπο μισοχωμένο στο βούρκο, βοσκό, πλούσιο βοσκό' α32: μισοχωμένο στη γη, τυφλό, πλούσιο που φτυαρίζει φλουριά' α33: ψάρι, αμπελουργό, κυνηγό (βασιλοπούλα)' α34: απ' αυτόν που ήταν ως το λαιμό στη λίμνη, από σαράντα κλέφτες.

β: Που του ζητούν να ρωτήσει' β1: γιατί είναι κίτρινα, δεν τη βλέπει ο αέρας, είναι βρώμικο' β2: γιατί είναι έτσι, κυλάει ανάποδα, είναι μετέωρος' β3: γιατί δεν παχαίνει, δε φυτρώνει στη μέση το χωράφι του, δε νικάει στον πόλεμο' β4: γιατί είναι χωμένος, πως θα γίνει καλά, ως πότε θα έχει αγαθά' β5: ζητά ένα παχί αρνί, να μην υποφέρουν στο θάνατο τους, είκοσι χρυσές καρέκλες' β6ΐ γιατί έχει λίγα λεφτά, ως πότε θα έχει' β7: πως θα γίνει καλά, γιατί δε νικά, γιατί ξεραίνονται τα δέντρα τους' β8: γιατί δεν κάνει αχλάδια, δεν έχει ψάρια' β9: γιατί δεν έχει τρίχωμα, το ένα του μάτι είναι χαλασμένο, το νερό της είναι πικρό' β 10: γιατί δεν έχει τρίχωμα, δεν κάνει αχλάδια' β11: γιατί είναι κίτρινο, πάει αντίθετα, δεν έχει τρί-

Σελ. 856
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/857.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

χώμα' β12: μέχρι πότε θα είναι, πληγωμένος, πότε θα πάψουν να το ενοχλούν τ' άλλα ψάρια, μέχρι πότε θα είναι μόνη· β13: ως πότε θα είναι ασκητής, αν θα πάνε στην κόλαση· β14: πως θα απαλλαγεί από τις ψείρες, αν θα βρει χρυσάφι' β15: γιατί είναι ψωριασμένος, γιατί δεν το δέχεται η θάλασσα' β 16: ως πότε θα έχει χρήματα, γιατί δεν έχει τρίχωμα, γιατί δεν τρέχει' β 17: γιατί δεν κρατάει τα μήλα, κρέμεται στον αέρα, είναι μισοκαθάριο' β18: γιατί δεν παντρεύονται, ως πότε θα είναι έτσι, πότε θα πέσει' β 19: γιατί δεν παντρεύονται, δεν ζεσταίνεται, δεν καθαρίζει, δεν πέφτει ενώ κρέμεται' β20: ως πότε θα κουβαλά ξύλα' β21: γιατί είναι κακότυχος, έχασε την περιουσία του, δεν προκόβει' β22: πόσο θα μένει ακόμα, γιατί δε σταματά το ζευγάρι του, πόσο καιρό θα μένει ακόμα' β23: γιατί ούτε πεθαίνει ούτε γίνεται καλά, η δουλειά του δεν πάει ούτε καλύτερα ούτε χειρότερα, ούτε νικά ούτε νικιέται' β24: γιατί σπέρνει και δε βγαίνει καλό σιτάρι, κάνει καλά που κλέβει από τους πλούσιους και δίνει στους φτωχούς, πότε θα πάει στον παράδεισο' β25: γιατί δεν κάνει καλά σύκα, στέκεται στον αέρα, έχει θολό νερό' β26: αν θα πέσει, που πάει' β27: γιατί δεν κάνει στάρι, δε νικά, δε γίνεται καλά' β28: γιατί δεν παχαίνει' β29: πως θα συγχωρεθεί, πόσο θα μένει ακόμα στην ερημιά' β30: ως πότε θα έχει χρήματα, θα είναι έτσι, πότε θα τελειώσει η λειτουργία' β31: ως πότε θα είναι έτσι, πως θ' αυξήσει τα πρόβατα του, ως πότε θα έχει χρήματα' β32: ως πότε θα είναι εκεί, τι να κάνει για να βρει το φως του, ως πότε θα φτυαρίζει λεφτά' β33: πότε θα πέσει, γιατί είναι σταματημένο' β34: γιατί δεν κολυμπάει, γιατί ξεραίνεται το αμπέλι, γιατί δεν παντρεύεται' β35: ως πότε θα είναι έτσι, ως πότε θα είναι κλέφτες.

ΙΙΙ. Οι απαντήσεις τον θεού

α: Ο θεός του δίνει απαντήσεις' α1: θα τον βοηθήσει να γίνει πλούσιος' α2: να δουλέψει για να φάει' α3: του δίνει μια ακόμη ευκαιρία' α4: τον διώχνει' α5: δε θα έχει τύχη' α6: να γυρίσει πίσω και θα βρει την τύχη του' α7: να γυρίσει στον τόπο του' α8: την τύχη του θα τη βρει στο σπίτι του' α9: να μη χάσει τις ευκαιρίες' α10: να πάει σπίτι του και να περιμένει' α11: ό,τι γράφει δεν ξεγράφει' α12: δεν θ' αλλάξει τίποτε' α13: η τύχη του χάθηκε· α14: θα ζήσει δυστυχής· α15: να λουστεί σε μια πηγή· α16: να σκάψει στο κατώφλι του σπιτιού του4 α17: δίνει οδηγίες· α18: δίνει μια μαγική πετσέτα και δύο κόπανους· α19: λύνει την απορία της γριάς' α20: ο γείτονας θα ζήσει είκοσι χρόνια' α21: χίλιες μέρες' α22: να μπει η κεφαλή κάθε κοπέλας στο πηγάδι' α23: δεν παντρεύονται γιατί το πρωί κατουρούν απέναντι στον Ήλιο' α24: ποτέ δε θα γίνει πλούσιος και θα τον φάει ο λύκος' α25: θα ζήσει τριακόσια χρόνια' α26: του φορτώνουν σαράντα καμήλες· α27: του δίνει ένα χρυσό καΐτι να επιστρέψει στον τόπο του' α28: παίρνει τ' απονιψίδια του Ήλιου' α29: ξεκινά να ρωτήσει για τον εαυτό του' α30: το φάρμακο' α31: του δίνει να φάει.

β: Επιστρέφοντας ο ήρωας δίνει τις απαντήσεις σε όσους συνάντησε στο δρόμο του αντιστοίχως' β1: να μην κατουρούν κάθε μέρα μπροστά στον κόσμο, να σκοτώσει,

Σελ. 857
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/858.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

να πνίξει άνθρωπο' β2: να πει "μη χειρότερα", να πνίξει, να σκοτώσει τον ωραιότερο άντρα του κόσμου· β3: να φάει ανθρώπινο κρέας, να σκάψει στη μέση του χωραφιού όπου υπάρχει θησαυρός, ο βασιλιάς είναι γυναίκα" β4: να πάψει να βλαστημάει, να πλυθεί με το γιατρικό, να συνεχίσει να κάνει ελεημοσύνες' β5: θα το έχει, να αλλάξουν ζωή, θα τους δώσει ο θεός είκοσι καζάνια στην κόλαση' β6: είναι αρκετά όσα έχει, να δίνει στους φτωχούς' β7.' να βγάλει τη διαμαντόπετρα που έχει στο λαιμό, είναι γυναίκα, να βγάλει το χρυσάφι που έχουν στις ρίζες' β8: να ανέβει κάποιος να την τινάξει, να πνίγει, κάθε χρόνο έναν άνθρωπο· β9: να πιει αίμα ανθρώπινο, να του βγάλει κάποιος το χρυσό δαχτυλίδι από το μάτι, να βγάλει κάποιος το θησαυρό που έχει δίπλα' β 10: να φάει άνθρωπο, να αφαιρέσει το καζάνι φλουριά από τις ρίζες της' β11: να βγάλει τα φλουριά από τις ρίζες της, να πνίξει, να φάει άνθρωπο' β12: να φάει άνθρωπο, να ρίξει τα κέρατα σ' έναν άνθρωπο, να βρει σύζυγο' β13: άλλα σαράντα χρόνια, θα πάνε στον παράδεισο' β14: να φάει άνθρωπο, να σκάψει δύο μέτρα βαθύτερα' β 15: να φάει άνθρωπο, να του πάρει το χρυσό από τ' αυτιά ένας φτωχός' β 16: να δίνει συνέχεια χρήματα, να φάει, να σφάξουν άνθρωπο' β 17: να πάρουν τα φλουριά από τη ρίζα, να σκοτώσει, να πνίξει άνθρωπο' β 18: να γίνουν προκομμένες, να σταματήσει να βρίζει, να σκοτώσει άνθρωπο· β 19: να γίνουν προκομμένες, να δώσει τις γούνες για την ψυχή της, να πνίξει, να σκοτώσει άνθρωπο' β20: είναι γυναίκα, να παντρευτεί τον πρώτο που θα συναντήσει, να κάνει τον πρώτο που θα συναντήσει πρωτομάστορα, να σκάψει και θα βρει φλουριά' β21: μέχρι να πεθάνει, να κάψει φύλλα και να χρησιμοποιήσει τον καπνό, δε θ' αγιάσει· β22: να φάει κάποιον, να σκάψει και θα βρει πιθάρι με φλουριά, να παντρευτεί όποιον συναντήσει γιατί είναι γυναίκα' β23: αν βάλει στο χωράφι όλα τα παιδιά του φτωχού, δε θα πάει στον παράδεισο' β24: να τρυπήσει, να σκεπάσει, να πνίξει άνθρωπο' β25: να του βγάλουν το αγκάθι, είναι γυναίκα, να πάρουν το θησαυρό που είναι από κάτω' β26: αν πάρουν το χρυσάφι που έχει στις ρίζες, είναι γυναίκα, αν του σπάσουν το σπυρί' β27: να φάει άνθρωπο' β28: να μοιράσει τα λεφτά του στους φτωχούς, άλλα σαράντα χρόνια' β29: όσο θα μοιράζει χρήματα, μέχρι να μετανιώσει, να κλείσει πόρτες και παράθυρα για να σκάσουν οι δαίμονες· β30: όσο δε δοξάζει τον θεό, να δίνει, θα χάσει κι αυτά που έχει γιατί είναι αφιλόξενος· β31: χειρότερα θα πάθει γιατί δεν ευχαριστεί τον θεό, να πλυθεί στο ρέμα, θα του δώσει πιο πολλά γιατί δοξάζει τον θεό' β32: να σκοτώσει, να πνίξει άνθρωπο· β33: να του αφαιρέσει την καρκανούρα, να σκάψει να βγάλει λεφτά από το χωράφι, να παντρευτεί' β34: να πει τρεις φορές "Δόξα σοι ο θεός", να μοιράσουν τα λεφτά του.

IV. Η επιστροφή

α: Ο ήρωας γυρίζει στο σπίτι του ικανοποιημένος' α1: και πλούσιος' α2: ξαναπηγαίνει στο θεό να μάθει πως άλλαξε η τύχη του γείτονα' α3: γίνεται ο γάμος·

Σελ. 858
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/859.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

"4: ξεμαρμαρώνει την αδελφή του" α5: γιατρεύει την αδελφή του' α6: πεθαίνει ο γείτονας' "7: παντρεύονται οι κόρες του.

β: Διώχνει τις ευκαιρίες που του έτυχαν β1: να παντρευτεί το βασιλιά-γυναίκα' β2: την πλούσια γυναίκα' β3: να πάρει το μισό θησαυρό που βρήκε' β4: να βγάλει το θησαυρό από το χωράφι' β5: από τη λίμνη' β6: απ' την αχλαδιά' β7: από το δέντρο' β8: να πάρει τα μαλαματένια κέρατα του ψαριού' β9: το δαχτυλίδι απ' το μάτι του ψαριού' β 10: τη διαμαντόπετρα του ψαριού' β11: να γίνει πρωτομάστορας του πλούσιου' β 12: περιμένει να του στείλει η τύχη στο σπίτι του πλούτη' β13: η τύχη του τον διώχνει' β 14: παραμένει φτωχός.

γ: Τον τρώει' γ1: η αρκούδα' γ2: ο λύκος' γ3: το γουρούνι' γ4: πεθαίνει στο δρόμο' γ5: πνίγεται.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΙΑ 781, 92-95, Καρτέρι Θεσπρωτίας, άτιτλο. Ι: α, β, β1, γ, γ1. ΙΙ: α, α3, β, β3. ΙΙΙ: α, α2, β, β3. IV: β, β1, β3, γ, γ3.

2. ΛΑ 1262, (ΣΜ 92), 23-24, Κόνιτσα, "Η τύχη". Ι: α, β, β1, γ, γ1. ΙΙ: α, α12, β, β12. ΙΙΙ: α, α24, β, β12. IV: β, β3, β8, γ, γ2.

3. ΛΑ 1263, (ΣΜ 93), 39-41, Κόνιτσα , άτιτλο. Η αρχή όπως στο AT 947A. Ι: α (αδελφός ενός πλούσιου), β, β1. ΙΙ: α, α15, β, β15. ΙΙΙ: α, α4, β, β15. IV: γ, γ2.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

4. ΛΑ 1270, (ΣΜ 100), 55-57, Βολκάνο Τρικάλων, "Απρονοησία". Ι: α, β, β1, γ, γ2. ΙΙ: α, α10, β, β10. ΙΙΙ: α, α14, β, β10. IV: β, β6, γ, γ2.

5. ΑΑ 2746, 62-65, Αργυροπούλειον Τυρνάβου, άτιτλο. Ι: α10, β, β4, γ, γ9. ΙΙ: α, α8, β, β8. ΙΙΙ: α, α17, β, β8. IV: α, α1.

6. ΑΦ 742, 3-7, Αλμυρός, "Ο Φωτάκης". Γ. α, β, β1, γ, γ1. ΙΙ: α, α11, β, β11.

ΙΙΙ: α, αί, β, βΠ. IV: β, β7, β14.

Ι. ΑΦ 1125, 3-4, Τρίκαλα, "Ο άτυχος". 7: α7, β, β1, γ, γ2. ΙΙ: α, α14, β, β14. ΙΙΙ: α, α3, β, β14. IV: β, β5, γ, γ3.

Σελ. 859
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/860.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

8. ΣΠ 125, 4-6, Δράκεια Νηλείας Πηλίου, άτιτλο. 7: α, β, β1, γ, γ2. II'. α, α27, β, β27. ΙΙΙ: α, α10, β, β25. IV: β, β1, β3, β4, β10.

ΘΡΑΚΗ

9. Αρχ. θρακ. θησ. Ζ', 5, 200, Κομοτηνή, "Πώς παντρευτηκάσι τα κορίτσια".

Ι: α11, β, β2, γ, γ7. ΙΙ: α, α17, β, β17. ΙΙΙ: α, α2, β, β17. 7F: α, α1, α3.

10. Θρακικά 17, 185-186, Ηράκλεια (σημ. Τουρκία), "Τ' αραπάκι κι ο θεός". Ι: α6, β, β2, γ, γ!Ι. II: α, α32, β, β33. ΙΙΙ: α, α27, β, β33. IV: α, α1, α3.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

11. ΛΑ 2761, 429-430, Αγριανή Φυλλίδος, άτιτλο. Ι: α7, β, β2, γ, γ2. ΙΙ: α, α16, β, β16. ΙΙΙ: α, α5, β, β16. IV: γ, γ2.

12. ΛΑ 2762, 165-168, Αλιστράτη Σερρών, άτιτλο. Ι: α7, β, β2, γ, γ2. ΙΙ: α, α9, β, β9. ΙΙΙ: α, α13, β, β9. IV: β, β5 (βρύση), β9, γ, γ1.

13. Επ. Φιλοσ. Σχ. Αθ. (1955-56), 528-530, Λούντσι Σισανίου-Ανασελίτσα Βοΐου, άτιτλο. 7: α, β, β1, γ, γ2. ΙΙ: α, α7, β, β7. ΙΙΙ: α, α9, β, β7. IV: β, β1, β4, β10, γ4.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

14. Argenti-Rose 1, 588-590, Κοινή Χίου, "Η τύχη". 7: α, β, β1 (που είναι μια πέρδικα που κάνει κάθε ημέρα ένα αυγό). Ως εισαγωγή στον AT 567.

β. Δωδεκάνησα

15. ΙΑ 724, 243-252, Τήλος, άτιτλο. 7: α, β, β2, γ, γ3. ΙΙ: α, α6, β, β6. ΙΙΙ: α, α16, β, β6. IV: α, α1 (μονιάζει με τη γυναίκα του).

16. Hallgarten, 65-69, Σύμη, άτιτλο. Η αρχή όπως στο AT 754. 7: α9, β, β8, γ, γ 14. ΙΙ: α, α5, β, β5. ΙΙΙ: α29, β, β5. IV: α, α1, α7 (παντρεύει τις τρεις κόρες του με τους μετανιωμένους ληστές).

17. Klaar, Christos, 209-211, Πάτμος, "Das glücklicht zu der Ecke des Hauses". 7: α, β, β2. ΙΙ: a, a31, β, β31. ΙΙΙ: a, "8 (στη γωνιά), β, β30. IV: α, α1.

Σελ. 860
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/861.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

γ. Εύβοια-Σποράδες

18. ΛΑ 2744, 5-7, Γιάλτρα Ιστιαίας Εύβοιας, άτιτλο. 7: α5, β, β1, γ, γ2. ΙΙ: α, α27, β, β27. ΙΙΙ: α, α9 (θα του δώσει), β, β26. IV: β, β1, β5, β10, β14.

δ. Κρήτη

19. ΛΑ 1381Β, 83-93, Μιράμπελο Λασιθίου, «Το χρυσό δέντρο». Ως συνέχεια στον AT 407A. 7: α3, β, β4, γ, γ4. ΙΙ: α, α1, β, β1. ΙΙΙ: α, α22, β, β1. IV: α.

20. ΛΑ 1602, 36, Σητεία, «Τα γραμμένα δε λιώνουνε». 7: α6, β, β3, γ, γ11. ΙΙ: α, α4, β, β4. ΙΙΙ: α, α11, β, β4. IV: α, α3.

21. ΛΦ 288, 4, Ρέθυμνο, άτιτλο. 7: α4, β, β2, γ, γ10. ΙΙ: α, α2, β, β2. ΙΙΙ: α, α15, β, β2. IV: α.

ε. Κυκλάδες

22. ΛΑ 2163, (ΣΠ 134), 223β, 2-3, Βόθροι Νάξου, άτιτλο. 7: α, β, β3, γ, γ13. ΙΙ: α, α29, β, β29. ΙΙΙ: α, α26, β, β28. IV: α, α1.

23. ΛΦ 1777, 6-9, Μύκονος, «Ό,τι γράφει, δεν ξεγράφει». 7: α, β, β2, γ, γ1. ΙΙ: α, α31, β, β31. ΙΙΙ: α, α11, β, β29. IV: β14.

24. ΛΦ 1777, 9-11, Μύκονος, άτιτλο. 7: α, β, β2, γ, γ5. ΙΙ: α, α30, β, β30. ΙΙΙ: α, α20, β, β29. IV: α, α6 (η οικογένεια του με τις ευχές της κάνει το γείτονα να πεθάνει).

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

25. ΛΑ 555, (ΣΠ 28), 5, 7-8, Μουρλά Αιγιαλείας, «Τα ανύπαντρα αδέλφια». 7: α5, β, β7, γ, γ7. ΙΙ: α, α26, β6. IV: γ5.

26. ΛΦ 1669, 1-3, Αίγιον Αιγιαλείας, άτιτλο. 7: α, «1, α8, β, β2, γ, γ8. ΙΙ: α, α13, β, β13. ΙΙΙ: α, α25, β, β13. IV: α, α2, α6.

27. Χριστοδουλόπουλος, 93-95, Μαντινεία, «Οι Μοίρες». Η αρχή όπως στο AT 934Α. 7: α5 (που έχει αδελφή), β, β4, γ15. ΙΙ: α, α25, β25. ΙΙΙ: α28, β, β26. IV: α, α4.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

28. ΛΑ 1320, (ΣΜ 133), 5-6, Αγγελόκαστρο Μεσολογγίου, άτιτλο. 7: α, α3, β, β3, γ, γ2. ΙΙ: α, α34, β, β35. ΙΙΙ: α31, β, β34. IV: α, α1, α3 (την τρίτη θυγατέρα του με τρεις από τους κλέφτες, όπως είπε ο Χριστός).

29. ΛΦ 1415, 12-15, Προφήτης Ηλίας Θηβών, «Το παιδί και η τύχη». 7: α, β,

Σελ. 861
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/862.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

β1, γ, γ1. ΙΙ: α, α34, β, β34. ΙΙΙ: α5, β, β33. IV: β, β1, β3, β14.

30. ΛΦ 1415, 16-19, Προφήτης Ηλίας Θηβών, "Οι Μοίρες". 7: α5 (που έχει αδελφή), β, β5, γ, γ16. ΙΙ: α, α26, β, β33. ΙΙΙ: α30, β32. IV: α, α5.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ α. Μικρά Ασία

31. Επιφανίου-Πετρ. Γ' (1967), 185-199, Σμύρνη, Δυτ. Μ. Ασία, "Τα τρία αραλίκια". 7: α, β, β1, γ, γ1. ΙΙ: α, α21, β, β21. ΙΙΙ: α, α9 (τα τρία αραλίκια), β, β20. IV: β, β1, β3, β 11, β 14.

β. Πόντος

32. ΛΦ 1107, 23-25, 8-40, Χαλδεία, άτιτλο. 7: α2, β, β3, γ, γ1. ΙΙ: α, α24, β, β24. ΙΙΙ: β, β23. IV: α, α1.

33. Αρχ. Πόντου Η', 181-184, Ιμέρα, "Ο Ηλεν-Μάραντον". 7: α10, β, β6, γ, γ12. ΙΙ: α, α19, β, β19. ΙΙΙ: α, α19, β, β20. IV: α. (ενωμένο με AT 831*).

34. Αρχ. Πόντου ΙΑ', 2, 90-92, Οινόη, άτιτλο. 7: α, β, β2, γ13. ΙΙ: α, α20, β, β20. ΙΙΙ: α, α7 (ενωμένο με AT 831).

35. Αρχ. Πόντου ΙΖ', 2, 179-183, Κοτύωρα (Ordu), άτιτλο. 7: α, α1, β, β5, γ, γ7. ΙΙ: α, α18, β, β18. ΙΙΙ: α, α18, β, β18, συνεχίζεται με το AT 563.

ΚΥΠΡΟΣ

36. ΛΦ 699, 7-8, Αμμόχωστος, "Ο φτωχός". 7: α, β, β1, γ, γ1. ΙΙ: α, α23, β, β23. ΙΙΙ: α, α6, β, β22. IV: β, β1, β3, γ, γ1.

37. ΛΦ 1108, 8-11, Λευκωσία, "Ο κακός γείτονας". 7: α8, β, β2, γ, γ6. ΙΙ: α, α22, β, β22. ΙΙΙ: α, α21, β, β21. IV: α, α5.

Σελ. 862
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/863.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Ο παραμυθιακός τύπος AT 460B ανήκει στις διηγήσεις για την αναζήτηση της Τύχης. Με την αρχική του μορφή ασχολήθηκε ο A. Aarne . Οι Aarne-Thompson στο έργο τους The Types of the Folktale, για τις ελληνικές παραλλαγές παραπέμπουν, σχετικά με το θέμα, σε δύο άρθρα του Γ. Α. Μέγα . Ο Μέγας παρατηρεί ότι στον ελληνικό χώρο τα παραμύθια της αναζήτησης της Τύχης ανήκουν σε δύο τύπους, τον AT 460B και τον AT 735* (Η άτυχη) , ανάλογα με το βασικό θέμα που είναι, στην πρώτη περίπτωση η αναζήτηση «της γενικής τύχης της κυβερνώσης την ανθρωπότητα» σε συνδυασμό με τα ερωτήματα, ενώ στο δεύτερο η  αναζήτηση της τύχης «ενός εκάστου» 4.

Στον AT 460B το θέμα των ερωτημάτων αποτελεί βασικό στοιχείο της διήγησης, αφού οι απαντήσεις στα ερωτήματα δίνουν την ευκαιρία στον ήρωα να αλλάξει την τύχη του. Ενώ όμως στις δυτικοευρωπαϊκές παραλλαγές ο AT 460B συνδυάζεται με τον AT 461 (7α γραμμένα δεν ξεγράφονται), στα ελληνικά παραμύθια, όπως και στα βαλκανικά και στα παραμύθια της Ανατολής, το θέμα των ερωτημάτων συνδυάζεται με την οδοιπορία για την εύρεση τύχης. Τα όντα που θέτουν τα ερωτήματα μπορεί να είναι το ποτάμι, ο βράχος που κρέμεται, κλπ. Ο θεός, ο ήλιος, η τύχη με τη μορφή μάντισσας ή γριάς είναι πάντα ευμενείς δυνάμεις. Κατά τον Aarne, με τον οποίο συμφωνεί και ο Μέγας, το θέμα του αποξηραμένου δέρματος και του ψαριού-πορθμέα είναι από τα πιο παλιά. Ο βασιλιάς-γυναίκα συναντάται και σε περσικά, αρμενικά και αραβικά παραμύθια. Το τέλος των ελληνικών παραμυθιών παρουσιάζει ομοιότητες με τα βαλκανικά. Ο ήρωας δεν παίρνει την τύχη στα χέρια του και τελικά αποτυγχάνει. Από τα ελληνικά παραμύθια απουσιάζει το θέμα του λύκου που τρώει τον ήρωα, που υπάρχει στα δυτικοευρωπαϊκά.

1. A. Aarne, «Der reiche Mann und sein Schwiegersohn», FFC 23, Helsinki, 1916

2. Γ. Α. Μέγας, «Ο λόγος παρηγορητικός περί δυστυχίας και ευτυχίας και τα παραμύθια της προς την τύχην οδοιπορίας», Λαογραφία ΙΕ (1953), σ. 3-34. Βλ. επίσης του ιδίου, Μακεδονικαί παραλλαγαί της προς την Τύχην Οδοιπορίας, Αθήνα 1956.

3. Για το σύνθετο πρόβλημα της κατάταξης αυτών των παραμυθιών, βλ. και τις σχετικές σημειώσεις στους τύπους AT 735, AT 735A, ΑΤ*735Ε, AT 737B*, AT 739*, στον πρώτο τόμο του Καταλόγου AT 700-749, σ. 246-247.

4. Γ. Α. Μέγα, «Ο λόγος παρηγορητικός...», ό.π., σ. 5.

5. Για τις έννοιες που ενυπάρχουν στα όντα που θέτουν τα ερωτήματα, βλ. R. M Dawkins, Forty-five Stories ., ο'.π., σ. 366 κ.εξ.

Σελ. 863
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/864.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 864
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/865.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT *460B

Σελ. 865
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/866.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 866
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/867.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT *460B

Το φιδόδεντρο

Η τύχη του Καλογεννημενού

Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε μια μάνα που 'χε ένα γιο άμυαλο και άτυχο. Κάθε μέρα έπαιρνε το γιο της, που οι άλλοι τον φώναζαν κοροϊδευτικά Καλογεννημένο, κι επήγαιναν να ζητιανέψουν για να ζήσουν. Μια μέρα έφτασαν έξω από μια σπηλιά και κάθησαν να ξαποστάσουν. Μέσα στη σπηλιά εκείνη πήγαιναν και μέτραγαν τα λεπτά τους οι ληστές. Τα έβαζαν κατόπιν μέσα σε σακιά κι είχαν να τους τα φυλάει ένα πελώριο φίδι. Ο Καλογεννημένος λοιπόν κάθησε με τη μητέρα του έξω από τη σπηλιά και σε μια στιγμή έβγαλε τη φλογέρα του και άρχισε να παίζει. Όταν άκουσε το τραγούδι, το φίδι άρχισε να χορεύει χαρούμενο. Κάλεσε έπειτα τον Καλογεννημένο μέσα και του είπε: "Για τη χαρά που μου 'δωσες με το τραγούδι σου, θα σου δώσω μια χούφτα φλουριά, θέλω όμως να έρχεσαι κάθε μεσημέρι την ίδια ώρα και να μου τραγουδάς κι εγώ θα σου δίνω από μια χούφτα φλουριά τη φορά. Αν δεν έρθεις, εγώ θα πεθάνω, αλλά εσύ θα με πάρεις έτσι πεθαμένο και θα με φυτέψεις στο περιβόλι σου. Εγώ θα γίνω τότε ένα πανύψηλο δέντρο που κανείς δεν θα ξέρει το όνομα μου. Εσύ θα βάζεις στοίχημα με διάφορους εμπόρους για να βρουν το όνομα μου. Αυτοί θα χάνουν το στοίχημα και τότε εσύ θα τους παίρνεις το εμπόρευμα και θα πλουταίνεις". Πήγαινε λοιπόν ο Καλογεννημένος κι έπαιζε φλογέρα κάθε μεσημέρι την ίδια ώρα κι έπαιρνε από το φίδι τα φλουριά.

Μα ήρθε καιρός που παντρεύτηκε και τότε ξέχασε με τη φασαρία του γάμου να πάει στο φίδι. Την ώρα που γινόταν το τραπέζι το θυμήθηκε. Πήρε τη φλογέρα του κι έφυγε για τη σπηλιά. Όταν έφθασε εκεί, βρήκε το φίδι νεκρό. Το πήρε λοιπόν τότε μαζί του και το φύτεψε στον κήπο του. Σε τρία χρόνια φύτρωσε ένα ωραίο δέντρο, που διαρκώς ψήλωνε, μα κανείς δε γνώριζε το όνομα του. Κάποια μέρα, πέρασε από κει ένας Εβραίος έμπορος. Είδε το ωραίο δέντρο, το ζήλεψε και ζήτησε να μάθει το όνομα του από τον Καλογεννημένο. Ο Καλογεννημένος τότε του είπε: "Προσπάθησε να βρεις μόνος σου το όνομα. Αν το βρεις, θα χάσω το σπίτι μου, αν όχι θα χάσεις το εμπόρευμα σου". Ο έμπορος δεν μπόρεσε να βρει το όνομα του δέντρου κι έτσι έχασε το εμπόρευμα του. Έμεινε έτσι πάμφτωχος ο

Σελ. 867
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/868.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

έμπορος με μόνο θησαυρό έναν ωραιότατο χρυσό σταυρό, που τον έκρυψε μέσα στην τσέπη του. Ήθελε με κάθε τρόπο να ξαναρχίσει το εμπόριο. Πήρε λοιπόν το σταυρό και πήγε στη γυναίκα του Καλογεννημένου και της είπε: «Αν κατορθώσεις και με βάλεις κάτω από το κρεβάτι σας τη νύχτα, ο σταυρός θα είναι δικός σου. Εγώ θα είμαι κάτω απ' το κρεβάτι κι εσύ θα κατορθώσεις σιγά-σιγά τον άντρα σου να σου πει δυνατά το όνομα του δέντρου, που έχετε στον κήπο σας». Η γυναίκα του Καλογεννημένου θαμπώθηκε από το χρυσαφικό και δέχτηκε τη συμφωνία.

Τη νύχτα ύστερα από πολλά παρακάλια, κατόρθωσε να αναγκάσει τον άντρα της να της πει το όνομα του δέντρου που το λέγανε φιδόδεντρο. Μόλις το άκουσε ο έμπορος, έφυγε από την πόρτα που είχε αφήσει ανοιχτή η γυναίκα του Καλογεννημένου και, την άλλη μέρα, παρουσιάστηκε μπροστά του και του ζήτησε να βάλουν ξανά στοίχημα και, αν δεν έβρισκε το όνομα, τώρα θα έχανε και τη ζωή του. Ο Καλογεννημένος δέχτηκε το στοίχημα, γιατί πίστευε πως δε θα μπορούσε να το βρει. Μα ο έμπορος του είπε το όνομα κι έτσι έχασε το στοίχημα, έχασε και την περιουσία του.

Απένταρος τώρα, άρχισε ξανά να ζητιανεύει μαζί με τη μητέρα του. Κάποια μέρα έφτασε ξανά στη σπηλιά των ληστών. Τώρα όμως οι ληστές είχαν φύγει από εκεί και καθόταν η μητέρα του Ήλιου μαζί με το γιο της τον Ήλιο, που έψηνε και έκανε μεζέ όποιον κατά τύχη περνούσε από εκεί. Μα την ώρα εκείνη ήταν ακόμη μέρα και ο Ήλιος δεν είχε ακόμη γυρίσει από το ταξίδι του. Έτσι η μητέρα του Καλογεννημένου βρήκε την ευκαιρία να παρακαλέσει την μητέρα του Ήλιου να μην τον αφήσει να τους ψήσει, αλλά, επειδή ο γιος της ήταν άτυχος, να του πει λίγα λόγια για τη στερνή του τύχη. Πράγματι, η μητέρα δεν άφησε τον Ήλιο να τους ψήσει και τον παρακάλεσε να πει την τύχη στον Καλογεννημένο. Τότε ο Ήλιος του λέει: «Για να ξαναπάρεις πίσω τα πλούτη σου από τον έμπορο πήγαινε και βάλε στοίχημα μαζί του. Πες του πως εσύ πιστεύεις ότι αύριο ο Ήλιος θα βγει από τη Δύση. Αυτός δε θα το πιστέψει, εγώ όμως θα βγω από τη Δύση κι έτσι ο έμπορος θα χάσει το στοίχημα». Έτσι κι έγινε. Ο Ήλιος την άλλη μέρα βγήκε από τη δύση κι ο Καλογεννημένος απόχτησε ξανά την περιουσία του. Κι έζησαν όλοι καλά.

ΛΦ 1843, 5-8. Συλλέχτηκε από την Αικατερίνη Χούτου στην Τρίπολη Αρκαδίας. Αφηγήτρια η Μαρία Παρασκευοπούλου, ετών 70.

Σελ. 868
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/869.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ  ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Η συνάντηση του φιδιού με τον ήρωα

α: Ένας άνθρωπος' α1: ο μικρότερος από δύο αδέλφια' α2: ένα ορφανό παιδί' α3: φτωχό' α4: ένα φτωχό παιδί με τη μάνα του' α5: με μητριά' α6: ένας νέος' α7: ξυλοκοπάς· α8: τεμπέλης' α9: βοσκός' α10: ένας φτωχός· α11: χαζός' α12: άτυχος Καλογεννημένος' α13: το παιδί ενός φτωχού ψαρά.

β: Παίζει τη φλογέρα του για να χορέψει ένα φίδι' β1: θηρίο' β2: Αράπης' β3: σώζει ένα φίδι' β4: δίνει λύση στο πρόβλημα των δράκων και σώζει ένα φίδι' β5: συναντά ένα φίδι' β6: σκοτώνει ένα φίδι' β7: διαλέγει απ' την κληρονομιά του πατέρα του μια αγελάδα' β8: που γεννά ένα έξυπνο δαμάλι' β9: κληρονομεί μοσχάρια και μια σοφή αγελάδα' β 10: δέχεται ως δώρο ένα έξυπνο βόδι' β11: σαράντα αγελάδες από τις οποίες μία είναι σοφή' β12: βόσκει μια έξυπνη αγελάδα" β13: συναντά τον Αράπη" β14: το δράκο' β15: προσφέρει γάλα σ' ένα στοιχειό' β16: άλλο.

γ: Το φίδι (άλλο ζώο) ευχαριστημένο του χαρίζει πλούτη' γ1: δύο βρύσες που τρέχουν μέλι και βούτυρο' γ2: το φίδι του χαρίζει ένα λέπι που βγάζει μουσική' γ3: του λέει να ζητήσει την κόρη του βασιλιά σε γάμο' γ4: του δίνει να φυτέψει τη χρυσή βεργούλα' γ5: το ξυλόδεντρο' γ6: ο δράκος δίνει στον ήρωα χρήματα ως ανταμοιβή για την τόλμη που επέδειξε' γ7: το βόδι τρέφει τον κυνηγημένο ήρωα και τον συμβουλεύει πως να φύγουν μαζί' γ8: του χαρίζει πλούτη και του λέει να ζητήσει την κόρη του βασιλιά σε γάμο' γ9: να ζητήσει τη βασιλοπούλα σε γάμο' γ10: ζητά μόνος του τη βασιλοπούλα σε γάμο' γ11: τον βοηθούν να πραγματοποιήσει τα ζητήματα που βάζει ο βασιλιάς για να παντρέψει την κόρη του' γ12: να οργώσει ένα χωράφι σε μια μέρα' γ13: σε μισή μέρα' γ14 να γεμίσει σαράντα στέρνες με χρήματα' γ15." να κάνει ένα παλάτι σαν το δικό του' γ16: και δεκατρία φορτώματα λίρες· γ17: να κυλήσει ένα αυγό από την καλύβα του στο παλάτι' γ18: να παντρευτεί φτωχιά γυναίκα.

δ: Το φίδι (άλλο ζώο) πεθαίνει' 81: επειδή δεν πάει ο ήρωας να το δει τον καθορισμένο χρόνο' δ2: επειδή τον συμβουλεύει η μάνα του να μην πάει' δ3: το σκοτώνουν δ4: μόνο του συμβουλεύει τον ήρωα να το σφάξει' 85: να το θρέψει' δ6: να το θρέψει και να το σφάξει' δ7: προβλέπει το θάνατο του και συμβουλεύει τον ήρωα' δ8: η μητριά σφάζει το βόδι' δ9: άλλο.

ΙΙ. Στον τάφο του φιδιού φυτρώνει παράξενο δέντρο

α: Ο ήρωας θάβει το ζώο' α1: στην αυλή του' α2: μετά από υπόδειξη του' α3: βάζει το φίδι σ' ένα κλουβί' α4: άλλο.

β: Από τον τάφο του φυτρώνει ένα παράξενο δέντρο που το λένε' β1: φιδόδεντρο' β2: φιδόκραρο' β3: φιδόδρομο' β4: ξυλόδεντρο' β5: κυπαρίσσι' β6: βοϊδόδεντρο

Σελ. 869
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/870.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

β7: χρυσόδεντρο' β8: χρυσή μηλιά' β9: καπνό' β10: Οχ δεντρί' β11: άγνωστο δέντρο' β12: κλαρί μ' όλα τ' άστρα του ουρανού' β13: θηριόδεντρο' β14: γαζί κλαρί' β 15: φυτεύει τη χρυσή βεργούλα' β 16: στοιχειωμένο δέντρο' β 17: φυτρώνει κάθε φορά άλλο δέντρο.

γ: Βάζει στοιχήματα για το όνομα του δέντρου και γίνεται πλούσιος' γ1: από που φύτρωσε το δέντρο' γ2.' κερδίζει χρήματα από άλλα στοιχήματα' γ3: βάζει στοίχημα με το διάβολο' γ4: με ξένους εμπόρους· γ5: κερδίζει χρήματα από τα χρυσόμηλα του δέντρου' γ6: βγαίνουν χρήματα από τον τάφο του' γ7: από τις βρύσες γίνονται πλούσιοι' γ8: με το λέπι βάζει τα όργανα να παίζουν γ9: βάζει σε στοίχημα τη γυναίκα του.

ΙΙΙ. Η απώλεια της περιουσίας

α: Ζηλεύει τον ήρωα και θέλει να μάθει την αλήθεια, βάζει στοίχημα' α1: ένας Εβραίος' α2: ο εραστής της γυναίκας του' α3: ο Αράπης' α4: ο γείτονας' α5: αυτός που παντρεύτηκε τη μητέρα του' αό: μια γριά ζητιάνα' α7: ο πραματευτής' α8: ένας φθονερός άνθρωπος' α9: ο διάβολος' α10: ξένοι έμποροι' α11: ένας πονηρός άνθρωπος' α 12: η γυναίκα του.

β: Την αλήθεια αποκαλύπτει' β1: η γυναίκα του' β2: η μάνα του' β3: η πεθερά του' β4: μια γριά.

γ. Που κρύβει τον αντίπαλο' γ1: κάτω από το κρεβάτι' γ2: στο ταβάνι' γ3: στο αμπάρι-κατώι' γ4: το φωνάζει για να τ' ακούσει η γυναίκα του' γ5: το λέει στη γυναίκα του του αλλά το ακούει ο υπηρέτης' γ6 ένας άλλος' γ7: μια γριά' γ8: ο αντίζηλος κρύβεται μόνος του' γ9: άλλο.

δ. Επειδή της έδωσε' δ1: δύο κασέλες χρήματα' δ2: ένα μαγικό δαχτυλίδι' δ3: της υπόσχεται χρυσό σταυρό' δ4: είναι ο εραστής της' 85'. ένα φόρεμα' δ6: ψεύτικα τζοβαϊρικά' δ7: της βάζει λόγια ότι ο άντρας της δεν την αγαπάει.

ε: Ο ήρωας χάνει την περιουσία του· ε1: χάνει περιουσία και γυναίκα' ε2: και παιδί' ε3.' τη γυναίκα του' ε4: το φιδόδεντρο.

IV. Οδοιπορία για την αναζήτηση τον Ήλιου

α: Ο ήρωας ξεκινά να βρει τον Ήλιο για να τον βοηθήσει' α1: για να του ζητήσει να βγει απ' τη Δύση' α2: να βρει την τύχη του' α3: τη μάνα του ήλιου' α4: τη μάνα του και μετά τον Ήλιο' α5: το θεό' α6: τη μοίρα του' α7: τη σπηλιά των ληστών α8: το στοιχειό' α9: εγκαταλείπει την περιουσία του στον ανταγωνιστή του και φεύγει' α10: τον συμβουλεύει η γυναίκα του τι να κάνει' α11: το έξυπνο βόδι.

β: Ο Ήλιος δέχεται να βγει από τη Δύση' β1: μεσολαβεί η μάνα του Ήλιου' β2: η γυναίκα του Ήλιου' β3: μεσολαβεί το στοιχειό' β4: ένας γέρος' β5: η τύχη καθορίζει την ανατολή του Ήλιου από τη Δύση' β6: μια γριά' β7: με τα παπούτσια του θηρίου κερδίζει' β8: οι αδελφές του Ήλιου.

Σελ. 870
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 851
    34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 460B