Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Μπρούσκου, Αίγλη
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:34
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1999
 
Σελίδες:975
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τρίτο τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών του Γ. Α. Μέγα. Υπενθυμίζουμε ότι από το Αρχείο του Γεωργίου Α. Μέγα έχουν ήδη δημοσιευτεί δύο τόμοι. Ο πρώτος, που είναι και ο μόνος που πρόλαβε να δημοσιεύσει ο ίδιος ο συντάκτης του καταλόγου, περιέχει τους Μύθους Ζώων (AT 1-299) . Ο δεύτερος (δημοσίευμα του ΙΑΕΝ αρ. 23), που αποτελεί στην ουσία μία πρόταση επεξεργασίας του καταλόγου του Μέγα, περιλαμβάνει τους παραμυθιακούς τύπους AT 700-749 που αντιπροσωπεύουν το τελευταίο μέρος των Μαγικών Παραμυθιών. Ο παρών τρίτος τόμος περιέχει, πάντα σε αναφορά με τη διεθνή κατάταξη των Aarne-Thompson , τις ελληνικές παραλλαγές των παραμυθιακών τύπων AT 300-499, τύπων που καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος από αυτά που ονομάζουμε Μαγικά Παραμύθια (AT 300-749).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 24.63 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 865-884 από: 982
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/865.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT *460B

Σελ. 865
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/866.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 866
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/867.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT *460B

Το φιδόδεντρο

Η τύχη του Καλογεννημενού

Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε μια μάνα που 'χε ένα γιο άμυαλο και άτυχο. Κάθε μέρα έπαιρνε το γιο της, που οι άλλοι τον φώναζαν κοροϊδευτικά Καλογεννημένο, κι επήγαιναν να ζητιανέψουν για να ζήσουν. Μια μέρα έφτασαν έξω από μια σπηλιά και κάθησαν να ξαποστάσουν. Μέσα στη σπηλιά εκείνη πήγαιναν και μέτραγαν τα λεπτά τους οι ληστές. Τα έβαζαν κατόπιν μέσα σε σακιά κι είχαν να τους τα φυλάει ένα πελώριο φίδι. Ο Καλογεννημένος λοιπόν κάθησε με τη μητέρα του έξω από τη σπηλιά και σε μια στιγμή έβγαλε τη φλογέρα του και άρχισε να παίζει. Όταν άκουσε το τραγούδι, το φίδι άρχισε να χορεύει χαρούμενο. Κάλεσε έπειτα τον Καλογεννημένο μέσα και του είπε: "Για τη χαρά που μου 'δωσες με το τραγούδι σου, θα σου δώσω μια χούφτα φλουριά, θέλω όμως να έρχεσαι κάθε μεσημέρι την ίδια ώρα και να μου τραγουδάς κι εγώ θα σου δίνω από μια χούφτα φλουριά τη φορά. Αν δεν έρθεις, εγώ θα πεθάνω, αλλά εσύ θα με πάρεις έτσι πεθαμένο και θα με φυτέψεις στο περιβόλι σου. Εγώ θα γίνω τότε ένα πανύψηλο δέντρο που κανείς δεν θα ξέρει το όνομα μου. Εσύ θα βάζεις στοίχημα με διάφορους εμπόρους για να βρουν το όνομα μου. Αυτοί θα χάνουν το στοίχημα και τότε εσύ θα τους παίρνεις το εμπόρευμα και θα πλουταίνεις". Πήγαινε λοιπόν ο Καλογεννημένος κι έπαιζε φλογέρα κάθε μεσημέρι την ίδια ώρα κι έπαιρνε από το φίδι τα φλουριά.

Μα ήρθε καιρός που παντρεύτηκε και τότε ξέχασε με τη φασαρία του γάμου να πάει στο φίδι. Την ώρα που γινόταν το τραπέζι το θυμήθηκε. Πήρε τη φλογέρα του κι έφυγε για τη σπηλιά. Όταν έφθασε εκεί, βρήκε το φίδι νεκρό. Το πήρε λοιπόν τότε μαζί του και το φύτεψε στον κήπο του. Σε τρία χρόνια φύτρωσε ένα ωραίο δέντρο, που διαρκώς ψήλωνε, μα κανείς δε γνώριζε το όνομα του. Κάποια μέρα, πέρασε από κει ένας Εβραίος έμπορος. Είδε το ωραίο δέντρο, το ζήλεψε και ζήτησε να μάθει το όνομα του από τον Καλογεννημένο. Ο Καλογεννημένος τότε του είπε: "Προσπάθησε να βρεις μόνος σου το όνομα. Αν το βρεις, θα χάσω το σπίτι μου, αν όχι θα χάσεις το εμπόρευμα σου". Ο έμπορος δεν μπόρεσε να βρει το όνομα του δέντρου κι έτσι έχασε το εμπόρευμα του. Έμεινε έτσι πάμφτωχος ο

Σελ. 867
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/868.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

έμπορος με μόνο θησαυρό έναν ωραιότατο χρυσό σταυρό, που τον έκρυψε μέσα στην τσέπη του. Ήθελε με κάθε τρόπο να ξαναρχίσει το εμπόριο. Πήρε λοιπόν το σταυρό και πήγε στη γυναίκα του Καλογεννημένου και της είπε: «Αν κατορθώσεις και με βάλεις κάτω από το κρεβάτι σας τη νύχτα, ο σταυρός θα είναι δικός σου. Εγώ θα είμαι κάτω απ' το κρεβάτι κι εσύ θα κατορθώσεις σιγά-σιγά τον άντρα σου να σου πει δυνατά το όνομα του δέντρου, που έχετε στον κήπο σας». Η γυναίκα του Καλογεννημένου θαμπώθηκε από το χρυσαφικό και δέχτηκε τη συμφωνία.

Τη νύχτα ύστερα από πολλά παρακάλια, κατόρθωσε να αναγκάσει τον άντρα της να της πει το όνομα του δέντρου που το λέγανε φιδόδεντρο. Μόλις το άκουσε ο έμπορος, έφυγε από την πόρτα που είχε αφήσει ανοιχτή η γυναίκα του Καλογεννημένου και, την άλλη μέρα, παρουσιάστηκε μπροστά του και του ζήτησε να βάλουν ξανά στοίχημα και, αν δεν έβρισκε το όνομα, τώρα θα έχανε και τη ζωή του. Ο Καλογεννημένος δέχτηκε το στοίχημα, γιατί πίστευε πως δε θα μπορούσε να το βρει. Μα ο έμπορος του είπε το όνομα κι έτσι έχασε το στοίχημα, έχασε και την περιουσία του.

Απένταρος τώρα, άρχισε ξανά να ζητιανεύει μαζί με τη μητέρα του. Κάποια μέρα έφτασε ξανά στη σπηλιά των ληστών. Τώρα όμως οι ληστές είχαν φύγει από εκεί και καθόταν η μητέρα του Ήλιου μαζί με το γιο της τον Ήλιο, που έψηνε και έκανε μεζέ όποιον κατά τύχη περνούσε από εκεί. Μα την ώρα εκείνη ήταν ακόμη μέρα και ο Ήλιος δεν είχε ακόμη γυρίσει από το ταξίδι του. Έτσι η μητέρα του Καλογεννημένου βρήκε την ευκαιρία να παρακαλέσει την μητέρα του Ήλιου να μην τον αφήσει να τους ψήσει, αλλά, επειδή ο γιος της ήταν άτυχος, να του πει λίγα λόγια για τη στερνή του τύχη. Πράγματι, η μητέρα δεν άφησε τον Ήλιο να τους ψήσει και τον παρακάλεσε να πει την τύχη στον Καλογεννημένο. Τότε ο Ήλιος του λέει: «Για να ξαναπάρεις πίσω τα πλούτη σου από τον έμπορο πήγαινε και βάλε στοίχημα μαζί του. Πες του πως εσύ πιστεύεις ότι αύριο ο Ήλιος θα βγει από τη Δύση. Αυτός δε θα το πιστέψει, εγώ όμως θα βγω από τη Δύση κι έτσι ο έμπορος θα χάσει το στοίχημα». Έτσι κι έγινε. Ο Ήλιος την άλλη μέρα βγήκε από τη δύση κι ο Καλογεννημένος απόχτησε ξανά την περιουσία του. Κι έζησαν όλοι καλά.

ΛΦ 1843, 5-8. Συλλέχτηκε από την Αικατερίνη Χούτου στην Τρίπολη Αρκαδίας. Αφηγήτρια η Μαρία Παρασκευοπούλου, ετών 70.

Σελ. 868
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/869.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ  ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Η συνάντηση του φιδιού με τον ήρωα

α: Ένας άνθρωπος' α1: ο μικρότερος από δύο αδέλφια' α2: ένα ορφανό παιδί' α3: φτωχό' α4: ένα φτωχό παιδί με τη μάνα του' α5: με μητριά' α6: ένας νέος' α7: ξυλοκοπάς· α8: τεμπέλης' α9: βοσκός' α10: ένας φτωχός· α11: χαζός' α12: άτυχος Καλογεννημένος' α13: το παιδί ενός φτωχού ψαρά.

β: Παίζει τη φλογέρα του για να χορέψει ένα φίδι' β1: θηρίο' β2: Αράπης' β3: σώζει ένα φίδι' β4: δίνει λύση στο πρόβλημα των δράκων και σώζει ένα φίδι' β5: συναντά ένα φίδι' β6: σκοτώνει ένα φίδι' β7: διαλέγει απ' την κληρονομιά του πατέρα του μια αγελάδα' β8: που γεννά ένα έξυπνο δαμάλι' β9: κληρονομεί μοσχάρια και μια σοφή αγελάδα' β 10: δέχεται ως δώρο ένα έξυπνο βόδι' β11: σαράντα αγελάδες από τις οποίες μία είναι σοφή' β12: βόσκει μια έξυπνη αγελάδα" β13: συναντά τον Αράπη" β14: το δράκο' β15: προσφέρει γάλα σ' ένα στοιχειό' β16: άλλο.

γ: Το φίδι (άλλο ζώο) ευχαριστημένο του χαρίζει πλούτη' γ1: δύο βρύσες που τρέχουν μέλι και βούτυρο' γ2: το φίδι του χαρίζει ένα λέπι που βγάζει μουσική' γ3: του λέει να ζητήσει την κόρη του βασιλιά σε γάμο' γ4: του δίνει να φυτέψει τη χρυσή βεργούλα' γ5: το ξυλόδεντρο' γ6: ο δράκος δίνει στον ήρωα χρήματα ως ανταμοιβή για την τόλμη που επέδειξε' γ7: το βόδι τρέφει τον κυνηγημένο ήρωα και τον συμβουλεύει πως να φύγουν μαζί' γ8: του χαρίζει πλούτη και του λέει να ζητήσει την κόρη του βασιλιά σε γάμο' γ9: να ζητήσει τη βασιλοπούλα σε γάμο' γ10: ζητά μόνος του τη βασιλοπούλα σε γάμο' γ11: τον βοηθούν να πραγματοποιήσει τα ζητήματα που βάζει ο βασιλιάς για να παντρέψει την κόρη του' γ12: να οργώσει ένα χωράφι σε μια μέρα' γ13: σε μισή μέρα' γ14 να γεμίσει σαράντα στέρνες με χρήματα' γ15." να κάνει ένα παλάτι σαν το δικό του' γ16: και δεκατρία φορτώματα λίρες· γ17: να κυλήσει ένα αυγό από την καλύβα του στο παλάτι' γ18: να παντρευτεί φτωχιά γυναίκα.

δ: Το φίδι (άλλο ζώο) πεθαίνει' 81: επειδή δεν πάει ο ήρωας να το δει τον καθορισμένο χρόνο' δ2: επειδή τον συμβουλεύει η μάνα του να μην πάει' δ3: το σκοτώνουν δ4: μόνο του συμβουλεύει τον ήρωα να το σφάξει' 85: να το θρέψει' δ6: να το θρέψει και να το σφάξει' δ7: προβλέπει το θάνατο του και συμβουλεύει τον ήρωα' δ8: η μητριά σφάζει το βόδι' δ9: άλλο.

ΙΙ. Στον τάφο του φιδιού φυτρώνει παράξενο δέντρο

α: Ο ήρωας θάβει το ζώο' α1: στην αυλή του' α2: μετά από υπόδειξη του' α3: βάζει το φίδι σ' ένα κλουβί' α4: άλλο.

β: Από τον τάφο του φυτρώνει ένα παράξενο δέντρο που το λένε' β1: φιδόδεντρο' β2: φιδόκραρο' β3: φιδόδρομο' β4: ξυλόδεντρο' β5: κυπαρίσσι' β6: βοϊδόδεντρο

Σελ. 869
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/870.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

β7: χρυσόδεντρο' β8: χρυσή μηλιά' β9: καπνό' β10: Οχ δεντρί' β11: άγνωστο δέντρο' β12: κλαρί μ' όλα τ' άστρα του ουρανού' β13: θηριόδεντρο' β14: γαζί κλαρί' β 15: φυτεύει τη χρυσή βεργούλα' β 16: στοιχειωμένο δέντρο' β 17: φυτρώνει κάθε φορά άλλο δέντρο.

γ: Βάζει στοιχήματα για το όνομα του δέντρου και γίνεται πλούσιος' γ1: από που φύτρωσε το δέντρο' γ2.' κερδίζει χρήματα από άλλα στοιχήματα' γ3: βάζει στοίχημα με το διάβολο' γ4: με ξένους εμπόρους· γ5: κερδίζει χρήματα από τα χρυσόμηλα του δέντρου' γ6: βγαίνουν χρήματα από τον τάφο του' γ7: από τις βρύσες γίνονται πλούσιοι' γ8: με το λέπι βάζει τα όργανα να παίζουν γ9: βάζει σε στοίχημα τη γυναίκα του.

ΙΙΙ. Η απώλεια της περιουσίας

α: Ζηλεύει τον ήρωα και θέλει να μάθει την αλήθεια, βάζει στοίχημα' α1: ένας Εβραίος' α2: ο εραστής της γυναίκας του' α3: ο Αράπης' α4: ο γείτονας' α5: αυτός που παντρεύτηκε τη μητέρα του' αό: μια γριά ζητιάνα' α7: ο πραματευτής' α8: ένας φθονερός άνθρωπος' α9: ο διάβολος' α10: ξένοι έμποροι' α11: ένας πονηρός άνθρωπος' α 12: η γυναίκα του.

β: Την αλήθεια αποκαλύπτει' β1: η γυναίκα του' β2: η μάνα του' β3: η πεθερά του' β4: μια γριά.

γ. Που κρύβει τον αντίπαλο' γ1: κάτω από το κρεβάτι' γ2: στο ταβάνι' γ3: στο αμπάρι-κατώι' γ4: το φωνάζει για να τ' ακούσει η γυναίκα του' γ5: το λέει στη γυναίκα του του αλλά το ακούει ο υπηρέτης' γ6 ένας άλλος' γ7: μια γριά' γ8: ο αντίζηλος κρύβεται μόνος του' γ9: άλλο.

δ. Επειδή της έδωσε' δ1: δύο κασέλες χρήματα' δ2: ένα μαγικό δαχτυλίδι' δ3: της υπόσχεται χρυσό σταυρό' δ4: είναι ο εραστής της' 85'. ένα φόρεμα' δ6: ψεύτικα τζοβαϊρικά' δ7: της βάζει λόγια ότι ο άντρας της δεν την αγαπάει.

ε: Ο ήρωας χάνει την περιουσία του· ε1: χάνει περιουσία και γυναίκα' ε2: και παιδί' ε3.' τη γυναίκα του' ε4: το φιδόδεντρο.

IV. Οδοιπορία για την αναζήτηση τον Ήλιου

α: Ο ήρωας ξεκινά να βρει τον Ήλιο για να τον βοηθήσει' α1: για να του ζητήσει να βγει απ' τη Δύση' α2: να βρει την τύχη του' α3: τη μάνα του ήλιου' α4: τη μάνα του και μετά τον Ήλιο' α5: το θεό' α6: τη μοίρα του' α7: τη σπηλιά των ληστών α8: το στοιχειό' α9: εγκαταλείπει την περιουσία του στον ανταγωνιστή του και φεύγει' α10: τον συμβουλεύει η γυναίκα του τι να κάνει' α11: το έξυπνο βόδι.

β: Ο Ήλιος δέχεται να βγει από τη Δύση' β1: μεσολαβεί η μάνα του Ήλιου' β2: η γυναίκα του Ήλιου' β3: μεσολαβεί το στοιχειό' β4: ένας γέρος' β5: η τύχη καθορίζει την ανατολή του Ήλιου από τη Δύση' β6: μια γριά' β7: με τα παπούτσια του θηρίου κερδίζει' β8: οι αδελφές του Ήλιου.

Σελ. 870
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/871.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

γ: Στο δρόμο του συναντά' γ1: μια μηλιά' γ2: πέτρα, φίδι, γριά' γ3: μηλιά, πέτρα' γ4: πέτρα, ποτάμι' γ5: μηλιά, ποτάμι' γ6: μηλιά, πέτρα, κορίτσια, ποτάμι' γ7: πέτρα, περιβολάρη' γ8: άνθρωπο χωμένο στο χώμα, φιλάνθρωπο, καζάνια' γ9: πελαργό, απιδιά, πηγή' γ10: τις τρεις αδελφές του Ήλιου' γ11: αυτή που σκούπιζε το φούρνο με το στήθος της, συκιά, δύο βουνά' γ 12: τζάκι, μηλιά, ποτάμι, φίδι' γ13: άλλο.

δ: Του αναθέτουν να ρωτήσει' δ1: γιατί δε βαστά τα μήλα της' δ2: γιατί κρέμεται, γιατί το στόμα του είναι πάντα ανοιχτό, γιατί δεν μπορεί ν' ανάψει φωτιά' δ3: γιατί τα μήλα της είναι ξυνά, γιατί κρέμεται' δ4: ως πότε θα κρέμεται, γιατί έχει λίγο νερό' δ5: γιατί κουφίζουν τα μήλα της, γιατί δε βγαίνει στα φανερά' δ6: γιατί σαπίζουν τα μήλα της, γιατί κρέμεται, γιατί δεν παντρεύονται, γιατί είναι βρώμικο1 δ7: ως πότε θα κρέμεται, γιατί δεν καρποφορεί' δ8: ως πότε θα είναι χωμένος, ως πότε θα έχει χρήματα, γιατί ενώ ψήνουν φαΐ βγάζουν μουλαροκέφαλα' δ9: γιατί πεθαίνουν τα μικρά της, γιατί δεν κάνει απίδια, γιατί δεν τρέχει' δ10: της έφτιαξε σιδερένιο εργαλείο για τα κάρβουνα, το ίδιο' δ1 1: πότε θα παντρευτεί αυτή κι η αδελφή της, γιατί είναι σκουληκιασμένα τα σύκα της, πως δε θ' ανοιγοκλείνουν 812: γιατί καπνίζει, δεν κάνει μήλα, είναι θολό, δεν μπορεί να κουνηθεί.

ε: Επιστρέφοντας δίνει τις απαντήσεις σ' όσους συνάντησε' εΙ: να σκάψει στη ρίζα της να πάρει τα φορτώματα με λίρες που υπάρχουν ε2: να φάνε άνθρωπο, να τη βοηθήσει' ε3: να πάρει απ' τις ρίζες της τις λίρες, να σκοτώσει άνθρωπο' ε4: να σκοτώσουν άνθρωπο' ε5: να της πει τρεις φορές η ρίζα στην κορφή κι η κορφή στη ρίζα σου, να περάσει το ποτάμι' ε6: να πάρει το θησαυρό απ' τη ρίζα της, να σκοτώσει άνθρωπο, να μην κατουρούν στον Ήλιο' ε7: να σκοτώσει άνθρωπο, ν' ανοίξει την πόρτα· ε8: θα πεθάνει, όσο δίνει θα έχει, να πάρει το χρυσάφι που είναι από κάτω' ε9: να φτιάξει καινούργια φωλιά, να σκοτώσουν άνθρωπο' ε10: να παντρευτούν κάποιον με το ζόρι, να της βάλουν νέο χώμα, να τσακίσουν κάποιον ε1 1: να πάρει το χρυσάφι με τη στάμνα που ήταν δίπλα στο τζάκι, τη μηλιά, να πνίξει, να φάει άνθρωπο.

V. Η λύση

α: Ξαναβάζει στοίχημα με τον αντίπαλο του ότι ο ήλιος θα βγει από τη Δύση.

β: Ξανακερδίζει την περιουσία του· β1: την περιουσία του και τη γυναίκα του' β2: το φιδόδεντρο' β3: τις θαυμαστές βρύσες' β4: τιμωρεί τη γυναίκα του' β5: γλιτώνει το κεφάλι του' β6: ο βασιλιάς κρεμάει τον Εβραίο αλλά ο ήρωας μένει φτωχός' β7: ο Εβραίος μπαίνει στη φυλακή' β8: του παίρνει το κεφάλι' β9: τον κάνει σκλάβο του' β10: άλλο.

Σελ. 871
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/872.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 1260, (ΣΜ 90), 9-12, Πυρσόγιαννη Κόνιτσας, "Το στοιχειωμένο δέντρο". 7: α4, (315, γ18, 87. ΙΙ: α, α1, β, β16, γ. ΙΙΙ: α, α1, β, δ, 85. 7F: α8,

β. V: α, β.

2. ΛΑ 1307, (ΣΜ 137), 174-182, Ζαγόρια, "Ο γάμος της βασιλοπούλας". 7: α, β7, γ9, γ11, 8, 87. ΙΙ: α, α1, β, β6, γ. ΙΙΙ: α, α1, β, ε. V: β6.

3. ΛΑ 1298, (ΣΜ 128), 514, Ζαγόρια, "Το παιδί του τσοπάνου και η βασιλοπούλα". 7: α, β, γ8, 8. ΙΙ: α, α1, β, β2, γ. ΙΙΙ: α, α3, β, β1. V'. α (ο Αράπης λέει ότι ο Ήλιος θα βγει κάτω από το δέντρο), β, β 10.

4. ΛΑ 1298, (ΣΜ 128), 518-520, Ζαγόρια, άτιτλο. 7: α5, β12, γ7, γ9, γ11, γ12, 8, 87. ΙΙ: α, α1, β, β5 (που ό,τι ζητά θα του το δίνει). ΙΙΙ: α, α3 (βάζει στοίχημα να γυρίσει τις ρίζες της έξω και την κορυφή μέσα), β, ε, 84, ε3. IV: α, α1, β, β1. V: α, α1, β1.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

5. ΛΦ 937, 7-10, Αμπέλια Φαρσάλων, άτιτλο. 7: α2, β 16, γ5 (η μάνα του το δίνει να το φυτέψει), δ9. ΙΙ: α9, β4, γ. ΙΙΙ: α, α1, β, γ, γ1,γ 4, ε. IV: α4, β, β1, β8, γ10, 810. V: α, β1.

6. ΛΦ 1798, 5-8, Βολκάνο Τρικάλων, "Το βοϊδόδεντρο". 7: α3, β14, δ7. ΙΙ: α, α1, β, β6,γ. ΙΙΙ: α, β, β 10.

ΘΡΑΚΗ

Ι. ΛΦ 1649, 22-26, Κωνσταντινούπολη (σημ. Τουρκία), άτιτλο. 7: α7, β6, γ. ΙΙ: β, β8, γ5. IV: α, β, β1,γ 9, 89, ε9. V: α, β.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

8. ΛΑ 2762, 107-108, Κορμίστα Σερρών, άτιτλο. Γ. α, β16. ΙΙ: β9 (δε φυτρώνει στον τάφο), γ. ΙΙΙ: α, α9 (η γυναίκα του βοηθά στην αποκάλυψη της αλήθειας με τέχνασμα). Η γυναίκα πονηρότερη απ' το διάβολο.

9. ΛΦ 346, 5-7, Σιάτιστα Βοΐου, "Ο φιδόδρομος". 7: α4, β, γ, γ9, γ11, γ15, δ. ΙΙ: β, β3, γ. ΙΙΙ: α, "6, β, γ, γ9, ε, ε1.

Σελ. 872
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/873.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

10. ΑΦ 1273, 7-13, Αγιάσος Λέσβου, "Του μούρο τσι το βόδι". Ι: α5, β12, γ7 (με τροφή από τα κερατά του), γ9, γ11, γ12, 84. Π', α, α1, β17, γ. ΙΙΙ: α, α1, β, ε1. IV: α, α1, β, β1. V: α, β1.

11. ΑΦ 1336, 14-16, Λέσβος, "Οχ, δεντρί". Ι: α2, β2 (του κουβαλάει ξύλα), 84 (να τον θάψει), 87. ΙΙ: α (τον Αράπη), β, β 10, γ. ΙΙΙ: α, "7, β, β2, ε.

12. Folk-Lore VII, 151-154, (Λαογρ. ΙΕ', 4, 9-10,), Λέσβος, "The SnakeCypress". 7: α4, β, γ, δ, 87, 89. ΙΙ: α, α1, β, β1, γ, γ4. ΙΙΙ: α, α1, β,γ4, ε. IV: α, β, β6. V: α, β.

13. Kretschmer LD, 21, 524, Συκαμιά Λέσβου. Ενωμένο με AT 560, βάζει στοίχημα με τον Εβραίο από που θα ανατείλει ο ήλιος.

14. Pernot, 9, 273-275, Χίος, "L'homme pauvre, le serpent, le juif et le soleil". H αρχή όπως AT 1651. 7: α6, β 16. ΙΙ: α3, γ2 (τι είναι αυτό που έχει στο κλουβί). ΙΙΙ: α, α1, ε. IV: α3, β, β1. V: α, β.

β. Δωδεκάνησα

15. Βροντής Α', 60-61, Ρόδος, "Το παιδάκι και το φίδι". 7: α4, β, γ, δ, 87. ΙΙ: α, α1, β.

16. Μοσκόβη, 61-67, Σύμη, "Το ψαρόπουλο, το φιδάκι κι ο ήλιος". 7: α13, β (με χρυσά πλουμιά), γ, δ. ΙΙ: α, α1, γ6. ΙΙΙ: α, α8, ε (στα χαρτιά). IV: α, β, β1, γ, γ11, 8,811, ε, εΙΟ. V: α, β, β1.

γ. Εύβοια-Σποράδες

17. Ρήγας, 30, 164-165, Σκιάθος, "Το φιδόδεντρο". ΙΙ: γ. ΙΙΙ: α, α2, β, γ, γ3 (το φιδόδεντρο), 81, δ2. IV: α6, β4. V: α, β, β1 και τα παιδιά του.

ε. Κυκλάδες

18. ΛΑ 2777, 262-267, Μήλος, "Ο ρούσσος". Ενωμένο με AT 532*. 7: α3, β12, γ7, γ1 1, γ12, 83 (τον αναγκάζει η γυναίκα του να το σκοτώσει), 87. ΙΙ: α (μακριά από το παλάτι), β, β6, γ. ΙΙΙ: α, α2, β, γ4, ε.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

19. ΙΑ 805Α,7 3-76, Οθωνοί Κέρκυρας, "Το βοϊδόδεντρο". Η αρχή όπως AT 532*. 7: α5, β12, γ7, γ11, γ12, δ8. ΙΙ: α, α1, β, β6, γ. ΙΙΙ: α, α1, β, γ, γ1, 84, ε. IV: α, α1, β. V: α, β.

Σελ. 873
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/874.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

20. ΛΑ 1213, (ΣΜ 43), 27-29, Ζάκυνθος, "Το παιδί και το φίδι". 7: α4 (ποδόσταχτος*), β, γ, γ11, γ15, γ16, δ. II'. α, α1 (σε χρυσό κιβώτιο), β, β1, γ. ΙΙΙ: α, α1, β, S7. IV: α, α1, β, β1. V: α, β.

21. ΛΑ 2276, 451-452, Μεγανήσι Λευκάδας, άτιτλο. Ι: α10, β, δ9. ΙΙ: α, α1, β, β1, γ, γ9. ΙΙΙ: α, α2, β, γ, γ1, ε3.

22. ΛΑ 2276, 483-490, Μεγανήσι Λευκάδας, "Το φιδόδεντρο". Ι: α4, β (τη λύρα), γ, δ, δ1, δ2. ΙΙ: α, α1 (το είχε αγαπήσει), β, β1, γ. ΙΙΙ: α, α1, β, γ, γ1, δ4, ε. IV'. α (με τη συμβουλή μιας κουτσοτρυγόνας), α1, β, β1. V'. α, β, β4 (τη σκοτώνει και την κρεμάει).

23. ΛΦ 455, 1-3, Πάλη-Ληξούρι Κεφαλληνίας, "Το φιδόδεντρο". 7: α4, α8, β, γ, δ. ΙΙ: α, α1, β, β1, γ (ήταν και πριν πλούσιος με τα χρήματα που του είχε δώσει το φίδι). ΙΙΙ: α, α8, β, γ, γ1, δ4, ε. IV: α, α1, β, β1. V: α, β.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

24. ΛΑ 460Β, 2, Κορώνη Πυλίας, "Η χρυσή βεργούλα". Ι: α3, β (βιολί), β2, γ4. ΙΙ: β15, γ. ΙΙΙ: α, α1, β, δ, δ2, ε. IV: α, β, γ, Τ6, δ, δ6, ε, ε6. V: α, β.

25. ΛΑ 1192, (ΣΜ 22), 42-43, Βελίτσα Ολυμπίας, "Πώς ένα φτωχόπαιδο έγινε πλούσιος". Ι: α3, β 14, γ6 (κάνει παλάτι μεγαλύτερο από του βασιλιά), γ10, δ. ΙΙ: α, α1, β, β13 (βρίσκει κι ένα ζευγάρι μαγικά παπούτσια), γ. ΙΙΙ: α, α3, β, ε1. V: α (να πηδήσει ένα μεγάλο χαντάκι. Πηδάει με τα παπούτσια του δράκου), β, β4.

26. ΛΑ 1192, (ΣΜ 23), 87-88, Βελίτσα Ολυμπίας, "Ο πτωχός". Ι: α10, β3 (μαζεύοντας λάχανα), γ1. ΙΙ: α, α1 (του βάζει κερί και λιβάνι), β, β12. ΙΙΙ: α, α1, β, ε1, ε2. IV: α, α1, β, β1. V: α, α1, α5, β8.

27. ΛΑ 1277, (ΣΜ 107), 1-2, Βυζίκι Γορτυνίας, "Το ορφανό". 7: α5, β 12, γ7, γ1 1 (να οργώσει μεγάλο περιβόλι σε μια μέρα ), δ7. ΙΙ: α, α1, β, β 14, γ, γ4. ΙΙΙ: α, α 10, β, ε. V: α (αδιευκρίνιστο), α1, β, β4.

28. ΛΑ 1340, (ΣΜ 153), 55-57, Γορτυνία, άτιτλο. 7: α4, β, γ, δ, δ7. ΙΙ: α, α1, β, β1, γ. ΙΙΙ: α, α3, β, γ, γ4, γ6 (στο κατώι), ε1. IV: α, β, β1, γ, γ1, δ, δ1, ε, ε1. V: α, α1, β, β4.

29. ΛΦ 1843, 5-8, Τρίπολη, "Η τύχη του Καλογεννημένου". 7: α 12, β, γ, δ, δ1, δ7. ΙΙ: α, α1, β, β1, γ. ΙΙΙ: α, α1, β, γ, γ1, δ, δ3, ε. IV: α, α1, β, β1. V: α, α1, β.

* έχει τα πόδια του στη στάχτη

Σελ. 874
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/875.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

30. ΛΑ 1273, (ΣΜ 103), 83-85, Θίσβη Θηβών, «Ο ποδόσταχτος». 7: α8, β (βιολί), γ, 8, 81.

31. ΛΑ 1329, (ΣΜ 142), 61-64, Αθήνα, άτιτλο. Ι: α4, β1, γ1, γ3, 83, 87, ε, ε1.

ΙΙ: α, α1, β, β1 (ολόχρυσο δέντρο που είχε όλα τα πουλιά κι όλα τα όργανα του κόσμου να παίζουν όλη μέρα), γ. ΙΙΙ: α, α3, β, β3, γ, γ1, δ, ε. IV'. α, α1, β, β1. V: α, α1, β8.

32. ΑΦ 16, 5-7, Έξαρχος Θηβών, «Το παιδάκι με τη φλογέρα». Ι: α4, β (πολλά φίδια), γ, γ3, δ3. Κερδίζει τη βασιλοπούλα. Ατελές.

33. ΑΦ 852, 29-30, Άγραφα, «Το φιδόδεντρο». Ι: α9, β3, δ, δ7. ΙΙ: α, α1, β, β1, γ. ΙΙΙ: α, α2, β, γ, γ3, γ4 (ο φίλος της), ε, καταλαβαίνει ότι το έκανε η γυναίκα του και επιστρέφει στα πρόβατα του.

34. ΑΦ 969, 2-3, Βόνιτσα Ξηρομέρου, «Σταυραδέλφια». 7: α3, β10, 84, δ5, δ, 87. ΙΙ: α, α1, α2, β, γ. ΙΙΙ: α, α12, β, γ (το φίλο της), γ2, γ4, γ6, ε. IV'. α11. Ξανακερδίζει τα χρήματα του.

35. ΑΦ 1537, 27-32, Υπάτη, άτιτλο. Ι: α10, β4, γ2 (και οι δράκοι χρυσά ρόδια και κυδώνια). ΙΙ: γ8. ΙΙΙ: α, α11, γ5 (κρύβεται μόνος του), ε. IV: α, α1, β, β1. V: α, α1, α2.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

36. ΛΑ 619, (ΣΠ 92), Σμύρνη, Δυτ. Μ. Ασία, «Το φίδι». 7: α (γέρος), β3 (από τα παιδιά και το τρέφει), γ, δ3 (ο Εβραίος). ΙΙ: α, α1, β, γ. ΙΙΙ: α, α1, β, β4, ε1, ε2. IV'. α, β, β2. V: α, β, β1, και παιδιά, β10 (τον σκοτώνει).

37. ΑΦ 1599, 4-7, Απηλαδάτοι Προύσσας, ΒΔ. Μ. Ασία, «Το χρυσό δέντρο». 7: α9, β3, γ (κάθε μέρα βρίσκει μια χρυσή λίρα στην πέτρα), δ, δ1. ΙΙ: α (το θυμιάζει σαράντα μέρες και σαράντα βράδια), β, β7, γ. ΙΙΙ: α, α1, β, η συνέχεια ακαθόριστη.

38. Επιφανίου-Πετρ. Β', 165-174, Σμύρνη, Δυτ. Μ. Ασία, «Το φιδόδεντρο». Γ. α6, β (το ούτι), γ (σακούλι με λίρες κάθε φορά), δ. ΙΙ: α, α1, β, γ. ΙΙΙ: α, α1, β, γ4, δ, 86. IV'. α2, α3, β, β1, γ, γ4, 84, ε, ε4. V'. α (αφού βρίσκει στη ρίζα του σακούλι λίρες), β.

39. Πολίτης, Λ. Σύμμ. Β', 120, Σμύρνη, Δυτ. Μ. Ασία, άτιτλο. ΙΙΙ: α (δεν αναφέρεται τι στοίχημα), α1, ε1, ε2. IV'. α, α1, β. V'. α, β.

Σελ. 875
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/876.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

β. Καππαδοκία

40. ΚΜΣ, 5295-5303, Φάρασα, "Το φιδόκκο". Γ. α4, β3, γ1, 89 (διώχνουν το παιδί από το σπίτι του). ΙΙΙ: α, α5. IV'. α5, β, γ8, δ8, ε8. V'. α, β.

ΚΥΠΡΟΣ

41. ΛΦ 67, 1-8, Πάχνα Λεμεσού, "Ο γρυσοκέρας κι ο θαλασσίτης". 7: α6, β7, β 16 (ο ήρωας βάζει στοιχήματα που εκτελεί η αγελάδα και γίνεται πλούσιος). ΙΙ: α, α1, β, β6, γ. ΙΙΙ: α, α2, β, ε. IV: α, α1, β, β1, γ12, δ12, ε, ε1 1. V: Γίνεται πλούσιος χωρίς στοίχημα, β4, ξαναπαντρεύεται.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Φαίνεται ότι η συνολική κατάταξη των διηγήσεων του τύπου AT 460B απασχόλησε ιδιαίτερα τον Γ. Α. Μέγα, γι' αυτό και χρησιμοποίησε τέσσερεις διαφορετικούς τύπους για να τις κατατάξει, AT 460B, AT 460B1, AT *460B και AT *460Β1. Ωστόσο είναι προφανές ότι στο σύνολο των διηγήσεων του τύπου AT 460Β, μπορούμε να διακρίνουμε την ομάδα του AT 460B, που παρουσιάσαμε προηγουμένως, και την ομάδα του AT *460B. Σ' αυτήν περιλαμβάνονται οι διηγήσεις με εισαγωγικό θέμα το φιδόδεντρο, που παρουσιάζουν μια αξιοσημείωτη ομοιότητα, και αυτές όπου αντί για φιδόδεντρο υπάρχει το βοϊδόδεντρο.

Στην πρώτη περίπτωση, ένας νεαρός βοσκός ή ένας ακαμάτης παίζει τη φλογέρα του και εμφανίζεται ένα φιδάκι που χορεύει ευχαριστημένο. Τον καλεί να πηγαίνει κάθε μέρα κι όταν το φίδι πεθαίνει, ο νέος το θάβει στην αυλή του. Εκεί φυτρώνει ένα παράξενο δέντρο, το φιδόδεντρο, του οποίου το όνομα ξέρει μόνο το παιδί. Βάζοντας στοιχήματα για το όνομα του δέντρου ο νέος γίνεται πάμπλουτος, αλλά το μυστικό του αναγκάζεται να το πει στη γυναίκα του, που ένας Αράπης, Εβραίος κλπ. την παρασέρνει να του το μαρτυρήσει. Στο στοίχημα με τον Εβραίο, ο ήρωας χάνει την περιουσία του και ξεκινά να παρακαλέσει τον Ήλιο να βγει από τη Δύση. Στην πορεία του προς τον Ήλιο συναντά διάφορους ανθρώπους, ζώα και φυτά που του βάζουν ερωτήματα' φτάνει στο παλάτι του Ήλιου και του αποσπά την υπόσχεση ότι θα βγει από τη Δύση. Ξαναβάζει στοίχημα με τον Εβραίο και παίρνει πίσω περιουσία και γυναίκα.

Στη δεύτερη περίπτωση, αντί για το φίδι ο ήρωας έχει για βοηθό του το βόδι. Τον καταδιώκει η μητριά του και το βόδι τον τρέφει από τα κερατά του (πβλ. AT

Σελ. 876
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/877.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

51 ΙΑ, The Utile redox). Στη συνέχεια τον βοηθά να κάνει ένα βασιλικό γάμο. Όταν το βόδι ψοφάει ή το σκοτώνουν, ο ήρωας το θάβει στην αυλή του, από όπου φυτρώνει το βοϊδόδεντρο. Η συνέχεια είναι η ίδια όπως και στο φιδόδεντρο. Η βοήθεια του βοδιού παραπέμπει στον AT 51 ΙΑ, με τον οποίο υπάρχουν πολλές ομοιότητες.

Ο Μέγας υποστηρίζει ότι το θέμα του φιδόδεντρου είναι ένα από τα εισαγωγικά θέματα του AT 460B και έχει προέλθει από άλλο παραμυθιακό τύπο . Ωστόσο η ιστορία του ήρωα με το φιδόδεντρο είναι μια ιστορία μάλλον διαφορετική. Πρόκειται για τον άνθρωπο που αναζητά βοήθεια για μια συγκεκριμένη δυστυχία και απευθύνεται στον Ήλιο για μια συγκεκριμένη βοήθεια. Ο Dawkins υποστηρίζει ότι το θέμα με τα δύο στοιχήματα, όπως το ονομάζει, είναι διαφορετικό από την οδοιπορία . Στην οδοιπορία προς την τύχη ο άνθρωπος αναζητά κάτι πιο μυστηριακό και σοβαρό, ενώ στην περίπτωση του Ήλιου το θέμα γίνεται ελαφρότερο. Το θέμα των ερωτημάτων φαίνεται να μην είναι οργανικά δεμένο με την υπόλοιπη διήγηση, αλλά ο Dawkins το αποδίδει στη σύγχυση του αφηγητή, που παρασύρθηκε από την ταύτιση της αναζήτησης του Ήλιου με τη συνηθέστερη αναζήτηση της τύχης.

Ο AT *460B είναι αρκετά διαδεδομένος στον ελληνικό χώρο (41 παραλλαγές) με ομοιόμορφη διασπορά. Το φίδι ως ευεργέτης ή ως ανταπόδιδαν την ευεργεσία είναι θέμα γνωστό από τον AT 160 και AT *156B αντίστοιχα. Το θέμα του ήλιου που βγαίνει από τη Δύση θυμίζει τη διαμάχη του Ατρέα με το Θυέστη για την εξουσία. Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία ο Δίας ειδοποίησε τον Ατρέα να βάλει στοίχημα με το Θυέστη ότι την άλλη μέρα ο ήλιος θα έβγαινε από τη Δύση. Έτσι έγινε και ο Ατρέας κέρδισε την εξουσία.

1 Γ. Α. Μέγας, «Ο λόγος παρηγορητικός...», ό.η., σ. 13.

2 R M Dawkins, «The two bets: A reconstructed Greek Folktale», Λαογραφία ΙΕ' (1953), σ. 147-150.

Σελ. 877
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/878.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 878
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/879.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 461

Σελ. 879
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/880.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 880
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/881.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 461

Τα γραμμένα δεν ξεγράφονται

AT: Three Hairs from the Devil's Beard

Delarue-Tenèze: Les trois poils du diable

Grimm No 29: Der Teufel mit den drei goldenen Haaren

Grimm No 165: Der Vogel Greif

Το αραπόπουλο

Μια φορά ήτανε ένας βασιλέας και δεν έκανε παιδιά. Κάποτε εγκυώθηκε η γυναίκα του και έκανε κορίτσι. Στο σπίτι ο βασιλέας είχε ένα αραπόπουλο από μικρό. Όταν, στις τρεις ημέρες, πήγαν οι μοίρες να μοιράνουνε το μωρό, είπαν ότι όταν θα μεγαλώσει θα πάρει για άντρα της το αραπόπουλο. Ο βασιλέας όταν το άκουσε στενοχωρήθηκε και είπε: "Αδύνατο, αυτό δε θα γίνει, όταν το αραπόπουλο θα μεγαλώσει, εγώ θα το διώξω".

Εμεγάλωσε το παιδί, έγινε δεκαεφτά-δεκαοκτώ χρόνων. Το κορίτσι ήτανε δεκαπέντε. Τότε ο βασιλέας του λέει: "Πήγαινε να βρεις και συ την τύχη σου". Χαιρέτησε το αραπόπουλο και έφυγε. Στο δρόμο που πήγαινε κουρασμένο συνάντησε μια σπηλιά. Μέσα ήτανε ένας καλόγερος και έβραζε φακές. Όταν είδε το παιδί, του λέει: "Καλώς το, αλλά δεν έχω τίποτα να σου προσφέρω να ξεκουραστείς". Τον αρώτησε δε που πηγαίνει. Αυτό του λέει: "Πάω να συναντήσω τον Χριστό". Και του λέει : "Πες και για μένα ως πότε να καθίσω στην έρημο που ασκητεύω τόσα χρόνια". Τότε το παιδί ανεχώρησε. Καθώς προχωρούσε, βλέπει μακρά του ένα περιβόλι και μέσα έναν πύργο. Εκεί κατοικούσε μια κυρία πολύ πλούσια. Πήγε το παιδί, χτύπησε την πόρτα. Βγήκε η υπηρεσία και του λέει: "Τι ζητάτε;" Τότε το αραπάκι της λέει: "Να μείνω την νύχτα γιατί δεν ξέρω που να πάω". Τότε η υπηρεσία πήγε και το είπε της κυρίας της. Αυτή όταν το άκουσε, διέταξε να ανεβεί απάνω. Τότε τον ρώτησε που πηγαίνει. Της λέει: "Πηγαίνω να βρω τον Χριστό". Τότε αυτή του λέει: "Πες του και για μένα να μη μου δίνει άλλα πλούτη". Του έβαλε έφαγε, τον έλουσαν και τον έντυσαν. Το πρωί έφυγε.

Καθώς προχωρούσε, βλέπει πέρα στην αμμουδιά έναν άντρα. Προχώρησε, τον πλησίασε, τον χαιρέτησε και ο κύριος του λέει: "Πού πηγαίνεις παιδί μου;" Τότε το αραπόπουλο του λέει: "Πηγαίνω να βρω το Χριστό". "Μα εγώ είμαι ο Χριστός". Αμέσως άνοιξε μια γουβίτσα, πήρε τη λάσπη, τον ράντισε και τον έκανε

Σελ. 881
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/882.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

λευκό-λευκό και ωραίο σαν άγγελο. Του άφησε όμως μια μαύρη ταινία στο σώμα του που έγραφε: "Τα γραμμένα δε γίνονται άγραφα". Τότε το παιδί του λέει: "Πέρασα από έναν καλόγηρον και μου είπε ότι ως ποτέ θα τιμωρείται στην έρημο;" Τότε ο Χριστός του λέει: "Τόσα χρόνια όσες φακές είχε και δεν σου έδωσε". Του είπε και για την κυρία. "Αυτής", είπε ο Χριστός, "θα της δίνω δεκαπλάσια απ' όσα δίνει". Τότε το αραπόπουλο χαρούμενο ανεχώρησε. Πήγε στην κυρία, το είπε, πήγε και στον καλόγερο και μετά στην πατρίδα του. Πλούσιο όπως ήτανε, πήγε στο πιο όμορφο ξενοδοχείο και κάθησε. Όπως καθότανε μια μέρα, κάτω στο κέντρο καθότανε σ' ένα τραπέζι ο βασιλέας με την κόρη του. Όταν αυτή είδε το αραπόπουλο το αγάπησε πολύ. Την άλλη μέρα ξαναπήγε με το βασιλέα εκεί. Τότε ο βασιλέας του έστειλε ένα γλυκό. Αυτός το εδέχτηκε. Ύστερα τον κάλεσε στο τραπέζι του. Κάθησαν αρκετή ώρα μαζί και ο βασιλέας του λέει: "Αύριο να 'ρθεις σπίτι μου να φάμε ένα γεύμα". Έτσι και έγινε. Την κόρη του βασιλέα την είχανε ζητήσει πολλοί πρίγκιπες και βασιλόπουλα. Αλλά αυτή ήθελε το αραπόπουλο. Τότε ο βασιλέας του πρότεινε να γίνει γαμπρός του και αυτός δέχτηκε. Και μετά τη στέψη, όλοι οι συμπεθέροι έλεγε ο καθένας το δικό του. Ο βασιλέας είπε: "Τα γραμμένα να που' δε γίνονται άγραφα. Για κοιτάξτε η κόρη μου τι άγγελο πήρε. Όχι, θα έπαιρνε τον αράπη όπως είπαν οι μοίρες". Τότε ο γαμπρός γδύθηκε και έδειξε το σώμα του. "Να, διαβάστε: τα γραμμένα δε γίνονται άγραφα" και είπε όλη του την ιστορία. Και ζήσαν αυτοί καλά και μεις καλύτερα.

ΛΦ 1129. Παραλλαγή που συλλέχτηκε από την Νόση Παναγιώτα, το 1960, στον Πόρο Τροιζηνίας.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Εισαγωγή

α.' Ο ήρωας είναι ένα αραπάκι" α1: ο ήρωας είναι κάποιος άλλος" α2: για τον οποίον προέβλεψαν οι Μοίρες· α3: άλλος" α4: ότι όταν μεγαλώσει θα παντρευτεί την κόρη του βασιλιά" α5: θα παντρευτεί την κόρη ενός πλούσιου" α6: που τον έχει υιοθετήσει" α7: του οποίου είναι υπηρέτης" α8." άλλο.

β: Ο ήρωας φεύγει" β1: σταλμένος από τον πατέρα της κόρης" β2: σταλμένος από άλλον β3: με δικιά του πρωτοβουλία· β4: να βρει τον Ήλιο" β5: τον Χριστό"

Σελ. 882
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/883.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

β6: τον θεό" β7: την τύχη του' β8: κάποιον άλλον β9: να ρωτήσει αν ό,τι γράφει δεν ξεγραφεί' β10: ποιον θα παντρευτεί η κόρη· β11: άλλο.

ΙΙ. Οι ερωτήσεις

α: Ο ήρωας συναντά στο δρόμο του διάφορους που του παραγγέλουν να ρωτήσει για λογαριασμό τους" α1: τι να κάνει ο παράλυτος για να μην είναι πια σ' αυτήν την κατάσταση' α2." ως πότε ο καλόγερος θα ασκητεύει' α3." ως πότε θα έχει πλούτη η πλούσια γυναίκα' α4 γιατί δεν έχει πλούτη η τσιγκούνα γυναίκα' α5: τι πρέπει να κάνει ο τυφλός για να βρει το φως του' α6: ως πότε ο(οι) άνθρωπος(οι) θα είναι βυθισμένος(οι) στη λάσπη· "7: άλλο.

ΙΙΙ. Η επιτυχία

α: Ο ήρωας βρίσκει τελικά αυτόν που αναζητά' α1: κάποιον άλλον α2: που τον διαβεβαιώνει ότι τα γραμμένα δεν ξεγράφονται' α3: που του λέει ότι θα παντρευτεί την κόρη· α4: που του δίνει τις απαντήσεις στα ερωτήματα που του είχαν υποβάλει' α5: άλλο.

β: Έχοντας εκπληρώσει την αποστολή του, ο ήρωας μεταφέρει τις απαντήσεις σε όσους συνάντησε στον πηγαιμό' β1: ο παράλυτος πρέπει να νιφτεί' β2: ο ασκητής που ήταν αφιλόξενος, θα συνεχίσει να ασκητεύει' β3: όσα χρήματα θα δίνει η γενναιόδωρη γυναίκα τόσο περισσότερα θα έχει' β4: η τσιγκούνα γυναίκα που δε δίνει χρήματα, δεν θα έχει' β5: ο τυφλός θα βρει το φως του, αν πλύνει τα μάτια του σε μια πηγή· β6: ο(οι) βυθισμένος(οι) στο βούρκο βλαστημά(ούν) και βουλιάζει(ουν)· β7: άλλο.

IV. Το αίσιο τέλος

α: Ο ήρωας γίνεται άσπρος' α1: καθώς πλένει τον τυφλό' α2: πλένει τον παράλυτο' α3: πλένει εκείνους που ήταν χωμένοι μέσα στη λάσπη' α4: άλλο' α5: είναι πλούσιος' α6: η πλούσια γυναίκα του έδωσε χρήματα' α7: άλλο.

β: Επιστρέφει στον τόπο του' β1: δεν τον αναγνωρίζουν β2: ανοίγει ένα μαγαζί' β3: άλλο' β4: τον ερωτεύεται η κόρη· β5: άλλο.

γ: Παντρεύεται την κόρη' γ1: αποκαλύπτεται η ταυτότητα του' γ2: επιβεβαιώνεται ότι τα γραμμένα δε γίνονται άγραφα' γ3: άλλο.

Σελ. 883
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/884.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 3176, 53-56, Ανατολικό Ξεροβούνι Δωδώνης, "Όσα γράφ' δεν τα ξεγράφ'". Ι: α, α2, α4, α7, β, β1, β5, β9. ΙΙ: α, α5. ΙΙΙ: α, α2, α4, α5 (του λέει πως θα ασπρίσει). IV'. α, β, β1, β4γ, γ1.

2. ΛΦ 16, "Τα άσπρα μαύρα γίνονται, τα γραπτά δεν ξεγράφονται". 7: α, α4, β, β1, β5. ΙΙ: α, α4 (με το πλύσιμο), β2, β5 (σαν άγνωστος έμπορας προκαλεί το ενδιαφέρον του θετού πατέρα του), γ1, γ.

3. ΛΦ 22, 7-10, Λεπιανά Άρτας, "Τα άσπρα μαύρα γίνονται, τα γραπτά δεν ξεγράφονται". 7: α, α (ένας πονόψυχος άνθρωπος), β, β1, β5 (του δίνει ένα γράμμα να του το παραδώσει). ΙΙΙ: α, α2 (γράφει σ' ένα γράμμα για τον πατέρα του παιδιού "τα μαύρα άσπρα γίνονται, τα γραπτά δεν ξεγράφονται"). IV'. α, α5 α7 (πηγαίνει σ' ένα χάνι όπου τον περνούν για άλλον και του δίνουν τα πράγματα που είχε αφήσει ο άλλος), β, β1, β2, β5 (οι θετοί γονείς του το καλούν σε τραπέζι), γ1 (δείχνει το γράμμα), γ2, γ.

4. ΛΦ 240, 5-7, Περάνθη Άρτας, "Του ήλιου το παλάτι" (βλ. Λαογρ. ΙΕ', 13, σημ. 4). 7: α, α3 (μια μάγισσα), α4, α7, β, β1, β 10. ΙΙ: α, α1, α3, α4 (ο καθένας από τους τρεις του δείχνει όσο δρόμο ήξερε). ΙΙΙ: α, α3, α4, β, β5, β3, β1. IV: α5, α6, α, α2, β, γ.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

5. ΛΑ 1247, (ΣΜ 77), 23-25, Ελευθερούπολη Παγγαίου, άτιτλο. 7: α, α8 (που ήθελε τη βασιλοπούλα) β, β1, β6, β9. ΙΙΙ: β, β7 (η γυναίκα που είναι χωμένη στη λάσπη δε λέει τη σωστή φράση για να βγει και χώνεται πιο βαθιά, εκείνη που μοίραζε το φαγητό θα γίνει πιο πλούσια). IV'. α5, α6, γ, γ2 (λείπει το επεισόδιο του πως έγινε άσπρος).

6. ΛΦ 1501, 1-5, Ζάρκο Λαρίσης, "Τα γραμμένα δεν ξεγράφονται". 7: α, α2, α5, α6, β, β2 (από τους γονείς της κόρης), β5. ΙΙ: α, α5, α3. ΙΙΙ: α, α2, α4, β, β5, β3. IV'. α, α1 (μπήκε στο ποτάμι που πλύθηκε ο τυφλός, ξέχασε όμως να βγάλει το κιμέρι με τις λίρες από τη μέση του κι εκεί έμεινε μαύρος), β, β1, β5 (οι γονείς της κόρης τον θέλουν για γαμπρό τους κι εκείνος δέχεται), γ1 (δείχνει το σημάδι εκεί που είχε δεμένο το ζωνάρι του), γ2, γ.

Ι. Χατζηγάκης, 120-121, "Η Μοίρα, ό,τι γράφει δεν ξεγράφει". Γ. α, α2, α4, α7, β1 1 (ο βασιλιάς βάζει να τον σκοτώσουν αλλά τον λυπούνται και φέρνουν τα μάτια ενός σκύλου). ΙΙΙ: α1 (μια γυναίκα). IV'. α, α4 (ακολουθώντας τις συμβουλές της γυναίκας), α5, γ, γ1, γ2.

Σελ. 884
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 865
    34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT *460B