Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Μπρούσκου, Αίγλη
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:34
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1999
 
Σελίδες:975
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τρίτο τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών του Γ. Α. Μέγα. Υπενθυμίζουμε ότι από το Αρχείο του Γεωργίου Α. Μέγα έχουν ήδη δημοσιευτεί δύο τόμοι. Ο πρώτος, που είναι και ο μόνος που πρόλαβε να δημοσιεύσει ο ίδιος ο συντάκτης του καταλόγου, περιέχει τους Μύθους Ζώων (AT 1-299) . Ο δεύτερος (δημοσίευμα του ΙΑΕΝ αρ. 23), που αποτελεί στην ουσία μία πρόταση επεξεργασίας του καταλόγου του Μέγα, περιλαμβάνει τους παραμυθιακούς τύπους AT 700-749 που αντιπροσωπεύουν το τελευταίο μέρος των Μαγικών Παραμυθιών. Ο παρών τρίτος τόμος περιέχει, πάντα σε αναφορά με τη διεθνή κατάταξη των Aarne-Thompson , τις ελληνικές παραλλαγές των παραμυθιακών τύπων AT 300-499, τύπων που καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος από αυτά που ονομάζουμε Μαγικά Παραμύθια (AT 300-749).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 24.63 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 97-116 από: 982
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/97.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 302A*

Σελ. 97
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/98.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 98
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/99.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 302A*

Η αγριογούρουνα

Ο τύπος αυτός αποτελείται μόνον από δύο ελληνικές παραλλαγές, περασμένες στο Διεθνή Κατάλογο. Υπάρχουν ωστόσο στον ανέκδοτο κατάλογο του Μέγα δέκα παραλλαγές επαναληπτικού χαρακτήρα απ' όλη την ελληνική επικράτεια. Οι πέντε απ' αυτές περιλήφθηκαν εδώ στον κατάλογο παραλλαγών του AT 302 (βλ. αρ. παρ. 1, 12, 48, 73 και 75). Το κυριότερο οικοτυπικό χαρακτηριστικό τους είναι η πάλη του ήρωα με την αγριογούρουνα που μέσα στην κοιλιά της κρύβει τα τρία περιστέρια όπου βρίσκεται η δύναμη του Αράπη. Νικώντας ο ήρωας την αγριογούρουνα, ο εχθρός του σκάει, κι έτσι ελευθερώνει τη βασιλοπούλα και την κάνει γυναίκα του.

Το παλικάρι φεύγει για να ελευθερώσει μια νέα, συχνά την αδελφή του ή κάποια κόρη που την ερωτεύεται αντικρίζονττας την εικόνα της· ο δεσμοφύλακας της είναι δράκος (Αράπης, ο Τρισκατάρατος, ο μισός άνθρωπος). Ο ήρωας μαθαίνει, όταν επιτέλους ανακαλύψει τη νέα, που βρίσκεται κρυμμένη η δύναμη του δράκου. Ο νέος θα παντρευτεί την κόρη του βασιλιά, αφού πρώτα σκοτώσει τη γουρούνα. Κατά την πάλη, το κουράγιο για να μπορέσει ν' αντέξει και να νικήσει το παίρνει από την ερωτική απόλαυση της κόρης του παπά, την οποία όμως δεν την παντρεύεται στο τέλος .

Ο τύπος αυτός εμφανίζεται ως επεισόδιο σε άλλα παραμύθια (AT 300, AT 301B κ.λπ.).

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ 1. Hahn, 2, 64, 1, 259, Νεγάδες Ζαγορίων.

1. Γ. Α. Μέγας, "Καλλιμάχου και Χρυσορρόης υπόθεσις", Λαογραφία ΚΕ', σ. 242, σημ. 2.

Σελ. 99
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/100.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΘΡΑΚΗ

2. ΛΑ 301Β, 8, Αίνος (σημ. Τουρκία), «Το περήφανο βασιλόπουλο κι ο δοντάς».

3. ΛΑ 301Β, 9, Αίνος (σημ. Τουρκία), «Τα θαύματα του μικρού αδερφού».

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

4. Hahn, 2, 22, 215, Σύρος.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

5. ΛΑ 531, 2, Κορινθία, «Το βασιλόπουλο κι ο Αράπης».

Σελ. 100
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/101.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 303

Σελ. 101
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/102.gif&w=600&h=915 34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 102
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/103.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 303

Τα Δίδυμα

AT: The Twins or Blood-Brothers

Delarue-Tenèze: Le roi des poissons ou La bête à sept têtes

Grimm No 60: Die zwei Brüder

Grimm No 85: Die Goldkinder

Το χρυσόψαρο

Μια φορά χι έναν καιρό ήταν ένα αντρόγυνο και δεν είχαν παιδιά. Αυτός πήγαινε κάθε ημέρα και ψάρευε και με τα ψάρια που έπιανε ζούσε τη γυναίκα του. Μια μέρα, εκεί που ψάρευε, έπιασε ένα χρυσό ψάρι. Το ψάρι τον παρακάλεσε να το απολύσει και ό,τι καλό θα ζητούσε από το ψάρι θα του το έκανε. Αυτός πήγε στην γυναίκα του και την είπε πως έπιασε ένα χρυσό ψάρι και το απόλυσε. Αυτή μόλις άκουσε του είπε: "Αχ! μωρέ άντρα, τι βλάκας που είσαι, άλλη φορά αν το ξαναπιάσεις να το φέρεις εδώ". Σηκώθηκε κι αυτός και πήγε και το φώναξε: "Χρυσόψαρο, που είσαι;" Αυτό βγήκε και το έπιασε. Τότε του είπε πως η γυναίκα του του έδωσε εντολή να το πιάσει κι αν δεν το πιάσει, θα σκοτωθεί. Και τότε το ψάρι του είπε: "Αφού επιμένει η γυναίκα σ', άκουσε τι θα σου πω. Να με κόψεις σε οκτώ κομμάτια. Δύο θα φάει η γυναίκα σ', δύο η φοράδα, δύο η σκύλα και δύο να τα θάψεις έξω από την πόρτα". Έτσι κι έγινε. Μετά κάμποσο καιρό γέννησε η σκύλα δύο σκυλάκια, η φοράδα δύο αλογάκια και η γυναίκα τ' δύο παιδάκια και στο μέρος που έθαψε τα δύο κομμάτια φύτρωσαν δύο κυπαρίσσια.

Σιγά-σιγά τα παιδιά μεγάλωσαν αρκετά' το μεγαλύτερο παιδί απεφάσισε να ξενιτευθεί να γνωρίσει κι άλλες χώρες παρά πέρα. Η μάνα τ' και πατέρας του είπαν: "Κάτσε καλέ μ', κάτσε χαμνέ μ', εμείς είδαμε και πάθαμε να δούμε παιδιά, δύο αδελφάκια είσαστε, καθήστε, καλά είσαστε και δω". Αλλά το παιδί δεν έπαιρνε από λόγια και οι γονείς αφού έβλεπαν πως τίποτε δεν γινόταν τ' άφησαν να κάνει ό,τι θέλει. Αυτό ετοιμάστηκε, πήρε από κοντά του το άλογο, το σκυλάκι και λίγα τρόφιμα και ξεκίνησε. Και τους είπε πριν φύγει: "Εάν το κυπαρίσσι είναι δροσερό, δεν έχετε να φοβηθείτε τίποτα για την ζωή μου, εάν όμως το κυπαρίσσι μαραθεί, τότε θα κινδυνεύω". Χαιρέτησε τους γονείς του και τον αδερφό του και έφυγε.

Αφού βάδισε αρκετές μέρες και νύχτες, έφθασε σ ένα χωριουδάκι. Εκεί είδε μια καλύβα. Κατέβηκε λοιπόν από το άλογο του και χτύπησε την πόρτα. Τότε του

Σελ. 103
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/104.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

άνοιξε μια γριούλα. "Καλησπέρα γριούλα", της είπε. "Βρε, καλώς το παλικάρι!" Τη ρώτησε εάν έχει μέρος να μείνει το βράδυ. Αυτή τον δέχτηκε με μεγάλη χαρά. 'ΐστερα ζήτησε λίγο νερό. "Αχ! παιδάκι μου δεν θα έχω νερό, αλλά θα πάω να ζητήσω από καμιά γειτόνισσα". Το παιδί την ρώτησε για ποιο λόγο αναστέναξε. Αυτή του είπε: "Αχ! παλικάρι μου, μια φορά το μήνα παίρνουμε νερό γιατί το φυλάει ένας δράκος και κάθε φορά που παίρνουμε νερό τρώγει κι ένα κορίτσι. Αύριο είναι η σειρά της βασιλοπούλας". Τότε το παιδί είπε να τον ξυπνήσει πολύ πρωί, "να δω πως θα πηγαίνουν τη βασιλοπούλα". "Τι να κάνεις, παιδάκι μου, να πας εκεί; ούτε να δω θέλω ούτε να ακούσω τέτοια πράγματα". Αλλά το παιδί την είπε "όχι, θα πάμε" και πήγαν πρωί-πρωί. Δεν πέρασε κάμποση ώρα και είδαν να έρχεται η άμαξα του βασιλιά και μέσα να κάθεται η βασιλοπούλα στολισμένη. Όλοι δέρνονταν και χτυπιόντουσαν για τον άδικο χαμό της. Μόλις πλησίασαν, παρουσιάστηκε το παιδί και τους είπε να φύγουν όλοι και να μείνει μόνον η βασιλοπούλα. Τότε ο βασιλιάς του είπε: "Φύγε, παλικάρι μ', να μη φάει δύο το άγριο θηρίο". Τότε το παιδί είπε στη βασιλοπούλα ότι θα κοιμηθεί γιατί νύσταζε κι αν έρθει το θηρίο να τον ξυπνήσει. Σε λίγο φάνηκε να έρχεται το θηρίο. Όλος ο τόπος έτριξε, η γη αναταράχτηκε και ακούστηκε ένας δυνατός κρότος. Η βασιλοπούλα έβαλε τα κλάματα και εκεί που έκλαιγε τα δάκρυα έπεσαν πάνω στο παλικάρι και το ξύπνησε. Αμέσως πετάχτηκε και την είπε: "Γιατί στέκεσαι και δεν με ξυπνάς", αλλά αυτή από το φόβο της δεν μίλησε καθόλου. Χωρίς να χάσει καιρό, έβγαλε το σπαθί και πάλεψε με το θηρίο, το νίκησε και το σκότωσε. Από τότε το νερό έμεινε. Το θεριό είχε εννέα γλώσσες, τις οκτώ τις κράτησε το παιδί και μίαν την έδωσε στη βασιλοπούλα. Η βασιλοπούλα για να τον γνωρίζει του έβαλε μια δαχτυλιά αίμα στην πλάτη. Το παιδί έφυγε και πήγε στη γριά και η βασιλοπούλα ξεκίνησε για το σπίτι της.

Στο δρόμο που πήγαινε, βρήκε έναν αράπη που την ρώτησε ποιος τη γλίτωσε. Αυτή του είπε πως ένα άγνωστο παιδί τη γλίτωσε από το θεριό και του έδειξε τη γλώσσα που είχε. Αυτός την ξεγέλασε και πήρε τη γλώσσα και τη φοβέρισε.' "Να πεις τον πατέρα σου πως σε γλίτωσα εγώ, ο αράπης, αν δεν το πεις θα σε φάω". Αυτή πήγε στο σπίτι της και οι γονείς της μόλις την είδανε άρχισαν να τη φιλούν και να γλεντούν για το αναπάντεχο καλό. Τη ρώτησαν ποιος τη γλίτωσε κι αυτή από τον φόβο της είπε πως τη γλίτωσε ο αράπης. Ο βασιλιάς είπε πως θα τον κάνει γαμπρό. Άρχισαν να ετοιμάζουν όλα για τον γάμο. Αλλά η βασιλοπούλα παρακάλεσε τον πατέρα της να καλέσει όλους τους ανθρώπους στο γάμο, ακόμη να πάρουν μαζί τους και τις γάτες και τα σκυλιά. Κι ο βασιλιάς έκανε ό,τι του είπε η κόρη του, δεν τη χάλασε το χατίρι της. Την Κυριακή έγινε ο γάμος και πήγανε όλοι στο γάμο. Η βασιλοπούλα ήταν πολύ στενοχωρημένη και περίμενε να 'ρθει το παιδί που τη γλίτωσε. Αυτό όμως δεν ήρθε, έστειλε μόνο τη γριά και την είπε να τρώγει μία μπουκιά και μία να βάζει στην τσέπη της γι' αυτόν, κι αν τυχόν και τη ρωτήσουν γιατί το κάνει αυτό να πει πως στο σπίτι της έχει ένα γατάκι. Πράγματι πήγε η γριά κι έκανε όπως της είπε, μία μπουκιά έτρωγε και μία έβαζε στην

Σελ. 104
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/105.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

τσέπη. Οι σκοποί την είδανε κι αμέσως είπανε το βασιλιά. Τότε πήγε ο βασιλιάς και τη ρώτησε γιατί το κάνει αυτό. Η γριά του είπε: "Αχ! βασιλιά μ', έχω μια γατούλα στο σπίτι". "Δεν σας είπαμε να τα φέρετε όλα εδώ;" Αυτή πήγε και είπε στο παιδί αυτό και αυτό συμβαίνει. Το παιδί της είπε να πει στο βασιλιά ότι έχω ένα παιδί και δεν έρχεται έτσι, αλλά με όργανα και βιολιά. Η γριά τα είπε στο βασιλιά. Αμέσως σηκώθηκε ο βασιλιάς και πήγε με τη μουσική για να πάρει το παιδί. Μόλις τον είδε η βασιλοπούλα, κρεμάστηκε στο λαιμό του πατέρα της και του είπε: "Πατέρα, αυτός με γλίτωσε από το θεριό". Ο αράπης ισχυριζόταν πως αυτός τη γλίτωσε. Το παιδί μόλις το κερασανε, ζήτησε να δει τον γαμπρό. Μόλις είδε τον αράπη, τον ευχήθηκε και τον ρώτησε: "Πόσες γλώσσες είχε το θεριό;" και αυτός του είπε πως είχεν εννέα. Του είπε τότε να τις μετρήσει. Ο αράπης άρχισε να μετρά τη μια γλώσσα" την έβαζε τη γλώσσα στην τσέπη του, την έβγαζε και τις μέτρησε εννέα. Το παιδί όμως του είπε: "Αν είσαι, βγάλ' τες εδώ όλες να τις δούμε". Το παιδί έβγαλε τις οκτώ γλώσσες και ο αράπης είχε μόνο μία. Τότε ο βασιλιάς τους είπε να παλέψουν κι όποιος θα νικήσει θα πάρει τη βασιλοπούλα. Πάλεψαν και νίκησε το παιδί, τον δε αράπη τον πέταξε κάτω. Η βασιλοπούλα είπε τότε πως το παιδί τη γλίτωσε κι όχι ο αράπης, επειδή όμως τη φοβέρισε, γι' αυτό είπε αυτά. Έπειτα έγινε ο γάμος και παντρεύτηκε η βασιλοπούλα με το παιδί. Αφού πέρασε μια βδομάδα το παιδί θέλησε να κυνηγήσει. Η βασιλοπούλα όμως τον παρακάλεσε να μην πάει γιατί μόλις παντρευτήκανε δεν ήταν σωστό να φύγει. Αυτός όμως επέμεινε και ο βασιλιάς του έδωσε την άδεια και του είπε να μην περάσει από ένα δρόμο γιατί ήταν μια μάγισσα και θα τον μάγευε. Αυτός ξεκίνησε και πήγε κατευθείαν εκεί. Εκεί μόλις πήγε δεν πρόφθασε να δει τίποτε και η μάγισσα τον μάγεψε αυτόν και το άλογο του καθώς και το σκυλάκι. Ας αφήσουμε αυτόν και τη βασιλοπούλα κι ας πάμε στο σπίτι του παιδιού. Μόλις έγινε το κακό, το κυπαρίσσι μαράθηκε. Μόλις το είδε η μάνα του, έβγαλε μια φωνή: "Αχ! άντρα μου, πάει το παιδάκι μας". Άρχισε στο σπίτι η ανησυχία. Το άλλο όμως παιδί πήρε την απόφαση να πάει να βρει τον αδελφό του και είπε στη μάνα του'. "Μην ανησυχείς, εγώ θα τον βρω". Η μάνα του όμως δεν τον άφηνε γιατί δεν είχε και άλλο, ένα της έμενε για στήριγμα στα γεράματα. Αυτός όμως δεν άκουσε κανένα και ξεκίνησε αφού πήρε την ευχή των γονέων του. Ξέχασα να πω πως το παιδί ήταν παρόμοιο με τον αδελφό του. Ακολούθησε κι αυτός τον δρόμο του αδελφού του κι έφθασε στο σπίτι της γριάς. Μόλις τον είδε η γριά του είπε. "Πού είσαι, παιδάκι μου; Ο βασιλιάς με τη γυναίκα σου ανησυχούν τόσον καιρό". Το παιδί τότε κατάλαβε πως εδώ ζούσε ο αδελφός του. "Γιαγιά, δεν πάμε μαζί στο παλάτι; γιατί θα μ' αρχίσουν τις φωνές και να με δικαιολογήσεις σαν γριά που 'σαι". Μόλις πήγανε, τον αγκάλιασε η βασιλοπούλα κι έκλαιγε από τη χαρά της: "Αχ! αντρούλη μου, που είσαι τόσον καιρό;" Το παιδί άνοιγε συζητήσεις για να καταλάβει που ήταν ο αδελφός του. Αυτοί του 'λεγαν πως φοβήθηκαν μήπως πήγε στο δρόμο που ήταν η μάγισσα. Τότε αυτός κατάλαβε πως η μάγισσα θα τον είχε μαγέψει. Το βράδυ, μόλις πέσανε να κοιμηθούν, το παιδί είπε στη γυναίκα του

Σελ. 105
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/106.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

πως ήταν κουρασμένος γιατί σκεφτόταν πως ήταν η γυναίκα του αδελφού. Την άλλη ημέρα είπε το παιδί: "θα πάω ακόμη σήμερα για κυνήγι κι έπειτα δεν πάω άλλη φορά". Η βασιλοπούλα όμως ήταν αρκετά στενοχωρημένη. Και του είπε να μην περάσει από το δρόμο της μάγισσας. Αυτός πήγε αμέσως εκεί και είπε στο σκυλάκι και στο άλογο να ριχθούν στη μάγισσα και να την ξεσχίσουν. Κι έτσι κι έγινε. Μόλις έφθασε, χύθηκε κατά απάνω στη μάγισσα και την άρπαξε από τα μαλλιά. Αυτή αφού κινδύνευε του είπε: "Χάρισε μου την ζωή και θα σου πω πως να τους αναστήσεις όλους μαζί και τον αδελφό σου". Του είπε: "Πάρε αυτή τη βεργούλα και χτύπα από τρεις φορές τον καθένα και θα ανασταίνεται". Κι αμέσως χτύπησε πρώτα τον αδελφό του, το άλογο, το σκυλάκι και όλους τους άλλους που βρισκότανε εκεί. Όλοι με μιας αναστήθηκαν. Τη στιγμή αυτή στο σπίτι το κυπαρίσσι άνθισε και η μάνα μόλις το είδε χάρηκε. Τότε τα δύο αδέλφια πήγανε στο βασιλιά, πήρανε τη βασιλοπούλα και την πήγανε στη μάνα τους. Κι έτσι ζήσανε αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα.

ΑΦ 1394 Παραλλαγή που συλλέχτηκε από την ΑνΟούλα Πρεκατέ, στο Μέγα Κεφαλόβρυσο Τρικάλων. Της το διηγήθηκε η γιαγιά της, 70 ετών, το 1958.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. // γέννηση των διδνμων

α: Ένας ψαράς' α2 : ένας βασιλιάς· α3: άλλος.

β: Πιάνει στο δίχτυ του ένα χρυσό ψάρι' β1: ένα μικρό ψάρι' β2 : ένα μεγάλο ψάρι' β3: συναντά μια μάγισσα' β4 : άλλον β5: που του δίνει ένα μήλο' β6: άλλο.

γ: Ξαναρίχνει το ψάρι στη θάλασσα' γ1: το ψάρι υπόσχεται να εκπληρώσει κάποια επιθυμία' γ2: πιάνει πολλά ψάρια' γ3: μετά από προτροπή της γυναίκας του ξαναπιάνει το ψάρι' γ4: μοιράζει το ψάρι' γ5: το μήλο' γ6: στη γυναίκα του, τη φοράδα και τη σκύλα.

δ: Η γυναίκα θα γεννήσει δίδυμα' δ1: η φοράδα θα γεννήσει δύο αλογάκια' δ2: η σκύλα θα γεννήσει δύο σκυλάκια' δ3: θάβει τα υπόλοιπα κομμάτια κι εκεί θα φυτρώσουν δύο κυπαρίσσια' δ4: τα παιδιά είναι υιοθετημένα' S5: γεννιούνται με κάποιον άλλο μαγικό τρόπο' δ6: άλλο.

Σελ. 106
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/107.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΙΙ. Τα σημάδια ζωής και ο αποχ<ορισμός τιον αδελφών

α: Πριν την αναχώρηση ορίζεται σημάδι ζωής' α1: το κυπαρίσσι που θα μαραθεί' α2: το μαχαίρι που θα σκουριάσει' α2: το δαχτυλίδι, που σφίγγει' α4: άλλο.

β: Ο ένας αδελφός φεύγει μόνος του, αφήνοντας πίσω το δίδυμο αδελφό του' β1: με ένα (ή δύο) από τα δίδυμα ζώα' β2: τα δύο αδέλφια φεύγουν μαζί, αλλά ακολουθούν διαφορετικούς δρόμους· β3: ο καθένας παίρνει τα ζώα του.

ΙΙΙ. Η σωτηρία της βασιλοπούλας (βλ. AT 300)

α: Ο πρώτος αδελφός βρίσκει ένα σταυροδρόμι' α2: ένα παλάτι' α3: μια γριά που του λέει πως δεν έχουν νερό.

β: Η βασιλοπούλα προσφέρεται στο θεριό' β1.' με τα εφτά ή εννιά κεφάλια' β; που κρατούσε το νερό.

γ: Ο πρώτος αδελφός σκοτώνει το θεριό' γ1: παίρνει όλες του τις γλώσσες γ2: παίρνει τις γλώσσες και δίνει τη μία στη βασιλοπούλα' γ3: η βασιλοπούλα του δίνει ένα σημάδι αναγνώρισης.

IV. Ο ψεντικος ήρωας ξεσκεπάζεται και ο ήρωας παντρεύεται τη βασιλόπουλα

α: Ένας αράπης' α1: ένας γύφτος' α2: άλλος' α3: παίρνει τα κεφάλια του θεριού' α4: παίρνει τις γλώσσες του θεριού' α5: κλέβει τη γλώσσα του θεριού που είχε η βασιλοπούλα.

β: Παρουσιάζεται ως σωτήρας της βασιλοπούλας β1: ετοιμάζεται γάμος της βασιλοπούλας με τον ψεύτικο ήρωα.

γ: Ο πρώτος αδελφός πηγαίνει ή τον καλούν στο παλάτι, όπου ξεσκεπάζει τον ψεύτικο ήρωα' γ1: δείχνοντας τις γλώσσες· γ2: δείχνοντας τα σημεία αναγνώρισης' γ3: ο βασιλιάς διατάζει τον αδελφό και τον ψεύτικο ήρωα να παλέψουν γ4: ο πρώτος αδελφός νικάει' γ5: κερδίζει σε όλες τις δοκιμασίες που του επιβάλλουν γ6: ο ψεύτικος ήρωας θανατώνεται.

δ: Γίνεται ο γάμος του πρώτου αδελφού με τη βασιλοπούλα.

V. Το μαρμάρωμα

α: Ο πρώτος αδελφός πηγαίνει για κυνήγι' α1: παρακούει τις οδηγίες της βασιλοπούλας α2: άλλο.

β: Συναντά μια μάγισσα ή μια γριά που τον μαρμαρο'ινε1' β1: μαρμαρώνει το(α) ζώο(α) του' β2: τον μαρμαρώνει κάποιο άλλο πρόσωπο.

VI. Η αναζήτηση και η λύτρωση

α: Ο δεύτερος (ή κι ο τρίτος) αδελφός ξεκινά(ούν) να αναζητήσει(ουν) τον

Σελ. 107
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/108.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

πρώτο· α1: ειδοποιημένος από το σημάδι ζωής' α2: λόγω ομοιότητας, η βασιλοπούλα νομίζει ότι είναι ο άντρας της· α3: κοιμάται με τη γυναίκα του αδελφού του' α4: βάζει ένα σπαθί ανάμεσα τους' α5: της λέει ότι είναι κουρασμένος' α6: άλλο.

β: Ο δεύτερος αδελφός αναγκάζει τη μάγισσα να ξεμαρμαρώσει τον αδελφό του' β1: και τα υπόλοιπα θύματα· β2: τον βοηθούν τα ζώα του· β: έχει άλλη βοήθεια' β4: σκοτώνει τη μάγισσα.

γ: Τα σημάδια ζωής ξαναγίνονται φυσιολογικά.

δ: Τα αδέρφια χωρίζουν και φεύγουν ο καθένας σπίτι του' δ1: παίρνουν τη βασιλοπούλα και την πηγαίνουν στους γονείς τους' δ2: ζουν ευτυχισμένοι με τις γυναίκες τους' δ3: γυρίζουν μαζί σπίτι τους.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΙΙΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 303, 5, Θεσπρωτία, "Ο ψαράς και τα τρία βασιλόπουλα". Ι: α, β (το βασιλιά των ψαριών), γ4, δ (στη βασίλισσα που θα γεννήσει τρία παιδιά). ΙΙ: α, α4 (τρεις βρύσες), β. V'. β. VI'. α, αϊ και συναντά τη μάγισσα που τον μεταμορφώνει σε λιοντάρι για να φυλάει το μάρμαρο του αδερφού του.

2. ΛΑ 1260, (ΣΜ 90), 75-75, Κόνιτσα, "Τα τρία κυπαρίσσια". ΙΙ: α, α1. V'.

τα δύο αδέρφια πίνοντας από το ρακί που τους δίνει μια γριά μαρμαρώνονται. VI'. α (ο τρίτος), α1, β4 και ρίχνει τη χολή της σ' ένα καζάνι και μ' αυτό το ζωμό ανασταίνει τ' αδέρφια του.

3. ΛΑ 1295, (ΣΜ 125), 388-389, Ζαγόρια, "Το ταξίδι των τριών παιδιών". ΙΙ: α3 (αφήνουν στο δίστρατο τα δαχτυλίδια τους), β2 (τα δύο αδέρφια παίρνουν το δρόμο "που δε γυρνά" και μαρμαρώνουν). VI'. α (ο τρίτος, με τη βοήθεια τριών γριών, ταΐζει τα μελίσσια και τα λιοντάρια που τον βοηθούν να κάνει τα ζητήματα της Ωραίας του τόπου και με το αθάνατο νερό που της ζητάει ξεμαρμαρώνει τ' αδέρφια του).

4. ΛΑ 2032, 9, Δωδο^νη, "Η Πεντάμορφη". Τριανταεννιά αδέρφια παραβαίνουν την απαγόρευση και κοιμούνται σ' ένα λιβάδι. Ο μικρότερος που αγρυπνά σκοτώνει το δράκο και βγαίνουν από την κοιλιά του δύο κορίτσια. Τη δεύτερη νύχτα τα ίδια' βγαίνουν τριανταεννιά κορίτσια που τα αρραβωνιάζει με τ' αδέρφια του. V'. β2 (την τρίτη νύχτα έρχεται ένας τρίτος δράκος και τα

Σελ. 108
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/109.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

μαρμαρώνει όλα εκτός από το μικρότερο που τον στέλνει να του φέρει την Πεντάμορφη· με τη συμβουλή μιας μάγισσας πετυχαίνει). VI'. β (ζητά από το δράκο να ξεμαρμαρώσει τ' αδέρφια του για να του δώσει την Πεντάμορφη), β3 (με τη τρίχα που του έδωσε η μάγισσα μαρμαρώνει το δράκο). Γάμος των αδερφών με τις κοπέλες και του μικρότερου με την Πεντάμορφη.

5. Arch. f. Litter., 4, 105-107, "Der gerchmitterne Fisch". 7: α, β, γ, ξαναπιάνει το ψάρι, γ4, γ6, δ, δ1, δ2. //'. α, αϊ (αν γείρει το κυπαρίσσι), β. V'. β. VI'. α (ο δεύτερος), β, δ3.

6. Hahn 1, 22, 166, (Ρίο 60, Geldart 74), Νεγάδες Ζαγορίων, "Τα δυμάρικα". Ι: γ4, γ6, δ, δ1, 82. ΙΙ: α, α1. V: β. VI: α (ο δεύτερος), α1, β2 (το σκυλί), β4.

Με το αθάνατο νερό που έχει η γυναίκα του ζωντανεύει το παλικάρι.

7. Hahn 2, 22, 214, Ζαγόρια, άτιτλο. Ι: δ6 (δυο παιδιά και δύο σκυλιά γεννιούνται μ' ένα άστρο στο μέτωπο). Π', α, α4 (μάτωμα του σπαθιού), β2. VI: β (μαθαίνοντας από μια γριά που βρίσκεται η ζωή του μάγου Τιβ - τρία περιστέρια στην κοιλιά μιας αγριογούρουνας - ο αδερφός σκοτώνει τη γουρούνα και πριν σφάξει το τρίτο περιστέρι αναγκάζει το μάγο να ξεμαρμαρώσει τους ανθρώπους).

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

8. ΛΦ 379, 15-20, Ξυνονέρι Καρδίτσας, "Τα δύο αδέρφια". Ι: α, β, γ (το ψάρι του δίνει κάθε μέρα ένα τσουβάλι λίρες), γ3 (με τη συμβουλή της μάγισσας), γ4, γ6, δ, δ1, 82, 83. ΙΙ: β. ΙΙΙ: β, β2, γ. IV: δ. V: α2 (πηγαίνει στο μαρμαρωμένο δάσος), β. VI: α, β, β2. Η βασιλοπούλα σμίγει πάλι με τον πρώτο της άντρα.

9. ΛΦ 715, 90-95, Γοργογύριον Τρικάλων, "Τα αγκάθια του ψάρι". Ι: α3 (μια γυναίκα), β4 (μια γριούλα), γ4, δ (από τα αγκάθια του ψαριού), 81, δ2, δ3. ΙΙ: α, α1, β, β1. ΙΙΙ: α (παίρνει το δρόμο "όπου πας και δεν γυρνάς"), α3 (σκοτώνει τους σαράντα δράκους που κρατούν αιχμάλωτη τη γριά), β, β1, β2, γ, γ1, γ3. IV: α, β, β1, γ, γ6, δ. V: αϊ ( "να μην τρώγεις κανένα οπωρικό"), β2 (ένα περιστέρι). VI: α, α1, α3, α4, β.

10. ΛΦ 716, 9-17, Καρδίτσα, "Το χρυσό μήλο". Ι: α, β, γ, γ1, γ2, γ3 (το ψάρι του δίνει ένα χρυσό μήλο), γ5, δ (δύο παιδιά σαν τον Ήλιο και το Φεγγάρι), 81, 83. ΙΙ: α, α1, α2, β, β1. ΙΙΙ: β, β2, γ3 (η βασιλοπούλα του βάφει με αίμα το πουκάμισο και του δίνει ένα δαχτυλίδι). IV: α1, α4, β, γ (ο σκύλος πηγαίνει στη βασιλοπούλα το δαχτυλίδι της και ο βασιλιάς διατάζει να φέρουν τον αδελφό), γ2 (η βασιλοπούλα δείχνει το σημάδι που του είχε κάνει στην πλάτη), δ. V: α, α1, β. VI: α, α1, α2, α3, α4, β, β1 (ακολουθώντας τις οδηγίες της γριάς που τον φιλοξένησε), 81.

Σελ. 109
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/110.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

11. ΛΦ 901, 6-7, Καλαμπάκα, "Τα δύο αδέρφια". Γ. α3 (δύο αδέρφια), β, γ (και το ψάρι ευγνώμον χαρίζει στα δύο αδέρφια χρυσάφι). ΙΙ: α, α3 (η συκιά, αν βγάλει αίμα για χυμό), β2. Γάμος του πρώτου αδερφού. V'. β.

12. ΛΦ 1394, 12-23, Άγιοι Απόστολοι Τρικάλων, "Το χρυσόψαρο". Ι: γ4, δ, δ1, 82, 83. ΙΙ: α, α1, β. III: α3, β, β2, γ, γ1, γ3. IV: α, α4 (παίρνει τη μια γλώσσα), γ, γ1, γ2, δ. V: α, β. VI: α, β, β2, γ, δ3.

13. ΛΦ 1394, Μέγα Κεφαλόβρυσο Τρικάλων, "Το χρυσόψαρο". Ι: α, β, γ, γ1, γ3, γ4, γ6, δ, δ1, 82, δ3. ΙΙ: α, β, β1. ΙΙΙ: α3, β, β1, β2, γ, γ2, γ3. IV: α, α5, β, β1, γ, γ1, γ3, γ4, δ. V: α, α1, β, β1. VI: α, αϊ (φθάνει στο σπίτι της γριάς που τον οδηγεί στο παλάτι), α2, α3, α5, β, β2, γ, δ1.

ΘΡΑΚΗ

14. ΛΑ, 303, 1, Χατζηγύριον Κεσσάνης (σημ. Τουρκία), "Το ψαροπαίδι και η Γοργόνα του". Ι: α, β1 + β2 (δύο ψάρια, αφήνει το ένα), γ4, δ, δ1, δ3. ΙΙ: α, α1, β. ΙΙΙ: β, β1, γ (πβλ. AT 300). Παλεύει ύστερα με την Ωραία του Κόσμου και τη νικά με τη βοήθεια της Γοργόνας. IV: α, β, γ, γ1, δ. V: α (βλέπει στο βουνό ένα φέξο λαμπρό), β. VI : α, α1, α3, α4, β4 (ξεμαρμαρώνει τον αδερφό του μ' ένα χορτάρι). Ο μικρότερος παίρνει γυναίκα την Ωραία του Κόσμου.

15. θρακικά 16, 154-156, Ηράκλεια (σημ. Τουρκία), "Το βασιλόπουλο και τ' αθάνατο νερό". [AT 303 παραλλαγμένο]. Ι: δ5 (από τις ραχοκοκαλιές τριών ψαριών γεννιούνται τρία φυτά και τρία βασιλόπουλα). V: β (μια δράκαινα, κερδίζοντας τους στα χαρτιά, πνίγει τα δύο μεγαλύτερα αδέρφια). VI : β (ο μικρότερος την κερδίζει' δε λέγεται πώς), β4 (η δράκαινα σκάει από το κακό της). Ξαναζωντανεύει τ' αδέρφια του με το αθάνατο νερό και ελευθερώνει την κοπέλα που η δράκαινα κρατούσε αιχμάλωτη στον πύργο της.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

16. ΛΦ 1152, 1-3, Αρναία Χαλκιδικής, "Τα τρία βασιλόπουλα". Ενωμένο με το AT 301. Ι: α2, δ6 (ο βασιλιάς έχει τρία παιδιά). Στον κήπο υπάρχει μια μηλιά που κάνει χρυσά μήλα αλλά τα τρώει ένας δράκος. Τα δύο μεγαλύτερα αδέρφια δεν κατορθώνουν να τον σκοτώσουν, ο μικρότερος τα καταφέρνει. ΙΙ: α, α4 (κρύβουν τα δαχτυλίδια τους κάτω από μια πέτρα), β2 (τα τρία αδέρφια φεύγουν). V: Ο μικρότερος αδερφός ξεκινά να αναζητήσει τ' αδέρφια του. Βρίσκει ένα φίδι που τον προειδοποιεί ότι θα συναντήσει μια μάγισσα που θα τον μαρμαρώσει και του δίνει έναν καθρέφτη. Παλεύει με τη μάγισσα στο μαρμαρένιο αλώνι. Στο δρόμο του γυρισμού, βρίσκουν μια τρύπα βαθιά

Σελ. 110
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/111.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

στη γη. Κατεβαίνει ο μικρότερος και βρίσκει δύο κοπέλες, αιχμάλωτες του δράκου. Τις ανεβάζει στ' αδέρφια του που τις παίρνουν για γυναίκες αφήνοντας τον στην τρύπα να τον φάει ο δράκος. Όταν τ' αδέρφια επιστρέφουν χωρίς το μικρότερο, ο πατέρας τους πεθαίνει από τον καημό του.

17. ΛΦ 1152, 21-23, Αρναία Χαλκιδικής, "Η μάγισσα". Ι: α3 (ένας παππούς), β2, γ4, γ6, δ, δ1, 82, 83. ΙΙ: α, α1, β, β1. IV: δ. V: α2 (φεύγει για ταξίδι και βρίσκεται σ' ένα σταυροδρόμι όπου παίρνει το δρόμο "που πάει και δεν γυρίζει"), β. VI: α, α1, α2, α6 (δεν κοιμάται με τη γυναίκα του αδερφού του με τη δικαιολογία ότι πέθαναν οι γονείς του και έχει σαράντα μέρες πένθος), β, β2, β3 (ακολούθησε τις συμβουλές μιας γριάς), β4, γ. Βάζοντας τα σεντόνια της νύχτας του γάμου, μόνο ο άντρας της κάθεται στο κρεβάτι και η βασιλοπούλα τον αναγνωρίζει.

18. ΛΑ 1175, (ΣΜ 47-49), Θεσσαλονίκη, άτιτλο. Το βασιλόπουλο πηγαίνει στο γυάλινο πύργο να παντρευτεί την Όμορφη. V: β2 (ένας αράπης). Την ίδια τύχη έχει και ο δεύτερος αδερφός. VI: α (ο μικρότερος), β, β1. Ο μεγαλύτερος παντρεύεται την Όμορφη.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

19. ΛΦ 978, 1-3, Λέσβος, "Το μαρμαρωμένο βασιλόπουλο". Ι: α3 (μια βασίλισσα), β4 (ένα γέρο), β5 (τρία μήλα), γ5 (τα μήλα), γ6, δ, δ1, 82. ΙΙ: α, α4 (βασιλικός που μαραίνεται), β, β1. ΙΙΙ: α3 (με τη συμβουλή της γριάς, το βασιλόπουλο παντρεύεται τη νοικοκυροπούλα με την άπλυτη σκάφη γιατί μόλις είχε ζυμώσει). V: α, α1, β. VI: α, α1, β, β4, γ, 81.

20. ΛΑ 302, 2, Λέσβος, "Η Γκιουζέλ-ντουνιά". 7: α, β (αντί για ψάρι, σκορπιό), 85. ΙΙ: β (να βρει την Γκιουζέλ-ντουνιά). ΙΙΙ: γ. IV: δ (πβλ. AT 300). V: α2 (ανοίγει ένα παράθυρο που έμενε πάντα κλειστό και ακούει μουσική), β. VI: α (από τους σαράντα δράκους μαθαίνει τη δύναμη της μάγισσας), α3, β4 (η μάγισσα χάνει τη δύναμη της - πβλ. AT 302). Βρίσκει τη Γκιουζέλ-ντουνιά που του δίνει το αθάνατο νερό για να ξεμαρμαρώσει τα θύματα της μάγισσας. Ο μεγάλος παντρεύεται τη Γκιουζέλ-ντουνιά και ο μικρός τη βασιλοπούλα.

21. Buchon, 274, (Legrand, 161, Misotakis, 140), Χίος, "Le petit rouget sorcier". Ενωμένο με AT 300.

22. Georgeakis-Pineau, 13, 84-89, Λέσβος, "Les quarante frères". 7: Ο μικρότερος από τους σαράντα γιους του βασιλιά γεννήθηκε την ίδια μέρα με το πουλάρι της φοράδας. ΙΙΙ: γ (με τη συμβουλή της μάγισσας ξεφεύγει του δράκου). VI: β (η μάγισσα ξεμαρμαρώνει τ' αδέρφια του και το σκύλο του), β4.

Σελ. 111
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/112.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

β. Κρήτη

23. ΛΦ 718, 30-34, Κριτσά Μεραμβέλλου, "Ο ψαράςα1. Ι: α, β1, γ4 (έσταξε από μια στάλα αίμα του ψαριού στις τρεις γωνίες του σπιτιού και μια στη μέση), 84 (από τις τρεις στάλες γεννιούνται τρία παλικάρια και στη μέση φυτρώνει ένα κυπαρίσσι). ΙΙ: α, α1, β. ΙΙΙ: α3 (ο βασιλιάς κρύβει την κόρη του αλλά ο ήρωας με τη βοήθεια της γριάς βρίσκει την κρυψώνα). IV'. γ4 (η βασιλοπούλα του μαρτυράει πως να λύσει και τα άλλα δύο στοιχήματα: να την ξεχωρίσει ανάμεσα στις δώδεκα αδερφές της όταν θα φορούν τα ίδια ρούχα και όταν ο βασιλιάς τις μεταμορφώνει σε πάπιες), δ. V'. αϊ (πηγαίνει στην απαγορευμένη αποθήκη), β. VI'. α, α1, α2, α5. Η μάγισσα μαρμαρώνει το δεύτερο αδερφό. Επανάληψη α, α1, α2 με τον τρίτο αδερφό' στο δρόμο συναντά μια γυναίκα που του λέει πως να ελευθερώσει τ' αδέρφια του, β, β2, γ, δ.

γ. Κυκλάδες

24. ΛΑ 1387, 49, 377-396, Τήνος, "Ο ψαράς και το χρυσό ψάρι". Ι: α, β, γ, γ2 (πλουτίζει). Με συμβουλή της γειτόνισσας η γυναίκα του τρώει το ψάρι, δ, δ3. ΙΓ. α, α1, β και φθάνει στην πολιτεία της βασιλοπούλας που για να τη δουν τα παλικάρια πληρώνουν πολλά λεφτά' όταν τελειώνουν τα λεφτά του παιδιού, λιποθυμάει (ασαφής η πλοκή). VI'. α, α1 (ασαφές)' σώζονται και οι δύο και παντρεύονται.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

25. ΛΦ 124, 1-6, Κεφαλλονιά, "Η Σαρανταπλεξιδού". Ι: α3 (μια γυναίκα), δ4 (δύο αγόρια κι ένα κορίτσι). ΙΙ: β (αναζητώντας το πουλί "κόκκινη μηλιά"). ΙΙΙ: α (φτάνει σ' ένα τρίστρατο και διαλέγει το δρόμο που "πηγαίνει και δε γυρίζει"), α2. V'. β2 (μαρμαρώνει όταν γυρίσει να δει από που έρχεται η φωνή που άκουσε μπαίνοντας στο παλάτι). VI'. α (ο δεύτερος αδερφός). Επανάληψη V'. β2 και VI'. α (ξεκινάει να τους αναζητήσει η αδερφή τους' στο δρόμο συναντά και βοηθά μια γριά κι αυτή της λέει πως να σώσει τ' αδέρφια της), β (η αδερφή ξεμαρμαρώνει τ' αδέρφια της και λύνει τα μάγια της Σαρανταπλεξιδούς που την παντρεύεται ο μεγαλύτερος αδερφός).

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

26. ΛΑ 1191, (ΣΜ 21), 39-41, Αγριδέικα Αιγιαλείας και Πύργος Ηλείας, "Ο

1. Το παραμύθι αυτό συναντάται και στο Αμάρι, καθώς επίσης και στις Κυκλάδες, στη Μύκονο και στη θήρα.

Σελ. 112
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/113.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ψαράς". Ι: α, β (δύο ψάρια), γ, γ1 (τρία παιδιά, τρία κυπαρίσσια, τρεις βρύσες). ΙΙ: α, α4 (οι βρύσες στερεύουν), β (αναζητά το δράκο). ΙΙΙ: α3 (η γριά του λέει πως θα τον σκοτώσει όταν θα έχει περάσει τρεις τρύπες). V'. β (αφού πέρασε τις δύο πρώτες τρύπες, συναντά στην τρίτη μια γριά που του δίνει να πιάσει τη ρόκα της και τον μαρμαρώνει). VI'. α, αΓ η γριά μαρμαρώνει και το δεύτερο, β (ο τρίτος αδερφός μαρμαρώνει τη μάγισσα και ξεμαρμαρώνει τ' αδέρφια του και τους άλλους).

27. ΛΑ 1277, (ΣΜ 107), 147, Βυζίκιον Γορτυνίας, άτιτλο. ΙΙ: β και παντρεύεται τη κόρη του Χανιάτουρα. V'. β. Το ίδιο παθαίνει και ο δεύτερος αδερφός.

VI: β, β4.

28. ΛΑ 1277, (ΣΜ 139-141), Βεργουβίτσα Φελλόης Καλαβρύτων και Βυζίκιον Γορτυνίας, άτιτλο. Ι: α, β, γ (το ψάρι του δίνει καθημερινά μια σακούλα φλουριά), γ3, γ4, γ6, δ, δ1, δ2, δ3. ΙΙ: α, α1, β. ΙΙΙ: α3 (από τη γριά μαθαίνει για το λιοντάρι που φυλάει το νερό), β, γ (με τη βοήθεια των ζώων), γ1. IV: γ, γ1, δ (τη νύχτα, βάζει ένα σπαθί ανάμεσα τους). V: α2 (ακολουθεί το δρόμο του σκότους), β. VI: α, α1, α2, α4, β4 και ξεμαρμαρώνει τον αδερφό του με αθάνατο νερό. Η βασιλοπούλα μένει γυναίκα του πρώτου.

29. ΑΦ 876, 11-16, Αρκαδία, "Τα τρία βασιλόπουλα". Αρχή όπως το AT 550. Τρία αδέρφια ξεκινούν να γυρίσουν τον κόσμο και να φέρουν το καλύτερο δώρο στον πατέρα τους. ΙΙ: α, α4 (δαχτυλίδια κάτω από μια πέτρα), β2 (τα δύο αδέρφια παίρνουν το δρόμο "που πάει και γυρίζει" και ο τρίτος αυτόν "που πάει και δεν γυρίζει"). ΙΙΙ: "3 (ο μικρότερος αδερφός μαθαίνει από τη γριά ότι κάπου υπάρχει ένα πουλί που κελαηδάει πολύ ωραία· πηγαίνει και το πιάνει αλλά εκεί ζει ένας δράκος), β, γ, γ1 (ο δράκος έχει μια γλώσσα). IV'. α2 (τσομπάνηδες), β1, γ, γ1, δ. V: α1 (μπαίνει σ' ένα δωμάτιο κλειστό, βρίσκει ένα κήπο και σκοτώνει δυο-τρία πουλιά), β. VI'. α (το δεύτερο βασιλόπουλο πέρασε από το παλάτι), α2. Επανάληψη V: α1, β και VI: α (το μεγαλύτερο βασιλόπουλο), α2, β, β3 (μια πέρδικα του λέει πως να ξεμαρμαρώσει τ' αδέρφια του και να μαρμαρώσει τη γριά), δ1 (AT 550). Στο δρόμο του γυρισμού τυφλώνουν το μικρότερο αδερφό γιατί ζηλεύουν το δώρο του. Εκείνος πλένει τα μάτια του και ξαναβρίσκει το φως του, γυρίζει στον πατέρα του και του αποκαλύπτει την προδοσία των αδερφών του. Τα μεγαλύτερα αδέρφια διώχνονται από το βασίλειο και ο μικρότερος ζει ευτυχισμένος με τη γυναίκα του.

30. ΑΦ 876, 44-49, Μαντινεία, "Τα τρία βασιλόπουλα". Ενωμένο με AT 550A και AT 300. ΙΙ: α, α4 (αφήνουν στο τρίστρατο τα δαχτυλίδια τους). V: α, β. VI: α, α1, α2, β.

31. ΑΦ 1276, 10-18, Τρίκαλα Κορινθίας, "Ο βασιλιάς και ο δράκος". ΙΙΙ: β, β2, γ (ένας νέος πολύ δυνατός). IV: α1, α3 (κόβει το μοναδικό κεφάλι), β, γίνεται

Σελ. 113
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/114.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ο γάμος του γύφτου με τη βασιλοπούλα. Ο δρακοντοκτόνος συναντά και αναγνωρίζει το δίδυμο αδερφό του που διέταζε δεκατέσσερα θηρία. ΙΙ: β1 (ο αδερφός φεύγει με εφτά από τα θηρία). Συναντά τη βασιλοπούλα που τον θεωρεί σωτήρα της και τον παντρεύεται, αλλά εκείνος δε δέχεται να γίνει άντρας της κι όταν κοιμούνται βάζει ένα σπαθί ανάμεσα τους. V'. β2 (η μητέρα του γύφτου μαρμαρώνει το δρακοντοκτόνο). VI'. α, β (ο δίδυμος αδερφός βρίσκει το γύφτο και τον απειλεί με τα θηρία του για να εξαναγκάσει τη μάνα του να ξεμαγέψει τον αδερφό του. Τ' αδέρφια πηγαίνουν στη βασιλοπούλα που παντρεύεται τον πραγματικό σωτήρα της.

32. ΛΦ 1620, 64-65, Ηλεία, άτιτλο. Ι: Ο δράκος προκαλεί τη γέννηση των τριών αγοριών και πουλαριών αλλά ζητά για αντάλλαγμα να του δώσουν ένα παιδί. Το δίνει στη δούλα να το σφάξει αλλά εκείνη το λυπάται και το αφήνει να φύγει. Στο δρόμο, το παιδί βρίσκει ένα παλάτι με τρία κορίτσια και παντρεύεται το πρώτο. V'. α, β (παίζει χαρτιά και χάνει). Την ίδια τύχη έχει και ο δεύτερος. VI'. β, β3 (με τη συμβουλή μιας γριάς), δ2, δ3.

33. ΣΠ 37, 13-15, Βεργουβίτσα Φελλόης Καλαβρύτων, "Το χρυσό ψάρι". Ι: α, β, γ, γ2, γ3, γ4, δ, δ1, δ3 (όλα από τρία). ΙΙ: α, α1, β (για να φέρει την Πεντάμορφη που τη φύλαγε η Λάμια). VI'. α, αϊ (τα δύο πρώτα αδέρφια χάνονται), β4 (ο μικρότερος σκοτώνει τη Λάμια και ζωντανεύει τ' αδέρφια του).

34. Ταρσούλη, 135-141, Κορώνη Πυλίας, "Τα τρία κυπαρισσάκια". Ι: α, γ4· το ψάρι λέει στον ψαρά να βράσει το ζουμί του και να το ρίξει στα τρία αγκωνάρια του σπιτιού, δ (3 αγόρια), δ3 (3 κυπαρίσσια). ΙΙ: α, α1, β. V'. α2 (κλέβει το χρυσό κλειδί και μπαίνει στην απαγορευμένη κάμαρα), β. VI'. α (ο δεύτερος αδελφός), αϊ και έχει την ίδια τύχη με τον πρώτο, β.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

35. ΛΑ 1256, (ΣΜ 86), 73-75, Κατούνα, Βόνιτσα και Ξηρόμερον Ακαρνανίας, "Τα τρία κυπαρίσσια". Ι: α, β (όχι χρυσό), γ· το ψάρι του χαρίζει τρία ψάρια που κόβοντας τα γεμίζει χρυσάφι. Από το φάγωμα του ψαριού γεννιούνται τρία παιδιά και από το ζουμί του τρία κυπαρίσσια. Ατελές.

36. ΛΑ 1273, (ΣΜ 103), 57-58, Δόμβραινα Βοιωτίας, "40 αδέρφια". Σαράντα αδέρφια ξεκινούν να ελευθερώσουν την αδερφή τους που την άρπαξε ο Αράπης. V'. β2 (ο Αράπης, γιατί δεν έφαγαν όλα τα ψωμιά του φούρνου). VI'. β (ο μικρότερος), β3 (τρώει όλα τα ψωμιά), β4 (τον Αράπη). Παίρνουν την αδερφή τους και γυρνούν σπίτι τους.

37. ΛΑ 1273, (ΣΜ 103), 75-76, Δόμβραινα Βοιωτίας, "40 αδέρφια στο χορό". Όμοιο με το προηγούμενο.

Σελ. 114
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/115.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

38. ΛΦ 681, 15-19, Δρυμών Αιτωλίας, άτιτλο. Ι: α2, β3, β5, γ5, γ6, δ, δ1, S2 (όλα από τρία). ΙΙ: β, β1. ΙΙΙ: α2 (όπου ζουν τρεις κοπέλες). IV'. δ (με τη μεγαλύτερη). V'. α1, β (μια γριά), β1. VI'. α, και επανάληψη ΙΙΙ: α2' ο δεύτερος αδερφός παντρεύεται τη δεύτερη κοπέλα, V'. α1, β, β1. VI'. α (ο τρίτος αδερφός) και επανάληψη ΙΙΙ: α2 παντρεύεται την τρίτη κοπέλα, V'. α1, β, δ2, 83.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

39. ΛΦ 1009, 6-12, "Η μαρμαρωμένη πολιτεία". ΙΙ: α, α1, β (τρία αδέρφια). ΙΙΙ: γ (πβλ. AT 300), γ1. IV: δ. V: α2 (μπαίνει στο απαγορευμένο δωμάτιο και βγαίνει σε μαρμαρωμένη πολιτεία), β. VI'. α (ο δεύτερος αδερφός έχει την ίδια τύχη), β, β1. Ο δεύτερος αδερφός παντρεύεται με την κόρη του μαρμαρωμένου βασιλιά και ο τρίτος γυρνάει στο σπίτι του.

β. Πόντος

40. Αρχ. Πόντου ΙΑ', 1, 83-90, Οινόη, άτιτλο. Ι: γ5 (ένας δερβίσης), δ. Ο δερβίσης παίρνει το παιδί που του είχαν τάξει. Ακολουθώντας τις οδηγίες μιας γριάς, το παιδί σκοτώνει το δερβίση. Πίνοντας νερό από μια βρύση, αποκτά τεράστια δύναμη (πβλ. AT 314), νικά τους εχθρούς του βασιλιά και παντρεύεται τη βασιλοπούλα. V'. α2 (πηγαίνει στο απαγορευμένο βουνό, παλεύει με τον αράπη και γίνεται σκλάβος του). VI'. α, β3. Με τη βοήθεια της γριάς βοηθού του νικά τον Αράπη που την τελευταία στιγμή ξεμαγεύεται και ξαναγίνεται κοπέλα. Την παντρεύεται.

γ. Καππαδοκία

41. ΛΑ 303, 6, Σαντζάκιον Καισαρείας, "Η βασιλίς". Μόνο η εισαγωγή. /'. α2, β4 (το Χριστό), β5, γ'5, γ6, δ, δ1, δ2. ΙΙ: α, α4 (φυτεύουν στον κήπο μια τριανταφυλλιά). Ατελές.

42. BCH, 158, Φάρασα, "Η Κουλπερίτσα". Όπως παρακάτω, Dawkins MG in

ΑΜ. ΙΓ. α, α4 (τριαντάφυλλο), β. Παντρεύεται τη βασιλοπούλα. V'. α (χτυπά ένα πουλί, αυτό πέφτει στη λίμνη και εμφανίζεται η Νεράιδα της λίμνης που κερδίζει στα ζάρια το λαγωνικό του, το άλογο του κι αυτόν τον ίδιο. VI'. α, α1 (τα ίδια με το δεύτερο αδερφό), β (κερδίζει πίσω τ' αδέρφια του και παίρνει τη Νεράιδα).

43. Dawkins MG in ΑΜ, 489-491, Φάρασα, "Η Ντιλμπέρτσα". 7: γ5 (του ντερβίση), γ6, δ, δ1, δ2. ΙΙ: α, α4 (τριαντάφυλλο), β. Παντρεύεται τη βασιλοπούλα. V'. α (χτυπά ένα πουλί, αυτό πέφτει στη λίμνη και εμφανίζεται η

Σελ. 115
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/52/gif/116.gif&w=600&h=91534. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Νεράιδα της λίμνης που κερδίζει στα ζάρια το λαγωνικό του, το άλογο του κι αυτόν τον ίδιο). VI'. α, αϊ (τα ίδια με το δεύτερο αδερφό), β (κερδίζει πίσω τ' αδέρφια του και παίρνει τη Νεράιδα γυναίκα).

ΚΥΠΡΟΣ

44. ΛΦ 113, 1-8, Λάρνακα, "Το μαγικό μήλο". Ι: α2, β4 (ένα γέρο), β5, γ5, γ6, δ, δ1, 82, 83. 11: α, α1, β, β1. ΙΙΙ: γ (πβλ. AT 300, Π: α). IV: δ. V: α2

(ανοίγει το απαγορευμένο παράθυρο, ακολουθεί τη λάμψη και έρχεται στη μαρμαρωμένη πολιτεία), β, β1. VI'. α, α1, α2, β, β1, β2, β4, δ.

ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ

45. Taibbi-Car., 26, 152-161, Rocca Forte Καλαβρίας. Ι: α, β, γ (ο ψαράς πλουτίζει), γ3, γ4, γ6, δ (τον Πέτρο και τον Γιάννη), 81, δ2' από τα κόκαλα που έριξαν στον κήπο φυτρώνουν δύο σπαθιά. ΙΙ: α, α4 (αν ματώσει το σπαθί που χώνουν στο δέντρο), β2. ΙΙΙ: γ (ο Πέτρος υπόσχεται στη βασιλοπούλα να γυρίσει να την παντρευτεί). V'. α (ο Γιάννης), β. VI'. α, α2 (η γυναίκα του Γιάννη), α3, α4. Ατελές.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Ο παραμυθιακός αυτός τύπος μελετήθηκε από τον Kurt Ranke παράλληλα με το παραμύθι του δρακοντοκτόνου ήρωα (AT 300). Στις δυτικοευρωπαϊκές παραλλαγές υπάρχει συχνότατα συμφυρμός μεταξύ των δύο τύπων, η ιστορία, δηλαδή, των διδύμων αδελφών εμπεριέχει το επεισόδιο της δρακοντοκτονίας, και κάποτε μάλιστα και ολόκληρο τον AT 300. Στο ελληνικό corpus ο συμφυρμός αυτός είναι μάλλον σπάνιος.

Το αρχικό επεισόδιο είναι αυτό που σημαδεύει τον τύπο και καθορίζει την πλοκή του. Ένας άτεκνος ψαράς ψαρεύει ένα χρυσό ψάρι και το αφήνει ελεύθερο. Εκείνο από ευγνωμοσύνη τον συμβουλεύει να το κόψει σε κομμάτια και να δώσει ένα στη γυναίκα του, ένα στη φοράδα του, ένα στη σκύλα του να φάνε και το υπόλοιπο

Κ Ranke, "Die zwei Brüder ", ό.π.

Σελ. 116
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499, τ. Α΄+Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 97
    34. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 302A*