Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 500-559
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:41
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2004
 
Σελίδες:511
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τέταρτο κατά σειράν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. εδώ τα δημοσιεύματα αρ. 21, 26, 34). Ο Κατάλογος των Ελληνικών Παραμυθιών αποτελεί μια σύγχρονη επεξεργασία της πρώτης ανέκδοτης και πολύτιμης καταλογογράφησης του ελληνικού παραμυθιού από τον Γεώργιο Α. Μέγα. Ο εθνικός αυτός Κατάλογος, έρχεται να προσθέσει μια νέα όψη των πραγμάτων, ίσως και να απειλήσει τη στατική αντίληψη της κατάταξης. Συχνά οι τοπικές αφηγήσεις περιγράφονται με τον όρο «αποκλίσεις» σε σχέση με την περιγραφή του κάθε παραμυθιακού τύπου στον Διεθνή Κατάλογο. Ωστόσο, το σύγχρονο ενδιαφέρον μπορεί να είναι πολύ πιο δυναμικό: το αντικείμενο της έρευνας είναι η μελέτη των ασυνείδητων μηχανισμών, που υποβαστάζουν τους μετασχηματισμούς των παραμυθιών, καθώς αυτά κυκλοφορούν από γλώσσα σε γλώσσα, από περιοχή σε περιοχή. Οι μετασχηματισμοί δεν συμβαίνουν ερήμην των δρώντων προσώπων, που είναι οι χρήστες των παραμυθιών, αυτών που διηγούνται κι αυτών που ακούνε. Οι χρήστες είναι βεβαίως φορείς ενός πολιτισμού. Τα παραμύθια γίνονται αντιληπτά μέσα από δεδομένους μυθικούς και συμβολικούς κώδικες και, προκειμένου να επιχωριάσουν, υποβάλλονται αναλόγως σε ασυνείδητους μετασχηματισμούς σε διάφορα επίπεδα της δομής τους.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 11.9 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 179-198 από: 514
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/179.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 511

Σελ. 179
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/180.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 180
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/181.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 511

Το τρίτο μάτι

AT: One-Eye, Two Eyes, Three Eyes (Ένα μάτι, δυο μάτια, τρία μάτια) Grimm no 130: Einäuglein, Zweiäuglein, und Dreiäuglein (Μονομά-

τα, Διπλομάτα, Τριπλομάτα) Delarue-Tenèze: Un Oeuil, double Oeuil, Triple Oeuil (Ένα μάτι, διπλό μάτι, τριπλό μάτι)

Το τρίτο μάτι

Κάποτε ζούσε ένας βασιλιάς και μια βασίλισσα κι είχαν μια κόρη ωραία και καλή. Η μητέρα της όμως πέθανε κι ο πατέρας της παντρεύτηκε άλλην, η οποία έκαμε τρία κορίτσια. Το ένα είχε ένα μάτι, το άλλο δύο και το τρίτο είχε τρία μάτια. Η μητριά της ωραίας κόρης τη βασάνιζε και την έστελνε να βόσκει τις αγελάδες με την εντολή να τις βόσκει τόσο καλά, ώστε το βράδι να έχουν πολύ γάλα.

Η κόρη καθόταν όλη τη μέρα κάτω από ένα δέντρο κι έκλαιγε. Έξαφνα, πηγαίνει κοντά της ένα μοσχαράκι και τη ρώτησε γιατί κλαίει. Εκείνη του τα διηγήθηκε όλα και τότε το μοσχαράκι είπε: «Μη στενοχωριέσαι. Κόψε λίγο το κερατάκι μου και έλα να μπεις μέσα να φας και να κοιμηθείς». Η κόρη έτσι πράγματι έκανε. Κατόπιν το μοσχαράκι είπε: «Όλες οι αγελάδες να φάνε πολύ καλά και να έχουν πολύ γάλα». Έτσι η κοπέλα, όταν γύρισε σπίτι, δεν έδωσε αφορμή στη μητέρα της να τη μαλλώσει. Για να μάθουν μάλιστα πώς τα καταφέρνει τόσο ωραία, την άλλη μέρα πήγε μαζί της η μονομάτα. Με τη συμβουλή του μικρού μοσχαριού η κόρη αποκοίμισε τη μονομάτα, αφού πήγε πίσω της κι είπε: «Κοιμήσου, μονομάτα μου». Έτσι η μονομάτα κοιμήθηκε και δεν είδε τίποτε απ' όσα έκανε η καλή κοπέλα. Τα ίδια έπαθε κι η διπλομάτα την επόμενη. Όταν όμως πήγε μαζί της η τριπλομάτα, η κόρη ξέχασε κι αντί να πει: «Κοιμήσου, τριπλομάτα μου», είπε: «Κοιμήσου, διπλομάτα μου», κι έτσι το ένα μάτι έμεινε ανοιχτό και τα είδε όλα. Τα διηγήθηκε λοιπόν στη μητέρα της, η οποία αποφάσισε να σφάξει το καλό μοσχάρι.

Η κόρη προειδοποίησε το μοσχαράκι, που τη συμβούλεψε να μη λυπάται και να μη φάει καθόλου από το κρέας του, παρά μόνο να μαζέψει τα κόκκαλα

Σελ. 181
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/182.gif&w=600&h=915

και να τα θάψει εκεί που θα χυθεί το αίμα της σφαγής του. Η κόρη έκανε όπως της είπε και την άλλη μέρα, εκεί που έθαψε τα κόκαλα του μοσχαριού, φύτρωσε μια ωραία τριανταφυλλιά με μυρωδάτα κόκκινα τριαντάφυλλα. Όλα τα βασιλόπουλα ερχόντουσαν να μυρίσουν τα τριαντάφυλλα, και το πιο όμορφο έβαλε όρο ότι όποια από τις τέσσερις κοπέλες θα έκοβε τα τριαντάφυλλα να του τα προσφέρει, θα γινόταν γυναίκα του. Καμία όμως, ούτε η μονομάτα, ούτε η διπλομάτα, ούτε η τριπλομάτα δεν κατόρθωσαν να κόψουν τριαντάφυλλα, διότι η τριανταφυλλιά ψήλωνε τα κλωνάρια της και δεν έφταναν.

Μόνον όταν η κόρη με την καλή καρδιά πήγε κοντά, η τριανταφυλλιά χαμήλωσε τα κλωνάρια της κι έτσι κατόρθωσε εκείνη να κόψει τα ρόδα και να τα προσφέρει στο όμορφο βασιλόπουλο.

Κι αυτό πήρε την ωραία κόρη γυναίκα του κι έζησαν πολύ ευτυχισμένα κι αγαπημένα.

ΛΦ 434: Παραλλαγή που συλλέχτηκε το 1958 από την Αρετή Μαργαριτοπούλου από τα Αμπελιά Φαρσάλων. Πβ. Α. Αγγελοπούλου, Παραμυθοκόρες, Εστία, Αθήνα 1991, σ. 162-163.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

1. ΛΦ 937, 4-6, Φάρσαλα.

Παραλλαγή παρόμοια με τη δημοσιευμένη εδώ.

2. ΛΦ 434, Αμπελιά Φαρσάλων, «Το τρίτο μάτι», παραλλαγή δημοσιευμένη εδώ.

ΘΡΑΚΗ

3. Πασχαλίδου, 19-26, Κωνσταντινούπολη, «Η μονομάτα, η δυομάτα κι η τριομάτα». Παραλλαγή παρόμοια με τη δημοσιευμένη εδώ: Το μοσχαράκι έχει ένα κέρατο που μεγαλώνει σαν πύργος με πόρτα και μπαίνοντας μέσα η ηρωίδα βρίσκει στολίδια, φορέματα και διασκεδάζει.

Σελ. 182
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/183.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 511Α

Σελ. 183
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/184.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 184
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/185.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 511Α

Το μικρό κόκκινο βοϊδάκι

AT: The Little Red Ox (To μικρό κόκκινο βοϊδάκι) Delarue-Tenèze: Le petit boeuf rouge (Το μικρό κόκινο βοϊδάκι)_

Ο Ρούσσος

Μια φορά κι έναν γκαιρό ήτανε ένα παιδί ορφανό και πεντάφτωχο, που το λέγανε Γιάννη. Κι επειδή στο χωριό του δεν μπορούσε να ζήσει, έδωσε των ματιών του και τράβηξε για τα ξένα, να βρει την τύχη του. Επάενε, επάενε, και στο δρόμο απάντηξε έναν παπά. Ο Γιάννης χαιρέτησε τον παπά κι αυτός τον ρώτησε πού πάει. «Δουλειά ψάχνω να βρω, να δουλέψω, να ζήσω», λέει ο Γιάννης. «Κάτσε παδά», του λέει ο παπάς, «κι εγώ θα σου 'βρω δουλειά» και τον επήρε κοπέλι, να βόσκει τα βούδια του.

Απ' όλα τα βούδια του παπά, ο Ρούσσος ξεχώριζε. Ήτανε μεγάλος, δυνατός κι είχε εξυπνάδα και μυαλό ανθρώπου. Σ' όλη τη γης, δεν ύπαρχε ταίρι του.

Ο Γιάννης ήτανε όμορφο και καλοκαμωμένο παιδί κι η παπαδιά τόνε ζήλευε, που ήτανε πιο όμορφος από το δικό τση παιδί. Και για να αδυνατίσει και για να κιτρινίσει, του ζύμωνε ψωμί από στάχτη. Μια μέρα, ο Γιάννης επείνασε και άνοιξε τον τρουβά του, να βγάλει να φάει, άμα είδε πως είναι το ψωμί από στάχτη, εθύμωσε και αρχίνησε να ξυλίζει το Ρούσσο. Ο Ρούσσος τότε του λέει: «Γιάννη, γιατί με ξυλίζεις;» «Γιατί η κερά σου με ταΐζει με ψωμί από στάχτη», λέει ο Γιάννης. «Και γι' αυτοδά μου τσοι παίζεις; Πέτα το ψωμί στο σχίνο κι έλα να πίνεις από το ένα μου κόρνο γάλα κι από το άλλο μέλι», είπε ο Ρούσσος. Κι ο Γιάννης πια, αντί να αδυνατίζει και να κιτρινίζει, όλο επάχαινε κι ομόρφαινε. Η παπαδιά, όσο τον έβλεπε, εσκούσε από το κακό τση και τη ζήλεια τση. Δεν εμπορούσε να αννοήσει τι γίνεται. Επαραμόνεψε λοιπόν το Γιάννη, εκεί που έβοσκε τα χτήματα, να δει ίντα 'κανε το ψωμί. Και τότε είδε πως επετούσε το ψωμί και πως εβύζαινε από τα κόρνα του Ρούσσου. Το βράδι λοιπόν, λέει η παπαδιά του παπά να σφάξουνε το Ρούσσο. «Το Ρούσσο, παπαδιά μου, να σφάξουμε, που είναι το πιο όμορφο χτήμα του κόσμου και το πιο ξυπνό;» λέει ο παπάς μόλις τ' άκουσε. Ναι και ναι όμως η παπαδιά, είχε δεν

Σελ. 185
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/186.gif&w=600&h=915

είχε, με τα πολλά τον εκατάφερε. Για καλή τύχη όμως ο Γιάννης, που είχε πέσει στη διπλανή κάμαρα, ήτανε ξυπνητός και άκουσε όλη την κουβέντα. Σαν την άλλη μέρα λοιπόν, πάει ο Γιάννης και τα λέει όλα του Ρούσσου. Κι ο Ρούσσος του λέει: «Έγνοιασέ σε και μη φοβάσαι. Άμα έρθει ο παπάς, και πολεμά να με πιάσει, εγώ δε θα στέκω. Κι άμα κουραστεί, πες του να σε δώκει το σκοινί να με πιάσεις. Αμέσως θα με καβαλλικέψεις κι εγώ θα πάρω δρόμο, να φύγωμε». Ετσαδά που τα 'πανε, γίνηκε κιόλας. Στο δρόμο που πααίνανε, σιγά-σιγά νύχτωνε και μπήκανε σε μια σπηλιά που είδανε, για να κοιμηθούνε και να ξεκουραστούνε. Είδανε όμως μέσα ένα μεγάλο κρεβάτι και καταλάβανε πως θα 'ναι κανενούς δράκου. Κάμανε λοιπόν ένα λάκκο και μπήκε μέσα ο Γιάννης, να μην τονε φάει ο δράκος. Ο Ρούσσος εσκέπασε το λάκκο με μια μεγάλη πλάκα κι εξάπλωσε στο κρεβάτι του δράκου. Σε λιγάκι, φτάνει ο δράκος στη σπηλιά, βλέπει το Ρούσσο και λέει: «Καιρό είχα να φάω βουδινό κρέας» Λέει όμως κι ο Ρούσσος: «Κι εγώ, καιρό είχα να φάω δρακίσιο κρέας. Θα παλαίψωμε κι όποιος καταπονέσει τον άλλο, θα τονε φάει!» Αρχίσανε αμέσως το παλαιτό κι ο Ρούσσος εκαταπόνεσε το δράκο. Την ώρα όμως που είχε χάμω το δράκο, κι ετοιμαζούντανε με μια γερή τσουνιά να σκοτώσει το δράκο, του λέει ο δράκος: «Μη με σκοτώσεις και θα γίνω κοπέλλι σου». Κι ο Ρούσσος του λέει: «Θα σου χαρίσω τη ζωή, άμα κάνεις ζευγάρι μαζί μου». «Και πώς θα κάνωμε ζευγάρι, δίχως ζευγά;» «Έχω ζευγά αλλά, άμα σου τονε φανερώσω, θα τονε φας;» «Όχι, αλλά ποιος είναι;» Πήγε τότε ο Ρούσσος και ξεσκέπασε το λάκκο κι έβγαλε το Γιάννη. Ο δράκος αγάπησε πολύ το Γιάννη. Κι επειδή είχε ακουστά πως ο βασιλιάς είχε μια κόρη πεντάμορφη, που θα την έδινε γυναίκα σ' όποιον του 'κανε σε μια μέρα σαράντα ζευγαριές χωράφι, σκέφτηκε να το ζευγαρίσουνε αυτοί, για να πάρει ο Γιάννης τη βασιλοπούλα. Δεν είχανε όμως αλέτρι, ζυγό και τ' άλλα χρειαζούμενα. Ο Ρούσσος τότε λέει του δράκου, να πάει τη νύχτα στου παπά το σπίτι να τα φέρει. «Κειδά είναι», του λέει «το αλέτρι, κειδά ο ζυγός, κειδά τα σαμάρια, κειδά το καμιτσί και τ' άλλα χρειαζούμενα. Άμε και φέρ'τα». Πήγε ο δράκος και τα 'φερε όλα, μα ξέχασε το καμιτσί. «Και πώς θα σας κεντώ δίχως καμιτσί;» λέει ο Γιάννης. «Έγνοιασέ σε», του λέει ο δράκος, «κι αντί για καμιτσί, θα σου δώσω εγώ ένα σφυριχτράκι, να το σφυράς κι εμείς θα αγροικούμε πότε να γυρίζουμε και πότε να τρέχουμε». Άμα λοιπόν ταιριαστήκανε, φύγανε και πήγανε όξω από το παλάτι. Μπαίνει ο Γιάννης μέσα, παρουσιάζεται στο βασιλιά και του λέει ό,τι είχανε κανονίσει με το Ρούσσο και το δράκο. «Εγώ», του λέει, «θα σου ζευγαρίσω το χωράφι, μονάχα που θέλω να μου 'χεις λιγάκι κρέας κι ένα λιμάρι γρασίδι». Το κρέας τό 'θελε για το δράκο και το γρασίδι για το Ρούσσο. Συμφώνησε ο βασιλιάς και την άλλη μέρα ο Γιάννης με το Ρούσσο, το δράκο και τα σύνεργα, πήγανε να κάμουνε το χωράφι. Άμα πήγανε, είδανε δυο κάμποι. Τον ένα θα ζευγαρίζανε αυτοί και τον άλλο, άλλοι ζευγάδες. Αρχίσανε λοιπόν το ζευγάρι κι ως το μεσημέρι είχανε κάμει το μισό κάμπο. Άμα πεινά-

Σελ. 186
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/187.gif&w=600&h=915

πεινάσανε, λύσανε και κάτσανε να φάνε. Ο Γιάννης ήτανε κουρασμένος και τον επήρε ο ύπνος. Η ώρα περνούσε κι οι άλλοι ζευγάδες κοντεύανε να κάμουνε το διπλανό κάμπο. Ο Ρούσσος είχε πέσει στο φαί και δεν είδε πως οι άλλοι κοντεύαν. Μόλις όμως το πήρε χαμπάρι, ξύπνησε το Γιάννη, σταμάτησε το φαΐ κι αρχίσανε πάλι βιάση-βιάση. Ο Γιάννης όλο και σφυρούσε με το σφυριχτράκι κι όλο τρέχανε ο Ρούσσος με το δράκο, ώσπου τελειώσανε πιο πρώτα από τσοι διπλανοί ζευγάδες. Υστερα, πήγανε στο παλάτι, ζητήσανε τη βασιλοπούλα κι ο βασιλιάς την έδωσε στο Γιάννη. Η βασιλοπούλα δεν τον εκαλόθελε, μα ίντα να κάμει, που ήθελε ο πατέρας τση; Δεν του χάλασε το χατήρι και παντρεύτηκε το Γιάννη. Υστερα από το γάμο, του λέει ο δράκος: «Εμένα πια δε με χρειάζεσαι, αφού πήρες τη βασιλοπούλα. Άσε με να πάω στη σπηλιά μου». Κι ο Γιάννης τον άφησε.

Όμως και μετά το γάμο του, συνέχισε να πίνει γάλα και μέλι από τα κόρνα του Ρούσσου και δεν έτρωε τα φαγιά που του μαγείρευε η βασιλοπούλα, η γυναίκα του. Η γυναίκα του παραξενεύτηκε, τση κακοφάνηκε που την αποτσιφιούσε (επρόσβαλε) ο άντρας τση και δεν έτρωγε τα φαγιά τση και σκέφτηκε: Μια φορά, νηστικός δε μένει. Κάτι άλλο θα τρώει. Τον επαραμόνεψε λοιπόν κι είδε πως εβύζαινε μέλι και γάλα από τα κόρνα του Ρούσσου. Το βράδυ, που πέσανε να κοιμηθούνε, λέει του Γιάννη: «Ίντα να τα κάνωμε εμείς, άντρα μου, τα χτήματα; Βασιλιάδες μαθές είμαστε και δεν ταιριάζει να 'χωμε χτήματα. Να σφάξωμε το Ρούσσο». Ο Γιάννης δεν ήθελε μα σιγά-σιγά τον εκατάφερε. Σαν το άλλο πρωί, πάει ο Γιάννης στεναχωρεμένος χαι λέει του Ρούσσου: «Η γυναίκα μου θέλει να σε σφάξω. Kt ο Ρούσσος, που αγαπούσε το Γιάννη, του λέει: «Αφού το θέλει η γυναίκα σου, σφάξε με. Μονάχα, το κρέας μου να το δώσετε χάρισμα στον κόσμο. Τα κόκκαλά μου, όμως, να πεις να σου τα φέρουνε και ν' ανοίξεις κρυφά όξω από το παλάτι ένα λάκκο και να τα χώσεις. Εκεί θα φυτρώσει ένα ψηλό δέντρο, ένα βουδοδέντρι. Το νου σου, γιατί θα 'ρχονται παλικάρια να σου πάρουνε τη γυναίκα σου, που δε σ' αγαπά και θα τώνε βάζεις στοίχημα, πως θα την πάρει όποιος βρει τι δέντρο είναι αυτό που θα φυτρώσει». Έσφαξε λοιπόν ο Γιάννης το Ρούσσο κι έκαμε ό,τι του 'πε. Πααίνουνε οι κοπελιάρηδες να του πάρουνε τη γυναίκα, των έβανε το στοίχημα και κανείς δεν εκέρδιζε. Η γυναίκα του όμως, που δεν τον αγαπούσε, κι ήθελε να τον παρατήσει, γιατί είχε αγαπήσει άλλον, όλο και τονε πολεμούσε, να τον καταφέρει να τση το πει. Το ίδιο έκανε και μια βραδιά, που ήτανε από κάτω από το παλάτι ο αγαπημένος τση. Είχε δεν είχε, κατάφερε το Γιάννη και τση λέει σιγά-σιγά, «βουδοδέντρι το λένε». «Βουδοδέντρι», φωνάζει αυτή δυνατά, σάγκεμου (δήθεν) ξαφνιασμένη, για να τ' ακούσει ο αγαπητικός τση. Αυτός το άκουσε κι έφυγε κρυφά, να μην πάρει χαμπάρι ο Γιάννης. Την άλλη μέρα, πάει στο παλάτι, λέει στο Γιάννη το όνομα του δέντρου, κερδίζει το στοίχημα και του παίρνει τη βασιλοπούλα. Κι ο χαζογιάννης, λυπημένος πια και μετανιωμένος, που έσφαξε τον πιστό του Ρούσσο, για χατήρι τση άπιστης

Σελ. 187
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/188.gif&w=600&h=915

γυναίκας του, σιχάθηκε τον κόσμο και πήγε κι έζησε με το δράκο στη σπηλιά και πέρασε μαζί του πιο καλά, παρά με τση ανθρώποι.

ΙΛ 847, 121-126 (ΛΑ 2777, 262-267), Μήλος. Καταγραφή 1963.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 2032, 11, Δωδώνη, «Ο Γιάνναρος». Ο ήρωας είναι ορφανός από μάνα κι ο πατέρας του ξαναπαντρεύεται. Η μητριά δε χωνεύει το Γιάνναρο και τον στέλνει ολονήστικο να βόσκει τα γελάδια. Μια δαμάλα τον λυπάται και τον αφήνει να τη βυζαίνει για να μην πεθάνει. Η μητριά προσποιείται την άρρωστη και ζητά από τον άντρα της να σφάξουν τη δαμάλα, να τη φάει και να γερέψει. Ο Γιάνναρος φεύγει μαζί με τη δαμάλα στο δάσος, όπου βρίσκουν τον αγριοβούβαλο και παλεύουν, αλλά είναι ισόπαλοι. Έτσι γίνονται φίλοι. Ο Γιάνναρος πάει στην πόλη και διαβάζει στην εφημερίδα ότι όποιος ζευγίτης οργώσει 150 στρέματα χωράφια σε μία μέρα, θα πάρει για γυναίκα του τη βασιλοπούλα. Ο Γιάνναρος ζητά βοήθεια από τη δαμάλα και τον αγριοβούβαλο και το ζευγάρι οργώνει τα χωράφια σε μια μέρα, ζητώντας του, ως αντάλλαγμα, να εγκατασταθούν στα λιβάδια του παλατιού μετά το γάμο.

ΝΗΣΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ

Κυκλάδες

2. ΙΑ 847, 121-126 (ΛΑ 2777, 262-267), Μήλος, «Ο Ρούσσος». Η παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

3. ΛΦ 1624, 1-5. Βελίτσα Ολυμπίας, άτιτλο.

4. ΣΠ 35, 16-21, Κερπινή Καλαβρύτων, άτιτλο. Παραλλαγή παρόμοια με την προηγούμενη. Το ένα κέρατο της αγελάδας δίνει μέλι και το άλλο ζάχαρη. Από τον τάφο της αγελάδας βγαίνει βοϊδοκυπαρίσσι' το παιδί χάνει

Σελ. 188
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/189.gif&w=600&h=915

σε στοίχημα το βασίλειο του και ο ήλιος το συμβουλεύει να βάλει το τελευταίο στοίχημα, που το κερδίζει.

5. ΣΠ 8, 56-61, Κορινθία, «Ο χήρος άντρας». Ένα αγόρι θρέφεται βυζαίνοντας το κέρατο του βοδιού (πίττουρα και στάχτη το ψωμί του). Η μητριά θέλει να το σφάξει κι αυτός το παίρνει και φεύγει. Καματεύει σε μια μέρα έναν τόπο του βασιλιά και παίρνει ως έπαθλο τη βασιλοπούλα' το βόδι γίνεται κληματαριά και κάνει χειμώνα-καλοκαίρι σταφύλια. Μαθαίνοντας από τη βασιλοπούλα το μυστικό, ένας Αράπης βάζει στοίχημα με το παιδί και του παίρνει τη γυναίκα. Με τη συμβουλή του βοδιού, το παιδί στοιχηματίζει πως ο ήλιος θα βγει από τη Δύση και ξαναπαίρνει τη γυναίκα του.

ΚΥΠΡΟΣ

6. ΛΦ 1877, 1877, 1-5, Ριζοκάρπασο, «Η κατσέλλα του όρους με το δαμάλιν και τον χρυσοτζιέραν». Ένας βασιλιάς έχει τρεις γιους και τους ρωτάει αν θέλουν τις λίρες του, μαζί με την κατάρα του, ή, την ευχή του, μαζί με την αγελάδα του όρους με τα σαράντα ένα δαμάλια (που το μικρότερο είναι χρυσοκέρατο). Ο μικρότερος γιος ζητά την αγελάδα. Τη βρίσκει στο βουνό και της ζητά να του δώσει το χρυσοκέρατο δαμάλι. Στο δρόμο που πηγαίνουν, βοηθά ένα λιοντάρι και, μαζί με τα δύο ζώα, λύνει τα ζητήματα του βασιλιά: να φάει μιαν αποθήκη φαγιά και να πιει όλο το νερό, να οργώσει όλο το χωράφι σε μία μέρα. Παντρεύεται τη βασιλοπούλα.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΤΥΠΟΥΣ AT 510Β AT 511 KAI AT 511Α

ΤΥΠΟΣ AT 510Β

Το παραμύθι αυτό αποτελεί δίπτυχο συνυφασμένο με τη Σταχτοπούτα (AT 510A). Όπως είχε παρατηρήσει ήδη η Marianne Cox, από το 1893, μεγάλη αλληλεπίδραση υπάρχει ανάμεσα στις δύο αφηγήσεις. Καταρχήν το δεύτερο μέρος με τις τρεις θαυμάσιες φορεσιές, που φοράει η ηρωίδα στο χορό και γοητεύει το βασιλόπουλο, είναι παρόμοιο και στις δυο ιστορίες. Το ίδιο ισχύει για την αναζήτηση της εξαφανισμένης κόρης από τον πρίγκηπα, που ακολουθείται από αναγνώριση και γάμο. Αλλά και το πρώτο μέρος του παραμυθιού πραγματεύεται, όπως θα δούμε, ένα οικογενειακό θυγατρικό ζήτημα, συναφές προς το ζητούμενο της Σταχτοπούτας' με αλλαγή κέντρου βάρους, το θέμα ωστόσο παραμένει η κατασκευή της θηλυκότητας μιας κόρης μέσα στην πατρική εστία.

Σελ. 189
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/190.gif&w=600&h=915

Η ιστορία αρχίζει με φυγή της ηρωίδας από το σπίτι, γιατί ο πατέρας της θέλει να την παντρευτεί. Άλλοτε πάλι φεύγει γιατί λέει, όπως η Cordelia στον βασιλιά Λήρ, ότι αγαπάει τον πατέρα της όσο και το αλάτι κι εκείνος θυμώνει και τη διώχνει. Φεύγει με τα τρία μαγικά φουστάνια της και φτάνει στο παλάτι του βασιλόπουλου, όπου την βλέπει τυχαία ντυμένη μ' αυτά και την ερωτεύεται. Η συνέχεια είναι γνωστή, όπως και το ίδιο το παραμύθι, με διασημότερη παραλλαγή του την Peau d'Ane του Περώ, με πάμπολλες διασκευές λογοτεχνικές (κυρίως κατά τον Μεσαίωνα) ακόμα και κινηματογραφικά έργα των τελευταίων δεκαετιών. Σύμφωνα με τη μονογραφία της Rooth, που μελέτησε όλες τις τότε γνωστές παραλλαγές αυτών των παραμυθιών (πβ. Σημειώσεις στον τύπο AT 510Α, σ. 144-151), η Peau d'Ane αποτελεί την τελευταία λαϊκή αναμόρφωση του μύθου της Σταχτοπούτας, ύστερα από παρέλευση πολλών αιώνων. Η μορφή της ηρωίδας, τα χαρακτηριστικά της, η πλοκή της ιστορίας είναι τόσο άμεση, τόσο έκδηλη, που έρχεται σε αντίθεση με την αινιγματική μορφή της Σταχτοπούτας, που χρειάζεται αποκρυπτογράφηση. Την σχέση των δύο παραμυθιών εξέτασε η Ν. Belmont σ' ένα ειδικό τεύχος, αφιερωμένο στη Σταχτοπούτα1.

Στην Ελλάδα, όπως και στις βαλκανικές χώρες αλλά και στις χώρες της βόρειας Αφρικής, επικρατεί ένας οικότυπος' στον Κατάλογο μας, το παραμύθι αριθμεί 116 παραλλαγές και φέρει τον τίτλο Ξυλομαρία (AT 510Β). Συχνά συμφύρεται με τον παραμυθιακό τύπο της Κουλοχέρας (AT 706), που παρουσιάζει συναφή πλοκή. Η ιστορία της Ξυλομαρίας έχει ως εξής: Μια μητέρα πεθαίνοντας παραγγέλνει στον άντρα της να μην παντρευτεί, αν δεν βρει γυναίκα που να μπορεί να φορέσει το γοβάκι της ή να βάλει το δαχτυλίδι της. Ο χήρος θέλει να ξαναπαντρευτεί και δοκιμάζει το περί ου ο λόγος αντικείμενο σ' όλες τις νύφες. Δεν ταιριάζει σε καμιά παρά μόνον στην κόρη του. Της προτείνει λοιπόν γάμο, προβάλλοντας τα εξής επιχειρήματα: του δέντρου που μεγάλωσε μέσα στο περιβόλι κι έδωσε μήλα για να τα φάει ο ίδιος ο περιβολάρης, του μοσχαριού, που μεγάλωσε και πρέπει να φαγωθεί από το ίδιο το αφεντικό του, που το έθρεψε.

Για να τον αποφύγει η κόρη, κόβει τα χέρια της και φεύγει στο δάσος (κι εδώ έχουμε συμφυρμό με την Κουλοχέρα, AT 706). Συνήθως ζητάει από τον πατέρα της θαυμάσιες φορεσιές, τον ουρανό με τ' άστρα, τη γη με τα λουλούδια, τη θάλασσα με τα ψάρια, μια πέτσινη (τομάρι ζώου), έναν πολυέλαιο, μια ξυλοφορεσιά, μια ντουλάπα, σπίτι με πόδια, ελαφάκι κ.τ.λ. Ο πατέρας της καταφέρνει να της τα φτιάξει, βρίσκοντας κάποιον μαγικό συνεργάτη ή, κάποτε και τον ίδιο τον διάβολο. Η κόρη ξεφεύγει από τον πατέρα της με δόλο μπαίνοντας μέσα στο ξύλο, στο πετσί, στο ελαφάκι, κ.τ.λ. και παίρνοντας μαζί της τα μαγικά φουστάνια. Όλοι τη χλευάζουν στο πέρασμά της' κάποτε φτάνει σ' ένα παλάτι, όπου γίνεται υπηρέτρια.

1. Ν. Belmont, «De Hestia à Peau d' Ane: le destin de Cendrillon», Cahiers de Littérature Orale, no 25, 1989, σ. 11-31.

Σελ. 190
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/191.gif&w=600&h=915

Στην εκκλησία η κόρη πάει τρεις φορές, φορώντας από ένα μαγικό φουστάνι κάθε φορά. Το βασιλόπουλο της δίνει ένα δαχτυλίδι κι όταν φύγει, την αναζητάει παντού. Στην ερώτηση «από πού είσαι;», απαντά, «από το ξυλένιο βουνό» ή δίνει άλλα τοπωνύμια, που δείχνουν πόσο την ταλαιπώρησαν οι συγγενείς της και η μητέρα του την υποπτεύεται από τις απαντήσεις που παίρνει. Το βασιλόπουλο αρρωσταίνει από τον καημό του. Γιατρεύεται με την αναγνώριση (επιστρέφει πιο νωρίς από το χορό) και της καίει την προβειά. Εδώ η Ξυλομαρία συμφύρεται με το Γιδοκόριτσο (AT 409Α), αφήγηση με παρόμοιο θέμα.

Μια διαφορετικήν εκδοχή, πιο κοντά στον Περώ, παρουσιάζουν οι παραλλαγές όπου το βασιλόπουλο βρίσκει μέσα στο γλύκισμα το δαχτυλίδι της, και καταλαβαίνει ότι η κόρη που ψάχνει βρίσκεται μέσα στο παλάτι του. Κρυφοκοιτάει στο κοτέτσι, που λάμπει, όταν η κόρη αλλάζει φορεσιά, την παρουσιάζει στους γονείς του και την παντρεύεται.

Σε ορισμένες παραλλαγές το βασιλόπουλο αγοράζει το ξύλο που περπατάει και το τοποθετεί στο δώμα του. Τη νύχτα η κόρη βγαίνει από την κρυψώνα της και του τρώει το φαΐ, όμως το βασιλόπουλο την πιάνει στα πράσα και την κρατά κοντά του, χωρίς να μαρτυρήσει τίποτα σε κανέναν. Άλλοτε αποκτούν και ένα ή περισσότερα παιδιά.

Σε μιαν άλλην ομάδα παραλλαγών, το βασιλόπουλο βρίσκει την κόρη στα ρουμάνια και την παίρνει στο παλάτι του για χηνοβοσκού" ωστόσο την παραμονεύει κρυφά, γιατί ακούει πως με κάθε τρίχα από τα μαλλιά της, που τρώνε οι χήνες, κάνουν κι ένα αυγό και στο παλάτι απορούν για τα τόσα αυγά. Τη βλέπει από μακριά ν' αλλάζει ή, βλέπει το χρυσό φόρεμά της να φαίνεται' σχίζει την ξυλοφορεσιά με το μαχαίρι του, ή της παίρνει την προβειά και την καίει.

Μετά τον γάμο, ακολουθεί δεύτερη καταδίωξη της ηρωίδας. Εδώ η Ξυλομαρία συμφύρεται με τον τύπο AT 706C (Lecherous father as the Queen's Persecutor - Ανήθικος πατέρας ως διώκτης της κόρης του). Ο πατέρας της την ανακαλύπτει και την εκδικείται. Με δόλο μπαίνει στο δωμάτιο της και σφάζει τα παιδιά, αφήνοντας το μαχαίρι κάτω από το προσκεφάλι της. Ο άντρας της την εγκαταλείπει στην ερημιά (με κομμένα χέρια, σφαγμένη, με τα σφαγμένα παιδιά). Με μαγική επέμβαση (του Χριστού), ανασταίνονται τα παιδιά της και ξαναβρίσκει τα χέρια της. Ζουν σ' ένα μαγικό παλάτι όπου τους συναντά ο βασιλιάς, πηγαίνοντας κυνήγι. Ακολουθεί αναγνώριση κι αποκατάσταση, με τρεις τρόπους: α. χάρη στο παιδί, που λέει ότι ο παπούς του το έσφαξε κι ο μπαμπάς του ύστερα έσφαξε τη μάνα του, β. η ηρωίδα διηγείται την ιστορία της στο τραπέζι, μπροστά στον άντρα της και στον πατέρα της, γ. το παιδί κρύβει ένα κουταλάκι στη τσέπη του βασιλιά, κατηγορώντας τον για κλέφτη κι εκείνος διαμαρτύρεται: «Πιστεύετε πως είμαι κλέφτης;». Τότε η ηρωίδα απαντά: «Κι εσείς πιστεύετε πως έχω σκοτώσει το παιδί μου;»

Ο κακός πατέρας τιμωρείται.

Σελ. 191
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/192.gif&w=600&h=915

Συνοψίζοντας τονίζουμε ότι έχουμε στην Ελλάδα τέσσερις ομάδες παραλλαγών, που αποτελούν τον παραμυθιακό τύπο της Ξυλομαρίας, οικότυπο ελληνοβαλκανικό της Peau d'Ane (AT 510Β). Μια πρώτη ομάδα αποτελεί ο μύθος της Ξυλομαρίας, που συμφύρεται με την Κουλοχέρα (AT 706), ενώ μια δεύτερη πλησιάζει μάλλον τον ελληνικό οικότυπο του παραμυθιού το Γιδοκόριτσο (AT 409Α). Ξεχωριστή ομάδα αποτελούν και οι παραλλαγές με την παραβολή του αλατιού (AT 923, Love like Salt), ενώ η πιο χαρακτηριστική ομάδα είναι του αιμομίκτη πατέρα, που κυνηγά την κόρη του και σκοτώνει τα παιδιά της (AT 706C)2. Η προβληματική της αιμομιξίας αναπτύσσεται πληρέστερα από ό,τι στο δυτικό πρότυπο της αφήγησης. Η ηρωίδα υφίσταται συχνά μια δεύτερη καταδίωξη από τον πατέρα της, που την εκδικείται σκοτώνοντας τα ίδια του τα εγγόνια. Ωστόσο παρατηρούμε ότι η πλοκή της ιστορίας οφείλεται εν μέρει στην ευχή της μάνας. Η διαθήκη της ουσιαστικά εκτελείται, εφόσον εκληφθεί κατά γράμμα, διότι μόνον η κόρη της της μοιάζει αρκετά ώστε να μπορεί να φορέσει τα ρούχα της. Πότε με το δαχτυλίδι και πότε με το γοβάκι της μάνας της, η κόρη αναδεικνύεται κατάλληλη και για την αιμομιξία με τον πατέρα της αλλά και για το γάμο με το βασιλόπουλο. Οι δυο γάμοι -ο απαγορευμένος κι ο επιτρεπτός- γίνονται έτσι συγκρίσιμοι. Στη Σταχτοπούτα, η κόρη μένει στο πατρικό σπίτι κρυμμένη στις στάχτες, ως την ώρα του γάμου της με το βασιλόπουλο. Στην Ξυλομαρία, η κόρη μένει στο πατρικό σπίτι ως τη στιγμή που τίθεται πιεστικά το άλυτο πρόβλημα του γάμου της με τον ίδιο της τον πατέρα. Φεύγοντας από το σπίτι του πατέρα της σαν κλέφτρα, η κόρη εγκαθίσταται αμέσως στο σπίτι του μελλοντικού γαμπρού, κρυμμένη μέσα σ' ένα τομάρι ή έπιπλο, ώσπου ν' αναφανεί και πάλι η ταυτότητά της, στην αρχή χάρη στα μαγικά φουστάνια, που δημιουργούν γύρω της μια λάμψη αποκαλυπτική, κι έπειτα μέσα από το ίδιο το δαχτυλίδι της μάνας της, που μαρτυρεί, για μιαν ακόμα φορά, τη θηλυκότητα της κόρης. Ορφανή από την αρχή, η Ξυλομαρία βιώνει την αιμομικτική τάση στο πατρικό της σπίτι, απ' όπου λείπει η νεκρή μάνα, η οποία ωστόσο καθορίζει την τύχη της.

Η στενή σχέση πατέρα και κόρης απασχολεί περισσότερους από έναν παραμυθιακούς τύπους(πβ. AT 621, 706, 712, 898), όπως διαπιστώνουμε με τη θεματική σύγκριση.

ΤΥΠΟΣ AT 511

Παραμυθιακός τύπος συγγενικός με τη Σταχτοπούτα είναι Το τρίτο μάτι (AT 511). Σε μια οικογένεια με τρεις αδερφές, μόνο η ηρωίδα έχει δύο μάτια.

2. Ο Μέγας δεν είχε συμπεριλάβει στα δελτία του 706C όλες τις παραλλαγές της Ξυλομαρίας που συμφύρονται με τον τύπο αυτόν, γι' αυτό και δεν τις συμπεριλάβαμε στον αντίστοιχο τόμο του Καταλόγου, ενώ τις παραθέτουμε εδώ.

Σελ. 192
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/193.gif&w=600&h=915

Οι αδερφές της, η μονομάτα κι η τριπλομάτα, συμμαχούν εναντίον της μαζί με τη μάνα τους, μητριά της ηρωίδας. Η κόρη βόσκει τα γελάδια, γνέθει και πεινάει. Μια μαγική γελάδα την ταΐζει μέσα από το κερατάκι της, γεμάτο φρούτα και γάλα, ως άλλο κέρας της Αμάλθειας, κι έτσι η ηρωίδα γίνεται όλο και πιο όμορφη, αντίθετα με τις αδερφές της, που πηγαίνουν στο λιβάδι και την κατασκοπεύουν, σταλμένες από την κακιά μητριά. Ενώ η ηρωίδα καταφέρνει να τις αποκοιμήσει, μια μέρα η τριπλομάτα την προδίνει κι έτσι σκοτώνουν τη γελάδα και την τρώνε. Η κόρη, ορμηνεμένη από την αγελάδα, θάβει τα κόκκαλά της, κι από τον τάφο της φυτρώνει ένα δέντρο με μαγικούς καρπούς. Μόνον η ηρωίδα μπορεί να τους φτάσει -γιατί το δέντρο απομακρύνει τα κλαδιά του όταν πλησιάσουν οι άλλες— κι έτσι παντρεύεται το βασιλόπουλο, όταν του χαρίζει τα θαυμάσια φρούτα.

ΤΥΠΟΣ AT 511Α

Ο επόμενος τύπος, Το μικρό κόκκινο βόδι (AT 511Α), ανήκει σε διαφορετική αφηγηματική ομάδα, όπου ο ήρωας είναι ένα αγόρι, που το θρέφει ένα κοκκινότριχο βόδι. Συνήθως τον ήρωα κατατρέχει η μητριά του, γιατί τα δικά της παιδιά είναι καχεκτικά και τον ζηλεύει. Τον ταΐζει μόνο ξερό ψωμί με στάχτη. Με τον ίδιο τρόπο που θρέφει τη Σταχτοπούτα η αγελάδα, το βόδι θρέφει τον πεινασμένο ήρωα, μέσα από ένα είδος κέρατος της Αμάλθειας. Δύο είναι τα κύρια μοτίβα της αφήγησης: το βόδι ως τροφός και το μαγικό δέντρο που φυτρώνει στον τάφο του. Υπάρχει πλήρης αντιστοιχία δηλαδή ανάμεσα στους δύο τύπους (AT 511 και AT 511Α) ως προς αυτά τα μοτίβα.

Ο Stith Thompson υποστηρίζει σχετικά, ότι, παρά τους πολλαπλούς συμφυρμούς του, κυρίως με τον τύπο του Κασίδη (AT 314, Goldener, The Youth transformed to a Horse), το Μικρό κόκκινο βοϊδάκι (AT 511Α) αποτελεί αυτόνομο παραμυθιακό τύπο, με ευρεία αφηγηματική κατανομή και σταθερότητα. Υπάρχουν καταγραφές του σ' ολόκληρη την ηπειρωτική Ευρώπη, στην Ινδία, στη Βόρεια και Νότια Αφρική, στους Wyandot, Ινδιάνους της Αμερικής. Οι Bolte-Polivka επίσης το σχολιάζουν ως ξεχωριστό τύπο, ένα είδος Σταχτοπούτη. Στη μονογραφία της η Α. Β. Rooth αναφέρεται στην αρχαιότητα του μοτίβου της μητριάς με τις αδερφές-κατασκόπους στη Μέση Ανατολή, που το χρονολογεί στα 4.000 χρόνια από σήμερα. Θεωρεί ότι το αντίστοιχο οικογενειακό πλέγμα, με ήρωα ένα αγόρι, που καταδιώκεται από τη μητριά και τις αδερφές του, πρέπει να είναι μεταγενέστερο, χρονολογώντας το τουλάχιστον γύρω στα 3.500 χρόνια.

Η Cox αναφέρει 21 παραλλαγές με αρσενικό ήρωα στη θέση της Σταχτοπούτας, που κατατάσσονται σε διάφορους παραμυθιακούς τύπους, ανάμεσα στους οποίους μας δίνει και 9 παραλλαγές του AT 511Α, με προέλευση κυρίως από τα νότια Βαλκάνια, τις Σκανδιναβικές χώρες καθώς και μία αραβική πα-

Σελ. 193
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/194.gif&w=600&h=915

παραλλαγή. Η διάδοση φαίνεται να έγινε από τη Μέση Ανατολή προς στα Βαλκάνια, προς την Ιρλανδία και τη Σκανδιναβία. Το μαγικό ζώο, αγελάδα ή βόδι, τα ζητήματα του οργώματος που πετυχαίνει, τα κοπάδια που κάνουν πλούσιο τον ήρωα, όλα αυτά τα βουκολικά και ποιμενικά μοτίβα μαρτυρούν ένα παραμύθι νομάδων βοσκών της Ανατολής .

Στην Ελλάδα αυτόνομο το παραμύθι δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό, αριθμεί μόνον 6 παραλλαγές, που ο Μέγας είχε κατατάξει αρχικά στον τύπο AT *532, τον οποίο εμείς καταργήσαμε υπέρ του AT 511Α. Όπου, καταρχήν το ζώοβοηθός είναι βόδι και όχι άλογο (όπως στο AT 532) αλλά κι η υπόθεση του παραμυθιού είναι πολύ κοντά στις παλαιότερες εκδοχές της Σταχτοπούτας με την αγελάδα-τροφό, συμμετρικές του «Σταχτοπούτη», που οι Rooth και Cox, χαρακτηρίζουν ως κυριαρχούμενες από το μοτίβο του βοδιού ως τροφού.

Στην Ελλάδα πάντως φαίνεται ότι λιγοστές αφηγήσεις τελειώνουν με τα ζητήματα του βασιλιά και τον γάμο με τη βασιλοπούλα (τύπος AT 511Α), ενώ οι περισσότερες συμφύρονται με το θέμα του βοϊδόδεντρου (πβ. AT *460Β, Το φιδόδεντρο). Όπου το βόδι βοηθάει επίσης τον ήρωα στα κατορθώματά του (να οργώσει ένα τεράστιο χωράφι) και στον βασιλικό γάμο που κάνει. Όταν πεθαίνει, ο ήρωας βάζει στοιχήματα για το όνομα του δέντρου, που φυτρώνει στον τάφο του και γίνεται πλούσιος, επειδή κανείς δε μπορεί να μαντέψει την προέλευση του και να πει ότι είναι «βοϊδόδεντρο».

Η γυναίκα του, που κατέχει το μυστικό, τον προδίνει όμως στον εραστή της κι έτσι ο ήρωας χάνει την περιουσία του (και τη γυναίκα του) και φεύγει να βρει τον Ήλιο, για να τον βοηθήσει. Ο Ήλιος τον συμβουλεύει να ξαναβάλει στοίχημα με τον αντίπαλο του ότι, την άλλη μέρα, ο Ήλιος θα βγει από τη Δύση. Έτσι και γίνεται κι ο ήρωας ξανακερδίζει την περιουσία του και τη γυναίκα του.

Για το θέμα των στοιχημάτων έχει γράψει ο Dawkins, συγκεντρώνοντας τις παραλλαγές που μιλούν για την παρέμβαση του Ήλιου στην τύχη του ήρωα, οι οποίες διαφέρουν από την κοινή «Οδοιπορία προς την Τύχη». Ως αντιστοίχημα παραγγέλλεται η Ανατολή του Ήλιου εκ δυσμών, κάτι που συνέβη και κατά τη διαμάχη του Ατρέα με τον Θυέστη στην αρχαιότητα .

Εφόσον το παραμύθι δεν παρουσιάζει μεγάλη διάδοση στην Ελλάδα, χρειάζεται συγκριτική έρευνα των ευρωπαϊκών παραλλαγών για να αντιμετωπισθεί το θέμα του αρχικού συνδυασμού μοτίβων -μητριάς, ζώου-τροφού, μαγική φυγή με το ζώο— και των παραμυθιακών τύπων, που συνδυάζονται στη συνέχεια -στοιχήματα για το βοϊδόδεντρο, προδότρα γυναίκα, ο ήλιος βγαίνει από τη Δύση. Με εναλλακτικά μοτίβα, τα ζητήματα του βασιλιά, και τον γάμο με τη βασιλοπούλα. Μόνον έτσι θα δοθεί απάντηση στο ερώτημα, αν πρόκειται για δύο διαφορετικούς τύπους ή για παραλλαγές της ίδιας αφήγησης.

Σελ. 194
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/195.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 513Α

Σελ. 195
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/196.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 196
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/197.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 513Α

AT: The extraordinary companions (Οι θαυμάσιοι σύντροφοι) Delarue-Tenèze: Le bateau qui va sur terre comme sur mer, ou: Les doués (Το πλοίο που ταξιδεύει στη στεριά, ή: Οι προικισμένοι)

Στον Διεθνή Κατάλογο AT το θέμα των θαυμάσιων συντρόφων με τις υπερφυσικές ιδιότητες παρουσιάζεται ως ξεχωριστός παραμυθιακός τύπος. Στην Ελλάδα εντούτοις, όπως προκύπτει από τα δελτία του Μέγα, φαίνεται πως εμφανίζεται πάντοτε ως επεισόδιο άλλων παραμυθιακών τύπων. Ετσι λοιπόν οι σύντροφοι αυτοί, που πίνουν ολόκληρα ποτάμια, τρώνε αμέτρητα καζάνια φαΐ, σηκώνουν τα βουνά στα χέρια τους, τρέχουν πιο γρήγορα κι από το λαγό, ακούν τι γίνεται στα πέρατα του κόσμου κλπ. βοηθούν διάφορους παραμυθιακούς ήρωες στις δύσκολες δοκιμασίες. Ακολουθεί ο κατάλογος των παραμυθιών που περιέχουν το θέμα αυτό και γίνεται παραπομπή στις αντίστοιχες παραλλαγές.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ AT 301Β

1. ΛΑ 301Β, 8, Αίνος, άτιτλο

2. ΛΦ 1595, 31-39, Περιβόλια Ρεθύμνου, «Ο Δάκρυς», βλ. παρ. αρ. 13.

3. ΛΦ 510, 15-17, Ανάφη, «Της αρκούδας ο γιος», βλ. παρ. αρ. 14.

4. ΛΑ 301Β, 2, Κερασούντα, «Της σέρας ο υιόν».

5. ΛΑ 301Β, 4, Μάκρη-Λιβίσι, άτιτλο.

6. ΛΑ 301 Β, 13, Μακράσσυκα Αμμοχώστου, «Η Πεντάμορφη η Χρυσομαλλούσα».

Σελ. 197
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/198.gif&w=600&h=915

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ AT 531

1. ΛΑ 1263, (ΣΜ 93), 88-97, Επαρχία Κονίτσης, άτιτλο. Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 2.

2. ΛΑ 2746, 521-534, Τίρναβος, άτιτλο. Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 13.

3. ΑΦ 880, 10-20, Βόλος, «Ο κυνηγός κι ο πασάς». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 17.

4. ΑΦ 901, 8-11, Καλαμπάκα, άτιτλο. Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 18.

5. ΣΠ 65, 111- 117, Τρίκαλα, «Ο βεζίρης και η Πεντάμορφη του κόσμου». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 21.

6. ΛΑ 2894, 521-543, Αδριανούπολη, άτιτλο. Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 22.

7. ΛΑ 531, 11, Μακεδονία, άτιτλο. Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 28.

8. ΛΦ 523, 13-19, Άνω Κώμη Κοζάνης, άτιτλο. Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 29.

9. ΛΑ 2396, 16-32, Ιεράπετρα, «Η βασιλοπούλα της Τριοματιάς». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 43.

10. ΛΑ 1389, 79-96, Τήνος, «Ο κυνηγός». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 51.

11. ΛΑ 1684 Β', 3-7, Αμοργός, «Η Πεντάμορφη». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 58.

12. Hahn 2, 3-15, αρ. 63 (Kretshmer, NM, αρ. 57), Τήνος, «Το παλλικάρι και η όμορφη του κόσμου. Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 63.

13. Pio 212 (Misotakis, 20 - Geldart, 144), Σύρος, «Το Γιαννάκι της χήρας». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 64.

14. Roussel, αρ. 17, Μύκονος, άτιτλο. Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 65.

15. ΣΠ 40, 3-7, Λαγκάδια Γορτυνίας, «Ο υιός του Αβιντζιόγλη». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 91.

16. ΛΑ 1171, (ΣΜ 27), 77-80, Βάλτος Ακαρνανίας, «Ο Ριτσινόβουλος». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 94.

17. ΛΑ 531, 1, Αιτωλία, «Ο Ανζόλης και ο παππούλης του». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 97.

18. ΛΑ 531, 14, Γαβαλού Μεσολογγίου, άτιτλο. Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 99.

19. ΛΦ 476, 29-30, Ανάληψη Τριχωνίας, «Ο Γιάννης της χήρας». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 102.

20. ΛΦ 788, 6-10, Νεοχώρι Ναυπακτίας, «Το χρυσό πουλί». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 103.

21. ΛΦ 1061, 9-15, Αστακός Αιτωλοακαρνανίας, «Ο γιος του κυνηγού». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 105.

22. ΛΦ 1634, 21-32, Επαρχία Μεσολογίου, «Ο σπανός». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 106.

23. ΛΑ 531, 9, Κερασούντα, «Αβτσόγλους». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 113.

24. ΙΑ 811, 76-82, Φλοϊτά, άτιτλο. Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 115.

Σελ. 198
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 500-559
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 179
    

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 511