Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 500-559
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:41
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2004
 
Σελίδες:511
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τέταρτο κατά σειράν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. εδώ τα δημοσιεύματα αρ. 21, 26, 34). Ο Κατάλογος των Ελληνικών Παραμυθιών αποτελεί μια σύγχρονη επεξεργασία της πρώτης ανέκδοτης και πολύτιμης καταλογογράφησης του ελληνικού παραμυθιού από τον Γεώργιο Α. Μέγα. Ο εθνικός αυτός Κατάλογος, έρχεται να προσθέσει μια νέα όψη των πραγμάτων, ίσως και να απειλήσει τη στατική αντίληψη της κατάταξης. Συχνά οι τοπικές αφηγήσεις περιγράφονται με τον όρο «αποκλίσεις» σε σχέση με την περιγραφή του κάθε παραμυθιακού τύπου στον Διεθνή Κατάλογο. Ωστόσο, το σύγχρονο ενδιαφέρον μπορεί να είναι πολύ πιο δυναμικό: το αντικείμενο της έρευνας είναι η μελέτη των ασυνείδητων μηχανισμών, που υποβαστάζουν τους μετασχηματισμούς των παραμυθιών, καθώς αυτά κυκλοφορούν από γλώσσα σε γλώσσα, από περιοχή σε περιοχή. Οι μετασχηματισμοί δεν συμβαίνουν ερήμην των δρώντων προσώπων, που είναι οι χρήστες των παραμυθιών, αυτών που διηγούνται κι αυτών που ακούνε. Οι χρήστες είναι βεβαίως φορείς ενός πολιτισμού. Τα παραμύθια γίνονται αντιληπτά μέσα από δεδομένους μυθικούς και συμβολικούς κώδικες και, προκειμένου να επιχωριάσουν, υποβάλλονται αναλόγως σε ασυνείδητους μετασχηματισμούς σε διάφορα επίπεδα της δομής τους.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 11.9 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 195-214 από: 514
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/195.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 513Α

Σελ. 195
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/196.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 196
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/197.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 513Α

AT: The extraordinary companions (Οι θαυμάσιοι σύντροφοι) Delarue-Tenèze: Le bateau qui va sur terre comme sur mer, ou: Les doués (Το πλοίο που ταξιδεύει στη στεριά, ή: Οι προικισμένοι)

Στον Διεθνή Κατάλογο AT το θέμα των θαυμάσιων συντρόφων με τις υπερφυσικές ιδιότητες παρουσιάζεται ως ξεχωριστός παραμυθιακός τύπος. Στην Ελλάδα εντούτοις, όπως προκύπτει από τα δελτία του Μέγα, φαίνεται πως εμφανίζεται πάντοτε ως επεισόδιο άλλων παραμυθιακών τύπων. Ετσι λοιπόν οι σύντροφοι αυτοί, που πίνουν ολόκληρα ποτάμια, τρώνε αμέτρητα καζάνια φαΐ, σηκώνουν τα βουνά στα χέρια τους, τρέχουν πιο γρήγορα κι από το λαγό, ακούν τι γίνεται στα πέρατα του κόσμου κλπ. βοηθούν διάφορους παραμυθιακούς ήρωες στις δύσκολες δοκιμασίες. Ακολουθεί ο κατάλογος των παραμυθιών που περιέχουν το θέμα αυτό και γίνεται παραπομπή στις αντίστοιχες παραλλαγές.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ AT 301Β

1. ΛΑ 301Β, 8, Αίνος, άτιτλο

2. ΛΦ 1595, 31-39, Περιβόλια Ρεθύμνου, «Ο Δάκρυς», βλ. παρ. αρ. 13.

3. ΛΦ 510, 15-17, Ανάφη, «Της αρκούδας ο γιος», βλ. παρ. αρ. 14.

4. ΛΑ 301Β, 2, Κερασούντα, «Της σέρας ο υιόν».

5. ΛΑ 301Β, 4, Μάκρη-Λιβίσι, άτιτλο.

6. ΛΑ 301 Β, 13, Μακράσσυκα Αμμοχώστου, «Η Πεντάμορφη η Χρυσομαλλούσα».

Σελ. 197
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/198.gif&w=600&h=915

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ AT 531

1. ΛΑ 1263, (ΣΜ 93), 88-97, Επαρχία Κονίτσης, άτιτλο. Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 2.

2. ΛΑ 2746, 521-534, Τίρναβος, άτιτλο. Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 13.

3. ΑΦ 880, 10-20, Βόλος, «Ο κυνηγός κι ο πασάς». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 17.

4. ΑΦ 901, 8-11, Καλαμπάκα, άτιτλο. Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 18.

5. ΣΠ 65, 111- 117, Τρίκαλα, «Ο βεζίρης και η Πεντάμορφη του κόσμου». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 21.

6. ΛΑ 2894, 521-543, Αδριανούπολη, άτιτλο. Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 22.

7. ΛΑ 531, 11, Μακεδονία, άτιτλο. Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 28.

8. ΛΦ 523, 13-19, Άνω Κώμη Κοζάνης, άτιτλο. Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 29.

9. ΛΑ 2396, 16-32, Ιεράπετρα, «Η βασιλοπούλα της Τριοματιάς». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 43.

10. ΛΑ 1389, 79-96, Τήνος, «Ο κυνηγός». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 51.

11. ΛΑ 1684 Β', 3-7, Αμοργός, «Η Πεντάμορφη». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 58.

12. Hahn 2, 3-15, αρ. 63 (Kretshmer, NM, αρ. 57), Τήνος, «Το παλλικάρι και η όμορφη του κόσμου. Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 63.

13. Pio 212 (Misotakis, 20 - Geldart, 144), Σύρος, «Το Γιαννάκι της χήρας». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 64.

14. Roussel, αρ. 17, Μύκονος, άτιτλο. Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 65.

15. ΣΠ 40, 3-7, Λαγκάδια Γορτυνίας, «Ο υιός του Αβιντζιόγλη». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 91.

16. ΛΑ 1171, (ΣΜ 27), 77-80, Βάλτος Ακαρνανίας, «Ο Ριτσινόβουλος». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 94.

17. ΛΑ 531, 1, Αιτωλία, «Ο Ανζόλης και ο παππούλης του». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 97.

18. ΛΑ 531, 14, Γαβαλού Μεσολογγίου, άτιτλο. Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 99.

19. ΛΦ 476, 29-30, Ανάληψη Τριχωνίας, «Ο Γιάννης της χήρας». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 102.

20. ΛΦ 788, 6-10, Νεοχώρι Ναυπακτίας, «Το χρυσό πουλί». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 103.

21. ΛΦ 1061, 9-15, Αστακός Αιτωλοακαρνανίας, «Ο γιος του κυνηγού». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 105.

22. ΛΦ 1634, 21-32, Επαρχία Μεσολογίου, «Ο σπανός». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 106.

23. ΛΑ 531, 9, Κερασούντα, «Αβτσόγλους». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 113.

24. ΙΑ 811, 76-82, Φλοϊτά, άτιτλο. Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 115.

Σελ. 198
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/199.gif&w=600&h=915

25. ΚΜΣ, Φάρασα, 5321-5337, «Η Χουρουγίζα». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 116.

26. Κληρίδης II, 58-64, αρ. 27, Γιαλούσα Καρπασίας, «Ο βραντζόλος». Βλέπε AT 531, παρ. αρ. 121.

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ *667Α

1. ΛΑ 1388, 129-140, Τήνος, «Η Βούλ-Σιαχ» ενωμένο με 300, 302, *667Α.

2. ΣΑ III, 123-138, Κρήτη, «Ο γιδοβοσκός και η μάγισσα» (Στου παππού τα γόνατα, 166-179, «Ο μικρός βοσκός»).

3. ΛΦ 524, 28-33, Ναυπακτία Αιτωλίας, «Η Πεντάμορφη».

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 667

1. ΛΑ 667, 3, Αίνος, άτιτλο.

2. Θρακικά 17, 1942, 154-157, Φανάρι Σηλυμβρίας, «Θα γίνω βασιλιάς».

3. ΛΑ 667, 2, Κορινθία, άτιτλο.

4. ΣΠ 7, 8-20, Κορινθία, άτιτλο.

5. Αέριος, 85-89, αρ. 35, «Ο αντρειωμένος».

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 725

1. ΛΑ 513Α, 1, Αίνος, Ο Τσιρτσόγλους.

2. Carnoy-Nic. 43-56, Ιντζέσου Καππαδοκίας, «Le fils du laboureur et ses six compagnons» (Ο γιος του ζευγά και οι έξι του σύντροφοι).

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ AT 516 1. ΛΦ 7, 1-11, Βιάνος, «Ο Χαρά-Τρομάρα», βλ. AT 516, παρ. αρ. 22.

Σελ. 199
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/200.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 200
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/201.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΙ ΤΥΠΟΙ AT 514, AT *844C, AT *884D

Σελ. 201
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/202.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 202
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/203.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 514

Η αλλαγή του φύλου

AT: The Shift of Sex (Η αλλαγή του φύλου) Του βασιλιά η κόρη έγινε παλικάρι

Τον παλιό καιρό ήταν ένας βασιλιάς. Είχε μόνον τρία κορίτσια. Γυιο δεν είχε και πολύ του κακοφαινόταν, γιατί κανένα δεν είχε ν' αφήσει στο πόδι του.

Πάνω στη στενοχώρια αυτή βγήκε και μια άλλη στενοχώρια. Ένας φίλος του, ένας άλλος βασιλιάς, βγήκε στον πόλεμο, και γύρεψεν απ' αυτόνε βοήθεια. Ζήτησε να του στείλει στρατό να τον βοηθήσει, να μη χάσει τον πόλεμο.

Ο βασιλιάς πια όλο και συλλογιέται.

Έχω, λέγει με το νου του, τρία κορίτσια, και κανένα δεν πάντρεψα. Εγώ πια γέρασα και στη βασιλεία μου δεν έχω κανένα ν' αφήκω. Και τώρα μου ζητάει ο φίλος μου βοήθεια και δεν έχω κανέναν να κάμω στους στρατιώτες μου επικεφαλής και να τους στείλω. Τι θα κάμω; Τι θα γίνει το χάλι μου;

Πήρε το βασιλιά το ντέρτι κι όλο σκέπτεται. Ούτε τρώγει, ούτε κοιμάται, ούτε βγαίνει έξω. Όλο και σκέπτεται και το ντέρτι του σε κανένα δεν το λέγει.

Ήρθ' η μεγάλη του κόρη και τον ρώτησε:

«Πατέρα, είπε, τι έπαθες κι έχεις τόση ψυχική στενοχώρια; ούτε τρως, ούτε πίνεις, ούτε μιλάς σε κανένα».

«Κόρη μου, είπε κι ο βασιλιάς, το ξεύρεις πως εγώ γυιο δεν έχω ν' αφήσω στο πόδι μου" καμμιά σας δεν μπόρεσα να παντρέψω και τώρα ζήτησε ο φίλος μου ο βασιλιάς βοήθεια και κανένα δεν έχω να στείλω το στρατό μου. Να λοιπόν, το βάσανο μου είναι αυτό. Μα πως να μην πονέσει η καρδιά μου;»

«Ουφ, πατέρα, αυτά δεν είναι τίποτε" μη σκέφτεσαι και βασανίζεις το νου σου. Νόμισα κι εγώ πώς κανένα γαμπρό βρήκες και θέλεις να με παντρέψεις και γι' αυτό σκέφτεσαι, να ιδούμε τι θα μου δώσεις».

«Πήγαινε στη δουλειά σου, φεύγ' απ' το κεφάλι μου, προτού βρίσω καμμιά άσχημη βρισιά», είπε κι ο βασιλιάς στη μεγάλη του κόρη κι εκείνη βγήκε έξω.

Μετά απ' αυτή, μπήκε στον βασιλιά η μεσιανή κόρη και τον ρώτησε κι αυτή. Ο βασιλιάς είπε και σ' αυτή το ντέρτι, μα κι αυτή είπε:

«Πατέρα, αυτό δεν είναι τίποτα. Σήκω' τόσο πολύ μην πέφτεις σε βαθειά συλλοή' σήκω να βρεις έναν τρόπο να μας παντρέψεις. Νόμισα κι εγώ πως κα-

Σελ. 203
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/204.gif&w=600&h=915

κανένας καλός γαμπρός ήρθε και σκέφτεσαι να ιδούμε απ' τις τρεις μας αδελφάδες εμένα θα με δώσεις;»

«Τρέχα κι εσύ, έβγα' κατέβα απ' τους ώμους μου, να μη σου πω καμμιά κακή κουβέντα, είπε κι αυτός».

Κι αυτή λοιπόν βγήκ' απ' τη μια μεριά κι απ' την άλλη μεριά μπήκεν η στερνή του κόρη και τον ρώτησε κι εκείνη:

«Πατέρα, το βάσανο σου τι είναι και τόσο πολύ χάνεις το μυαλό σου;»

«Κόρη μου, αν αγαπάς τον Θεό σου, άφησέ με στον καημό μου' μη με αναγκάζεις και συ να μιλώ, όπως με ανάγκασαν οι άλλες αδελφές σου».

«Πατέρα, να 'χεις καλό, πες μου το μένα αυτό το βάσανο σου. Εγώ, μη σε νοιάζει, θα σε βγάλω απ' αυτή τη στενοχώρια».

«Να λοιπόν, είπε κι ο πατέρας της, καλή μου κόρη, εγώ γέρασα' απ' τις τρεις σας δεν πάντρεψα καμμία" και γυιο δεν έχω να αφήκω στο θρόνο μου' και σαν να μην έφταναν αυτά, ήρθε κι ένας άλλος μπελάς στο κεφάλι μου. Ο φίλος μου ο βασιλιάς άνοιξε πόλεμο και γύρεψ' από μένα βοήθεια, μα εγώ δεν μπορώ να πάγω και άλλον κανένα δεν έχω να στείλω' να ιδούμε τι θα γίνει το χάλι μου».

«Πατέρα, είπε πάλι το κορίτσι, αυτό καθόλου να μη το σκέφτεσαι' θα πάγω γω σ' αυτό το έργο' στείλε με μένα να σε βγάλω στην επιφάνεια (ασπροπρόσωπο), γιατί σαστίζεις και φοβάσαι;»

«Κόρη μου, λέγει κι ο βασιλιάς, εσύ είσαι ένα κορίτσι, μα εσύ πώς θα πας σ' αυτό το έργο;»

«Πιο εύκολο απ' αυτό τίποτ' άλλο δεν είναι. Αν θέλεις να με ιδείς, θα βγούμε να δοκιμαστώ κι υστέρα στείλε με, γιατί κουράζεις το μυαλό σου;»

«Ας γίνει λοιπόν, κόρη μου, κι ο Θεός να τα φέρει δεξιά. Πήγαινε, πες να ετοιμάσουν τ' άλογα, να βγούμε στο στίβο, να σε δοκιμάσω στην ιππασία και την κονταρομαχία, αφού είν' έτσι».

Το κορίτσι κατέβηκε κάτω, έδωσε τη διαταγή, ετοίμασαν τ' άλογα και καβαλικέψανε' βγήκανε στο στίβο.

Το κορίτσι πια όποιον κτύπησε, τον γκρέμισε απ' τ' άλογό του κατά γης.

Κι ο πατέρας της από παράμερα βλέπει πώς όλα τα παλληκάρια που στείλε απέναντι της τα 'ριξε' και πλησίασε κι αυτός δυο τρεις φορές, αλλά μόλις ήρθε στη δυσκολία, έδωσε γνωριμία στην κόρη του, και είπε η κόρη του:

«Πατέρα, εσύ γιατί βγαίνεις έτσι μπροστά μου;»

«Μα να, είπα λοιπόν πως είσαι κορίτσι και θέλησα να σε δοκιμάσω κι εγώ να ιδούμε, αυτούς που κτυπάς και κατεβάζεις απ' τ' άλογα, αληθινό είναι ή ψεύτικο. Τώρα πια σε πίστεψα. Αύριο έμπα μπροστά στο στρατό μου και πήγαινε στο φίλο μου, να τον βοηθήσεις».

Την άλλη μέρα το κορίτσι καβαλίκεψε τ' άλογο και βγήκε στο δρόμο.

Όταν ήρθε στον πόλεμο, δεν στάθηκε να πάρει ανάσα, γιατί ο πόλεμος ήτανε σε κρίσιμο σημείο (σε μια τρίχα πάνω). Αμέσως μπήκε στη μάχη. Χτύ-

Σελ. 204
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/205.gif&w=600&h=915

Χτύπησ' απ' εδώ, χτύπησ' απ' εκεί κι ώσπου να ιδείς, ξεκαθάρισε τη δουλειά και στράφηκε το κέρδος προς το μέρος της.

Την κοιτάζει κι ο βασιλιάς και γελά κάτω από τα μουστάκια του.

Ύστερα, σαν κόπασ' η μάχη και κέρδισεν η δική μας μεριά, κάλεσε το κορίτσι ο βασιλιάς και του είπε" μπράβο σου, γυιε μου! αυτή την μάχη την κέρδισες εσύ" απ' εδώ κ' ύστερα είσαι ο γαμπρός μου' πες πως είσ' ο γυιος μου' κι η βασιλεία μου είναι δική σου βασιλεία.

Του βασιλιά ο λόγος γίνηκε πραγματικότητα πριν να κρυώσει, κι ο γάμος πήρε φωτιά. Σαράντα μέρες και σαράντα νύχτες κράτησεν αυτός ο γάμος.

Ύστερ' απ' τις σαράντα μέρες μπήκανε να κοιμηθούνε, μα το κορίτσι έβγαλε το μεγάλο μαχαίρι απ' τη θήκη του και το 'βαλε στο μέσο τους κι είπε: «Απ' εδώ κι εμπρός, κι οι δυο μας θα κοιμηθούμε σαν αδέλφια. Να το μαχαίρι το βάζω στη μέση, όποιος θα κινηθεί από τους δυο μας θα κοπεί».

Έτσι πέρασε κάμποσος καιρός και μια μέρα είπε την πραγματικότητα του βασιλιά η κόρη στον πατέρα της. Το μάθανε κι οι άλλοι. Μερικοί είπαν ότι το παλληκάρι είναι δεμένο με μάγια. Φέρανε μια γριά να τον λύσει από τα μάγια κι είπε:

«Αυτό το παλληκάρι, δεν είναι αρσενικό, είναι θηλυκό. Ας μην τ' ακούσει κανένας, και για να μη ρεζιλευτούμε, στείλετέ τον στον αγύριστο" κι αν γυρίσει παλληκάρι πάλι θα γλυτώσει το κορίτσι μας, κι αν δεν γυρίσει, πάλι θα γλυτώσει».

«Τι είναι αυτός ο αγύριστος;» ρωτήσανε τη γριά, κι είπε κι η γριά:

«Αυτός είναι των Δράκων και της Δράκαινας το χωριό. Εκεί είναι ένα δένδρο και το φυλάει η Δράκαινα. Αυτό το δένδρο μερικοί το λένε "δένδρο του πάρδου" ή και "πάρδου κλαδί" ή πάλι "σιμσίρ αγατζί", και μερικοί το λένε, "άριν" και "τούτι" ή και "λεβέντι". Απ' αυτό το δένδρο, όποιος θα κόψει έναν κλώνο μ' ένα μόνον κτύπημα ό,τι θέλει γίνεται. Εάν δεν μπορέσει μ' ένα κτύπημα να κόψει, τότε εκείνο το δένδρο αγκαλιάζει εκείνον τον άνθρωπο και δεν τον αφήνει πλέον να γλυτώσει. Πεθαίνει και τον τρώει η Δράκαινα».

Αυτός ο γαμπρός, εάν φθάσει εκεί και κόψει τον κλάδο, τότε, αν είναι κορίτσι, θα γίνει αρσενικό, κι αν είναι μαγεμένος, θα λυθεί.

Καλέσανε το γαμπρό μπροστά στη γριά να τον νουθέτησει κι είπεν η γριά:

«Ω γυιε μου, εσύ αν γυρεύεις να λυθείς απ' αυτό το δέσιμο (τα μάγια) σου, πρέπει να πας στης Δράκαινας και των Δράκων το χωριό, να κόψεις το κλαδί του μαγικού δένδρου, θα καβαλικέψεις τ' άλογο σου, κι υστέρα θα 'ρθεις στης Δράκαινας τον τόπο. Εκεί θα βγούνε μπροστά σου εφτά Δράκοι με τα στόμα τά τους ανοιχτά. Σπρώξε στο κάθε στόμα απ' ένα κομμάτι πίσσα, για να μασσήσουνε, και διάβαινε να κόψεις δρόμο. Ύστερα θε να 'ρθει μπροστά σου μια πηγή, άλλ' αυτή η πηγή θα είναι βρώμικη, την βρώμισε με τα τσιρλιά της η Δράκαινα. Καθάρισε την, πιες νερό και διάβαινε. Λίγο παρέκει θε να 'ρθει μπροστά σου μια σκάλα' το σκαλί αυτό θα είναι όρθιο, μα το βάλανε ανάποδα'

Σελ. 205
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/206.gif&w=600&h=915

βάλανε την πάνω μεριά κάτω και την κάτω μεριά πάνω' εσύ γύρισέ το, διόρθωσε το και μη στέκεσαι, περπάτα. Ύστερα θα ιδείς ένα πρόβατο δεμένο, και μπροστά του ένα κομμάτι κρέας, κι ένα δεμένο λύκο και μπροστά του μια αγκαλιά χορτάρι. Αυτά, το σκαλί και τα ζώα, επτά χρόνια βασανίζονται έτσι. Πάρε το χορτάρι μπροστά απ' το λύκο και βάλ' το μπροστά στο πρόβατο, πάρε και το κρέας μπροστά απ' το πρόβατο και βάλε το μπροστά στο λύκο, ας τα φάνε. Κι εσύ λοιπόν πάρε λίγο σαμαροσκούτι και δέσε το στα πόδια του αλόγου σου και ελαφρούτσικα ελαφρούτσικα πήγαινε στης Δράκαινας το σπίτι, κατέβα απ' τ' άλογο σου, πήγαινε γρήγορα στη Δράκαινα, σήκωσε τα μαλλιά της πάν' από τα στήθος της και, χωρίς να σταθείς, βύζαξε τα βυζιά της. Και τούτη θα νομίσει πως είναι το γέννημά της, τίποτε δεν μπορεί να σου κάμει, γιατί, όταν την βυζαίνουν, χάνει τη δύναμη της. Ύστερα τούτη θα πάει μέσα να ακονίσει τα δόντια της, μα συ μη στέκεσαι, τράβα το μαχαίρι σου, κόψε τον κλάδο, πάρε τον και φεύγα να γλυτώσεις».

Ο γαμπρός καθόλου δεν στάθηκε, αμέσως βγήκε στο δρόμο.

Μετά απ' ένα καιρό, ήρθε στα σύνορα του τόπου της Δράκαινας. Βγήκανε μπροστά του επτά Δράκοι κι άνοιξαν τα στόματα να τον φάνε, αλλά έριξε στα στόματά τους από ένα κομμάτι πίσσα και διάβηκε. Ήρθε ύστερα στο σκαλί, το γύρισ' αλλιώς και διάβηκε. Ήρθ' έπειτα στην πηγή, την καθάρισε, ήπιε νερό και περπάτησε. Ήρθε στο λύκο και το πρόβατο, άλλαξε τα φαγιά τους, έδεσε στα πόδια τ' αλόγου από ένα κομμάτι σαμαροσκούτι και πήγε κατ' ευθείαν στη Δράκαινα.

Η Δράκαινα έκλωθε την ανέμη κι όλο αναμασούσε.

Το κορίτσι, ώσπου να ιδείς, σήκωσε τα μαλλιά της Δράκαινας από πάν' απ' το στήθος της και την βύζαξε. Η Δράκαινα σιάστησε κι είπε. «Όπως φαίνεται, συ είσαι καλά συμβουλεμένος. Στάσου να πάγω μέσα να φέρω να σε κεράσω λοιπόν. Και σηκώθηκε, μπήκε στο μέσα μέρος του σπιτιού.

Το κορίτσι δεν στάθηκε, σηκώθηκε, τράβηξε κι έκοψε με το μαχαίρι της ένα κλάδο, καβαλίκεψε στ' άλογό του κι έστριψε.

Η Δράκαινα, ώσπου να ακονίσει τα δόντια της και να βγει, βλέπει πως δεν είναι κανείς. Πηδά, βγαίνει όξου. Καλεί το λύκο να πιάσει τον φυγάδα.

«Βρε λυκάκη, λέγεί λοιπόν, χύμα να πιάσεις τον φυγάδα να τον κάμω κομματάκια κομματάκια». Λέγει κι ο λύκος:

«Πήγαινε ακριβώς εσύ, εγώ γιατί να πάγω να τον πιάσω; αυτός, να τον φυλάξει ο Θεός, επτά χρόνια είχα μπροστά μου το χορτάρι και βασανιζόμουνα απ' την πείνα, ήρθε, το άλλαξε, και μου 'δωσε τα κρέας και το έφαγα. Γιατί να τον πιάσω να μπω στην αμαρτία του;»

«Προβατάκι, είπε και στο πρόβατο, τρέχα γρήγορα να πιάσεις το δραπέτη».

«Εγώ δεν πάγω, αυτός ο άνθρωπος μου 'δωσε το χορτάρι και το έφαγα και χόρτασ' η κοιλία μου. Μα πώς θα πάρω την αμαρτία του; Πήγαινε, πιάσε τον εσύ».

Σελ. 206
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/207.gif&w=600&h=915

Η Δράκαινα γύρισε προς την πηγή κι είπε:

«Πηγίτσα, τρέχα να πιάσεις τον κλέφτη».

Είπε δε κι η πηγή:

«Εμένα τι μου έκαμε και να τον πιάσω; το παλληκάρι ήρθε, μ' έπλυνε και με σκούπισε απ' τις βρώμες σου. Ο Θεός να τον γλυτώσει απ' τα χέρια σου. Πήγαινε, πιάσ' τον συ».

«Βρε σκαλάκι, τρέχα λοιπόν πιάσ' τον συ».

«Κι εγώ δεν μπορώ να πάγω. Εμένα συ με είχες επτά χρόνια ανάποδα κι αυτός ήρθε και με αναποδογύρισε στα ίσια, και τώρα αναπαύομαι· γιατί να τον πιάσω;»

Στο μεταξύ, το κορίτσι ανέβηκε πάνω στ' άλογο και φτερούγισε' διάβηκε. Βγήκε απ' τα σύνορα της, αλλά τότε πια η Δράκαινα, είδε που τίποτε δεν μπόρεσε να κάμει' στάθηκε και το καταράσθηκε.

«Εάν, είπε λοιπόν, είσαι θηλυκό να γίνεις αρσενικό και αν είσαι αρσενικό, να γυρίσεις θηλυκό».

Το κορίτσι μας διάβηκε τα σύνορα κι ήρθε ξοπίσου με τον κλάδο στα χέρια του, και βλέπει πως γύρισε σε αρσενικό.

Το έμαθε ο πεθερός του κι απ' τη χαρά του κάμαν καινούργιο γάμο, και σαράντα μέρες έφαγαν, ήπιαν και βρήκανε την ευτυχία τους.

Λαογραφία ΙΘ', 1960-1961, 248-259, Φάρασα Καππαδοκίας.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Η ηρωίδα και το άλογό της

α: Ένας πατέρας' α1: γέρος' α2: βασιλιάς' α3: με τρεις κόρες' α4: καλείται να πάει στον πόλεμο' α5: βλέποντάς τον στενοχωρημένο, οι δυο μεγαλύτερες κόρες νομίζουν ότι σκέφτεται πώς θα τις παντρέψει' α6: αντίθετα η μικρότερη κόρη προσφέρεται να πάει στη θέση του' α7: κάθε μια από τις τρεις κόρες του προσφέρεται να πάει' α8: αυτός δοκιμάζει διαδοχικά τη γενναιότητά τους' α9: παρουσιάζεται αγνώριστος μπροστά τους και τις φοβερίζει με το σπαθί του' α10: ενώ οι δυο μεγαλύτερες γυρίζουν πίσω' α11: η μικρότερη αποδεικνύεται ικανή να πολεμήσει' α12: τον νικάει' α13: χάρη στη βοήθεια του αλόγου της" α14: και αναχωρεί μεταμφιεσμένη σε αγόρι.

β: Μια βασίλισσα γεννά κορίτσι αλλά το παρουσιάζει (ανατρέφει) σαν αγό-

Σελ. 207
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/208.gif&w=600&h=915

αγόρι από το φόβο της, επειδή ο βασιλιάς θα την αποκεφάλιζε (έδιωχνε) αν έκανε κορίτσι' β1: όταν μεγαλώνει η ηρωίδα φεύγει για να μην αποκαλυφθεί το φύλο της' β2: στέλνεται μακριά' β3: με το άλογό της.

γ: Η ηρωίδα γλιτώνει" γ1: ένα βασιλόπουλο' γ2: άλλο' γ3: από ένα άγριο ζώο' γ4: άλλο' γ5: κι εκείνο ευγνώμον την οδηγεί στο σπίτι και τη συμβουλεύει να ζητήσει ένα άλογο' γ6: από τον πατέρα του' γ7: από άλλο μέλος (μέλη) της οικογένειας (ομάδας) του' γ8: που στην αρχή αρνείται (αρνούνται) αλλά τελικά απρόθυμα το δίνει (δίνουν).

δ: Το άλογο έχει ανθρώπινη λαλιά' δ1: είναι φτερωτό' δ2: νοητάκΓ δ3: καρδιογνώστης' δ4: το λένε Καρά Γαϊτάνι' δ5: Τριπόδι' δ6: άλλο' δ7: γίνεται βοηθός της ηρωίδας.

II. Ο γάμος με τη βασιλοπούλα

α: Η ηρωίδα διακρίνεται στον πόλεμο' α1: με το άλογό της πηδάει το χαντάκι που κανείς άλλος δεν μπόρεσε να περάσει' α2: κάνει κάποιο άλλο κατόρθωμα'α3: και ο βασιλιάς την παντρεύει με την κόρη του.

β: Στο νυφικό κρεβάτι η ηρωίδα δεν αγγίζει τη νύφη' β1: βάζει το σπαθί της ανάμεσά τους' β2: την κακομεταχειρίζεται' β3: και αυτή παραπονιέται στους γονείς της' β4: που για να αφανίσουν την ηρωίδα της αναθέτουν δύσκολα ζητήματα.

III. Τα αδύνατα ζητήματα

α: Η ηρωίδα στέλνεται διαδοχικά σε μακρινά μέρη για να φέρει θαυμαστά αντικείμενα που φυλάγουν μαγικά όντα' α1: το αθάνατο νερό' α2: φόρους (χρυσάφι) από ξένο βασίλειο' α3: ένα λουλούδι (ένα φρούτο) που φυλάγουν δράκοι (λιοντάρια κλπ.)' α4: ένα άλογο που είναι συγγενής του δικού της' α5: τη φωτιά των Κυκλώπων' α6: το μήλο (το λεμόνι κλπ.) που παίζει ο αράπης" α7: το κλαδί από το μαγικό δέντρο" α8: ένα πουλί' α9: ένα αντικείμενο' α10: άλλο.

β: Στην εκτέλεση των αδύνατων ζητημάτων η ηρωίδα δέχεται βοήθεια από το άλογό της' β1: το οποίο καλεί καίγοντας την τρίχα του που της έχει δώσει' β2: από το συγγενή (μάνα, αδέρφια κλπ.) του αλόγου της' β3: από κάποιο άλλο πρόσωπο' β4: που συμβουλεύει την ηρωίδα.

γ: Πάντα με τη βοήθεια του αλόγου της' γ1 : που πετά μέσα από αξεπέραστα εμπόδια (πέτρες που ανοιγοκλείνουν, μαχαίρια που ανεβοκατεβαίνουν) ' γ2: η ηρωίδα φτάνει στον ξένο τόπο, αρπάζει το θαυμαστό πράγμα και ξεφεύγει' γ3: την ώρα που ο φύλακάς του κοιμάται (συνήθως με ανοιχτά τα μάτια) ' γ4: η ηρωίδα έχει δέσει με πανί τα πέταλα του αλόγου της για να μην ακούγονται οι πεταλιές.

Σελ. 208
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/209.gif&w=600&h=915

δ: Η ηρωίδα ρίχνει κρασί στο μέρος απ' όπου πίνει νερό το άγριο άλογο και το μεθάει" δ1: το άλογο της παλεύει με το άλλο άλογο και το νικάει.

ε: Η ηρωίδα κατορθώνει να αρπάξει τα θαυμαστά πράγματα με άλλους τρόπους" ε1: με πονηριά' ε2: με τη δύναμη που έχει αποκτήσει όταν το άλογο της έγλυψε τη γλώσσα" ε3: νικάει τον αντίπαλο (τους αντιπάλους της) ή τον (τους) σκοτώνει.

IV. Η αλλαγή του φύλου

α: Στο δρόμο για την εκτέλεση του τελευταίου αδύνατου ζητήματος η ηρωίδα, ακολουθώντας τις συμβουλές που της έχουν δοθεί, βοηθάει ή επαινεί πλάσματα ή αντικείμενα" α1: επαινεί (καθαρίζει) το βρώμικο ποτάμι (πηγή)" α2: άλλο" α3: ταΐζει τα ζώα" α4: στα ζώα που έχουν μπροστά τους την τροφή που δεν τους ταιριάζει, τους δίνει τη σωστή τροφή.

β: Η ηρωίδα καταδιώκεται από το μαγικό ον που του άρπαξε το θησαυρό" β1: του πετά αντικείμενα που το καθυστερούν (μαγική φυγή)' β2: τα αντικείμενα ή τα πλάσματα στα οποία έχει φερθεί ευγενικά στον ερχομό της αρνούνται να τη σταματήσουν' β3: ο διώκτης αρπάζει την ουρά του αλόγου της και αυτό τη συμβουλεύει να την κόψει' β4: δεν μπορεί να την πιάσει και την καταριέται «αν είναι άνδρας να γίνει γυναίκα, αν είναι γυναίκα να γίνει άνδρας»' β5: έτσι μεταμορφώνεται σε άνδρα και παντρεύεται πραγματικά τη βασιλοπούλα' β6: επιστρέφει στην πατρίδα του' β7: μαζί με τη γυναίκα του.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΘΡΑΚΗ

1. ΛΑ 1318 (ΣΜ 131), 7-8, Λυγαριά Νιγρίτας, άτιτλο. I: β, β1, γ, γ2 (αγριάνθρωπο), γ4 (αγκάθι), γ5, γ7 (αδέλφια), γ8, δ2. Η μεταμφιεσμένη ηρωίδα κερδίζει τη βασιλοπούλα αλλά για να μην φανερωθεί το πραγματικό της φύλο φεύγει.

2. Αρχ.Θρ.Θησ. Θ', 1942, 201-203, Μαΐστρος, «Η βασιλοπούλα γίνεται αγόρι». I: β, β2, γ, γ1, γ3 (αρκούδα), γ5, γ6, δ, δ5. II: α1, α3, β, β4. III: α, α2, α8 (από τη δράκισσα), γ2, γ3. IV: β, β3, β4, β5.

Σελ. 209
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/210.gif&w=600&h=915

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

3. ΛΑ 1182 (ΣΜ 12), 103-104, Πτολεμαΐδα, «Το τρίποδον άλογον». I: β, β 1, β3, γ, γ2 (φίδι), γ4 (ελάφι), γ5, γ7 (φιδοχώρι), δ5 (άλογο με τρία πόδια). Ακολουθώντας τη συμβουλή του τριπόδου η ηρωίδα δαμάζει τη μάνα του αλόγου, που τον καταριέται, αν είναι αγόρι να γίνει κορίτσι κι αν είναι κορίτσι να γίνει αγόρι. Με την τριποδομάνα πετάει στον πύργο και παίρνει τη βασιλοπούλα.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου.

4. ΛΦ 1173, 9-10, Ερεσσός Λέσβου, «Ο Καρά-Γαϊτάν'ς». I: α14. II: α3, β4. III: α, α4 (στέλνεται πρώτα να πάρει το άλογο της δράκαινας που λέγεται Καρά-Γαϊτάνι και κατόπιν την αδερφή του αλόγου), α8 (χρυσό πουλί του δράκου), β2 (την αδελφή του αλόγου), γ2, γ3. IV: β4, β5.

β. Εύβοια - Β. Σποράδες

5. Hahn 1, 291-297, αρ. 58, Αγία Άννα Ευβοίας, «Von dem Manne, der in eine Frau und wieder in einen Mann verwandelt wurde», («Ο άντρας που έγινε γυναίκα και πάλι άντρας»). Η νεράιδα καταριέται το φτωχό που με το παίξιμο της κιθάρας του έκανε την αδελφή της να πέσει νεκρή, αν είναι άντρας να γίνει γυναίκα κι αν είναι γυναίκα να γίνει άνδρας. I: γ4 (σκοτώνει το εφτακέφαλο θηρίο), δ6 (Αστραπή). II: α1, α3, β4. III: α, α2, α6, α10 (να σκοτώσει το θεριό που καταπίνει ολόκληρα καράβια), β3 (σύντροφοι με θαυμαστές ιδιότητες). IV: β4, β5.

γ. Κρήτη

6. ΣΑ I, 248-256, Ιεράπετρα, «Ο θηλυκός γαμπρός». I: β, β1, β3. II: α3 (ο βασιλιάς είχε αποφασίσει να δώσει την κόρη του που δεν ήθελε να παντρευτεί σε όποιον πρωτοσυναντήσει), β, β4. III: α, α2, α3, β, β2 (αδέλφια του αλόγου της), γ2, γ4. IV: β, β3, β4, β5, β6, β7.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

7. ΣΠ 50 (ΛΑ 577), 43-47, Ληξούρι, «Παραμύθι του Δρακοντογιαννάκη». I: β, β1, β3, γ, γ2 (δράκο), γ3 (βόα), γ5, γ7 (παιδιά), γ8, δ2. II: α2 (πη-

Σελ. 210
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/211.gif&w=600&h=915

πηδάει με το άλογο του και πιάνει το μήλο από το κατάρτι που έχουν στημένο μέσα στον ποταμό), α3, β, β3, β4. III: α, α3, α4 (την αδελφή του αλόγου που έχει η Στρίγγλα), β3 (δρακόντισσα), γ2. IV: β4, β5, β6, β7.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

8. ΛΑ 1187 (ΣΜ 17), 19β-19γ, Ηλεία, «Η κατάρα της μάγισσας». Η κακιά μάγισσα, που ξέχασαν να προσκαλέσουν στα βαφτίσια της βασιλοπούλας, την καταριέται όταν γυρίσει από το νυφικό της ταξίδι να είναι αγόρι. Οι γονείς καταφεύγουν στην καλή μάγισσα και αυτή τους λέει να μην χάνουν τις ελπίδες τους. Η βασιλοπούλα γίνεται άντρας αλλά και ο γαμπρός γυναίκα από την καλή μάγισσα.

9. ΛΑ 1282 (ΣΜ 112), 43-49, Κυπαρισσία, «Ο Βελεντής». I: β, β1, β3, δ6 (Βελεντής). II: α1, α3, β, β4. III: α, α3 (καρπούζα), α4 (τη μάνα του Βελεντή), β, γ2, γ3, δ. IV: Δίνοντας τη μια καρπούζα στον αράπη που είχε νικήσει παίρνει από αυτόν την ευχή της αλλαγής φύλου. Ο πατέρας του παίζει μαζί του χαρτιά όπως είχε υποσχεθεί, κερδίζει και του βγάζει τα μάτια, ο ήρωας μαθαίνει από ένα πουλάκι πώς να βρει τα μάτια του και πώς να γιατρευτεί).

10. ΛΦ 241, 3-6, Άγιος Σώστης Τεγέας Τριπόλεως, «Τ' αθάνατο νερό». Ι: α, α4, α6 (Θοδώρα), γ, γ1, γ4 (Λάμια), γ5, γ6, δ2. II: α1, α3, β3, β4. III: α, α1, γ, γ1, γ2. IV: β4, β5.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

11. ΛΑ 1320 (ΣΜ 133), 79-80, Αγγελόκαστρο Αιτωλίας, «Ο Βηληννηνής». Ι: β, β1. II: β4. III: α, α1, α3, α6, γ, γ1, γ2. IV: β4, β5.

12. ΛΑ 514, 3, Αιτωλία, «Ου όφιους». I: β, β2, γ, γ2 (το διάβολο), γ4 (φίδι), γ5, γ6, δ6(το γρίβο το άλογο). II: α3, β4. III: α, α9 (τη φλογέρα του όφιου), β, β1. IV: β4, β5.

13. ΛΦ 1048, 27-30, Μαλαταίικα Αμφιλοχίας, «Το μαγικό νερό». I: α1, α2, α3, α4, α5, α6, α14. II: α2 (να περάσει το τόξο ανάμεσα από τρία δαχτυλίδια), α3, β3, β4. III: α, α1 (το μαγικό νερό από το δράκο), β, γ2, γ3. IV: β4, β5.

Σελ. 211
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/212.gif&w=600&h=915

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

14. ΛΦ 959, 9-11, Μικρά Ασία, «Το καρά γαϊτάνι». I: β, β1, β3, γ, γ1, γ3 (λύκο), γ5, γ6, γ8, δ, δ3, δ4, δ7. II: α1, α3, β3, β4. III: α, α2, α4, α8, β,.β1, δ, δ1, ε2. IV: α, α1, α3, β2, β4, β5.

β. Πόντος

15. ΛΑ 514, 1, Άνω Αμισού, άτιτλο. I: α, α4, α6, α14. II: α, α3, β2, β4. III: α, α1, α2, α9 (τα χρυσά μήλα που έχουν τα τρία κορίτσια), β, γ2. IV: β4, β5.

16. ΛΦ 537, 7-8, Φάτση, άτιτλο. I: α, α2, α3. Η ηρωίδα αναζητά το νερό, γιατρικό για τον πληγιασμένο πατέρα. I: α14. III: β3 (γριά στην οποία έδωσε ελεημοσύνη), γ2, ε1. IV: β, β4.

17. Αρχείον Πόντου Ζ', 1937, 93-97 (αρ. 4), Χαλδεία, «Ο γέρων και τα τρία κορίτσια τ'». I: α, α1, α3, α4, α7, α8, α10, α12, α13, α14. II: α, α3, β, β3, β4. III: α, α4, α5, β. IV: β, β4, β5.

18. Χρονικά Πόντου Α', 1943-1944, τεύχ. Α', 13-15 και τεύχ. Β', 44-48, Κοτύωρα, «Τ' υστερνοπούλ'». I: α, α1, α3, α7, α8, α9, α10, α11, α12, α13, α14. II: α, α3, β1, β3, β4. III: α, α2, α4, α5, α9 (το διαμαντένιο χαλινάρι της φοράδας), α10 (μήλο από τον παράδεισο), β, β2 (η φοράδα μάνα του αλόγου της που βγαίνει από τη θάλασσα), γ2, δ, ε, ε1. IV: β, β1, β4, β5.

γ. Καππαδοκία

19. Λαογραφία ΙΘ', 1960-1961, 248-259, Φάρασα, «Του βασιλιά η κόρη έγινε παλικάρι». Παραλλαγή που δημοσιεύεται εδώ.

Βλ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ των τύπων AT 514, AT *584C και Τ *584D στις σ. 238-247.

Σελ. 212
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/213.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT *884C

Το Κορίτσι - Στρατιώτης

AT: Δεν συμπεριλαμβάνεται Η Θοδώρα στο στρατό

Μια φορά κι ένα καιρό ήτανε ένας πατέρας κι είχε τρεις κόρες, τον ήλθε διαταγή να πάγ' στο στρατό κι ήτανε πολύ στεναχωρεμένος, η μεγάλη τ' κόρ' τον ρωτάγι':

«Τι έχ'ς, πατέρα, κι είσαι συλλογισμένος;»

«Πού να μην είμαι; Μ' ήλθε μήνυμα να πάγω στο στρατό».

«Κι εγώ νόμσα που ήθελες να με παντρέψεις».

Κι η δεύτερη τον βλέπ' στεναχωρεμένο και τον ρωτάγι':

«Πατέρα, γιατί είσαι συλλογισμένος;»

«Τι να σε πω, κόρη μ', το είπα και στη μεγάλ'».

«Πες το με, ίσως και σε βοηθήσω σε τίποτε».

«Μ' ήλθε μήνυμα να πάγω στο στρατό».

«Κι εγώ νόμσα πως ήθελες να με παντρέψεις».

Τον βλέπ' κι η μικρότερη και τον ρωτάγι':

«Γιατί, πατέρα, είσαι συλλογισμένος;»

«Τι να σε το πω, κόρη μ', το είπα και στις αδελφές σ'».

«Πες το με κι ίσως κάμω τίποτε και ξεστεναχωρεθείς».

«Μ' ήλθε μήνυμα να πάγω στο στρατό».

«Μα γι' αυτό στεναχωριέσαι; Δώσ' με τα ρούχα σ', το τουφέκι σ', τ' άλογο σ' κι εγώ θα πάγω για σένα».

Ο πατέρας τς δεν τόστεργε, η κόρ' επέμενε, εκοψε τα μαλλιά τς, βάζ1 αντρίκια ρούχα, πέρν' το τουφέκ', ανεβαίν' στ' άλογο και πάγ' στο στρατό και είπε πως τη λένε Θόδωρο. Ο Θόδωρος συντρόφεψε μ' ένα κι έπιασαν φιλίες, στο φίλο τ' όλο φαίνουνταν ο Θόδωρος πως δεν ήτανε άντρας, κι όταν ο φίλος τ' πήγαινε στο χωριό τ', έλεγε στη μάνα τ': «Θόδωρος, Θοδώρα μοιάζει, την καρδιά μου μαραγκιάζει».

* Οι τύποι AT *884C και AT *884D ανήκουν στις νουβέλες αλλά συνεξετάζονται εδώ με τον AT 514. Βλ. αναλυτικά στην εισαγωγή, σ. 15 και στα σχετικά σχόλια, σ. 238-247.

Σελ. 213
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/214.gif&w=600&h=915

«Αφού θαρρείς πως είναι κορίτσ', πάρ' τον μια μέρα και πήγαινέ τον κει που πουλούνε βραχιόλια και καρφίτσες».

Πάνε, ο Θόδωρος θέλ' να δγει τα πιστόλια και λέγ' στο σύντροφο τ': «τι θα κάνς τα βραχιόλια, κορίτσ' είσαι;»

Πάλε τον φαίνουνταν πως δεν ήτανε άντρας κι έλεγε: «Θόδωρος, Θοδώρα μοιάζει, την καρδιά μου μαραγκιάζει».

Πέρασαν τρία χρόνια στο στρατό, όταν θα γύριζαν στο χωριό ο σύντροφος κατάλαβε ότι ο Θόδωρος ήτανε Θοδώρα και τρέχ' να την προφθάσ'" τη νύχτα μπαίν' μέσ' στο σπίτ' τς κι αποκοιμισμέν' καθώς ήτανε τη μαγεύ' και την πάγ' σπίτι τ'. Όταν η Θοδώρα άνοιξε τα μάτια κι αντί τον πατέρα και τις αδελφές τς, βλέπ' πλάγι τς τον σύντροφο του στρατού και νάναι σε ξένο μέρος κατακοκκίνσε. Αυτός την λέγ' χίλια γλυκά λόγια, πως την αγαπάγ', πως θέλ' να την κάν' γυναίκα τ', η Θοδώρα ούτε λόγο τον έκρινε. Περνάγι' ένας χρόνος, περνούνε δυο, περνούνε τρεις, ούτε λόγο λέγ'. Όλοι την είχανε για βουβή, λόγο δεν άνοιγε να πει κι ο σύντροφος τς στο στρατό αρραβωνιάσθηκε μ' άλληνα και θα γίνουνταν η χαρά τ'. Στην εκκλησιά που πήγανε να στεφανωθούνε, πήρανε μαζί και τη βουβή, η βουβή ανάφτ' ένα κερί και δίν' φωτιά στο μανίκι τς" η νύφ' τη βλέπ' και λέγ' «η βουβή θα καεί, σβήστε τη φωτιά».

«Μα, λέγ' η Θοδώρα, γω τρία χρόνια φύλαξα και δε μίλσα και συ τι γλήγορα που μίλσες;»

Κι ο γαμπρός λέγ': «Φέρτε τη Θοδώρα να στεφανωθώ που τρία χρόνια απ' τη ντροπή τς δε μίλσε». Κι έζησαν καλά και μεις καλύτερα.

Θρακικά 17, 1942, 170-171, Τζετώ.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Το κορίτσι στον πόλεμο στη θέση του γέροντα πατέρα της

α: Ένας πατέρας" α1: βασιλιάς' α2: με τρεις κόρες' α3: καλείται να πάει στο στρατό (στον πόλεμο) αλλά δεν μπορεί' α4: εξαιτίας των γηρατειών' α5: ενώ οι δυο μεγαλύτερες κόρες του νομίζουν ότι στενοχωριέται επειδή δεν τους βρίσκει γαμπρό' α6: η μικρότερη κόρη προσφέρεται να πάει στη θέση του' α7: ζητά από τον πατέρα της αντρίκια φορεσιά (τα ρούχα του)' α8: και άλογο.

β: Η ηρωίδα αναχωρεί μεταμφιεσμένη σε αγόρι' β1: παίρνοντας την ευχή

Σελ. 214
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 500-559
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 195
    

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 513Α