Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 500-559
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:41
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2004
 
Σελίδες:511
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τέταρτο κατά σειράν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. εδώ τα δημοσιεύματα αρ. 21, 26, 34). Ο Κατάλογος των Ελληνικών Παραμυθιών αποτελεί μια σύγχρονη επεξεργασία της πρώτης ανέκδοτης και πολύτιμης καταλογογράφησης του ελληνικού παραμυθιού από τον Γεώργιο Α. Μέγα. Ο εθνικός αυτός Κατάλογος, έρχεται να προσθέσει μια νέα όψη των πραγμάτων, ίσως και να απειλήσει τη στατική αντίληψη της κατάταξης. Συχνά οι τοπικές αφηγήσεις περιγράφονται με τον όρο «αποκλίσεις» σε σχέση με την περιγραφή του κάθε παραμυθιακού τύπου στον Διεθνή Κατάλογο. Ωστόσο, το σύγχρονο ενδιαφέρον μπορεί να είναι πολύ πιο δυναμικό: το αντικείμενο της έρευνας είναι η μελέτη των ασυνείδητων μηχανισμών, που υποβαστάζουν τους μετασχηματισμούς των παραμυθιών, καθώς αυτά κυκλοφορούν από γλώσσα σε γλώσσα, από περιοχή σε περιοχή. Οι μετασχηματισμοί δεν συμβαίνουν ερήμην των δρώντων προσώπων, που είναι οι χρήστες των παραμυθιών, αυτών που διηγούνται κι αυτών που ακούνε. Οι χρήστες είναι βεβαίως φορείς ενός πολιτισμού. Τα παραμύθια γίνονται αντιληπτά μέσα από δεδομένους μυθικούς και συμβολικούς κώδικες και, προκειμένου να επιχωριάσουν, υποβάλλονται αναλόγως σε ασυνείδητους μετασχηματισμούς σε διάφορα επίπεδα της δομής τους.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 11.9 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 29-48 από: 514
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/29.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 501

Σελ. 29
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/30.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 30
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/31.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 501

Η Χερού, η Χειλού κι η Δοντού Οι τρεις κλώστρες

AT: The Three Old Women Helpers (Οι τρεις γριές βοηθοί) Delarue-Tenèze: Les trois fileuses (Οι τρεις κλώστρες ) Grimm : no 14: Die drei Spinnerinnen (Οι τρεις κλώστρες) Basile IV, 4, Le sette cotenelle (Οι εφτά τζιερόσκεπες)_

Και τα πέντε-πέντε-πέντε

Μια φορά ήτανε μια γριά και είχε μία κόρη, που ήτανε φαγάνα και τεμπέλα. Η γριά πήγαινε και ξενοδούλευε και ξενόπλενε κι ήφερνε το βράδι φαΐ και ητρώανε.

Ένα Σάββατο η μάνα ηγόρασε πέντε ψωμιά, τα πήγε σπίτι κι ήφυε για τη δουλειά της. Η κόρη, που ήτανε στο σπίτι, τα τρώει και τα πέντε.

Ο βασιλέας σ' αυτό το μέρος είχενε πολλά ντράβαλα κι ήλεγεν ότι κανένας άνθρωπος δεν ήτανε ευχαριστημένος. Κάτι θα 'χει ο καθένας. Ο βασιλέας βγήκε μια νύχτα και περπατούσε απ' όξω από τα σπίτια, να δει αν όλοι έχουνε βάσανα ή μόνο αυτός έχει το δικό του. Σαν πέρασε από το σπίτι της γριάς, ήτανε μόλις γύρισεν η γριά από το ξενοδούλεμα και βρήκε την κόρη της, που είχε φάει τα πέντε ψωμιά. «Και τα πέντε-πέντε-πέντε;» τη ρωτούσε. «Και τα πέντε-πέντε-πέντε», της λέει.

Ο βασιλέας στάθηκε κι άκουε το «πέντε-πέντε», που το λέανε ολοένα, μάνα και κόρη, κάνοντας ταραχή μεγάλη. Σε λίγο, χτυπάει την πόρτα, για να δει τι συμβαίνει. «Καλησπέρα σας», τους λέει, «Tt τρέχει, τι φωνάζετε;» Η γριά, έξυπνη γριά, του λέει: «Ήφηκα την κόρη μου μονάχη κι από την προκοπή της ήνεσε πέντε αδράχτια νέμμα». «Πέντε αδράχτια ήνεσεν; Αν ήνεσεν πέντε αδράχτια, εγώ θα την πάρω γυναίκα», της λέει. «Βασιλιά, φτωχοί είμαστε, όχι όμως και να μου κουράζεται έτσι πολύ. Γι' αυτό κάναμε τον καυγά». Λέει τότε ο βασιλέας ότι θα στείλει τόσες οκάδες μπαμπάκι, για να το νέσουν και να το υφάνουν πανί. Το ήθελε να ντύσει το στρατό. Πρέπει όμως, στις τόσες του μηνός, να το έχουν γινομένο πανί. «Μπράβο», λέει η γριά «θα είναι έτοιμο».

Φεύγει ο βασιλέας κι αρχίζει η γριά να μοιράζει το μπαμπάκι σε μπόλικα

Σελ. 31
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/32.gif&w=600&h=915

σπίτια, άλλα το γνέθανε κι άλλα το φαίνανε. Της κόρης της είχενε ένα σακκούλι γεμάτο σούγλι, δεμένο στο λαιμό της κι ηρούφανε, που και που ήγνεθε καμιά κλωστή. Στις τόσες μέρες το πανί ήτανε έτοιμο και το μηνύσανε στο βασιλιά. Ο βασιλιάς τότε πήρενε την κόρη γυναίκα του.

Προτού βλοήσουνε, η γριά είπενε και της φέρανε πολλά καρύδια κι ηράψενε ένα στρώμα και, στρώνοντας το νυφικό κρεβάτι, έβανε αυτό κάτω-κάτω. Σαν μετά το γάμο ήρθεν η ώρα το ζευγάρι να κοιμηθεί, η κόρη έκανε να γυρίσει στο κρεβάτι και τα καρύδια κάνανε «κρουρ...κρουρ...κρουρ...». Ο βασιλέας ρωτάει: «Τι πράματα είν' αυτά;» Αυτή του λέει:

«Νέσε-νέσε, 'φανε-'φανε, δες τα κοκκαλάκια μου πώς πάνε!» Τότες ο βασιλέας σηκώθηκε από το κρεβάτι και πήρε πολυθρόνες μαλακές, της πήρε δούλες και υπηρέτες και την 'περετήσανε σαν βασίλισσα στο παλάτι.

Μήτε 'γώ ήμουνα κει, μήτε να το πιστέψεις. Αλλά δίκιο έχουνε σα λένε: «Οπου ακαμάτα και λωλή, έχει την τύχη την καλή».

Ανδριακό Ημερολόγιο Ε', 1930, σ. 131-132.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Η ακαμάτρα κόρη, το φαΐ και το γνέσιμο

α: Μια κόρη (δυο αδερφές)' α1: πολύ τεμπέλα" α2: πολύ λαίμαργη και τρώει' α3: δίνει στο ζητιάνο (άλλο)" α4: το φαΐ (εννιά ψάρια, 9 μερίδες κρέας, άλλο)" α5: που ζητιάνεψε' α6: που της εμπιστεύθηκε' α7: η μάνα(μητριά) της, που τη μαλώνει, φωνάζοντας' α8: «και τα εννιά;» (ή «και τα πέντε-πέντε», κλπ., δηλαδή: έφαγες και τα εννιά κομμάτια κρέας; )' α9: άλλο.

β: περνώντας ο βασιλιάς (άλλο) κατά τύχη ακούει τις φωνές και ρωτάει τι συμβαίνει' β1: η μάνα (άλλο) λέει ψέματα στο βασιλόπουλο (άλλο) πως η ηρωίδα δουλεύει πολύ' β2: πως έγνεσε τόσα αδράχτια νήμα σε μια μέρα' β4: άλλο' β5: κι ο βασιλιάς (άλλο) τη ζητά σε γάμο (την παντρεύεται) ως προκομμένη.

II. Η αδύνατη δοκιμασία

α: Ο γαμπρός(άλλο) της ζητά' α1: να γνέσει μια τεράστια ποσότητα σε ελάχιστο χρόνο' α2: να κλώσει στουπιά' α3: να δουλέψει σε σαράντα μέρες τρία καράβια λινάρι' α4: άλλο' α5: για να την παντρευτεί' α6: αλλιώς θα της κόψει το κεφάλι' α7: άλλο πρόσωπο θέτει τις δοκιμασίες.

Σελ. 32
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/33.gif&w=600&h=915

III. Οι δύσμορφες κλώστρες βοηθοί

α: Στις δοκιμασίες βοηθούν την κόρη' α1: μια γριά(άλλο)' α2: τρεις γριές' α3: (που είναι) η (οι) μοίρα(-ες) της' α4: άσχημες και δύσμορφες, η μία έχει τεράστιο χέρι (άλλο), για να στρίβει την κλωστή, η άλλη τεράστια χείλια, για να τη σαλιώνει (άλλο) κι η τρίτη, μεγάλα δόντια για να την κόβει (άλλο) ' α5: άλλα πρόσωπα' α6: που κάνει(-ουν) τις δουλειές στην ώρα τους' α7: συμβουλεύουν(-ει) την κόρη να ρίξει το μαλλί (άλλο) μέσα στο φούρνο α8: κι από κει βγαίνει έτοιμο" α9: άλλο' α10: ανοίγει από περιέργεια το φούρνο πρόωρα και το μαλλί καίγεται.

β: η κόρη γνέθει η ίδια" β1: ξαπλωμένη έξω από το σπίτι' β2: τρώγοντας ταυτόχρονα (για να μη χάνει χρόνο)" β3: τη βλέπει το βασιλόπουλο (άλλο), που είχε(-αν) χρόνια να γελάσει(-σουν), και βάζει(-ουν) τα γέλια" β4: την ανταμείβει(-ουν) γι' αυτό' β5 : διατάζοντας να της γνέσουν το μαλλί" β6 : της το γνέθουν οι ίδιες οι Μοίρες.

IV. Γάμος κι απαλλαγή από το γνέσιμο

α: Ο βασιλιάς (άλλο) παντρεύεται την κόρη' α1: οι (η) γριές(-ά) βοηθοί (-ός) είναι καλεσμένες (-η) στο γαμήλιο δείπνο' α2: όταν τις (την) βλέπει ο βασιλιάς, τρομάζει από την ασχήμια τους (της)' α3: μαθαίνει ότι παραμορφώθηκαν(-κε) από το κλώσιμο' α4 : άλλο.

β: δασκαλεμένη από τις κλώστρες (άλλο), η κόρη βάζει κάτω από το στρώμα καρύδια (άλλο)' β1: κι όταν πάνε να ξαπλώσουν, το στρώμα της τρίζει' β2: παραπονιέται στον άντρα της πως τρίζουν τα κόκκαλά της από την κούραση' β3: άλλο τέχνασμα.

γ: ο σύζυγος της απαγορεύει να ξαναδουλέψει' γ1: τη διώχνει γιατί βρίσκει τα νήματα καμένα.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΘΡΑΚΗ

1. ΛΑ 501, 2, Αίνος, «Της πράτριας η θυγατέρα βασίλισσα». I: α, α1, α2, α4, α7, α8, β, β1, β2, β4. II: α, α1, α5 (40 γυναίκες που της στέλνει η μοίρα της), α6. III: α, β, β1, β2, γ. IV: α, β, β1, β2, γ (η Μοίρα τους καλεί στο σπίτι της και βλέπουν πως γράφει τις μοίρες του κόσμου).

Σελ. 33
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/34.gif&w=600&h=915

2. ΛΑ 501, 7, Σουφλί, «Παραμύθι της Κουρκούτου». I: α, α1, α2, α4 (όλο το κουρκούτι), α7, β, β1 (μια γειτόνισσα λέει πως η κόρη έκλωσε 9 οκάδες βαμβάκι), β3, β5. II: α, α1. III: α, α1, α3, α7. IV: β, β1, β2, γ.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

3. ΛΦ 978, 13-6, Λέσβος, άτιτλο (μόνο για την αρχή). Ι: α, α1, α4, α6, α7, α8, β, β2. II: α, α1. IV: β3 (δε δουλεύει γιατί λέει πως το είχε κάμει τάμα, όταν το γαϊδούρι κόντεψε να τη ρίξει κάτω).

4. ΛΦ 1558, 42-4, Λέσβος, «Η γριά με τις τρεις κόρες». I: α, α1, α2, α4 (τρεις πίττες), α6, α7, α8, β (πραματευτής), β1, β2 (πέντε αδράχτια σε μια μέρα)' β5. III: α, α1, α7, α10. IV: γ1.

5. ΛΦ 1442, 1-3, Πολιχνίτος Λέσβου, «Οι γ' ακαμάρες τσι γ' ουκνές έχουν τις τύχες τις καλές». I: α, α1, α4 (7 πίτες), α6, α7, β (πραματευτής), β1 (7 αδράχτια νήμα), β5. II: α, α1, α4 (ένα μαγαζί μπαμπάκι). III: β, β1, β3, β4 (ο πατέρας του βασιλόπουλου). IV: β (η πονηρή κόρη βρίσκει μόνη της το τέχνασμα)' β1, β2, γ.

β. Δωδεκάννησα.

6. ΙΛ 534, 454-5, αρ. 9 (ΛΑ 501, 4), Λίνδος Ρόδου, άτιτλο (Λαογραφία ΚΑ', 1963-1964, 135-137, «Η καλή μοίρα»). I: α, α1, α2, α4 (5 κομμάτια κρέας), α6, α7, α8, β, β1, β2 (5 αδράχτια σε μια μέρα), β5. II: α, α4 (σε 3 μήνες, 3 σπίτια μπαμπάκι). III: α, α3 (η Μοίρα της), α7 (να πυρώσει 3 φούρνους και να ρίξει μέσα το μπαμπάκι), α8 (ένας φούρνος είχε του γαμπρού φορέματα, ο άλλος της νύφης, ο άλλος είχε ένα τυλιχτάρι πανί). IV: α, α1, α2 (βλέπει το μακρύ χέρι της Μοίρας, που πετιέται από την πόρτα στο τραπέζι), α3, γ.

7. ΛΑ 2248, 216-7, Αστυπάλαια, άτιτλο. II: α7 (ο βασιλάς βάζει στις φτωχές αδερφές υφάντρες ζητήματα: με μια μπάλα μαλλί, να φτιάξουν φανέλλες, με μια μπάλα ύφασμα, ρούχα, με μια μπάλα κουκούλια, μετάξι, σε μια βραδιά). III: α9 (ο Χριστός). IV: α4 (τη μεγαλύτερη, και παντρεύει τις άλλες δύο με παλατιανούς).

8. ΛΑ 2279, 133-4, Λέρος, «Η Τύχη». I: α, α1, α9 (η φτωχιά γυναίκα λέει στο βασιλιά ότι η ανηψιά της μπορεί να του κεντήσει τα τρία κεντήματα που ζητά), β5. III: α, α2. α3, α4. IV: α, α1, α3, γ.

Σελ. 34
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/35.gif&w=600&h=915

γ. Εύβοια - Σποράδες.

9. Πέρδικα II, αρ. 3, 161-2, Σκύρος, «Οι εφτά πίττες». I: α, α2, α4, α6, α7, α8 (και τα εφτά;), β, β1, β2 (εφτά λίτρες μπαμπάκι), β5(την παντρεύεται). IV: α, β (η μάνα της, καλάμια)' β1, β2, γ.

δ. Κυκλάδες.

10. ΛΑ 1394, 237-246, αρ. 26 (ΛΑ 501, 8), Τήνος, «Η κυρά θάλασσα». Η αρχή in médias res: Ο καπετάνιος φέρνει στη γυναίκα του μαλλιά και λινάρια για να φτιάξει πανιά. III: β, β2(η ηρωίδα δεν δουλεύει. Τρώει μια κουταλιά, ρίχνει μια σαϊτιά), β3 (τη βλέπουν οι «αγελούδες» - οι αγέλαστες Μοίρες - και γελούν), β4 (ως αντάλλαγμα, ζητά να της κάνουν τα λινάρια πανιά), β6. IV: α, β (από μόνη της), β2, γ. Συμφυρμός με τον τύπο AT *898 (Η Κόρη της θάλασσας). Η ηρωίδα δεν μιλά, παρά μόνον εφόσον ο καπετάνιος την αναγνωρίσει ως κόρη της κυρά θάλασσας.

11. ΛΑ 1396, 388-391, αρ. 92 (ΛΑ 501, 9), Τήνος, «Η βρώμα η φαγάνα». I: α, α1, α2, α4 (πέντε ψωμιά), α6, α7, α8 (όλα;), β, β1, β4 (πέντε μονά ρόκια), β5 (παντρεύεται). II: α, α1. III: β, β2 (ενώ γνέθει, την ταίζει η μάνα της), β3 (η κόρη των αγελούδων), β4, β6. IV: β, β1, β2, β3 (ορκίζεται: «Κυριακή, Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή, Σαββατο, όσο ζω, ποτέ πιά δουλειά να μην πιάσω».

12. ΣΠ 68, 9-11, Πάρος, «Το σκουπιδάτζι». I: α, α2, α3 (στο γέρο, Χριστό)' α4 (εφτά κεφαλές τσίρων και πίττα)' α6, α7, α8, β, β1, β2 (ώστε να μπω, νά βγω, πέντε, τς ώστε να να 'μπω, δεκαπέντε - ατυλιγαδιές στημόνι), β5 (παντρεύεται). II: α, α1, α4 (σε 24 ώρες, πανί για το στρατό). III: α, α2, α3 (της γεμίζουν σε μια νύχτα μια κάμαρα πανί). IV: α, α1 (της μιανής τα πόδια, της αλληνής τα χέρια βγαλμένα, της τρίτης το στόμα πίσω στ' αυτί - από το γνέσιμο κι από το ύφασμα), α2, α3, β, β1, β2,γ (βάζει να κάψουν τα εργαλεία της γυναίκας του). Συνεχίζεται με τον τύπο AT *514D (Η ψαροκεφάλη). Από τον τάφο της μάνας ακούγεται μια φωνή: «Θυγατέρα, τι έκαμες τς επτά κεφαλές των τσίρων τσαι την πίττα;» Οι Μοίρες την οδηγούν στο παλάτι των δράκων, όπου βρίσκει το χρυσό σκουπιδάτζι (σκουπάκι), που είπε πως είναι σαν τα γένεια του άντρα της.

13. Ανδριακό Ημερολόγιο Ε', 1930, 131-132, Άνδρος, «Και τα πέντε πέντε πέντε». Παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

Σελ. 35
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/36.gif&w=600&h=915

ΝΗΣΙΑ TOΥ ΙΟΝΙΟΥ

14. ΛΑ 501, 1, Κεφαλλονιά, «Η μοίρα». I: α, α1, α2, α4, α6, α7, α8, β, β1, β2, β5 (γάμος). II: α1, α3, α7, α8. IV: β, β1, β2, γ.

15. ΛΑ 2344, 399-402, Οθωνοί, άτιτλο. I: α, α3 (ζητιάνα, που της εύχεται να γίνει βασίλισσα), α4 (5 καρβέλια), α6, α7, α8 (και τα πέντε;) β, β1 (ύφανε 5 δεκάρια λινάρια), β2, β5. II: α, α1 (να υφάνει 10 λινάρια). III: α, α1. IV: β, β 1, β2 (από τον πολύ κόπανο, έσπασαν τα κόκκαλά της), γ.

16. ΛΦ 170, 23-27, Βιταλάδες Κέρκυρας, «Η φτωχή κοπέλα που έγινε βασίλισσα». I: α, α1, α2, α4, α6, α7, α8, β, β1, β2, β5(γάμος). II: α1, α3, «7, α8. IV: β, β1, β2, γ.

17. Schmidt, 65, αρ. 1, Ζάκυνθος, «Die Faulenzerin (Η ακαμάτρα)». I: α, α1. II: α, α7 (ο γαμπρός της ζητά να φτιάξει σε μία ώρα τα προικιά της). III: α, α2, α4 (Μυτού, Τσαχειλού, Κωλού), α6. IV: α, α1, α2, α3, γ.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

18. ΛΑ 501, 3, Κορώνη Πυλίας, «Οι φούρνοι», Για το εισαγωγικό μοτίβο, πβ. τον τύπο AT 707 (Τα τρία χρυσά παιδιά), όπου η μικρότερη αδερφή τάζει να δώσει στο βασιλιά, εφόσον την παντρευτεί, τρία παιδιά, το ένα με τον ήλιο στο μέτωπο, το άλλο με το φεγγάρι και το τρίτο, μ' ένα άστρο. Ι: α9 (Ο βασιλιάς ακούει τις ευχές των τριών κοριτσιών: της πρώτης, να παντρευόταν τον φούρναρη του βασιλιά, της δεύτερης, να έπαιρνε το μάγειρα και της τρίτης, να παντρευόταν τον ίδιο το βασιλιά, για να ντύσει μ' ένα αδράχτι νήμα όλην τη δωδεκάδα). II: α, α1 (να κάνει αυτό που έταξε). III: α, α1, α3 (η Μοίρα της), α7 (να κτίσει 40 φούρνους, να τους κλείσει, να τους χρίσει απ' έξω και μετά να τους ανοίξει και μέσα τους θα βρει ό,τι χρειάζεται), α8. IV: α, β, β1, β2, γ.

19. ΛΑ 501, 5, Κορώνη Πυλίας, «Η θειά Χερού, η θειά Χειλού κι η θειά Δοντού». Ελλιπές.

20. ΛΑ 501, 6, Κορώνη, Πυλίας, «Οι τρεις πίττες». I: α, α1, α2, α4 (τρεις πίττες), α6, α7, α8, β, β1, β2 (3 σακκιά λινάρι), β5. II: α, α4 (3 σακκιά λινάρι, να γνέσει, να κλώσει, να υφάνει, να κόψει ρούχα για το στρατό σε 40 μέρες). III: α, α1, α7, α8. Συνεχίζεται με τον τύπο *514D (Η φαροκεφάλη): III: α, α2, α5 (τις 3 πίττες), α8 (στρατιώτες), α10, γ1 (πορτοκαλιά), γ4, γ6, γ12. IV: α, α2, α3, α4, α7, α11, α12, β4 (βοηθοί του κοριτσιού το λιόφυτο, το γέννημα. Της λένε να ρίξει τον Αράπη του πύργου στο καζάνι με την πίσσα), στ8. V: α, α4.

21. ΛΑ 1281, (ΣΜ 111), 449-453, Κυπαρισσία Τριφυλίας, «Οι τρεις κλώ-

Σελ. 36
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/37.gif&w=600&h=915

κλώστρες». I: α, α1, β1 (στη βασίλισσα), β5 (νύφη για τον γιο της). II: α (βασίλισσα), α1 (τρεις κάμαρες μαλλί). III: α, α2, α4 (εξηγούν στο βασιλιά ότι η πρώτη έχει πλατύ πόδι από το γύρισμα του ροδανιού, η δεύτερη, κρεμαστά χείλη από το γνέμα που μουσκεύει κι η τρίτη, πλατύ δάχτυλο, από το στρίψιμο). IV: α, α1, α2, α3, γ.

22. ΛΦ 1008, 10-11, Γέρμα Λακωνίας, «Η μάνα κι η κόρη». I: α (μάνα και κόρη συνέχεια μαλώνουν), β (κάποιος από Αμερική), β1 (γειτόνισσα λέει ότι η κόρη θέλει όλη μέρα να γνέθει), β5. II: α, α1 (μια κάμαρη μαλλί, στουπιά και τρίχες και φεύγει ταξίδι για τρεις μήνες). III: α3 (Μοίρα), α7 (να μην ανοίξεις το φούρνο να κοιτάξεις), α9 (το άνοιξε, βλέπει μέσα άλλη να πλέκει, άλλη να νέθει. Όσα είδε, γίναν στάχτη και τ' άλλα τα φτιάξανε οι γυναίκες. Ήρθε τέλος η Μοίρα της, ανοίγουν το φούρνο και βλέπουν βιλάρια μαλλιά, βιλάρια στουπιά και βιλάρια τρίχες). IV: α, β, βι, β2, γ.

23. ΣΠ 34, 31-34, Κερπινή Καλαβρύτων, άτιτλο.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

Μικρά Ασία

24. ΛΦ 1001, 3-6, «Η ακαμάτρα». I: α, α1, β (η μάνα υφαίνει προσποιούμενη ότι είναι η κόρη της, ενώ ταυτόχρονα της φωνάζει να ξεκουραστεί), β5 (αρχοντόπουλο). II: α, α1 (ένα δωμάτιο μαλλί σε 40 μέρες). III: β, β2 (χύνει απάνω της τραχανά, κάθεται στο παράθυρο και, μια φορά έστριβε τη ρόκα, μια φορά έγλυφε τον τραχανά), β3, β4 (ο πατέρας του βασιλόπουλου), β5. IV: α4 (όπως τρώνε, έρχεται μια κατσαρίδα κι η κόρη αρνείται να τη σκοτώσει. Τη σκοτώνει ο σύζυγος κι εκείνη διαμαρτύρεται πως σκότωσε τη θεία της, γιατί στο σόι τους, οι γυναίκες γερνώντας γίνονται κατσαρίδες από την πολλή δουλειά), γ.

ΚΥΠΡΟΣ

25. ΛΦ 1099, 1-2, Λευκωσία, «Η οκνιάρα τζ'η τύχη της». I: α, α1, α7 (τη δέρνει), β (τρεις γυναίκες), β4 (αναλαμβάνουν να την πάρουν μαζί τους, να τη συμμορφώσουν). II: α7 (της βάζουν τρία ζητήματα, να κάνει θκιάσμα και να υφάνει ένα σπίτι νήματα, ώσπου να ξημερώσει, κατόπιν να γνέσει ένα σπίτι μπαμπάκια και τέλος, να μαγειρέψει εκατό καζάνια φαΐ σε μια νύχτα). III: α1 (η Τύχη της). IV: α, α1 (χείλη μεγάλα, μούτρα ολόμαυρα και μπόι δέκα πήχες), α2, α3, γ.

Σελ. 37
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/38.gif&w=600&h=915

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΤΥΠΟΥΣ AT 500 και AT 501

Ο Στούπας, παραμυθιακός τύπος AT 500, κατάγεται από τα Βρετανικά νησιά, κατά τον Stith Thompson, που τον κατατάσσει στους «θαυματουργούς κλώστες», μαζί με τον επόμενο τύπο AT 501, Οι τρεις Κλώστρες, (σουηδικής ή και γερμανικής καταγωγής), με τον οποίο και συμφύρεται συχνά. Τρεις συγγραφείς ασχολήθηκαν με τους δύο αυτούς τύπους, ο Edward Clodd, που αναζήτησε και κατέδειξε κυρίως τα πρωτόγονα στοιχεία τους, ενώ ο Georg Polivka και ο C. W. von Sydow ασχολήθηκαν με τα αφηγηματικά δεδομένα τους.

Στην Ελλάδα δεν έχουμε μεγάλη ανάπτυξη του Στούπα, που ακολουθεί τη σταθερή ευρωπαϊκή αφηγηματική δομή. Διάδοση του παραμυθιού εκτός Ευρώπης δεν παρατηρείται από τους ειδικούς, υπάρχουν κάποιες καταγραφές του στο Πόρτο Ρίκο, όπου σαφώς πρόκειται για ισπανικά δάνεια. Τα κύρια χαρακτηριστικά της ιστορίας είναι καταρχήν μια κοινή αρχή με τις Κλώστρες (AT 501), όπου μια μάνα μαλώνει τη λαίμαργη κι οκνηρή κόρη της, που καταβρόχθισε μια τεράστια ποσότητα ψωμιού ή φαγητού. Εκείνην την ώρα περνάει το βασιλόπουλο και ρωτάει τι συμβαίνει. Η μάνα τότε, για να μη δυσφημήσει την κόρη της, καυχιέται πως της έγνεσε μια τεράστια ποσότητα μαλλιού σε χρόνο μηδέν κι αμέσως το βασιλόπουλο προτείνει γάμο. Η κόρη δέχεται αλλά ο μέλλων σύζυγος της ζητά να του αποδείξει τις ικανότητες της, γνέθοντας την ίδια ποσότητα που ανέφερε η μάνα της σε ελάχιστη προθεσμία, ειδάλλως θα της κόψει το κεφάλι.

Εδώ γίνεται η διαφοροποίηση των δύο τύπων, με την εμφάνιση διαφορετικών θαυμάσιων βοηθών. Στις Κλώστρες (AT 501) παρεμβαίνουν οι τρείς μυθικές μορφές των Μοιρών, παραμορφωμένες από την πολλή δουλειά, -η Χερού η Δοντού κι η Χειλού, όπως τις αποκαλούν ορισμένες παραλλαγές- κι αναλαμβάνουν αφιλοκερδώς να σώσουν την ηρωίδα, κάνοντας τις δουλειές στη θέση της. Ενώ στον Στούπα (AT 500) εμφανίζεται ένα ανθρωπάκι μιας σπιθαμής, που είναι συχνά ο διάβολος και προτείνει στην κόρη να γνέσει εκείνος το μαλλί για λογαριασμό της. Σε αντάλλαγμα όμως, πρέπει η ηρωίδα να βρει τ' όνομά του. Κι αν δεν τα καταφέρει μέσα σε μια σύντομη προθεσμία, τότε ο Στούπας θα την παντρευτεί με το ζόρι, θα τη φάει ή θα της πάρει το πρώτο της παιδί.

Απελπισμένη η κόρη βλέπει να πλησιάζει η προθεσμία. Τυχαία, την παραμονή, η ίδια ή κάποιος άλλος, ακούει το ανθρωπάκι να λέει το όνομά του τραγουδώντας θριαμβευτικά: π.χ.

«Γεια σου καημένε Στούπα, να γνέσεις την τουλούπα, να φάγεις την κυρία, να ευφρανθεί η καρδία»

Σελ. 38
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/39.gif&w=600&h=915

ή ακούει που τον φωνάζουν οι άλλοι διάβολοι. Έτσι ο δαιμονικός βοηθός χάνει το στοίχημα. Η κόρη του λέει επίτηδες άλλο όνομα, όταν έρχεται να την πάρει τις δύο πρώτες φορές, αλλά την τρίτη φορά, του ανακοινώνει καθαρά το όνομά του, που είναι στις ελληνικές παραλλαγές, «Τιν Τον», «Μπουκαλόγερος», «Παπατούμπας», «Φαουστουπής», «Ξανθοστούπης» «Μπόμπιρας», «Μπάμπαλος», «Μποέμης» ή «Ντριζόκωλη», γιατί υπάρχει και μια γριά βοηθός σε δυό καταγραφές της Θράκης, που είναι σχεδόν πανομοιότυπες. Στο άκουσμα του ονόματος του, το ανθρωπάκι σκάει ή χάνεται κι έτσι η ηρωίδα μπορεί να χαρεί το γάμο της ελεύθερη.

Στις τρεις Κλώστρες (AT 501), η απεικόνιση των τριών Μοιρών γίνεται με παρωδικό τρόπο, διότι εμφανίζονται ως δύσμορφες, λόγω εργασιακού μόχθου (με κρεμασμένα χείλια, τεράστια δόντια ή χέρια και πισινό), ούτως ώστε η εργασία να προκαλέσει τελικά απέχθεια στον πρίγκηπα, που θέλει να έχει μια ελκυστική γυναίκα και της απαγορεύει να ξαναδούλεψει. Ανάμεσα στα πρόσωπα που βοηθούν την τεμπέλα κόρη να γνέσει είναι και η μάνα της, όπως στην παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ. Η «γριά» δίνει το μπαμπάκι σε διάφορα σπίτια για να γνεστεί συλλογικά, ως ρεαλιστικότερη αντιμετώπιση της αδύνατης ατομικής δοκιμασίας. Η μητέρα της ηρωίδας είναι ιδιαίτερα σημαντική και κατά την πλεκτάνη που πλάθεται στον παραμυθιακό τύπο του Ύπνου (AT *514C, όπου βλέπε ανάλυση). Είναι το κατεξοχήν πρόσωπο που συνωμοτεί είτε για να παντρέψει την κόρη της (AT 500 και AT 501) είτε για να βρει γαμπρό δια της τεκνοποιίας (AT *514C). Οι τρεις Μοίρες, με έντονο διαμεσολαβητικό ρόλο στα συνοικέσια και των τριών παραμυθιών -μαζί με τις γειτόνισσες—, εκπροσωπούν τη γενεαλογική γυναικεία σοφία (και πονηριά) στα περί του γάμου.

Ο συνδυασμός φαγητού και γνεσίματος είναι διαφωτιστικός ως προς την βασική αντίθεση γύρω από την οποία διαπλέκεται αυτή η ιστορία. Στο παραμύθι της Ψαροκεφάλης (AT *514D, όπου βλέπε ανάλυση), που αρχίζει με την ίδια εισαγωγή των AT 500 και AT 501, η εξέλιξη της ηρωίδας είναι τελείως διαφορετική, διότι, όπως δηλώνεται εξαρχής, η κόρη δεν τρώει. Αντίθετα, δίνει την τροφή της μάνας της στο ζητιάνο ή στη γάτα, προκαλώντας έτσι την οριστική ρήξη μαζί της. Βλέπουμε, σ' όλες αυτές τις εκδοχές, ότι πρόκειται για δύο αλληλοαποκλειόμενες δράσεις, φαγητό και εργασία, που προκαλούν τον γέλωτα όταν συνδυάζονται. Γελούν οι Μοίρες και το αγέλαστο βασιλόπουλο τους, βλέποντάς την να τρώει κλώθοντας, ξαπλωμένη, κι ανταμείβουν για το γέλιο την ακαμάτρα κόρη, γνέθοντάς της όλο το μαλλί.

Όσο για την τεχνική της ύφανσης, εναναλλακτικά χρησιμοποιείται η εικόνα του φούρνου σε διάφορες παραλλαγές, όπου το ύφασμα ετοιμάζεται όπως ψήνεται το ψωμί. Φουρνίζεται η πρώτη ύλη, το μαλλί, το λινάρι ή το μπαμπάκι από τις Μοίρες και, μετά από κάποιο μαγικό διάστημα, ανοίγεται ο σφαλισμένος φούρνος και το πανί είναι έτοιμο. Μάλιστα, πότε-πότε, είναι και

Σελ. 39
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/40.gif&w=600&h=915

τα ρούχα του γαμπρού και της νύφης ραμμένα. Σε μια καταγραφή από την Κέρκυρα, γίνεται και το γνέσιμο ακόμα μέσα στο φούρνο, όπου η Μοίρα στέκεται μπροστά στην πόρτα του μαζί με την κόρη και, μιλώντας στο μαλλί, του δίνει οδηγίες: «Αλλού να πηγαίνει το ψιλό κι αλλού να πηγαίνει το χοντρό». Την προετοιμασία του φούρνου, που αποτελεί μεταφορική εικόνα της κυοφορίας, δεν πρέπει να διακόψει η ηρωίδα, ούτε ν' ανοίξει να κοιτάξει, γιατί, αν ανοίξει πρόωρα το φούρνο, τα υφάσματα καίγονται κι ο γαμπρός τη διώχνει.

Τα δύο παραμύθια, Στούπας και Κλώστρες, μοιάζουν τόσο πολύ στην εισαγωγή τους, που συχνά συμφύρονται, όπως είδαμε. Μοιάζουν όμως κι ως προς το τελικό επεισόδιο, της απαλλαγής από την εργασία, κοινό σε παραλλαγές και των δύο τύπων. Όπου η ηρωίδα (με συμβουλή του δαιμονικού βοηθού ή της μάνας της) βάζει κάτω από το στρώμα της καρύδια ή τσόφλια αυγών και το στρώμα της τρίζει όταν ξαπλώνει. Έτσι, παραπονιέται πως τρίζουν τα κόκκαλά της από τη δουλειά κι ο βασιλιάς δεν την αφήνει πιά να ξαναδουλέψει. Ηθικό δίδαγμα: «Οι ακαμάτρες κι οι οκνές έχουν τις τύχες τις καλές».

Η διαφορετική απεικόνιση του μαγικού βοηθού στους τύπους AT 500 και AT 501 είναι ενδιαφέρουσα ως προς τη μύηση της ανύπαντρης κόρης στο γάμο. Οι τρεις Κλώστρες, Μοίρες της κόρης και προστάτριες δυνάμεις του γνεσίματος και της ύφανσης, αναλαμβάνουν να διεκπεραιώσουν στη θέση της τα γυναικεία συλλογικά ζητήματα, ηθικές επιταγές του φύλου της ηρωίδας. Ανάδοχες στις γενεαλογικές, διαχρονικές δοκιμασίες, όπου ωστόσο η κάθε κόρη πρέπει να δώσει τη δική της μοναδική απάντηση.

Όσο για τον Στούπα, σε μια μελέτη όπου αναλύει τις δύο ιστορίες, ο Géza Róheim τονίζει, τη φαλλικότητα του συμβόλου του μικρού ανθρωπάκου, της μιας πιθαμής μάκρους, και το συσχετισμό του με την απόκτηση τέκνου ή φαλλού από την ηρωίδα. Οπωσδήποτε, οι μοναχικές γυναίκες εμφανίζονται στις Κλώστρες ως παραμορφωμένες, όπως είδαμε, (Μυτού, Τσαχειλού, Κωλού), από το γνέσιμο, που ερμηνεύεται από τον Róheim ως απασχόληση αυνανιστική, παρθενική, που διακόπτεται κι εξαλείφεται με τον γάμο1.

1. Róheim G., «Tom, Tit, Tom», in: Fire in the Dragon and other Psychonalytic Essays on Folklore, Princeton University Press, Princeton, New Jersey 1992, σ. 23-28.

Σελ. 40
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/41.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 502

Σελ. 41
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/42.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 42
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/43.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 502

Ο Αγριάνθρωπος

AT: The Wild Man (Ο Αγριάνθρωπος) Delarue-Tenèze: L' Homme Sauvage (Ο Αγριάνθρωπος) Grimm no 136: Der eiserne Hans (Ο Σιδερένιος Χανς)

«Ο Αρσλάν Μπέης και η Μαρκάλτσα»

'Σ αμ bρώdo ζαμάνι ήτουν α βασιλός. Ήdουν j' α φουqαράς. Eρχoύdoυvε κάτα ημέρα σο βασιλό την gάπνη λένκεν di κι: «Ε βασιλέ, σήμερο α ινή α φσόκκο, α σε κατεβάση στο τάχτι». Ο βασιλές δώjεν dελάλι είπεν di κι: «Τιζ γέντσε σήμερο;» Nέvgωσαvε. Κανείς co γέντσε. Στέρου τηνεβή πάλι ήρτε η γρα. Είπεν di κι: «Ενότουν α φσόκκο, α σε κατεβάση στο τάχτι». Ο βασιλές αράτσε. Έντσε α σήρο ναίκα. Ήφαράν dα το φσόκκο σο βασιλό. Είπεν d' ο βασιλός: «Adέ το φσόκκο ναν dα φσάξετε. Να βoυdήσετε το ιμάτιν dou σ' όϊμαν dou ναν dα φέρετε».

Στέρου πήραν do φσόκκο. Πηάγανε, τα φσάξουνε. Έgwαψε η γρα είπεν di κι: «Μη dα φσάγνετε. Φσάξεdε αdέ το σουλί βoυτήσεdε το ιμάτιν dou σ' όϊμαν dου, cαι παγάσεdε dα το βασιλό. Πέdε di κι, έφσαξαν dα». Στέρου είbαν di jαι jείναοι: «Αφ αjεί σο χωρίο μη έρcεσαι». Είπεν di κι jαι jείνη: «Jó 'ρχομαι». Στέρου πήρεν do φσόκκο. Πήγε πάγασέν dα σου μαλιέρη το σπήλο. Πήγεν jαι jείνη να ζηdήση ψωμί, να ζουλεψη το μαχσούμι. Ήρτεν στέρου αjείνο η μαρκάλτσα. Είβεν dι κι: «Ερ αdέ do φσόκκο, ερ να μέγα βξήση, co τρώγω τα». Στέρου co πτιέσε σο φσόκκο πάνου.

Qαβούσισέν dα τη μαρκάλτσα. Jαι να πάη η μαρκάλτσα. Στέρου ποίjεν dα μαχτσούμι. Πήρεν d' αbιjεί πάγασέν dα σου jείνου το σπήλο. Στέρου πααίνκανε μο do φσόκκο 'ς αβλίχι.

Στέρου ήρτανε του βασιλό οι ασκέροι. Είδαν dα είπαν di κι: «Αdέ έν' α φσόκκου ποράδι, j' έν α μαρκάλτσας χνάδι». Στέρου πηάγαν bαρcεί είδαν το φσόκκο μο dη μαρκάλτσα. Στέρου ήρτανε είβαν dα το βασιλό. Είπεν di ο βασιλός: «Qoρdιέσετε α μάνgaνo, jαι πιέσεdε dα». Στέρου ποίκαν α μάνgaνo. Πηάγανε, qορdιέσαν dα. Πιέσανε το φσόκκο. Ήφαράν dα σο σπίτι. Kόνσαν da σο μαπουσλιέχι.

Στέρου είπεν di ο υιός του: «Σαχζαdές, αdένα σαμ' αν dα κοδιjής, γροικά

Σελ. 43
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/44.gif&w=600&h=915

ένι ρουσού νομάτ». Στέρου έβgαλέν dα το φσόκκο, αjείvo του κοδίξανε το νομάτη. Παγασέν dα 'ς αν bερbέρη ξούρσεν dα. Φόρεσέν dα α ζι ρούχα. Κάτσανε σο σκόλειο έμαθανε να gαjέψη, jαι να ψάλη. Στέρου είπαν di κι: «Π' αν dα ειπούμε τ' όνομάν dου; Αν dα ειπούμε Aσλάμbέγoς». Στέρου έφαγανε, έbανε, έφτασανε σα μoυράdε τουνε.

Dawkins, Modern Greek in Asia Minor, Cambridge 1916, σ. 527-529, παραλλαγή από τα Φάρασα.

Απόδοση στην κοινή νεοελληνική

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας βασιλιάς. Υπήρχε επίσης ένας φτωχός άνθρωπος. Ερχόταν κάθε μέρα στου βασιλιά την καμινάδα και του έλεγε: «Βασιλιά, σήμερα θα γεννηθεί ένα μικρό αγόρι' αυτό θα σε ρίξει από το θρόνο σου».

Ο βασιλιάς έβγαλε τελάλη" είπε: «Ποιος γέννησε σήμερα;» Οι τελάληδες κάναν ένα γύρο. Καμιά δεν είχε γεννήσει. Την επομένη το πρωί ξανάρθε η γριά. Είπε: «Ένα παιδί γεννήθηκε που θα σε ρίξει από το θρόνο σου». Ο βασιλιάς άρχισε να ψάχνει. Μια χήρα είχε γεννήσει. Έφεραν το μωρό στο βασιλιά. Ο βασιλιάς είπε: «Άντε να σκοτώσετε αυτό το αγοράκι. Βουτήξτε το πουκάμισο του στο αίμα του και να μου το φέρετε».

Υστερα πήραν το αγοράκι. Πήγαν να το σκοτώσουν. Η γριά έκλαιγε. Είπε: «Μην το σκοτώσετε. Σκοτώστε αυτό το σκυλί" βουτήξτε το πουκάμισο στο αίμα του και να το πάτε στον βασιλιά. Πείτε του ότι το σκοτώσατε». Υστερα είπαν κι εκείνοι: «Μην έρθεις ξανά στο χωριό». Κι εκείνη είπε: «Δεν θα έρθω». Υστερα αυτή πήρε το παιδί. Πήγε' το πήγε στη σπηλιά του τριχωτού τέρατος. Και πήγε να ζητήσει ψωμί για να θρέψει το παιδί. Υστερα ήρθε η Μαρκάλτσα. Είπε: «Αυτό το παιδάκι αν μεγαλώσει, δεν θα το φάω». Υστερα δεν επιτέθηκε στο αγοράκι.

Αυτό συνάντησε τη Μαρκάλτσα. Και η Μαρκάλτσα πήγε μαζί του. Το είχε σαν μωρό της. Το πήρε από εκεί και το πήγε στη σπηλιά της. Υστερα πήγαιναν για κυνήγι μαζί με το αγοράκι.

Υστερα ήρθαν οι στρατιώτες του βασιλιά. Είδαν. Είπαν: «Αυτό είναι ίχνος από το πόδι μικρού αγοριού και αυτό είναι ίχνος μιας Μαρκάλτσας». Υστερα πήραν αυτό το δρόμο. Είδαν το αγοράκι με τη Μαρκάλτσα. Υστερα επέστρεψαν. Το είπαν στο βασιλιά. Ο βασιλιάς είπε: «Βάλτε μια παγίδα να τους πιάσετε». Έφτιαξαν την παγίδα. Πήγαν και την έστησαν. Έπιασαν το αγοράκι. Το έφεραν στο σπίτι. Το έβαλαν στη φυλακή.

Σελ. 44
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/45.gif&w=600&h=915

Ύστερα ο γιος του είπε: «Πρίγκηπα, αν καταδικάσεις αυτό το αγοράκι, καταλαβαίνει" είναι ένας άνθρωπος των βουνών». Ύστερα έβγαλε το αγοράκι έξω, ο άνθρωπος που το είχε καταδικάσει. Το πήγε στον κουρέα, τον ξύρισε. Τον έντυσε με ρούχα. Τον έβαλαν στο σχολείο. Του έμαθαν να διαβάζει και να γράφει. Ύστερα είπαν: «Τι όνομα θα του δώσουμε; Θα τον πούμε Ασλάν Μπέη». Ύστερα έφαγαν, ήπιαν, ευχαριστήθηκαν.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Το δυνατό παιδί

α: Ο ήρωας είναι' α1: γιος μιας άκληρης γυναίκας (ζευγαριού) που χρόνια παρακαλούσε (αν) να αποκτήσει (ουν) παιδί" α2: γιος χήρας' α3: γιος καλόγριας' α4: γιος παπά και παπαδιάς' α5: γιος ενός βασιλιά' α6: άλλο' α7: γεννιέται πολύ δυνατός.

β: Ένας βασιλιάς βάζει τους υπηρέτες του να το πάρουν και να το σκοτώσουν' β1: να του φέρουν ως απόδειξη το ματωμένο ρούχο του' β2: επειδή φοβάται τη δύναμη του' β3: επειδή σύμφωνα με μια προφητεία ένα νεογέννητο θα του πάρει κάποτε το θρόνο' β4: θα τον σκοτώσει' β5: οι υπηρέτες λυπούνται το μωρό και το αφήνουν στην ερημιά' β6: σκοτώνουν στη θέση του ένα σκυλάκι.

γ: Το παιδί εγκαταλείπεται στην ερημιά' γ1: από τον πατέρα του' γ2: με προτροπή της μητριάς, που θέλει να απαλλαγεί από αυτό' γ3: ρίχνεται στη θάλασσα' γ4: μέσα σε μια κάσσα' γ5: από τη μάνα που θέλει να το γλιτώσει από το βασιλιά' γ6: διώχνεται.

δ: Το παιδί μεγαλώνει' δ1: μια αρκούδα' δ2: μια ελαφίνα' δ3: ένα θηλυκό τέρας' δ4: άλλο' δ5: ζει στην ερημιά' δ6: γίνεται αγριάνθρωπος' δ7: γίνεται πολύ δυνατό επειδή ανατράφηκε από ένα άγριο ζώο' δ8: ανθρωποφάγος' δ9: προκαλεί καταστροφές.

ΙΑ. Ο αγριάνθρωπος

α: Ο ήρωας είναι' α1: ένας αγριάνθρωπος· α2: πολύ δυνατός' α3: άλλος.

II. Η σύλληψη του αγριάνθρωπου και η απελευθέρωση του

α: Ένας βασιλιάς επιχειρεί να συλλάβει τον αγριάνθρωπο' α1: που τον χρειάζεται για να ενισχύσει τη δύναμη του βασιλείου του' α2: για άλλο λόγο'

Σελ. 45
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/46.gif&w=600&h=915

α3: μετά από πολλές αποτυχημένες προσπάθειες' α4: ο αγριάνθρωπος συλλαμβάνεται" α5: με πονηριά' α6: από τους απεσταλμένους του βασιλιά' α7: από τον ίδιο το βασιλιά' α8: από το βασιλόπουλο.

β: Ο αγριάνθρωπος κλείνεται σε σιδερένιο κλουβί' β1: το χρυσό μήλο με το οποίο έπαιζε το βασιλόπουλο πέφτει μέσα στο κλουβί του αγριάνθρωπου και εκείνος δεν το επιστρέφει παρά μόνο αν το παιδί πάρει το κλειδί και τον λευτερώσει" β2: το βασιλόπουλο λευτερώνει τον αγριάνθρωπο' β3: κι εκείνος το σκάει" β4: το βασιλόπουλο στέλνεται μακριά από τη μητέρα του για να γλιτώσει το θυμό του βασιλιά' β5: περιπλανιέται' β6: ο αγριάνθρωπος το περιμαζεύει και το φιλοξενεί.

γ: Μετά την απελευθέρωσή του, ο αγριάνθρωπος παραμένει στο παλάτι και γίνεται φίλος με το βασιλόπουλο' γ1: που τον ημερεύει' γ2: του κόβει τις τρίχες' γ3: τον ντύνει' γ4: άλλο' γ5: έτσι ξαναγίνεται άνθρωπος.

III. Οι άθλοι

α: Ο αγριάνθρωπος κάνει μια σειρά άθλους για χάρη του βασιλόπουλου' α1: κερδίζει μια νύφη για το βασιλόπουλο' α2: την Πεντάμορφη" α3: νικώντας τους φύλακές της' α4: τους 40 δράκους' α5: νικά τους εχθρούς του βασιλόπουλου' α6: άλλο.

β: Ακολουθώντας τις συμβουλές του αγριάνθρωπου' β1: το βασιλόπουλο κατεβαίνει στο υπόγειο παλάτι των νεράιδων και κερδίζει χαρίσματα' β2: κερδίζει για νύφη μια βασιλοπούλα, κατορθώνοντας το αδύνατο ζήτημα που αυτή έχει βάλει' β3: έχει μια σειρά από άλλες περιπέτειες (συνέχεια όπως στους παραμυθιακούς τύπους AT 516, 301Β, 300).

γ: Ο αγριάνθρωπος επιστρέφει στην πατρίδα του' γ1: σκοτώνει το βασιλιά' γ2: ξαναβρίσκει τη μητέρα του' γ3: παντρεύεται.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

1. ΛΑ 1180 (ΣΜ 10), 7-10, Μεσημέρι Θεσσαλονίκης, άτιτλο. Ι: γ, γ1, γ2, δ, δ1, δ6, δ7. II: α, α3, α8, β, γ, γ1, γ2, γ5. III: γ3.

Σελ. 46
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/47.gif&w=600&h=915

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ α. Δωδεκάνησα

2. Pio, 179-192, Αστυπάλαια, «Ο Αγριάθρωπος». ΙΑ: α, α1, α2. II: α, α1, α3, α4, α6, β, β1, β2, β3, β4, β5, β6. III: α5, β, β1, β2.

β. Εύβοια-Β. Σποράδες

3. ΛΑ 2744, 220-237, Γιάλτρα Ιστιαίας, άτιτλο. Ενωμένο με AT 516. Ι: α5, β, β3 (η προφητεία ότι το παιδί θα είναι η καταστροφή του παλατιού), β5, δ, δ2, δ7. II: α3, α4, α5 (τον μεθάει), α8, β, γ. Η συν. όπως AT 516, βλ. παρ. αρ. 19.

γ. Κυκλάδες

4. Roussel, αρ. 30, Μύκονος, άτιτλο. I: α, α3 (ο βασιλιάς της θάλασσας, ο μισός ψάρι κι ο μισός άνθρωπος). II: α, α2 (θέλει να τον σφάξει για να πλυθεί με το αίμα του), β2. III: α, α6 (γυρίζει πίσω στο βασιλόπουλο τη βασιλοπούλα που του έκλεψε ένας καπετάνιος για να την πάει πίσω στον πατέρα της που ήθελε να τη σφάξει).

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

5. ΛΑ 2934, 215-218, περιοχή Καλαμάτας, άτιτλο. Ενωμένο με AT 301Β. ΙΑ: α, α1. II: γ, γ1. III: α, α1, α2. Η συνέχεια όπως 301Β, βλ. παρ. αρ. 104.

6. ΑΦ 829, 1-11, Πυλία, «Ασκλαμπέης». I: α, α3, α7, γ6, δ8, δ9. II: α, α1, α4, γ.

7. ΣΠ 45, 6-10, Γύθειο, άτιτλο. I: α, α1, β, β4, γ3, γ4, γ5, δ, δ2 (ελάφια). II: α4, β, β2. III: α1, α2, α3, α4, γ, γ1, γ2.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

8. ΑΦ 1691, 14-21, Ορχομενός, «Ο Αρκουδογιάννης». I: α, α1, α4, α7, β, β2, β5, δ, δ1, δ6, δ9. II: α4, α5, γ. III: α, α1, α2, α3, α4.

Σελ. 47
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/48.gif&w=600&h=915

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ Καππαδοκία

9. Dawkins, MG in AM, 527-529, Φάρασα, «Ο Αρσλάν Μπέης και η Μαρκάλτσα». Η παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Η ιστορία του Αγριάνθρωπου είναι ένα κατεξοχήν ευρωπαϊκό παραμύθι, αν και έχει μεταφερθεί και σε λίγα μέρη εκτός Ευρώπης, όπως στο Σιαμ, το Μισσούρι και τη Βραζιλία. Η υπόθεση στον διεθνή κατάλογο παρουσιάζεται ως εξής: ένας Αγριάνθρωπος (άνθρωπος από σίδερο) συλλαμβάνεται από ένα βασιλιά και κλείνεται σε ένα κλουβί. Από κει ελευθερώνεται από το βασιλόπουλο, που άφησε το παιχνίδι του να κυλήσει μέσα στο κλουβί του. Ο Αγριάνθρωπος μεταφέρει μαζί του το παιδί, ή αυτό φεύγει για να γλιτώσει από την κακιά μητριά του. Άλλοτε ο Αγριάνθρωπος προκαλεί τη γέννηση ενός παιδιού σε ένα άκληρο ζευγάρι με την υπόσχεση να το πάρει πίσω αργότερα. Στον τόπο του αγριάνθρωπου, το παιδί παραβαίνει τις εντολές του και αποκτά χρυσά μαλλιά. Το παραμύθι συνεχίζεται όπως ο τύπος AT 314, με τον ήρωα να καλύπτει τα χρυσά μαλλιά του και να γίνεται κηπουρός στο περιβόλι του βασιλιά, όπου τον ερωτεύεται η βασιλοπούλα. Κάνει διάφορα κατορθώματα (γνωστά και από άλλους παραμυθιακούς τύπους, όπως ο AT 300, 303, κλπ.). Στο τέλος αναγνωρίζεται ο θαυμαστός εαυτός του, όπως στα παραπάνω παραμύθια, ενώ ο Αγριάνθρωπος ξεμαγεύεται.

Η κατάταξη των Aarne - Thompson συνδέει λοιπόν το παραμύθι κυρίως με τον παραμυθιακό τύπο AT 314. Όπως επισημαίνεται όμως και στο γαλλικό κατάλογο των παραμυθιών από τους Delarue-Tenèze, το παραμύθι παρουσιάζει μεγάλη σταθερότητα στο πρώτο μέρος, ενώ στο δεύτερο τείνει να συμφύρεται με μια ποικιλία άλλων παραμυθιακών τύπων.

Το παραμύθι γνώρισε λογοτεχνική επεξεργασία ήδη από το 16ο αιώνα στο έργο του Straparola, ενώ αντιπροσωπεύεται και στη συλλογή των αδελφών Grimm. Τις ανταλλαγές ανάμεσα στα γραπτά λογοτεχνικά κείμενα και την προφορική παράδοση συζητούν και οι Delarue-Tenèze στα σχόλια του γαλλικού καταλόγου, με αφορμή την αντικατάσταση του Αγριάνθρωπου σε τρεις παραλλαγές από ένα πρόσωπο της αρθουριανής λογοτεχνίας, τον μάγο Μέρλιν, αλλά και τη σχέση του παραμυθιού με την Histoire de Valentin et Orson, ένα λαϊκό βιβλίο, πολυδιαβασμένο από το τέλος του 15ου έως τα μέσα του 19ου αιώνα.

Σελ. 48
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 500-559
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 29
    

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 501