Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 500-559
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:41
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2004
 
Σελίδες:511
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τέταρτο κατά σειράν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. εδώ τα δημοσιεύματα αρ. 21, 26, 34). Ο Κατάλογος των Ελληνικών Παραμυθιών αποτελεί μια σύγχρονη επεξεργασία της πρώτης ανέκδοτης και πολύτιμης καταλογογράφησης του ελληνικού παραμυθιού από τον Γεώργιο Α. Μέγα. Ο εθνικός αυτός Κατάλογος, έρχεται να προσθέσει μια νέα όψη των πραγμάτων, ίσως και να απειλήσει τη στατική αντίληψη της κατάταξης. Συχνά οι τοπικές αφηγήσεις περιγράφονται με τον όρο «αποκλίσεις» σε σχέση με την περιγραφή του κάθε παραμυθιακού τύπου στον Διεθνή Κατάλογο. Ωστόσο, το σύγχρονο ενδιαφέρον μπορεί να είναι πολύ πιο δυναμικό: το αντικείμενο της έρευνας είναι η μελέτη των ασυνείδητων μηχανισμών, που υποβαστάζουν τους μετασχηματισμούς των παραμυθιών, καθώς αυτά κυκλοφορούν από γλώσσα σε γλώσσα, από περιοχή σε περιοχή. Οι μετασχηματισμοί δεν συμβαίνουν ερήμην των δρώντων προσώπων, που είναι οι χρήστες των παραμυθιών, αυτών που διηγούνται κι αυτών που ακούνε. Οι χρήστες είναι βεβαίως φορείς ενός πολιτισμού. Τα παραμύθια γίνονται αντιληπτά μέσα από δεδομένους μυθικούς και συμβολικούς κώδικες και, προκειμένου να επιχωριάσουν, υποβάλλονται αναλόγως σε ασυνείδητους μετασχηματισμούς σε διάφορα επίπεδα της δομής τους.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 11.9 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 313-332 από: 514
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/313.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 530

Σελ. 313
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/314.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 314
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/315.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 530

Ο Σταχτογιάννης

AT: The princess on the Glass mountain (Η βασιλοπούλα στο γυάλινο βουνό)

Delarue-Tenèze: La montagne de verre (Το γυάλινο βουνό) Ο Σταχτομπιμπιλιάρης

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας πατέρας και μια μητέρα και είχαν τρία παιδιά, τα δύο ήταν γερά, αλλά το τρίτο ήταν σακάτικο στα πόδια και τα 'βάζε στη στάχτη στο τζάκι, και γι' αυτό τον έλεγαν σταχτομπιμπιλιάρη.

Έξω από το χωριό είχαν έναν αυλαγά και κάθε βράδυ κατέβαιναν τρία αγριάλογα κι έτρωγαν το στάρι το φυτρωμένο. Μια μέρα λέει ο μεγαλύτερος ο γιος στον πατέρα του: «Εγώ, πατέρα, το βράδυ θα πάρω μια τριχιά και θα πάου να φυλάξου». Στη μέση απ'τουν αυλαγά ήταν και μια γκουρτσιά (αχλαδιά), πήγε το παιδί, ανέβηκε πάνου στη γκουρτσιά και φύλαξε, και τη νύχτα ήρθαν τ' αγριάλογα, ένα ψαρίτικο (άσπρο), ένα ντορίτικο (κόκκινο) και ένα καράτικο (μαύρο), αλλά το παιδί φοβήθηκε και δεν μπόρεσε να κάνει τίποτα. Πήγε στο σπίτι το πρωί και τον ρώτησ' ο πατέρας τ': «Τι έφκιασες παιδάκι μ';» «Δεν μπόρεσα να φκιάσω τίποτα», απαντάει το παιδί. Λέει τότε ο δεύτερος: «Θα πάω κι εγώ πατέρα το βράδυ», πήγε κι αυτός αλλά δεν μπόρεσε να κάνει τίποτα όπως κι ο πρώτος.

Την άλλη μέρα λέει κι ο σταχτομπιμπιλιάρης: «Θα πάου κι 'γώ πατέρα το βράδυ», τον είπαν τότε τ'αδέρφια του: «Άι, δεν μπόρσαμε μεις, και θα μπορέσεις εσύ;» Ο πατέρας όμως είπε: «Ας πάει κι αυτός».

Πήρε την τριχιά ο σταχτομπιμπιλιάρης κι ανέφκε πάνου στη γκουρτσιά. Ήρθαν τ'αγριάλογα, τ' άφσε πλησίασαν στη γκουρτσιά κι έφκιασε μια θλια μεγάλη στην τριχιά κι την έριξε και τα 'πιάσε και τα τρία μαζί, κατέβηκε κάτου και πήρε το καμτίίκι και τα 'τρεξε πολλές ώρες μέσα στον αυλαγά. Κουράστηκαν τ'άλογα κι είπαν: «Τι θες να σε δώσουμε να μας αφήκ'ς να φύγουμε;», ο σταχτομπιμπιλιάρης είπε: «Θέλω να σας πάου στο χωριό», αλλά αυτά είπαν: «Όχι, θα σε δώσουμε μια τρίχα απ' το κεφάλι μας και ό,τι ώρα μας χρειαστείς να κάψεις την τρίχα και μεις θα'ρχόμαστε έτοιμα, σηλωμένα, μπροστά στην πόρτα σου».

Σελ. 315
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/316.gif&w=600&h=915

Τ' απόλσει κι ο σταχτομπιμπιλιάρης τ' άλογα, πήρε τις τρίχες, τσ' έβαλε στην τσέπη του, πήρε την τριχιά και πήγε σπίτι του. Τον ρώτηξε ο πατέρας και τ' αδέρφια του: «Τι έφτιαξες σταχτομπιμπιλιάρη;» και κείνος δεν μαρτύρησε κι είπε: «Δεν μπορέσατε σεις και θα μπορούσα εγώ;» και πήγε κι έβαλε τα πόδια του πάλι μέσα στη στάχτη στο τζάκι.

Εκείνες τις ημέρες ο βασιλιάς διέταξε όποιος περάσει τα εμπόδια που αυτός είχε βάλει, θα τον κάνει γαμπρό στην κόρη του. Και πήγαν κόσμος πολύς να δουν και πήγαν κι ο πατέρας με τ' αδέρφια του σταχτομπιμπιλιάρη, και τον είπαν να πάει κι αυτός αλλά εκείνος είπε: «Δεν έχω εγώ καμμιά δουλειά να 'ρθω». Άφησε όμως κι έφυγαν αυτοί όλοι και ύστερα αυτός έκαψε την τρίχα την ψαρίτικη κι ήρθε το ψαρίτικο τ' άλογο, σηλωμένο με χρυσή σέλα, χρυσό χαλινό και χρυσή φορεσιά για τον σταχτομπιμπιλιάρη. Σηκώθηκε τότε απ'τη στάχτη, πλύθηκε, ντύθηκε, φόρεσε τη χρυσή τη στολή και πήγε κι αυτός να λάβει μέρος στον διαγωνισμό. Πέρασε όλο το ιππικό που ήταν, κι αυτός τελευταίος πάει να περάσει τα εμπόδια, δίνει μια καμτσικιά τ' άλογο κι άλλα τόσα μέτρα απ'τα εμπόδια πήγε, αλλά εξαφανίστηκε αμέσως κι ο κόσμος τον έχασε.

Μετά αυτός ξεντύθηκε, απόλσει τ' άλογο και πήγε κι έβαλε πάλι τα πόδια του μέσα στη στάχτη. Ήρθαν στο σπίτι ο πατέρας, η μάνα και τ' αδέρφια του και τον είπαν: «Σταχτομπιμπιλιάρη δεν ήσουν να δεις έναν άνθρωπο στα ολόχρυσα ντυμένον που πήδησε άλλο τόσο απ'τα εμπόδια, αλλά τον έχασαν, πω, πω! Τι άνθρωπος ήταν!»

Ο βασιλιάς όμως, την άλλη μέρα, άλλα τόσα μέτρα έβαλε εμπόδιο. Πάλι μαζεύτηκε κόσμος, πήγαν οι δικοί του, αλλά αυτός δεν πήγε μαζί τους, αλλά όταν έφυγαν αυτοί όλοι ξανά, έκαψε την τρίχα την ντορίτικη κι ήρθε το ντορίτικο τ' άλογο με χρυσή σέλα, χρυσό χαλινό και φορεσιά για τον σταχτομπιμπιλιάρη, ο οποίος ετοιμάστηκε και πήγε. Πέρασαν πάλι όλοι και στο τέλος αυτός, πάλι, με μια καμτσικιά πέρασε άλλα τόσα μέτρα απ'τα εμπόδια, αλλά δεν τον έπιασαν.

Τον βασιλιά όμως τον έπιασε μανία και βάζει αγώνισμα πιο μεγάλο, αλλά έβαλε και φρουρά να τον πιάσουν. Πήγαν πάλι όλος ο κόσμος και ο σταχτομπιμπιλιάρης καίει την τρίχα την καράτικη και παρουσιάστηκε το καράτικο τ' άλογο με τη χρυσή σέλα και αφού ετοιμάστηκε πήγε. Μόλις τελείωσαν οι άλλοι, τελευταίος αυτός δίνει μια καμτσικιά τ' άλογο και περνά άλλο τόσο απ' τα εμπόδια, αλλά τον έπιασαν αυτή τη φορά. Τον πήγαν στο παλάτι, κοιτάν', ο Σταχτομπιμπιλιάρης! Κι έγινε γαμπρός του βασιλιά και ζήσαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα.

ΑΦ 364. Παραλλαγή που διηγήθηκε η Δήμητρα Γρίβα, ετών 65, από το χωριό Μελία της Λάρισας, το 1959.

Σελ. 316
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/317.gif&w=600&h=915

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Ο ήρωας

α: Ο ήρωας είναι' α1: ο μικρότερος από τους αδερφούς του' α2: είναι σακάτης' α3: είναι τεμπέλης' α4: κάθεται συνεχώς με τα πόδια του μες στις στάχτες' α5: και γι αυτό τον φωνάζουν Σταχτοπούτη (Σταχτομπαμπαλιάρη κ.λ.π.)' α6: άλλο.

II. Η καταστροφή των σπαρτών κι η αγρύπνια

α: Τ' αδέρφια φροντίζουν' α1: τα χωράφια τους' α2: τον κήπο τους (περιβόλι)' α3: άλλο α4: αλλά δεν μαζεύουν καρπούς' α5: γιατί κάθε πρωί τα βρίσκουν κατεστραμμένα' α6: επειδή μπαίνουν άγρια άλογα' α7: που τρώνε το σιτάρι' α8: ποδοπατούν τα σπαρτά' α9: άλλο.

β: Τα (τρία) αδέρφια αποφασίζουν να παραμονέψουν για να δούν ποιος χαλάει τα σπαρτά' β1: παραφυλάνε πρώτα οι μεγαλύτεροι' β2: αλλά αποκοιμιούνται' β3: φοβούνται' β4: και δεν καταφέρνουν να δουν τι συμβαίνει' β5: γυρίζουν άπρακτοι.

γ: Ο μικρότερος αδερφός αποφασίζει να παραφυλάξει κι αυτός' γ1: παρόλο που τον κοροϊδεύουν' γ2: την νύχτα ανεβαίνει σ' ένα δέντρο και περιμένει' γ3: βλέπει να έρχεται' γ4: ένα άγριο άλογο' γ5: τρία άλογα, (άσπρο, μαύρο, κόκκινο)' γ6: περιμένει να φτάσει (-ουν) κάτω από το δέντρο και πηδά στη ράχη του(ς)' γ7: το (τα) άλογο (-α) αφηνιάζει (-ουν) και προσπαθεί να ρίξει τον ήρωα' γ8: αλλά εκείνος κατορθώνει να το (τα) τιθασεύσει' γ9: το (τα) άλογο (-α) βγαίνουν μέσα από τη θάλασσα' γ10: κι ο ήρωας το (τα) πιάνει' γ11: το (τα) άγριο (-α) άλογο (-α) δίνει (-ουν) στον ήρωα τρίχες που μόλις τις κάψει θα εμφανιστεί (-ούν) να τον βοηθήσει (-ουν)' γ12: άλλο.

III. Οι δοκιμασίες που θέτει ο βασιλιάς κι ο γάμος του ήρωα

α: Ο βασιλιάς' α1: υπόσχεται να παντρέψει την κόρη του με όποιον καταφέρει' α2: να περάσει με το άλογό του πάνω από ένα πολύ μεγάλο (φαρδύ) χαντάκι' α3: να πηδήξει πάνω από έναν πολύ ψηλό τοίχο' α4: και να πάρει το χρυσό μήλο που κρατά η βασιλοπούλα' α5: να πάρει το δαχτυλίδι της βασιλοπούλας' α6: άλλη δοκιμασία.

β: Ο νέος καλεί το άλογό του' β1: τα καταφέρνει στην δοκιμασία' β2: αλλά εξαφανίζεται γρήγορα και δεν μπορούν να μάθουν ποιος είναι' β3: και γυρνά στις στάχτες' β4: έχοντας λαβωθεί στον ώμο από τη βασιλοπούλα.

γ: Αποκαλύπτεται ποιος είναι ο γενναίος νέος' γ1: από τη λαβωματιά' γ2: όταν τον πιάνει η φρουρά του βασιλιά' γ3: με άλλο τρόπο.

Σελ. 317
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/318.gif&w=600&h=915

δ: Ο ήρωας παντρεύεται τη βασιλοπούλα' δ1: άλλο.

ε: Το παραμύθι μπορεί να συνεχίζεται με τα τελευταία επεισόδια του AT 314 (Ο Κασίδης: ο βασιλιάς δεν θέλει το γάμο αλλά ο νέος αποδεικνύει τελικά την αξία του είτε στον πόλεμο είτε φέρνοντας το γιατρικό για τον άρρωστο πεθερό του).

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 1908 Δ', 29-39, Κόνιτσα, «Το αθάνατο νερό». Ενωμένο με AT 314. I: α, α1, α4, α5 (Σταχτομπουμπαλιάρης). II: α, α1, α4, α6, α7, β, β1, β2, β4, β5, γ, γ1, γ2 (τρώει φουντούκια για να μην τον πάρει ο ύπνος), γ3, γ5 (πολλά άλογα), γ6 (απ'τον τρόμο του), γ8, γ11. III: ο Στ. καίει τις τρίχες κι εμφανίζεται το άλογό του, ε [η συν. όπως AT 314: IV: δ (αφού τον κυνηγά και τον βρίσκει μετά από τη δοκιμή του παπουτσιού που έχει χάσει ο ήρωας), ε, ε1 V: β, β1, β3, δ, δ2, α (από τη φωτιά του πολέμου), γ, γ2 (από το Βόσπορο, από εκεί που ανοιγοκλείνουν τα μάρμαρα), ε, ε1, ε3, στ, στ1, στ2, στ9)].

2. ΛΑ 1294 (ΣΜ 124), 272-279, Ζαγόρια, «Το θαλασσινό άλογο». Ενωμένο με AT 314. I: α, α1 II: α9 (τ' άλογα κλέβουν το μήλο της μηλιάς), β, β1, β3, β4, β5, γ, γ3, γ5, γ9, γ10, γ11. III: ε (η συν. όπως AT 314: IV: β, β1, γ, γ1, δ, ε V: β, β1, β3, δ, δ2, 03, στ, στ2).

3. ΛΑ 2277 Β', 138-145, Σούλι, «Ο Σταχτομπούρας». Ενωμένο με AT 314. I: α, α1, α4, α5 (Σταχτομπούρας). III: α, α1, α3, α4, α5, II: α9 (στο χωριό ζουν δυο άγριες φοράδες που δεν μπορεί κανείς να τις πιάσει), γ, γ1, γ2, γ3, γ4, γ6 (απ' το φόβο του), γ7, γ8, γ11. III: β, β1, β2, β3, γ3 (ο βασιλιάς καλεί όλους τους νέους για να διαλέξει η κόρη του γαμπρό δίνοντάς του το μήλο κι εκείνη το δίνει στον Σταχτομπούρα), ε [η συν. όπως AT 314: V: α, α1, γ, γ1 (του λαγού), καίει την τρίχα και εμφανίζεται το άλογό του που τον πάει να βρει το γάλα του λαγού), ε, ε1, ε3, στ1, στ10 (ο ήρωας διηγείται όλη την ιστορία και αναγνωρίζεται η αξία του].

4. ΛΦ 1221, 1-7, Γαλατάς Πρέβεζας, άτιτλο. Συμφυρμός με AT 300 (Ο Δρακοντοκτόνος ήρωας). I: α, α1. III: η βασιλοπούλα θέτει ζητήματα για να παντρευτεί: να της φέρουν τ'άγρια άλογα. II: γ, γ2, γ3, γ5, γ6, γ7, γ8, γ1 1. III: α3, α4, β, β1. Η συνέχεια όπως AT 300, βλ. παρ. αρ. 8.

Σελ. 318
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/319.gif&w=600&h=915

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

5. ΛΦ 33 1-4, Βολκάνο Τρικάλων, άτιτλο. Ενωμένο με AT 314. I: α, α1, α4, α5 Π: α, α2, α6 (άγρια φοράδα), α9 (το μήλο της μηλιάς), β, β1, β2, β4, β5, γ, γ3, γ4 (που προσπαθεί να του πάρει το μήλο αλλά εκείνος δεν το αφήνει), γ10, γ11. III: ε (η συν όπως AT 314: IV: δ, ε, V: α, α2, β, β1, β2 αλλά καλεί το άλογό του, δ, γ, γ2, ε, ε7, ε3 τους δίνει κανονικό νερό, στ, στ1).

6. ΛΦ 364, 1-3, Μελία Λάρισας, «Ο Σταχτομπιμπιλιάρης». I: α, α1, α2, α4, α5. II: α, α1, α4, α5, α6, α7, β, β1, β3, β5, γ, γ1, γ2, γ3, γ5, γ6, γ8, γ11. III: α, α1, α5 (να περάσει με τ' άλογό του τα εμπόδια), β, β1, β2, β3 (το επεισόδιο επαναλαμβάνεται τρεις φορές), γ, γ2, δ.

7. ΛΦ 1630, 1-4, Ν. Καρδίτσας, «Ο Σταχτιάρης». Ενωμένο με AT 314. I: α, α1, α4, α5 (Σταχτιάρης). II: α, α1, α4, α5, α6, α7, β, β1, β3, β5, γ, γ1, γ2, γ3, γ5, γ6, γ8, γ11. III: ε [η συν. όπως AT 314: γίνεται χηναράς, αγοράζει μια ωραία στολή και παντρεύεται την κοπέλα που τον έχει ερωτευτεί βλέποντάς τον V: β, β1, β2, (αλλά φωνάζει το άλογό του), δ (τρις). Ο βασιλιάς του δίνει σπαθί, το μαντίλι του και μια χρυσή ζώνη, στ, στ2, στ9].

ΘΡΑΚΗ

8. ΛΑ 532, 8, Χατζηγύριο Κεσσάνης, «Το θαλασσινό άλογο». Η αρχή όπως AT 530: I: α, α1. II: α, α3 (τη χρυσή μηλιά), α4, α6, α9 (που κλέβουν τα μήλα), β, β1, β4, β5, γ, γ3, γ5, γ9, γ10 (με δίχτυα), γ11. Η συν. όπως AT 532, βλ. παρ. αρ. 17.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

9. ΛΑ 1238, (ΣΜ 38), 13-4, Πολύγυρος Χαλκιδικής, άτιτλο. I: α, α1, α6 (Πιπιλιάρη). II: α, α1, α4, α6, α7, β, β1, β5, γ, γ2, γ3, γ5, γ6, γ8, γ1 1. III: α, α3, β, β1, δ.

10. ΛΑ 2496, 88-92, Ανασελίτσα-Βόϊο, «Πώς ένας υπηρέτης έγινε βασιλιάς». Ενωμένο με AT 314. I: α, α1. II: α, α1, α4, α5, α6, α7 (καλαμπόκι), β, β1, β2, β4, γ, γ2, γ3, γ4, γ6, γ7, γ8, γ11. III: ε (η συν όπως AT 314: IV: β, β1, γ, γ2, δ, ε, ε4 V: β, β1, β2, β3, δ, στ).

11. ΛΑ 2761, 463-469, Μανδήλιο επ. Φυλλίδος, άτιτλο. Ενωμένο με AT 314. Ι: α, α1, α6 (ψωριάρης). II: α, α1, α4, α6, α7 (καλαμπόκι), β, β1, β2, β4, γ, γ1, γ3, γ5, γ9 (ποτάμι), γ10, γ11. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β2,

Σελ. 319
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/320.gif&w=600&h=915

γ, γ3 (τον πάνε τ'αδέρφια του στον βασιλιά. Ο βασιλιάς δεν τον θέλει για γαμπρό του και τον βάζει να φυλάει τις κότες), ε (η συν. όπως AT 314: IV: γ, δ, ε, ε4. V: β, β1, β3, δ, δ2, στ).

12. ΛΦ 1719, 3-5, Ροδολίβος Φυλλίδος, «Μπουλμέμ». Ενωμένο με AT 314. I: α, α1, α6 (είναι χαζός και γι' αυτό τον φωνάζουν «Μπουλμέμ»), II: α, α1, α4, α5, α6, α7, α8, β, β1, β2, β4, β5, γ, γ1, γ2, γ3, γ4, γ6, γ7, γ8, γ11. III: ε [η συν. όπως AT 314: IV: β, β1, γ, γ1, δ, α8, δ1 (η βασιλοπούλα γεννάει παιδί. Ο πατέρας της θέλει να μάθει ποιος είναι ο πατέρας και λέει στο παιδί να ρίξει το μήλο στον πατέρα του), ε, ε1. V: α, γ, γ2 (μέσα από τα βουνά που ανοιγοκλείνουν), ε, στ, στ9)].

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Εύβοια - Σποράδες

13. ΛΑ 2745, 89-99, Χαλκίδα, άτιτλο. Συμφυρμός με στοιχεία του AT 300. I: α, α1, α6 (τσοπάνος). II: α9 (μόνο ο ήρωας έχει το θάρρος να ξαγρυπνήσει το νεκρό πατέρα τους. Για να τον ανταμείψει εκείνος του δίνει τρίχες από άλογα, να τα καλεί όποτε τα χρειάζεται). III: α, α1, α3, α4, β, β1, β2, γ, γ3 (από τη σφραγίδα που του έχει βάλει στο μέτωπο η βασιλοπούλα). Ο βασιλιάς τον παίρνει στο παλάτι αλλά εκείνος λέει μόνο «μπιλμέμ». Για να τον κάνει να μιλήσει τον στέλνει στο κυνήγι μαζί με τους άλλους δυο γαμπρούς του. Η παραλλαγή περιέχει στη συνέχεια μοτίβα του AT 300: II: β, β1, β5 (και μετά το λιοντάρι), γ, γ1, γ4 (οι γαμπροί), γ5, δ, δ1. III: α, α1.

β. Κρήτη

14. Κρητική Στοά Γ', 1911, 126-132, «Ο Σταχτογιάννης». I: α, α1, α3, α4, α5 (Σταχτογιάννη). II: α, α1, α4, α5, α6, α7, β, β1, β3, β5, γ, γ1, γ2, γ3, γ4 (πουλάρι και φοράδα), γ6, γ7, γ8, γ11. III: α, α1, α2, β, β 1, δ.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

15. ΛΑ 2067Α', 13-19, Κεφαλλονιά, «Ο Σταχτιάρης». I: α, α1, α4, α5 (Σταχτιάρη). II: α, α1, α4, α6, α8, β, β1, β5, γ, γ2, γ3, γ5, γ6, γ7, γ8, γ11. III: α, α1, α2, α3, α4, β, β2, β3, β4, γ, γ1, γ3 (κι από το χρυσό μήλο) δ.

16. ΛΦ 737Α', 29-30, Κεφαλλονιά, «Η κακιά μητριά». Η αρχή όπως AT 532

Σελ. 320
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/321.gif&w=600&h=915

(Ο Μπιλμπέμ), βλ. παρ. αρ. 35. III: α, α1, α3 (αλλιώς θα τους σκοτώσει. Η μητριά στέλνει το βασιλόπουλο να δοκιμάσει, με στόχο να τον εξοντώσει), β, β1, δ, δ1 (η μητριά σκάει από το κακό της).

17. ΛΦ 929, 13-17, Λευκάδα, «Η αγριοφοράδα». I: α, α1, α2. II: α, α1, α4, α5, α6, α7 (καλαμπόκι), β, β1, β3, β5, γ, γ1, γ2, γ3, γ4 (φοράδα), γ6, γ7, γ8, γ11. III: ε [η συνέχεια όπως AT 314: V: β, β1, β3, δ, στ10 (φωνάζει την αγριοφοράδα, φορά τα ρούχα του πολεμιστή κι εμφανίζεται μπροστά στο βασιλιά), στ8].

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

18. ΛΑ 1189 (ΣΜ 19), 124-26, Ηλεία, «Τρία άλογα». Ενωμένο με AT 314. I: α, α1, α6 (τον έχουν για χαζό), α4, α5 (Στάχτιαρη). II: α, α1, α4, α6, α7, β, β1, β3, β5, γ, γ1, γ2, γ3, γ5, γ6, γ7, γ8, γ11. III: α, α1, α2, β, β1, β2, β3, β4, γ, γ1, δ, ε [η συν. όπως AT 314: IV: ε, ε1 V: β, β1, β3 (αλλά καλεί το άλογό του), δ, δ2, στ (από το μαντίλι), στ9)].

19. ΛΑ 1192 (ΣΜ 22), 38-39, Βελίτσα Ολυμπίας, «Το μαγικό άλογο». I: α, α1, α4, α6 (παλαβός). II: α, α1, α4, α6, α8, β, β1, β4, γ, γ3, γ4, γ10 (με μια θηλειά), γ11 (για να το απελευθερώσει). III: α, α1, α3, α5, β, β1 (την τρίτη φορά), β2, γ, γ3 (από το δαχτυλίδι, δ.

20. ΛΑ 1206 (ΣΜ 36), 27-8, Κορινθία, «Το μαγικό άλογο». I: α, α1, α6 (παλαβός). II: α, α1, α4, α5, α6, α7, β, β1, β5, γ, γ3, γ4, γ10, γ11. III: α, α1, α3, α5, β, β1, β2, γ, γ3 (από το δαχτυλίδι), δ.

21. ΛΑ 1281 (ΣΜ 111), 250-252, Κυπαρισσία Τριφυλίας, «Η μάνα και τα τρία παιδιά». I: α, α1, α3, α5 (Σταχτογιάννης). II: α, α1, α4, α5, α6, α7, γ, γ2, γ3, γ5 (δυο), γ9, γ6, γ7, γ8, γ11. III: α, α1, α2, β, β1, δ.

22. ΛΑ 1281, (ΣΜ 111), 276-280, Κυπαρισσία Τριφυλίας, «Ο κασιδιαράκης». Ενωμένο με AT 314. I: α, α1, α6 (είναι ο εξυπνότερος αλλά τον φωνάζουν Κασιδιαράκη). II: α, α2, α4, α5, α6, α8 (τ' αμπέλια), β, β1, β2, β4, β5, γ, γ1, γ2 (περιμένει πάνω στη βρύση), γ3, γ5, γ6, γ7, γ8, γ11, ε (η συνέχεια όπως AT 314: IV: α, α9, β, β4, γ, γ1, δ και ζητά να περάσουν όλοι από μπροστά της για να διαλέξει τον άντρα της με μηλοβολία. Ο ήρωας ξεφεύγει απ' όλες τις προσπάθειες να τον πιάσουν και τους σκοτώνει).

23. ΛΑ 1342 (ΣΜ 155), 65-66, Γορτυνία, «Ο Γιάννης ο χαζός». Ι: α, α1, α6 (είναι χαζός). II: α, α1, α4, α6, α7, β, β1, β5, γ, γ3, γ4, γ10, γ12 (του δίνει το χάρισμα όταν μπαίνει στο αριστερό αυτί του να γίνεται καλός, και με το αντίθετο να γίνεται πάλι χαζός). III: α, α1, α3, α5, β, β1, δ.

Σελ. 321
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/322.gif&w=600&h=915

24. ΛΑ 1346 (ΣΜ 159), 13-14, Ναυπλία, άτιτλο. I: α, α1. II: α, α1, α4, α9 (τα τρώει το άγριο λιοντάρι), β, β1, β4, β5, γ, γ3, γ4 (το λιοντάρι), γ10, γ11 (εμφανίζεται άλογο). III: α, α2, β, β1, δ.

25. ΛΑ 530, 3, Κορώνη Πυλίας, «Τα τρία άλογα». Ενωμένο με AT 314. Ι: α, α1. II: α, α2, α5, α6, α7, α9 (ξεριζώνουν τον κήπο), β, β1, β5, γ, γ3, γ5, γ10 (το κόκκινο), γ11 (οι τρίχες φυλακτό, κάθε επιθυμία του ήρωα πραγματοποιείται). III: α, α2, α4 (ρόδι), β, β1 (ντυμένος με χρυσή στολή), β2, γ (τον αναγνωρίζει η βασιλοπούλα αν και φορά παλιόρουχα), δ, ε [η συν. όπως AT 314: IV: ε, ε4 V: β, β1, β3, δ, δ2, δ5, στ, στ2 (και από το ρόδι που είχε αρπάξει από τη βασιλοπούλα) ].

26. ΛΦ 353Α, 16-21, Τρίκορφο Μεσσηνίας, «Ο σταχτομάρης που έγινε βασιλιάς». I: α, α1, α4 (Σταχτοπούτη). II: α, α1, α4, α5, α6, α7, β, β1, β4, β5,γ, γ1, γ2, γ3, γ4, γ6, γ7, γ8, γ11 (το επεισόδιο επαναλαμβάνεται τρεις φορές, με άσπρο, μαύρο και κόκκινο άλογο). III: α, α1, α2, β, β1, β2, (επανάληψη επεισοδίου τρεις φορές), α4, δ, δ1.

27. ΛΦ 1551, 38-40, Γορτυνία, «Ο γουρουνάς και η βασιλοπούλα». Ενωμένο με AT 314. Ι: α6 (ένα φτωχό παιδί διώχνεται από τον περιβολάρη γιατί έφαγε ένα καρπούζι και από τον γουρουνά γιατί κούτσανε ένα γουρούνι). II: μια μάγισσα του δίνει μια τρίχα που, όταν την καίει, εμφανίζεται ένα άλογο. III: ε [AT 314: IV: γ, δ, ε, V: α, γ (της αγριόγιδας), ε, ε1 (και τους σφραγίζει), στ, στ1, στ9].

28. ΣΠ 21, 15-17, Αίγιο, «Το χωράφι και τα τρία άλογα». Ι: α, α1. II: α, α1, α4, α5, α6, α8, β, β1, β4, β5, γ, γ2, γ3, γ5, γ6, γ7, γ8, γ11. III: α, α1, α2, β, β1, δ.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

29. ΛΑ 1171 (ΣΜ 16), 43-44, Βάλτος Ακαρνανίας, «Ο πλούσιος και τα τρία παιδιά». I: α, α1. II: α, α1, α4, α5, α9 (τα καταστρέφει το θηρίο της βελανιδιάς), β, β1, β3, β5, γ, γ2 (και πληγώνει το θηρίο), γ11. III: η βασιλοπούλα θα παντρευτεί αυτόν που θα: α2, α5, β, β1, β2, β4, γ, γ1, δ.

30. ΛΑ 1216, (ΣΜ 46), 159, Γαβαλού Αιτωλίας, «Σταχτιάρης και άλογο». Ι: α, α1, α5. II: α, α1, α4, α5, α6, α7, β, β, β5, γ, γ3, γ5, γ6, γ7, γ8, γ9. III: ο βασιλιάς βάζει δοκιμασία, α2, β, β1.

31. ΛΦ 216, 11-13, Υπάτη Λαμίας, «Ο σταχτοκύλης». I: α, α1, α4, α5 (Σταχτοκύλη). II: α, α1, αα5, α6, α8 (το ποδοπατούν), β, β1, β3, β5, γ, γ2 (σε μια γέφυρα), γ3, γ5, γ6, γ7, γ8, γ11. III: η ίδια η βασιλοπούλα θέτει τα ζητήματα, α2, β, β1, β2, β3, β4, γ, γ1, δ.

Σελ. 322
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/323.gif&w=600&h=915

32. ΛΦ 236, 13-15, Θήβα, άτιτλο. Ι: α, α1, α4, α5. Π: α, α1, α4, α6, α7, β, β1, β3, β4, β5, γ, γ1, γ2, γ3, γ5, γ6, γ7, γ8, γ11. III: α, α5 (όποιος νικήσει στους αγώνες με τα άλογα), β, β1, β2, β3, γ, γ3 (παρουσιάζεται στη βασιλοπούλα), δ.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Πόντος

33. Αρχείον Πόντου ΚΓ', 1959, 61-68, 1, Σάντα, «Ο σαφλέας, τ'αδέλφα τ' και ο βασιλέας». (Λιανίδη, 267-85, 24). Ενωμένο με AT 314. I: α, α1, α2. II: ο πατέρας πεθαίνοντας ζητά από τους γιους του να πηγαίνουν στον τάφο του. Πηγαίνει μόνο ο μικρός, του δίνει τρεις τρίχες, που, όταν τις τρίβει, θα εμφανίζονται άσπρο, μαύρο και κόκκινο άλογο. III: α, α1, α2, α3, α5, β, β1, β2, γ, γ3 (καλούν όλους τους νέους στο τραπέζι και τον αναγνωρίζουν από το δαχτυλίδι), δ, ε [η συν. όπως AT 314: IV: ε, ε1, V: α, β1, β2 (φωνάζει το άλογό του), δ, δ2, α3, γ, γ2, ε, ε3, ε4, στ, στ1, στ2, στ5, στ8],

ΚΥΠΡΟΣ

34. ΛΦ 1280, 7-8, «Σταχτογιάννης». I: α, α3, α4, α5 (Σταχτογιάννη). II: α, α1, α4, α5, α6, α8, γ, γ1, γ2, γ3, γ5 (που βγάζουν φωτιές), γ6, γ8, γ11. III: α, α1, α2 (ποτάμι), β, β1, δ.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Ο παραμυθιακός αυτός τύπος φέρει στον διεθνή κατάλογο τον τίτλο «η βασιλοπούλα στο γυάλινο βουνό» κι είναι διαδεδομένος σε όλη την Ευρώπη, ιδίως στη βόρεια και την ανατολική. Απαντά επίσης στην Εγγύς Ανατολή1.

Ανήκει στην ομάδα των παραμυθιών όπου βοηθός του ήρωα είναι το άλογό του (AT 530, AT 531), και κατά τον Thompson αποτελείται από δύο μέρη: το πρώτο διηγείται πώς ο ήρωας, που είναι ο μικρότερος γιος και δεν είναι

1. S.Thompson, The Folktale, University of California Press, 1946, σ. 61-62.

Σελ. 323
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/324.gif&w=600&h=915

άξιος για τίποτα, αποκτά το άλογο-βοηθό, ενώ το δεύτερο αφηγείται τη δοκιμασία, που θα τον κρίνει άξιο να κερδίσει τη βασιλοπούλα για γυναίκα του.

Οι ελληνικές παραλλαγές ακολουθούν το αφηγηματικό σχήμα που δίνεται στον διεθνή κατάλογο χωρίς παρεκκλίσεις, ενώ έχουν τίτλους, που αναφέρονται συνήθως σε κάποιο χαρακτηριστικό του ήρωα ή στο άλογό του.

Η πλοκή έχει ως εξής: ο ήρωας είναι ο μικρότερος από τρεις αδερφούς, που τον περιφρονούν και τον θεωρούν ανίκανο για ο,τιδήποτε, γιατί είτε έχει κάποια σωματική αναπηρία (είναι κουτσός), είτε δεν κάνει τίποτε άλλο από το να κάθεται χωμένος στις στάχτες. Τον φωνάζουν λοιπόν Σταχτογιάννη, Σταχτομπιμπιλιάρη κ.λ.π2. Όταν βρίσκουν τα χωράφια τους ποδοπατημένα και κατεστραμμένα κοροϊδεύουν τον μικρό, που θέλει να βοηθήσει και να μάθει τι συμβαίνει. Θα είναι όμως αυτός, που θα καταφέρει να ξαγρυπνήσει άφοβος, να δει και να τιθασεύσει τα άγρια άλογα, που καταστρέφουν τα χωράφια τους, ενώ οι μεγαλύτεροι αδερφοί του αποκοιμιούνται ή τρομάζουν3. Έτσι ο ταπεινός και ανάξιος γιος μεταμορφώνεται στον γενναίο ήρωα του παραμυθιού και αποκτά έναν πολύτιμο βοηθό, το (ή τα) άλογο (-α) που κατάφερε να δαμάσει.

Στη συνέχεια του παραμυθιού, ο ήρωας παίρνει μέρος στις δοκιμασίες που θέτει ο βασιλιάς: πρέπει να περάσει με το άλογό του πάνω από ένα τεράστιο χαντάκι, ή να πηδήσει ψηλά, ως το παράθυρο της βασιλοπούλας. Συνήθως, αφού τα καταφέρνει σε αυτή τη δοκιμασία, εξαφανίζεται και τον αναζητούν. Τον ανακαλύπτουν τελικά από το σημάδι που του άφησε η βασιλοπούλα στον ώμο και γίνεται ο γάμος.

Αυτή είναι η βασική δομή του παραμυθιού' στην Ελλάδα όμως συνήθως η αφήγηση δεν τελειώνει με τον γάμο του ήρωα, αλλά συνεχίζεται με ορισμένα επεισόδια που ανήκουν στον τύπο AT 314 (Ο Κασίδης)Α.

Έτσι, το παραμύθι του Σταχτογιάννη ενώνεται με τα τελευταία επεισόδια του παραμυθιού του Κασίδη, στο σημείο όπου ο βασιλιάς θέτει δοκιμασίες για

2. Σχετικά με τους ταπεινούς, «αφανείς» ήρωες που κρύβουν την ομορφιά τους, κρύβονται στις στάχτες ή μας παρουσιάζονται σαν τεμπέληδες και κουτοί ενώ στο τέλος γίνονται οι ομορφότεροι ο Μ. Luthi, Das Volksmärchen als Dichtung. Ästhetik und Anthropologie, Vandehoeck & Ruprecht, Göttingen 1990 (1975), σ. 43-46 γράφει πως εξυπηρετούν και μια αισθητική λειτουργία του παραμυθιού. Το παραμύθι βασίζεται στην αντίθεση ανάμεσα στο είναι και το φαίνεσθαι, ανάμεσα στο άσχημο και το όμορφο, το οποίο θριαμβεύει τελικά, κι αυτή η αντίθεση έχει αισθητική επίδραση, αφού το μη ρεαλιστικό ύφος των παραμυθιών χρειάζεται τις ακραίες αντιθέσεις.

3. Το μοτίβο αυτό της αγρύπνιας των αδερφών διαδοχικά για να δουν ποιος τους κάνει κακό υπάρχει και σε άλλους τύπους (πχ. στον AT 315Α και στον AT 30ΙΑ).

4. Οι 15 από τις 35 παραλλαγές ενώνονται με τον AT 314. Οι περισσότερες από αυτές τις παραλλαγές δεν περιλαμβάνονται στον προηγούμενο τόμο, αφού ο Μέγας δεν τις είχε συμπεριλάβει στα δελτία του AT 314.

Σελ. 324
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/325.gif&w=600&h=915

να βρει τον πιο άξιο γαμπρό για την κόρη του. Πρέπει λοιπόν το παλικάρι να φέρει το αθάνατο νερό για να γιατρέψει τα μάτια του βασιλιά, ή να αποδείξει την αξία του κερδίζοντας στον πόλεμο.

Ο συμφυρμός των δύο τύπων μπορεί εξάλλου να διευκολύνεται κι από ένα κοινό χαρακτηριστικό των ηρώων, την ταπεινή τους εμφάνιση. Στον AT 314 δηλαδή, ο ήρωας κρύβει τα (χρυσά) μαλλιά του και παρουσιάζεται στον βασιλιά ως κασίδης. Στον AT 530, ο νέος εμφανίζεται αρχικά σαν τεμπέλης, χωμένος μέσα στις στάχτες, ακόμα και σαν σακάτης κι έτσι κανείς δεν μπορεί να πιστέψει ότι είναι αυτός ο γενναίος και ωραίος νέος, που τα καταφέρνει στις δοκιμασίες του βασιλιά.

Ένα ακόμα κοινό σημείο των δυο τύπων, με διαφορετική όμως επεξεργασία σε καθέναν τους, είναι η καταστροφή των σπαρτών από τα άλογα. Το θέμα βέβαια λειτουργεί διαφορετικά, καθώς, στον «Σταχτογιάννη», ο ήρωας προσπαθεί να αποτρέψει την καταστροφή του πατρικού χωραφιού από τα άλογα, ενώ στον AT 314 ποδοπατά ο ίδιος πάνω στο άλογό του τους κήπους του βασιλιά.

Σελ. 325
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/326.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 326
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/327.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 531

Σελ. 327
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/328.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 328
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/329.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 531

Ο βαφτισιμιός του βασιλιά και ο σπανός / Ο γιος του κυνηγού

AT: Ferdinand the True and Ferdinand the False (Ο πραγματικός κι ο

ψεύτικος Φερδινάνδος) Delarue-Tenèze: La belle aux cheveux d'or (H ωραία Χρυσομαλλούσα) Grimm no. 126: Ferenand getru un Ferenand ungetru (Ο πραγματικός κι ο ψεύτικος Φερδινάνδος) Straparola III, 2, Dalphrene, roy de Tunis, ayant deux enfants... (Νταλφρέν, ο βασιλιάς της Τύνιδας, με δυο παιδιά)

Παραλλαγή πρώτη: Η Χρυσομαλλούσα

Σ' ένα χωριό, τα παλιά τα χρόνια, ήταν μια μάνα κι είχε ένα παιδί που πήγαινε σχολείο. Μόνοι τους ζούσαν στο σπίτι, γιατί ο πατέρας είχε πεθάνει πριν πολλά χρόνια.

Στο σχολείο, που πήγαινε το παιδί, το κορόιδευαν οι άλλοι: Ω, ω, δεν έχεις πατέρα. Και κείνο έκλαιγε κάθε φορά κάνοντας τα παράπονα στη μάνα του. «Μην κλαις», του λέει και κείνη μια μέρα. «Εσύ έχεις νουνό τον βασιλιά. Πρέπει να πας να τον βρεις».

Κι έτσι μια μέρα, η μάνα ετοίμασε το γιο της, δίνοντας του λίγο ψωμί κι ένα μαχαιράκι και του είπε: «Ώρα καλή παιδί μου και πρόσεχε: στο δρόμο να μην πας με άνθρωπο σπανό». Κι έφυγε το παιδί για τον νουνό του. Περπάτησε κάμποσο και να 'σου παρουσιάζεται μπροστά του ένας σπανός. «Γεια σου, φίλε μου. Πάρε με και μένα μαζί σου», του λέει. «Όχι, του απάντησε, ας πάω και μόνος μου».

Συνέχισε τον δρόμο του και παρουσιάζεται πάλι μπροστά του ο σπανός, αλλά με άλλη μορφή. Πάλι του απάντησε όχι, «θέλω να πηγαίνω μόνος». Παρουσιάζεται και τρίτη φορά. Βαρέθηκε το παιδί και του λέει: «Η μάνα μου μου είπε να μην πάρω μαζί μου σπανό, αλλά ας είναι, έλα».

Ξεκίνησαν λοιπόν μαζί. Μιλώντας, είπε το παιδί τον σκοπό του ταξιδιού του. Όταν μεσημέριασε, κάθισαν κοντά σ' ένα πηγάδι για να φάνε. Δεν υπήρχε όμως κουβάς να βγάλουν νερό. «Ξέρεις», λέει ο σπανός, «θα σε δέσω μ' ένα

Σελ. 329
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/330.gif&w=600&h=915

σχοινί, θα κατεβείς να πιεις εσύ και μετά κατεβαίνω κι εγώ». «Καλά», είπε το παιδί. Και τον κατέβασε στο πηγάδι. Όταν ήρθε η ώρα να τον τραβήξει, αδύνατον. «Δεν σε βγάζω», του λέει ο σπανός. «Θα πεθάνεις. Εκτός αν συμφωνήσεις σε ό,τι σου πω. Θα πάμε στον βασιλιά, αλλά θα πούμε ότι εγώ είμαι ο κουμπάρος του. Και δεν θα μαρτυρήσεις, παρά μονάχα όταν πεθάνεις και αναστηθείς. Σύμφωνοι;» «Καλά», λέει και το παιδί, «όπως είπες». Κι έτσι τον τράβηξε και συνέχισαν το ταξίδι ώσπου έφτασαν στο παλάτι.

Ο βασιλιάς, σαν έμαθε πως ήρθε ο κουμπάρος του, χάρηκε πολύ και του είπε: «Κουμπάρε μου, ζήτησε ό,τι θες από το βασίλειο μου και θα το έχεις. Και κείνος του απάντησε: «Θέλω να πάρω γυναίκα τη Χρυσομαλλούσα. Και κείνος που θα τη φέρει είναι ο φίλος μου, που ήρθαμε μαζί».

Ήξερε καλά πως η Χρυσομαλλούσα ήταν μακριά και αυστηρά περιορισμένη και πως ήταν αδύνατο να ξαναγυρίσει ζωντανός ο φίλος του.

Έτσι ο πραγματικός κουμπάρος ξεκίνησε για τη μακρινή χώρα της Χρυσομαλλούσας. Εκεί που περπατούσε, βλέπει δυο μεγάλα πουλιά, δυο όρνια, να έχουν ένα κομμάτι κρέας και να μαλώνουν. «Γιατί μαλώνετε;», τους λέει, «ελάτε να σας μοιράσω εγώ το κρέας». Και τους το μοίρασε. Για να τον ευχαριστήσουν τότε εκείνα του είπαν: «Να, πάρε ένα φτερό, κι όταν μας χρειαστείς κάψτο και φτάνουμε εμείς».

Συνεχίζει το δρόμο του το παιδί. Πιο πέρα βλέπει δυο μυρμήγκια να μαλώνουν μ' ένα σπόρο σιτάρι. Τους το μοίρασε, κι αυτά για ευχαριστώ του 'δωσαν ένα φτερό για να το κάψει, αν τα χρειαστεί. Έφτασε κάποτε στο παλάτι της Χρυσομαλλούσας. «Ήρθα», λέει στον πατέρα της, «να πάρω τη Χρυσομαλλούσα». «Θα σου τη δώσω, αλλά πρώτα θα σε δοκιμάσω να δω αν είσαι δυνατός. Το βράδυ θα γεμίσουμε τη μάντρα με βόδια κι, ως το πρωί, πρέπει να τα βγάλεις όλα έξω, όχι από την πόρτα, αλλά από τον τοίχο. Αν δεν τα βγάλεις, θα σου πάρω το κεφάλι». Το βράδυ, πού να μπορέσει να βγάλει τόσα βόδια. Ούτε να τα πλησιάσει δεν μπορούσε. Πάνω όμως στη σκέψη και στη στεναχώρια του, θυμήθηκε τα πουλιά. Δεν χάνει καιρό, καίει το φτερό. Και ξαφνικά βλέπει ένα σύννεφο από πουλιά να τον πλησιάζουν. «Τι θέλεις;» του λένε. «Να, να με βοηθήσετε να βγάλουμε τα βόδια». «Μην ανησυχείς», του απάντησαν. Και μέσα σε λίγη ώρα, όλα τα βόδια βρέθηκαν έξω.

Το πρωί ο βασιλιάς τα 'χασε, δε περίμενε να δει έξω τα βόδια. «Καλά», του είπε. «Θα κάνεις και κάτι άλλο. Το βράδυ θα καθαρίσεις μια αποθήκη. Έχει μέσα κριθάρι και σιτάρι ανακατωμένο. Πρέπει να τα ξεκαθαρίσεις».

Πάλι στεναχώρια το παιδί. Πώς θα μπορούσε να το κάνει αυτό; Θυμήθηκε όμως πάλι τα μυρμήγκια, έκαψε το φτερό κι αμέσως παρουσιάστηκαν αμέτρητα μυρμήγκια μπροστά του. Τους είπε τι έπρεπε να κάνει και, σε λίγη ώρα, το σιτάρι είχε χωρισθεί από το κριθάρι.

Τον θαύμασε ο βασιλιάς την άλλη μέρα. «Μπράβο, του λέει. Σου αξίζει η Χρυσομαλλούσα. Τώρα να την πάρεις». Και άρχισαν οι ετοιμασίες για το τα-

Σελ. 330
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/331.gif&w=600&h=915

ταξίδι. Κοντά στα άλλα πράγματα, η Χρυσομαλλούσα ζήτησε από τον πατέρα της και λίγο αθάνατο νερό. Και έφυγαν.

Σαν έφτασαν, ο σπανός, που ήταν όλο χαρά, που θα έπαιρνε για γυναίκα του μια τόσο όμορφη βασιλοπούλα, διέταξε τους δούλους να σκοτώσουν το παιδί και να το κόψουν μικρά κομματάκια. Όταν ήρθε η ώρα του γάμου, η Χρυσομαλλούσα έβλεπε πως άλλος ήταν ο γαμπρός. «Δεν παίρνω, λέει, άντρα αυτόν εδώ. Θέλω τον άλλο που μ' έφερε». Αφού είδαν πως ήταν αδύνατο να την καταφέρουν, της είπαν το μυστικό, πως τον έσφαξαν. «Καλά, λέει, πηγαίντε με στο μέρος που τον θάψατε». Πήγε λοιπόν εκεί, τον ξέθαψε, μάζεψε όλα τα κομματάκια και, τα έβα^ε στη σειρά και με λίγο αθάνατο νερό που τα έβρεξε, ξαναζωντάνεψε το παιδί. Και δεν περίμενε άλλο. Τώρα που είχε πεθάνει και αναστήθηκε, μπορούσε να πει το μυστικό. «Εγώ», λέει στο βασιλιά, «είμαι ο κουμπάρος σου. Αυτό κι αυτό συνέβη». Και διηγήθηκε όλη την ιστορία με το σπανό.

Χαρές μεγάλες στο παλάτι. Ο κουμπάρος του βασιλιά παίρνει γυναίκα τη Χρυσομαλλούσα, και τον σπανό τον κάνανε μικρά-μικρά κομματάκια για τα όσα είχε κάνει.

ΛΦ 151, 23-26. Παραλλαγή που συλλέχτηκε στον Πλατανιστό Καλαμπάκας το 1964.

Παραλλαγή δεύτερη. Του Αυτζιόλου ο γιος

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν μια μάνα κι είχε ένα γιο. Το παιδί από μικρό ήταν φτωχό και, για να βγάζει το ψωμί τους, κουβαλούσε κλαδιά και τα πουλούσε ταχτικά, όμως η παρέα του τον ρωτούσε: «Γιατί δεν κάνεις του μπαμπά σου τη δουλειά; Αυτό αράδιζε στη μάνα του και τη ρωτούσε: «Τι δουλειά έκανε ο μπαμπάς;» Αλλά αυτή δεν του έλεγε. «Ε, παιδί μου, τίποτε...». Μια και δυο όμως, που το είπαν οι φίλοι του, έμεινε με απορία τι δουλειά να έκανε ο πατέρας του και το έκρυβε η μάνα του. Στο τέλος βαρέθηκε και το είπε: «ε, παιδί μου, ο πατέρας σου είχε ένα παλιοτούφεκο και ήταν κυνηγός». Ανέβηκε τότε στο ταβάνι, βρήκε το τουφέκι κι από τότε έγινε κυνηγός.

Η μάνα του, όμως, δεν ήθελε να κάνει αυτή τη δουλειά. Έλεγε: «Μη, βρε παιδί μου κι ο μπαμπάς προκοπή δεν είδε!» Το παιδί, όμως, είχε πολύ μεράκι και κάθε μέρα κατέβαζε καλό κυνήγι. Έτσι, το άκουσε ο βασιλιάς και το πήρε κυνηγό του. Κάθε βράδυ που πήγαινε στο κυνήγι, κατέβαινε μια σκλάβα, έπαιρνε το λαγό ή τις πέρδικες και του έδινε μια μαγκούρα και μια ξυλιά.

Σελ. 331
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/332.gif&w=600&h=915

Αράδιζε βράδυ στο σπίτι, τον ρωτούσε η μάνα του πώς τα πέρασε σήμερα, πολύ καλά, έλεγε. Οι παλιοί κυνηγοί του βασιλιά δεν μπορούσαν να φέρουν κάθε μέρα κυνήγι, κι έτσι σιγά-σιγά έχασαν τη δουλειά τους. Τότε από τη ζήλεια τους κούρτιζαν το βασιλιά, πως του Αυτζιόλου ο γιος μπορεί να φέρει το κοπάδι τα ελάφια, για να κάνει με τα κόκκαλα παλάτι.

Την άλλη μέρα λέει ο βασιλιάς στο παιδί: «Να με φέρεις ένα κοπάδι ελάφια». Το παιδί το βράδυ γύρισε στεναχωρεμένο στο σπίτι. Η μάνα του, σαν το είδε έτσι, το ρώτησε γιατί είναι συλλογισμένο. Το παιδί είπε: «Το και το μου είπε ο βασιλιάς». «Εμ, όταν σ' έλεγα να μην κάνεις τη δουλειά του πατέρα σου, εσύ ήθελες. Δεν πειράζει όμως, θα γυρέψεις από το βασιλιά δέκα αμάξια ασβέστη και δέκα κρασί, θα πας στη λίμνη του βουνού, θα ρίξεις μέσα τον ασβέστη και το κρασί. Εκεί κατεβαίνουν τα ελάφια διψασμένα και πίνουν νερό. Αφού πιουν και ζαλιστούν όλα, θα βγεις και θα τα σκοτώσεις».

Την άλλη μέρα, το παιδί γύρεψε αυτά τα δυο, τα πήρε, πήρε και δυο-τρεις σκλάβες και πήγε ψηλά στο βουνό, που ήταν η λίμνη. Αφού έκανε όπως του είπε η μάνα του, κρύφτηκε εκεί κοντά και καρτερούσε. Το ηλιοβασίλεμα κατέβαιναν χορεύοντας, κι όπως ήταν όλα διψασμένα, ήπιαν και με μιας έπεσαν. Το παιδί τα σκότωσε, τα φόρτωσε στ' αμάξια και ξεκίνησαν. Όταν ζύγωσαν στην πόλη, έστειλε έναν σκλάβο να ειδοποιήσει τον βασιλιά. Ο βασιλιάς βγήκε με όργανα και με μουσικές και με όλο τον κόσμο να τον υποδεχτούν. Έτσι τ' Αυτζιόλου ο γιος πήρε τρανές δόξες και ξακούστηκε παντού για δυνατό παλικάρι.

Οι άλλοι κυνηγοί ζήλεψαν τόσο πολύ, που ήθελαν να το χάσουν, γι' αυτό λένε πάλι στον βασιλιά πως αυτός είναι πολύ άξιος και μπορεί να του φέρει την πεντάμορφη κόρη του Σουλτάν Χαμίτ. Ο βασιλιάς έτσι έκανε. Το παιδί πήγε πάλι βασανισμένο στο σπίτι. Η μάνα του, σαν τον είδε συλλογισμένο, τον ρώτησε τι έχει κι αυτός τα 'πε. Τότε η μάνα του του είπε: «Πάρε την ευχή μου και βάδιζε, αλλά στο δρόμο καλό να πεις, καλό να κάνεις, ακόμα και στα μυρμήγκια». Έτσι το παιδί, με συντροφιά την ευχή της μάνας του, κίνησε και πήγαινε. Αράδιζε μέρες πολλές, στην ερημιά βλέπει έναν που μαγείρευε φαΐ σ'ένα πολύ μεγάλο καζάνι κι είχε μια κουτάλα, που έπαιρνε ίσα με πέντε οκάδες. «Γεια σου λεβέντη, του λέει». «Καλώς το παλικάρι», απαντά. «Τι είναι αυτό που κάνεις εσύ;» «Ε, τι κάνω εγώ, ίσα με του Αυτζιόλου το γιο, δεν κάνω τίποτα!». «Εγώ είμαι του Αυτζιόλου ο γιος, λέει». «Τι λες! Και πού πας;» «Με έστειλε ο βασιλιάς, να πάρω του Σουλτάν Χαμίτ τη θυγατέρα». «Με θέλεις και μένα μαζί σου;» «Έλα», του είπε χαρούμενος.

Έτσι έγιναν δύο, κινήσανε πάλι, δρόμο παίρνουνε, δρόμο αφήνουνε, ανταμώνουν μυρμήγκια πολλά, κανένα δεν πατούν. Καμιά φορά πέρασαν από τη φωλιά, που ήταν ο βασιλιάς των μυρμηγκιών. Σαν είδε ο βασιλιάς πως πέρασαν και δεν τα πείραξαν, βγήκε και του είπε: «Πάρε αυτό το φτερούδι, κι ότ,ι ανάγκη δεις, κάψ' το και μεις θα σε βοηθήσουμε». Ξεκίνησαν πάλι, δρόμο

Σελ. 332
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 500-559
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 313
    

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 530