Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 500-559
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:41
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2004
 
Σελίδες:511
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τέταρτο κατά σειράν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. εδώ τα δημοσιεύματα αρ. 21, 26, 34). Ο Κατάλογος των Ελληνικών Παραμυθιών αποτελεί μια σύγχρονη επεξεργασία της πρώτης ανέκδοτης και πολύτιμης καταλογογράφησης του ελληνικού παραμυθιού από τον Γεώργιο Α. Μέγα. Ο εθνικός αυτός Κατάλογος, έρχεται να προσθέσει μια νέα όψη των πραγμάτων, ίσως και να απειλήσει τη στατική αντίληψη της κατάταξης. Συχνά οι τοπικές αφηγήσεις περιγράφονται με τον όρο «αποκλίσεις» σε σχέση με την περιγραφή του κάθε παραμυθιακού τύπου στον Διεθνή Κατάλογο. Ωστόσο, το σύγχρονο ενδιαφέρον μπορεί να είναι πολύ πιο δυναμικό: το αντικείμενο της έρευνας είναι η μελέτη των ασυνείδητων μηχανισμών, που υποβαστάζουν τους μετασχηματισμούς των παραμυθιών, καθώς αυτά κυκλοφορούν από γλώσσα σε γλώσσα, από περιοχή σε περιοχή. Οι μετασχηματισμοί δεν συμβαίνουν ερήμην των δρώντων προσώπων, που είναι οι χρήστες των παραμυθιών, αυτών που διηγούνται κι αυτών που ακούνε. Οι χρήστες είναι βεβαίως φορείς ενός πολιτισμού. Τα παραμύθια γίνονται αντιληπτά μέσα από δεδομένους μυθικούς και συμβολικούς κώδικες και, προκειμένου να επιχωριάσουν, υποβάλλονται αναλόγως σε ασυνείδητους μετασχηματισμούς σε διάφορα επίπεδα της δομής τους.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 11.9 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 41-60 από: 514
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/41.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 502

Σελ. 41
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/42.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 42
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/43.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 502

Ο Αγριάνθρωπος

AT: The Wild Man (Ο Αγριάνθρωπος) Delarue-Tenèze: L' Homme Sauvage (Ο Αγριάνθρωπος) Grimm no 136: Der eiserne Hans (Ο Σιδερένιος Χανς)

«Ο Αρσλάν Μπέης και η Μαρκάλτσα»

'Σ αμ bρώdo ζαμάνι ήτουν α βασιλός. Ήdουν j' α φουqαράς. Eρχoύdoυvε κάτα ημέρα σο βασιλό την gάπνη λένκεν di κι: «Ε βασιλέ, σήμερο α ινή α φσόκκο, α σε κατεβάση στο τάχτι». Ο βασιλές δώjεν dελάλι είπεν di κι: «Τιζ γέντσε σήμερο;» Nέvgωσαvε. Κανείς co γέντσε. Στέρου τηνεβή πάλι ήρτε η γρα. Είπεν di κι: «Ενότουν α φσόκκο, α σε κατεβάση στο τάχτι». Ο βασιλές αράτσε. Έντσε α σήρο ναίκα. Ήφαράν dα το φσόκκο σο βασιλό. Είπεν d' ο βασιλός: «Adέ το φσόκκο ναν dα φσάξετε. Να βoυdήσετε το ιμάτιν dou σ' όϊμαν dou ναν dα φέρετε».

Στέρου πήραν do φσόκκο. Πηάγανε, τα φσάξουνε. Έgwαψε η γρα είπεν di κι: «Μη dα φσάγνετε. Φσάξεdε αdέ το σουλί βoυτήσεdε το ιμάτιν dou σ' όϊμαν dου, cαι παγάσεdε dα το βασιλό. Πέdε di κι, έφσαξαν dα». Στέρου είbαν di jαι jείναοι: «Αφ αjεί σο χωρίο μη έρcεσαι». Είπεν di κι jαι jείνη: «Jó 'ρχομαι». Στέρου πήρεν do φσόκκο. Πήγε πάγασέν dα σου μαλιέρη το σπήλο. Πήγεν jαι jείνη να ζηdήση ψωμί, να ζουλεψη το μαχσούμι. Ήρτεν στέρου αjείνο η μαρκάλτσα. Είβεν dι κι: «Ερ αdέ do φσόκκο, ερ να μέγα βξήση, co τρώγω τα». Στέρου co πτιέσε σο φσόκκο πάνου.

Qαβούσισέν dα τη μαρκάλτσα. Jαι να πάη η μαρκάλτσα. Στέρου ποίjεν dα μαχτσούμι. Πήρεν d' αbιjεί πάγασέν dα σου jείνου το σπήλο. Στέρου πααίνκανε μο do φσόκκο 'ς αβλίχι.

Στέρου ήρτανε του βασιλό οι ασκέροι. Είδαν dα είπαν di κι: «Αdέ έν' α φσόκκου ποράδι, j' έν α μαρκάλτσας χνάδι». Στέρου πηάγαν bαρcεί είδαν το φσόκκο μο dη μαρκάλτσα. Στέρου ήρτανε είβαν dα το βασιλό. Είπεν di ο βασιλός: «Qoρdιέσετε α μάνgaνo, jαι πιέσεdε dα». Στέρου ποίκαν α μάνgaνo. Πηάγανε, qορdιέσαν dα. Πιέσανε το φσόκκο. Ήφαράν dα σο σπίτι. Kόνσαν da σο μαπουσλιέχι.

Στέρου είπεν di ο υιός του: «Σαχζαdές, αdένα σαμ' αν dα κοδιjής, γροικά

Σελ. 43
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/44.gif&w=600&h=915

ένι ρουσού νομάτ». Στέρου έβgαλέν dα το φσόκκο, αjείvo του κοδίξανε το νομάτη. Παγασέν dα 'ς αν bερbέρη ξούρσεν dα. Φόρεσέν dα α ζι ρούχα. Κάτσανε σο σκόλειο έμαθανε να gαjέψη, jαι να ψάλη. Στέρου είπαν di κι: «Π' αν dα ειπούμε τ' όνομάν dου; Αν dα ειπούμε Aσλάμbέγoς». Στέρου έφαγανε, έbανε, έφτασανε σα μoυράdε τουνε.

Dawkins, Modern Greek in Asia Minor, Cambridge 1916, σ. 527-529, παραλλαγή από τα Φάρασα.

Απόδοση στην κοινή νεοελληνική

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας βασιλιάς. Υπήρχε επίσης ένας φτωχός άνθρωπος. Ερχόταν κάθε μέρα στου βασιλιά την καμινάδα και του έλεγε: «Βασιλιά, σήμερα θα γεννηθεί ένα μικρό αγόρι' αυτό θα σε ρίξει από το θρόνο σου».

Ο βασιλιάς έβγαλε τελάλη" είπε: «Ποιος γέννησε σήμερα;» Οι τελάληδες κάναν ένα γύρο. Καμιά δεν είχε γεννήσει. Την επομένη το πρωί ξανάρθε η γριά. Είπε: «Ένα παιδί γεννήθηκε που θα σε ρίξει από το θρόνο σου». Ο βασιλιάς άρχισε να ψάχνει. Μια χήρα είχε γεννήσει. Έφεραν το μωρό στο βασιλιά. Ο βασιλιάς είπε: «Άντε να σκοτώσετε αυτό το αγοράκι. Βουτήξτε το πουκάμισο του στο αίμα του και να μου το φέρετε».

Υστερα πήραν το αγοράκι. Πήγαν να το σκοτώσουν. Η γριά έκλαιγε. Είπε: «Μην το σκοτώσετε. Σκοτώστε αυτό το σκυλί" βουτήξτε το πουκάμισο στο αίμα του και να το πάτε στον βασιλιά. Πείτε του ότι το σκοτώσατε». Υστερα είπαν κι εκείνοι: «Μην έρθεις ξανά στο χωριό». Κι εκείνη είπε: «Δεν θα έρθω». Υστερα αυτή πήρε το παιδί. Πήγε' το πήγε στη σπηλιά του τριχωτού τέρατος. Και πήγε να ζητήσει ψωμί για να θρέψει το παιδί. Υστερα ήρθε η Μαρκάλτσα. Είπε: «Αυτό το παιδάκι αν μεγαλώσει, δεν θα το φάω». Υστερα δεν επιτέθηκε στο αγοράκι.

Αυτό συνάντησε τη Μαρκάλτσα. Και η Μαρκάλτσα πήγε μαζί του. Το είχε σαν μωρό της. Το πήρε από εκεί και το πήγε στη σπηλιά της. Υστερα πήγαιναν για κυνήγι μαζί με το αγοράκι.

Υστερα ήρθαν οι στρατιώτες του βασιλιά. Είδαν. Είπαν: «Αυτό είναι ίχνος από το πόδι μικρού αγοριού και αυτό είναι ίχνος μιας Μαρκάλτσας». Υστερα πήραν αυτό το δρόμο. Είδαν το αγοράκι με τη Μαρκάλτσα. Υστερα επέστρεψαν. Το είπαν στο βασιλιά. Ο βασιλιάς είπε: «Βάλτε μια παγίδα να τους πιάσετε». Έφτιαξαν την παγίδα. Πήγαν και την έστησαν. Έπιασαν το αγοράκι. Το έφεραν στο σπίτι. Το έβαλαν στη φυλακή.

Σελ. 44
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/45.gif&w=600&h=915

Ύστερα ο γιος του είπε: «Πρίγκηπα, αν καταδικάσεις αυτό το αγοράκι, καταλαβαίνει" είναι ένας άνθρωπος των βουνών». Ύστερα έβγαλε το αγοράκι έξω, ο άνθρωπος που το είχε καταδικάσει. Το πήγε στον κουρέα, τον ξύρισε. Τον έντυσε με ρούχα. Τον έβαλαν στο σχολείο. Του έμαθαν να διαβάζει και να γράφει. Ύστερα είπαν: «Τι όνομα θα του δώσουμε; Θα τον πούμε Ασλάν Μπέη». Ύστερα έφαγαν, ήπιαν, ευχαριστήθηκαν.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Το δυνατό παιδί

α: Ο ήρωας είναι' α1: γιος μιας άκληρης γυναίκας (ζευγαριού) που χρόνια παρακαλούσε (αν) να αποκτήσει (ουν) παιδί" α2: γιος χήρας' α3: γιος καλόγριας' α4: γιος παπά και παπαδιάς' α5: γιος ενός βασιλιά' α6: άλλο' α7: γεννιέται πολύ δυνατός.

β: Ένας βασιλιάς βάζει τους υπηρέτες του να το πάρουν και να το σκοτώσουν' β1: να του φέρουν ως απόδειξη το ματωμένο ρούχο του' β2: επειδή φοβάται τη δύναμη του' β3: επειδή σύμφωνα με μια προφητεία ένα νεογέννητο θα του πάρει κάποτε το θρόνο' β4: θα τον σκοτώσει' β5: οι υπηρέτες λυπούνται το μωρό και το αφήνουν στην ερημιά' β6: σκοτώνουν στη θέση του ένα σκυλάκι.

γ: Το παιδί εγκαταλείπεται στην ερημιά' γ1: από τον πατέρα του' γ2: με προτροπή της μητριάς, που θέλει να απαλλαγεί από αυτό' γ3: ρίχνεται στη θάλασσα' γ4: μέσα σε μια κάσσα' γ5: από τη μάνα που θέλει να το γλιτώσει από το βασιλιά' γ6: διώχνεται.

δ: Το παιδί μεγαλώνει' δ1: μια αρκούδα' δ2: μια ελαφίνα' δ3: ένα θηλυκό τέρας' δ4: άλλο' δ5: ζει στην ερημιά' δ6: γίνεται αγριάνθρωπος' δ7: γίνεται πολύ δυνατό επειδή ανατράφηκε από ένα άγριο ζώο' δ8: ανθρωποφάγος' δ9: προκαλεί καταστροφές.

ΙΑ. Ο αγριάνθρωπος

α: Ο ήρωας είναι' α1: ένας αγριάνθρωπος· α2: πολύ δυνατός' α3: άλλος.

II. Η σύλληψη του αγριάνθρωπου και η απελευθέρωση του

α: Ένας βασιλιάς επιχειρεί να συλλάβει τον αγριάνθρωπο' α1: που τον χρειάζεται για να ενισχύσει τη δύναμη του βασιλείου του' α2: για άλλο λόγο'

Σελ. 45
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/46.gif&w=600&h=915

α3: μετά από πολλές αποτυχημένες προσπάθειες' α4: ο αγριάνθρωπος συλλαμβάνεται" α5: με πονηριά' α6: από τους απεσταλμένους του βασιλιά' α7: από τον ίδιο το βασιλιά' α8: από το βασιλόπουλο.

β: Ο αγριάνθρωπος κλείνεται σε σιδερένιο κλουβί' β1: το χρυσό μήλο με το οποίο έπαιζε το βασιλόπουλο πέφτει μέσα στο κλουβί του αγριάνθρωπου και εκείνος δεν το επιστρέφει παρά μόνο αν το παιδί πάρει το κλειδί και τον λευτερώσει" β2: το βασιλόπουλο λευτερώνει τον αγριάνθρωπο' β3: κι εκείνος το σκάει" β4: το βασιλόπουλο στέλνεται μακριά από τη μητέρα του για να γλιτώσει το θυμό του βασιλιά' β5: περιπλανιέται' β6: ο αγριάνθρωπος το περιμαζεύει και το φιλοξενεί.

γ: Μετά την απελευθέρωσή του, ο αγριάνθρωπος παραμένει στο παλάτι και γίνεται φίλος με το βασιλόπουλο' γ1: που τον ημερεύει' γ2: του κόβει τις τρίχες' γ3: τον ντύνει' γ4: άλλο' γ5: έτσι ξαναγίνεται άνθρωπος.

III. Οι άθλοι

α: Ο αγριάνθρωπος κάνει μια σειρά άθλους για χάρη του βασιλόπουλου' α1: κερδίζει μια νύφη για το βασιλόπουλο' α2: την Πεντάμορφη" α3: νικώντας τους φύλακές της' α4: τους 40 δράκους' α5: νικά τους εχθρούς του βασιλόπουλου' α6: άλλο.

β: Ακολουθώντας τις συμβουλές του αγριάνθρωπου' β1: το βασιλόπουλο κατεβαίνει στο υπόγειο παλάτι των νεράιδων και κερδίζει χαρίσματα' β2: κερδίζει για νύφη μια βασιλοπούλα, κατορθώνοντας το αδύνατο ζήτημα που αυτή έχει βάλει' β3: έχει μια σειρά από άλλες περιπέτειες (συνέχεια όπως στους παραμυθιακούς τύπους AT 516, 301Β, 300).

γ: Ο αγριάνθρωπος επιστρέφει στην πατρίδα του' γ1: σκοτώνει το βασιλιά' γ2: ξαναβρίσκει τη μητέρα του' γ3: παντρεύεται.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

1. ΛΑ 1180 (ΣΜ 10), 7-10, Μεσημέρι Θεσσαλονίκης, άτιτλο. Ι: γ, γ1, γ2, δ, δ1, δ6, δ7. II: α, α3, α8, β, γ, γ1, γ2, γ5. III: γ3.

Σελ. 46
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/47.gif&w=600&h=915

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ α. Δωδεκάνησα

2. Pio, 179-192, Αστυπάλαια, «Ο Αγριάθρωπος». ΙΑ: α, α1, α2. II: α, α1, α3, α4, α6, β, β1, β2, β3, β4, β5, β6. III: α5, β, β1, β2.

β. Εύβοια-Β. Σποράδες

3. ΛΑ 2744, 220-237, Γιάλτρα Ιστιαίας, άτιτλο. Ενωμένο με AT 516. Ι: α5, β, β3 (η προφητεία ότι το παιδί θα είναι η καταστροφή του παλατιού), β5, δ, δ2, δ7. II: α3, α4, α5 (τον μεθάει), α8, β, γ. Η συν. όπως AT 516, βλ. παρ. αρ. 19.

γ. Κυκλάδες

4. Roussel, αρ. 30, Μύκονος, άτιτλο. I: α, α3 (ο βασιλιάς της θάλασσας, ο μισός ψάρι κι ο μισός άνθρωπος). II: α, α2 (θέλει να τον σφάξει για να πλυθεί με το αίμα του), β2. III: α, α6 (γυρίζει πίσω στο βασιλόπουλο τη βασιλοπούλα που του έκλεψε ένας καπετάνιος για να την πάει πίσω στον πατέρα της που ήθελε να τη σφάξει).

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

5. ΛΑ 2934, 215-218, περιοχή Καλαμάτας, άτιτλο. Ενωμένο με AT 301Β. ΙΑ: α, α1. II: γ, γ1. III: α, α1, α2. Η συνέχεια όπως 301Β, βλ. παρ. αρ. 104.

6. ΑΦ 829, 1-11, Πυλία, «Ασκλαμπέης». I: α, α3, α7, γ6, δ8, δ9. II: α, α1, α4, γ.

7. ΣΠ 45, 6-10, Γύθειο, άτιτλο. I: α, α1, β, β4, γ3, γ4, γ5, δ, δ2 (ελάφια). II: α4, β, β2. III: α1, α2, α3, α4, γ, γ1, γ2.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

8. ΑΦ 1691, 14-21, Ορχομενός, «Ο Αρκουδογιάννης». I: α, α1, α4, α7, β, β2, β5, δ, δ1, δ6, δ9. II: α4, α5, γ. III: α, α1, α2, α3, α4.

Σελ. 47
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/48.gif&w=600&h=915

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ Καππαδοκία

9. Dawkins, MG in AM, 527-529, Φάρασα, «Ο Αρσλάν Μπέης και η Μαρκάλτσα». Η παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Η ιστορία του Αγριάνθρωπου είναι ένα κατεξοχήν ευρωπαϊκό παραμύθι, αν και έχει μεταφερθεί και σε λίγα μέρη εκτός Ευρώπης, όπως στο Σιαμ, το Μισσούρι και τη Βραζιλία. Η υπόθεση στον διεθνή κατάλογο παρουσιάζεται ως εξής: ένας Αγριάνθρωπος (άνθρωπος από σίδερο) συλλαμβάνεται από ένα βασιλιά και κλείνεται σε ένα κλουβί. Από κει ελευθερώνεται από το βασιλόπουλο, που άφησε το παιχνίδι του να κυλήσει μέσα στο κλουβί του. Ο Αγριάνθρωπος μεταφέρει μαζί του το παιδί, ή αυτό φεύγει για να γλιτώσει από την κακιά μητριά του. Άλλοτε ο Αγριάνθρωπος προκαλεί τη γέννηση ενός παιδιού σε ένα άκληρο ζευγάρι με την υπόσχεση να το πάρει πίσω αργότερα. Στον τόπο του αγριάνθρωπου, το παιδί παραβαίνει τις εντολές του και αποκτά χρυσά μαλλιά. Το παραμύθι συνεχίζεται όπως ο τύπος AT 314, με τον ήρωα να καλύπτει τα χρυσά μαλλιά του και να γίνεται κηπουρός στο περιβόλι του βασιλιά, όπου τον ερωτεύεται η βασιλοπούλα. Κάνει διάφορα κατορθώματα (γνωστά και από άλλους παραμυθιακούς τύπους, όπως ο AT 300, 303, κλπ.). Στο τέλος αναγνωρίζεται ο θαυμαστός εαυτός του, όπως στα παραπάνω παραμύθια, ενώ ο Αγριάνθρωπος ξεμαγεύεται.

Η κατάταξη των Aarne - Thompson συνδέει λοιπόν το παραμύθι κυρίως με τον παραμυθιακό τύπο AT 314. Όπως επισημαίνεται όμως και στο γαλλικό κατάλογο των παραμυθιών από τους Delarue-Tenèze, το παραμύθι παρουσιάζει μεγάλη σταθερότητα στο πρώτο μέρος, ενώ στο δεύτερο τείνει να συμφύρεται με μια ποικιλία άλλων παραμυθιακών τύπων.

Το παραμύθι γνώρισε λογοτεχνική επεξεργασία ήδη από το 16ο αιώνα στο έργο του Straparola, ενώ αντιπροσωπεύεται και στη συλλογή των αδελφών Grimm. Τις ανταλλαγές ανάμεσα στα γραπτά λογοτεχνικά κείμενα και την προφορική παράδοση συζητούν και οι Delarue-Tenèze στα σχόλια του γαλλικού καταλόγου, με αφορμή την αντικατάσταση του Αγριάνθρωπου σε τρεις παραλλαγές από ένα πρόσωπο της αρθουριανής λογοτεχνίας, τον μάγο Μέρλιν, αλλά και τη σχέση του παραμυθιού με την Histoire de Valentin et Orson, ένα λαϊκό βιβλίο, πολυδιαβασμένο από το τέλος του 15ου έως τα μέσα του 19ου αιώνα.

Σελ. 48
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/49.gif&w=600&h=915

Όπως γίνεται φανερό από τον Κατάλογο των παραλλαγών, το παραμύθι του Αγριάνθρωπου δεν παρουσιάζει ιδιαίτερη διάδοση στον ελλαδικό χώρο. Σε σχέση με το διάγραμμα που παρουσιάζει ο διεθνής κατάλογος, οι ελληνικές παραλλαγές έχουν αρκετές ιδιομορφίες. Κυρίως το εισαγωγικό επεισόδιο παρουσιάζεται με δυο μορφές: άλλοτε ακολουθεί το σχήμα του διεθνούς καταλόγου, όπου ένας βασιλιάς μαθαίνει για έναν αγριάνθρωπο που ζει στην ερημιά και προσπαθεί να τον συλλάβει. Συχνότερα όμως η εισαγωγή είναι πιο αναπτυγμένη και αφορά ένα παιδί που μεγαλώνει στην ερημιά και ανατρέφεται από ένα άγριο ζώο (μια αρκούδα ή μια ελαφίνα) ή από κάποιο θηλυκό τέρας (τη Μαρκάλτσα των μικρασιατικών παραμυθιών) και γίνεται Αγριάνθρωπος.

Είναι φανερό ότι σε αυτήν την περίπτωση οι αφηγητές μεταφέρουν στην ιστορία του Αγριάνθρωπου ένα πιο γνωστό στην ελληνική παραμυθιακή παράδοση θέμα, αυτό του Αρκουδογιαννάκη, που είναι επίσης ένα παιδί που ανατρέφεται από μιαν αρκούδα ή γεννιέται από το σμίξιμό της με έναν ξυλοκόπο (βλ. τα σχόλια στον παραμυθιακό τύπο AT 301Β).

Το πώς ο ήρωας κατέληξε στην ερημιά εξηγείται με διαφορετικούς τρόπους. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το μοτίβο του Ηρώδη που συναντάμε σε δύο από τις παραλλαγές μας: ένας βασιλιάς μαθαίνει πως κάποιο από τα νεογέννητα παιδιά στη χώρα του θα του πάρει, όταν μεγαλώσει, το θρόνο. Σκοτώνει όλα τα παιδιά αλλά ο ήρωας φυγαδεύεται από τη μητέρα του και επιβιώνει στο δάσος. Άλλοτε η προφητεία αφορά ένα συγκεκριμένο παιδί, το οποίο ο βασιλιάς διατάζει να το πάνε μακριά και να το σκοτώσουν. Αυτό όμως πάλι επιβιώνει και μεγαλώνει ως παιδί ενός άγριου θηρίου. Η εισαγωγή του ελληνικού παραμυθιού θυμίζει μια άλλη γνωστή ιστορία, αυτή της Δανάης: ο Ακρίσιος, βασιλιάς του Άργους, ειδοποιημένος από έναν οιωνό ότι ο μελλοντικός εγγονός του θα τον σκοτώσει, φυλακίζει τη μονάκριβη κόρη του Δανάη σε ένα υπόγειο δωμάτιο, όπου όμως την επισκέπτεται ο Δίας με τη μορφή χρυσής βροχής. Από την ένωση τους γεννιέται ο Περσέας, που η Δανάη μεγαλώνει στα κρυφά, μέχρι που ο Ακρίσιος ακούει τη φωνή του παιδιού. Ο βασιλιάς βάζει μητέρα και παιδί μέσα σε ένα ξύλινο κιβώτιο και το ρίχνει στη θάλασσα. Τα κύματα το φέρνουν στην ακτή της Σερίφου, όπου περιμαζεύονται από έναν ψαρά.

Η συνηθέστερη λοιπόν ελληνική εισαγωγή ανατρέχει στην προϊστορία του ήρωά μας: πώς δηλαδή ένα παιδί μετατρέπεται σε αγριάνθρωπο από τη συμβίωση του με άγρια ζώα στην ερημιά και πώς, μετά τη σύλληψή του, «εκπολιτίζεται» και ξαναγίνεται άνθρωπος μέσα από τη συμβίωση του με τους ανθρώπους.

Στην ελληνική παράδοση αυτή η ιστορία είτε λέγεται αυτοτελώς είτε χρησιμεύει ως εισαγωγή σε άλλους παραμυθιακούς τύπους, κυρίως τον παραμυθιακό τύπο AT 516 για τον πιστό σύντροφο, ή τους παραμυθιακούς τύπους AT 301 Β, και AT 300, ενώ η απόκτηση κάποιων θαυμαστών χαρισμάτων στο σπίτι του Αγριάνθρωπου, που θα οδηγούσε σε συμφυρμό με τον AT 314, σχεδόν απουσιάζει.

Σελ. 49
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/50.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 50
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/51.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 503

Σελ. 51
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/52.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 52
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/53.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 503

Οι δύο καμπούρηδες

AT: The Gifts of the little people (Τα δώρα των μικροκαμωμένων ανθρώπων)

Delarue- Tenèze: Les deux bossus (Οι δυο καμπούρηδες) Grimm no 182: Die Geschenke des kleinen Volkes (Τα δώρα των μικροκαμωμένων ανθρώπων)

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

1. Georgeaki-Pineau, 81-83, Λέσβος, «L' andromède et les démons».

β. Δωδεκάνησα

2. Dawkins, 45 Stories, 265-269, αρ. 25, «Δυο αδελφές τσαι δυο καμπούρηδες». Ενωμένο με τον AT 480.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Το παραμύθι αυτό είναι ιδιαίτερα δημοφιλές στη Δυτική Ευρώπη. Είναι πολύ γνωστό στη Γαλλία και λέγεται επίσης συχνά στην Ιρλανδία, στο Βέλγιο, στην Ιταλία και τη Γερμανία. Ο γεωγραφικός χώρος διάδοσής του είναι

Σελ. 53
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/54.gif&w=600&h=915

λοιπόν μάλλον περιορισμένος. Η Ina-Maria Greverus1 σε σχετική μονογραφία τείνει να υποδείξει την κελτική προέλευση του θέματος. Πρόκειται για ένα από τα λίγα λαϊκά παραμύθια που αναφέρεται σε νεράιδες, οι οποίες συνήθως είναι ηρωίδες των παραδόσεων και όχι των παραμυθιών. Η υπόθεσή του έχει ως εξής: ένας καμπούρης συναντά τις νεράιδες ενώ χορεύουν. Κερδίζει την εύνοιά τους χορεύοντας μαζί τους ή παίζοντάς τους μουσική. Μερικές φορές οι νεράιδες προσπαθούν να ονομάσουν τις μέρες της βδομάδας αλλά δεν τα καταφέρνουν μέχρι το τέλος και αυτός τις βοηθάει. Οι νεράιδες τον ανταμείβουν εξαφανίζοντας την καμπούρα του και μερικές φορές του προσφέρουν χρυσάφι. Ο κακός σύντροφος του προσπαθεί να αποκτήσει και αυτός ό,τι κατάφερε ο ήρωας, αλλά οι νεράιδες, θυμωμένες, του δίνουν την καμπούρα που έχουν πάρει από τον πρώτο και, αντί για χρυσάφι, του δίνουν κάρβουνα.

Το παραμύθι αυτό αποτελεί ένα τυπικό παράδειγμα για τη σχέση του παραμυθιού και της παράδοσης. Οι ίδιες οι νεράιδες είναι πρόσωπα κυρίως των παραδόσεων και λιγότερο των λαϊκών παραμυθιών. Ο συχνός εντοπισμός των παραλλαγών του AT 503, όπως δηλώνεται στο γαλλικό κατάλογο, επιβεβαιώνει τη σχέση τους με την παράδοση. Στην Ελλάδα αναφέρονται μόνο δύο παραλλαγές, η μία ενωμένη με τον AT 480. Ωστόσο, όπως φαίνεται και στη συλλογή του Νικολάου Πολίτη, Παραδόσεις2, επιμέρους στοιχεία του παραμυθιού απαντώνται σε παραδόσεις με νεράιδες ή καλικάντζαρους που γνωρίζουν μεγάλη διάδοση στον ελλαδικό χώρο.

1. Ina-Maria Greverus, «Die Geschenke des kleines Volkes, KHM 182 = AT 503. Eine vergleichende Untersuchung», Fabula I, 1958, σ. 263-279.

2. Ν. Πολίτης, Παραδόσεις Α', Αθήνα 1965, σ. 331-381.

Σελ. 54
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/55.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 505

Σελ. 55
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/56.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 56
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/57.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 505

Ο νεκρός ως βοηθός

AT: Deαd Man as Helper (Ο Νεκρός ως βοηθός)

Στον τύπο αυτόν υπάρχουν καταγραμμένες από το Γ. Μέγα 7 παραλλαγές, από τις οποίες κρατήσαμε τις 5 μόνον, που ωστόσο διαφέρουν ελάχιστα από τους επόμενους δύο παραμυθιακούς τύπους, AT 506Α και AT 507C, που οργανώνονται γύρω από την ιδέα του ευγνώμονος προγόνου και της δαιμονικής γυναίκας. Επιχειρούμε μια συνθετική παραλλαγή, παρόλο που δεν διαγράφεται ουσιαστικά ξεχωριστός παραμυθιακός τύπος στις παρακάτω παραλλαγές.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Ο ήρωας

α: Ένας βασιλιάς έχει' α1: έναν μοναχογιό' α2: τρία παιδιά' α3: και δοκιμάζει ποιος από τους τρεις θα γίνει βασιλιάς. Στους πρώτους δυο δίνει λίρες και τους στέλνει στην ξενιτιά. Γυρίζουν με τα διπλά και τα τριπλά αντιστοίχως. Στον τρίτο τα λεφτά που δίνει δε φτάνουν κι επιστρέφοντας ζητάει κι άλλα' α4: για να ξεχρεώσει κάποιον πεθαμένο" α5: πληρώνει τα χρέη του νεκρού και τον θάβει' (άλλο)' α6: ο βασιλιάς διαλέγει αυτόν για τον θρόνο.

β: Το βασιλόπουλο ναυαγεί σ' ένα έρημο νησί. Συντηρείται από τα καρύδια της καρυδιάς, ώσπου να σωθούν" β1: ενώ αποφασίζει να πέσει από το γκρεμό, βλέπει μια βάρκα, μ' ένα γέρο, που του προτείνει να τον πάει σπίτι του" β2: με τη συμφωνία ότι εφεξής θα μοιράζονται τα πάντα" β3: ο ήρωας παντρεύεται ' β4: και κάνει παιδί' β5: ο γέρος ζητά το μερτικό του, το μισό παιδί' β6: ο ήρωας βγάζει το σπαθί του για να το κόψει στα δύο' β7: κι ο γέρος φανερώνεται ως ευγνώμων νεκρός' β8: του τα χαρίζει όλα και χάνεται.

Σελ. 57
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/58.gif&w=600&h=915

II. Η δαιμονική πριγκήπισσα

α: Το βασιλόπουλο ζητάει να εκπληρώσει τ' αδύνατα ζητήματα της βασιλοπούλας' α1: που έχει χτίσει πύργο με τα κεφάλια των μνηστήρων της" α2: να περάσει μ' ένα πήδημα το ποτάμι' α3: να την κάνει να μιλήσει' α4: στο δρόμο συναντάει έναν δούλο (άλλο)' α5: που του συστήνει να πάρει ένα πουλί που να λαλεί σαν άνθρωπος' α6: έναν Εβραίο (άλλο), που του πουλά ένα σεντούκι, απ' όπου βγαίνει ένα δρακάκι (άλλο) και τον υπηρετεί' α7: και του φέρνει φλουριά' α8: κι η βασιλοπούλα τον σώζει από την κρεμάλα' α9: με τη βοήθεια του δρακόπουλου, μπαίνει νύχτα στο δωμάτιο της βασιλοπούλας και την κατακτά' α 10: με το πουλί να του απαντάει' α11: κρυμμένο κάτω από το κηροπήγιο' α12: διηγείται δύο ιστορίες στην αμίλητη' α13: που την κάνουν να μιλήσει' α14: και την κερδίζει.

III. Τα αδύνατα ζητήματα

α: Ο πεθερός του ήρωα θέλει να τον ξεφορτωθεί' α1: τον στέλνει στη χώρα των αγριανθρώπων να μαζέψει φόρους" α2: αλλά στη θέση του πηγαίνει το δρακάκι' α3: στέλνει να τον σκοτώσουν" α4: αλλά τον τυφλώνουν και τον αφήνουν στην ερημιά" α5: επιστρέφοντας το δρακάκι' α6: έχοντας σκοτώσει τους αγριανθρώπους και γεμίσει τα καράβια με φορτία χρυσάφι' α7: γιατρεύει τα μάτια του ήρωα με τ' αθάνατο νερό' α8: γυρνούν μαζί στην πολιτεία' α9: σκοτώνουν τους κακούς' α10: ξανασμίγει με τη γυναίκα του.

IV. Η Λύση

α: Στο γυρισμό, ο δούλος (άλλο) του φανερώνει ότι είναι ο ευγνώμων νεκρός' α1: και το πουλάκι η ψυχή του' α2: χάνονται κι οι δυο μέσα στον τάφο" α3: εξαφανίζεται" α4: το βασιλόπουλο ζει ευτυχισμένο με τη βασιλοπούλα.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΘΡΑΚΗ

1. ΛΑ 505,1, Μουσταφά Πασά, Ο νάνος. I: α, α2, α3. II: α6 (από το κλειδωμένο σεντούκι εμφανίζεται τζουτζές και τον υπηρετεί), α7, α8. IV: α.

2. Αρχ. Θρ. Θησ. Ε', 1939, 176-179, Σκοπός Σαράντα Εκκλησιών, «Τσορμπατζής ο ψυχόπονος». I: α, α1, α5. II: α, α3, α4 (η ψυχή του νεκρού,

Σελ. 58
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/59.gif&w=600&h=915

με τη μορφή πουλιού, βοηθάει το γιο του Τσορμπατζή να κάνει να μιλήσει η αμίλητη βασιλοπούλα, ενώ το νεκρό έχει θάψει ο Τσορμπατζής. Έχουμε εδώ εκφρασμένη την ευγνωμοσύνη του νεκρού στην επόμενη γενιά, όπως στην ιστορία του Τοβία, όπου ευεργετείται ο γιός του), α10, α11, α12, α13, α14. Συμφυρμός με τον τύπο AT *852 ( The Hero forces the Princes to Say, «that is a lie»).

ΝΗΣΙΑ TOY ΑΙΓΑΙΟΥ Δωδεκάννησα

3. ΑΦ 230, 34-47: To δρακάκι, Ρόδος. II: α, α1, α2, α6, α9. IΙΙ: α, α1, α2, α3, α4, α5, α6, α7, α8, α9, α10.

IONIA ΝΗΣΙΑ

4. ΙΛ 842, 263-265. I: α5, β, β1, β2, β3, β4, β5, β6, β7.

ΠΟΝΤΟΣ

5. ΚΜΣ, 41, 1-17, Κρώμνη, «Εσύ είσαι για βασιλιάς». I: α, α2, α3, α4, α5, α6. IV: α.

Βλ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ των τύπων AT 505, AT 506Α και AT 507C στις σ. 96-102.

Σελ. 59
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/60.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 60
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 500-559
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 41
    

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 502