Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 500-559
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:41
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2004
 
Σελίδες:511
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τέταρτο κατά σειράν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. εδώ τα δημοσιεύματα αρ. 21, 26, 34). Ο Κατάλογος των Ελληνικών Παραμυθιών αποτελεί μια σύγχρονη επεξεργασία της πρώτης ανέκδοτης και πολύτιμης καταλογογράφησης του ελληνικού παραμυθιού από τον Γεώργιο Α. Μέγα. Ο εθνικός αυτός Κατάλογος, έρχεται να προσθέσει μια νέα όψη των πραγμάτων, ίσως και να απειλήσει τη στατική αντίληψη της κατάταξης. Συχνά οι τοπικές αφηγήσεις περιγράφονται με τον όρο «αποκλίσεις» σε σχέση με την περιγραφή του κάθε παραμυθιακού τύπου στον Διεθνή Κατάλογο. Ωστόσο, το σύγχρονο ενδιαφέρον μπορεί να είναι πολύ πιο δυναμικό: το αντικείμενο της έρευνας είναι η μελέτη των ασυνείδητων μηχανισμών, που υποβαστάζουν τους μετασχηματισμούς των παραμυθιών, καθώς αυτά κυκλοφορούν από γλώσσα σε γλώσσα, από περιοχή σε περιοχή. Οι μετασχηματισμοί δεν συμβαίνουν ερήμην των δρώντων προσώπων, που είναι οι χρήστες των παραμυθιών, αυτών που διηγούνται κι αυτών που ακούνε. Οι χρήστες είναι βεβαίως φορείς ενός πολιτισμού. Τα παραμύθια γίνονται αντιληπτά μέσα από δεδομένους μυθικούς και συμβολικούς κώδικες και, προκειμένου να επιχωριάσουν, υποβάλλονται αναλόγως σε ασυνείδητους μετασχηματισμούς σε διάφορα επίπεδα της δομής τους.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 11.9 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 431-450 από: 514
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/431.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT *546Α

Σελ. 431
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/432.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 432
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/433.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT *546Α Τα ζώα φίλοι του βασιλόπουλου.

ΑΤ: Δεν συμπεριλαμβάνεται_

Ο παραμυθιακός αυτός τύπος έχει κατασκευαστεί απο τον Γ. Μέγα με τέσσερις παραλλαγές, με πρότυπο τον ΑΤ 546 (The Clever Parrot - Ο έξυπνος παπαγάλος), όπου ένας παπαγάλος κερδίζει μια πριγκήπισσα και την προσφέρει σ'ένα βασιλόπουλο, προς το οποίο τρέφει αισθήματα ευγνωμοσύνης. Στη συνέχεια, ο γαμπρός χάνει τη νύφη, εξαιτίας διαφόρων εξωτερικών παρεμβάσεων, όμως ο παπαγάλος τελικά τα καταφέρνει να ενώσει και πάλι το ζεύγος. Ο τύπος ΑΤ 546, στη δεύτερη αναθεώρηση των ΑΤ, παρουσιάζει μόνον εννέα καταγραφές από την Ινδία. Οι ελληνόφωνες παραλλαγές μέχρι στιγμής φαίνεται να προέρχονται αποκλειστικά από τη Μικρά Ασία, τον Πόντο, την Καππαδοκία και την Κύπρο1.

Το παραμύθι αυτό, για το οποίο έχει γράψει σχόλια ο Dawkins (M. G. in A.M., σ. 246-247), διηγείται την ιστορία ενός πρίγκηπα, που ζει μόνος του στα βουνά κι αγαπά το κυνήγι. Κάθε μέρα σκοτώνει κι από ένα ζώο. Μια μέρα σκοτώνει δύο και το βράδι εμφανίζεται μουσαφίρης η αλεπού, που τρώει το κυνήγι. Στη συνέχεια το βασιλόπουλο ταίζει κι άλλα αγρίμια με τις πέρδικες και τ' άλλα ζώα, που σκοτώνει. Έτσι, αποκτά φίλους «ευγνώμονα ζώα», που συνήθως είναι η αλεπού, ο λύκος, η αρκούδα κι ο αετός.

Ο αετός αρπάζει μια βασιλοπούλα και τη φέρνει στον ήρωα για νύφη. Ο πατέρας της κόρης, ο βασιλιάς, την ξαναπαίρνει πίσω με πονηριά: βάζει μια γριά μάγισσα να την κλέψει από το βασιλόπουλο. Τότε η αλεπού, μαζί με τα άλλα ζώα, καθισμένοι όλοι στην πλάτη του αετού, πηγαίνουν στην πολιτεία για να ξαναφέρουν πίσω την κόρη. Η αλεπού ζεύει τον λύκο και την αρκούδα στο άροτρο και τους βάζει να οργώσουν, για να τραβήξουν την προσοχή του

1. Ο Μέγας συμπεριλαμβάνει και μία παραλλαγή από την Αμοργό, που αφαιρέσαμε (ΛΑ 1684Β, 20-21, Χώρα Αμοργού «Ο εκ θαύματος σωθείς δίκαιος». Η παραλλαγή αυτή δεν έχει καμία οργανική σχέση με την ιστορία του Πρίγκηπα, φίλου των ζώων. Θυμίζει μάλλον τον τύπο του Πολυρεβιθά (AT 545D* όπου ανάλυση) : κάποιος φτωχός καυχιέται ότι είναι πλούσιος κι ο βασιλιάς τον κάνει γαμπρό του. Συμφύρεται με τον τύπο ΑΤ 812 (Το αίνιγμα του διαβόλου).

Σελ. 433
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/434.gif&w=600&h=915

κόσμου. Πράγματι, όλοι τρέχουν να δουν το περίεργο θέαμα κι έτσι επωφελείται ο αετός από τη γενική ταραχή και κλέβει τη βασιλοπούλα. Ο βασιλιάς τότε κάνει πόλεμο με τ' αγρίμια, που υπερασπίζονται το παλικάρι, καταστρέφοντας τον στρατό του. Επικρατεί συμφιλίωση κι αναγνώριση του γάμου.

Άλλες παραλλαγές του παραμυθιού αναφέρει ο Dawkins, δύο αρμενικές, μία σερβική και μία γεωργιανή.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ-ΠΟΝΤΟΣ-ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

1. ΛΑ 1337 (ΣΜ 150), 25-27, Πόντος, «Πώς ένα παιδί έκλεψε το τουφέκι του πατέρα του».

2. Dawkins, MG in AM, 572-573, Αφσάρ-Κόι, «Τα ζώα φίλοι του βασιλόπουλου». Συμφυρμός με τον τύπο AT 653 (Οι θαυμάσιοι σύντροφοι). Ο Dawkins πιστεύει ότι ο συμφυρμός οφείλεται σε παραδρομή του αφηγητή που, συνειδητοποιώντας τη δεύτερη αρπαγή της βασιλοπούλας, περνά στη διάσωσή της από τους Θαυμάσιους συντρόφους, που σώζουν την ηρωίδα (AT 653), όπως συμβαίνει και στον παραμυθιακό τύπο AT 311, Της Κάτω γης ο αφέντης (βλ. ανάλυση).

3. Carnoy-Nicolaidis, 1-42, Ιντζέσου,«Le roman du renard». Παρόμοια με την καταγραφή του Dawkins, πολύ πιο πλούσια παραλλαγή. Τα αγρίμια είναι: αλεπού, λύκος, πίθηκος αρκούδα, γεράκι. Το γεράκι αρπάζει την πριγκηπέσσα του Μαρόκου και τη φέρνει στον ήρωα. Μια γριά μάγισσα, που πετάει πάνω σ'ένα μαγικό πιθάρι, την απάγει με δόλο. Τη σώζουν τ' αγρίμια με την πονηριά του οργώματος και την ξαναφέρνουν πίσω. Σκοτώνουν τη μάγισσα και διαλύουν τον στρατό του βασιλιά του Μαρόκου. Τέλος, το ζευγάρι παντρεύεται και ο ήρωας κληρονομεί το βασίλειο του Μαρόκου κι εγκαθιστά τ' αγρίμια μαζί του στο παλάτι.

ΚΥΠΡΟΣ

4. ΛΦ 1616, 27-31, Κέδαρα Νέας Πάφου, «Ο μονοπόαρος».

Παρόμοια με την καταγραφή του Dawkins, χωρίς συμφυρμό με τον AT 653.

Σελ. 434
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/435.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΙ ΤΥΠΟΙ AT 550, 550Α

Σελ. 435
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/436.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 436
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/437.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 550

Το μπιρμπιλαηδόνι

AT: The search for the Golden Bird (Η αναζήτηση του χρυσού πουλιού) Grimm no 57: Der Goldene Kogel (To χρυσό πουλί) Delatue-Tenèze: Le merle blanc (Ο λευκός κότσυφας1)

Η εκκλησιά και το πουλί τ' αηδόνι

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας άρχοντας, καλός άνθρωπος, κι είπε να χτίσει μιαν εκκλησιά για την ψυχή του.

Έχτισε την εκκλησιά, την έκανε μεγάλη κι όμορφη. Όλοι όσοι πήγαιναν και την έβλεπαν, εθαύμαζαν την ομορφιά και τον πλούτο της. Πήγε δα κι ένας και του λέει: «Έτσι όμορφη που 'ναι η εκκλησιά σου, έπρεπε να φέρεις και το πουλί τ' αηδόνι, να βοηθά τους ψαλτάδες και τότε, δε θα έχει άλλη στον κόσμο σαν ετούτη.

Θέλησε τότε κι ο άρχοντας να βρει το πουλί τ' αηδόνι, να το αγοράσει κι είπε, όποιος του το φέρει, θα του δώσει λεπτά όσα θέλει. Αλλά πού να το βρούνε; Όλοι ήθελαν να πάνε και κανείς δεν ήξερε που βρίσκεται.

Ήταν κι ένας φτωχός κι είχε τρεις γιους. Λέει στα παιδιά του: «Εγώ, παιδιά μου, λέω, να πάτε γι' αυτό το πουλί, να το βρήτε. Να πάτε μαζί ως πέρα, στο τρίστρατο, στο σταυροδρόμι, και να πάρετε ο καθένας σας ένα δρόμο κι όσο πηγαίνετε να ρωτάτε, ώσπου να βρεθεί κανείς, που να ξέρει να σας πει πού είναι αυτό το πουλί τ' αηδόνι, να το πιάσετε, να το φέρετε, να πάρουμε τα λεφτά». «Καλά λες, πατέρα», είπαν τα παιδιά. Ετοιμάστηκαν και την άλλη μέρα ξεκίνησαν κι έφυγαν.

Αφού έφτασαν στο τρίστρατο, κουρασμένοι, εκάθησαν να ξεκουραστούν λιγάκι. Λέει τότε ο μεγάλος: «Αδέρφια, εγώ δεν πάω άλλο! πού θα τρέχουμε

1. Η έκφραση αυτή χρησιμοποιείται στα γαλλικά για ένα πρόσωπο ή αντικείμενο «δυσεύρετο, άπιαστο», εφόσον ο κότσυφας δεν είναι κανονικά άσπρος αλλά μαύρος (Nouveau Petit Larousse Illustré, Paris 1956, 97th ed.)' όπως παρατηρεί η συντάκτρια του γαλλικού Καταλόγου, υπάρχει και ο τίτλος μιας παραλλαγής του Webster: The White Blackbird (το άσπρο μαυροπούλι), που υποδηλώνει ακριβώς αυτόν τον ανύπαρκτο, δυσεύρετο χαρακτήρα του μυθικού πτηνού.

Σελ. 437
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/438.gif&w=600&h=915

τώρα; Θα πα να μπω εργάτης σ' ένα ψωμάδικο, να χορτάσω ψωμάκι». Λέει κι ο δεύτερος: «Ούτε κι εγώ δεν πάω. Θα μπω εργάτης σ' ένα χαλβατζίδικο να τρώω και να πίνω, να μην έχω κανέναν ανάγκη». Ο πιο μικρός λέει: «Μια και το 'πε ο πατέρας, εγώ, αδέρφια, θα πάω. Θα τραβήξω εμπρός κι όπου με βγάλει η άκρη. Ρωτώντας, ρωτώντας, πάει κανείς στην Πόλη. Αφήνω γεια!»

Πήρε πια το δρόμο. Πήγε, πήγε, βραδιάστηκε σε κάτι γκρεμνοί. Εκεί βλέπει μια σπηλιά. «Ας μπώ», λέει, «να πλαγιάσω τη νύχτα και το πρωί ξεκινώ πάλι».

Μες στη σπηλιά ήταν ένας δράκος, που είχε τα φρύδια μακριά' έπεφταν οι τρίχες μες στα μάτια του και δεν έβλεπε τίποτε. Το παιδί, σαν τον είδε, φοβήθηκε, κι ήθελε να φύγει. Μα σαν είδε που ήταν στραβός, σκέφτηκε ν' απομείνει εκεί. Τί να κάνει και που να πάει μες στα σκοτάδια! «Ας ζαρώσω», είπε, «σε μιαν άκρη, να μη σαλέψω και με νιώσει και την αυγή, πρωί, πρωί, σηκώνομαι και φεύγω...».

Κει που ζάρωσε στην άκρη, ακούει ένα βρόντο, που βούηξε η σπηλιά. Πετιέται τότε το παιδί, πάει κοντά του και του λέει: «Ορίστε, πατέρα, τι θέλεις;»

«Ποιος είσαι εσύ και πώς βρέθηκες εδώ;» του λέει ο δράκος. «Πατέρα, συ μ' έκανες τούτη την ώρα! Με τον αέρα που βγήκε από την κοιλιά σου γεννήθηκα», λέει το παιδί. Ο δράκος δα το πήρε σε μεγάλη χαρά. «Έλα κοντά μου», του λέει, «να σε πιάσω, γιατί εγώ δε βλέπω ο καημένος, παιδάκι μου». Πήγε το παιδί κοντά του, το χάιδεψε και το είχε πια μαζί του. Του έδωσε τα κλειδιά από τις κάμαρες και γύριζε σ'όλο το παλάτι του δράκου. Είχε πια στα χέρια του όλα τα φλουριά και τα χρυσαφικά κι ο δράκος τ' αγαπούσε, τάχα πως ήταν δικός του γιος. Αλλά και το παιδί τον περιποιόταν' του έκοψε τις τρίχες από τα φρύδια του, του έπλυνε τα μάτια του' είδε ο δράκος τον ήλιο, που είχε χρόνια να τον ιδεί. Το παιδί τον καλόπιανε, τόσα καλά που βρήκε απ' αυτόν, αλλά δεν ξέχασε και τον πατέρα του τον αληθινό και την παραγγελιά του.

Λέει μια μέρα το παιδί στο δράκο: «Πατέρα, δεν έχεις άραγε ακουστά ποτέ σου για το πουλί τ' αηδόνι, που κελαηδάει πολύ όμορφα; Πού να βρίσκεται, να πα να το πάρουμε; Θα το είχαμε κι αυτό εδώ, να μας διασκεδάζει». Του λέει ο δράκος: «Πάρε αυτό το χρυσό κλειδάκι από το λαιμό μου κι ανέβα πάνω στον ηλιακό κι άνοιξε τον οντά. Μέσα θα βρεις ένα άσπρο άλογο με φτερά. Να του πεις, κι εκείνο θα σε πάει όπου θέλεις».

Πήρε το παιδί το κλειδί, ανέβηκε στον ηλιακό, κι ήβρε τ' άλογο. Μόλις άκουσε τ' άλογο τι ήθελε, του είπε: «Καβαλλίκεψε στην πλάτη μου κι εγώ θα σε πάω. Βλέπεις εκείνο το βουνό, πίσω από τον ήλιο; Εκεί θα πάμε! Μόνο πρέπει να κοιτάξουμε να περάσουμε την ώρα που ανοίγει, να βγούμε, προτού ξανασφαλήσουν τα βράχια και μας μαγγώσουν μέσα. Μη φοβάσαι, εγώ θα σε περάσω!»

Έφυγαν στ' αλήθεια, παραμόνεψε τ' άλογο την ώρα που άνοιξαν τα βουνά και τον πέρασε. Σαν έφτασαν από την άλλη μεριά, είδαν ένα παλάτι ολόχρυσο. Το παιδί ξεκαβαλίκεψε μπρος στην πόρτα του παλατιού και μπήκε στο

Σελ. 438
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/439.gif&w=600&h=915

περβόλι. Λογιών λογιών τραγούδια μοσκοβολούσαν και τα πουλιά κελαηδούσαν γλυκά. Το παιδί κοίταζε να ξεχωρίσει, να δει ποιο ήταν το πουλί τ' αηδόνι, να το πάρει να φύγει γρήγορα, προτού ξυπνήσει ο δράκος που τα φύλαγε και τον φάει.

Κει κάτω από μια λεμονιά με φύλλα μαλαματένια, βλέπει μια κοπέλα πλαγιασμένη και πάνω στην ποδιά της ήταν καθισμένο το πουλί τ' αηδόνι και κελαηδούσε και τη νανούριζε. Πάει αυτός αγάλια-αγάλια, λύνει την ποδιά της, τυλίγει μέσα το πουλί, τ' αρπάζει και φεύγει. Βγαίνει έξω, καβαλλικεύει τ' άλογο κι εκείνο πετιέται σαν τη σαΐτα και φτάνουν στο βουνό. Από πίσω τους ο δράκος κι η κοπέλλα (δρακοπούλα ήταν κι εκείνη μαθές) κι άλλα ξωτικά και νεράιδες, έτρεχαν σαν τον αέρα και την κυνηγούσαν.

Το παιδί έτρεμε από το φόβο του, όσο έβλεπε πίσω του όλα τα ξωτικά και τα ζούμπερα να τον κυνηγούν, και παρακαλούσε το Θεό και τον Αη Γιώργη να τον γλιτώσουν από τα νύχια τους. Έδωκε πια ο θεός κι η ευχή του πατέρα του τον εβοήθησε και μόλις έφθασαν στο βουνό, το ήβραν ανοιχτό και πέρασαν. Μπαίνουν από πίσω τους κι εκείνα όλα τα δαιμόνια, πα να περάσουν, κλείνουν τα βουνά κι απομένουν μέσα. Είπε τώρα το παιδί στο άλογο και τον έφερε ίσια στο σταυροδρόμι, κοντά στο χωριό του. Κατέβηκε τότε, χάιδεψε τ' άλογο, το ευχαρίστηκε κι ύστερα τ' άλογο έφυγε να πάει στο δράκο. Εκείνος έκατσε εκεί να ξεκουραστεί λίγο, να φάει καμιά μπουκιά ψωμί και να ποτίσει το πουλί τ' αηδόνι, μην του ψοφήσει.

Εκεί πιο πέρα βλέπει δυο κουρελήδες κι ακάθαρτους, που κάθονταν και τον κοίταζαν που έτρωγε. Τους εφώναξε να τους δώσει να φάνε, γιατί τους λυπήθηκε, και βλέπει που ήταν τα δυο αδέλφια του, που εγύριζαν φτωχοί κι ελεεινοί. Δουλειά δεν είχαν βρει και πεινούσαν. Τους έδωκε να φάνε, τους έδωκε λεπτά, και ξεκίνησαν να πάνε όλοι μαζί στο σπίτι και στον πατέρα τους. Τους έλεγε να μην στενοχωριούνται, που δεν έκαναν προκοπή. Εκείνος είχε λεπτά για όλους, θα έπαιρνε κι από το πουλί τ' αηδόνι, άμα το πήγαινε στην εκκλησιά, κι άλλα λεπτά και θα περνούσαν ζωή χαρισάμενη! Αλλά εκείνοι, άμα είδαν που είχε το πουλί τ' αηδόνι, εζήλεψαν και βουλήθηκαν να τον σκοτώσουν και να του πάρουν το πουλί.

Στο δρόμο που πήγαιναν, ήβραν ένα πηγάδι. «Να πιούμε λιγάκι νερό;» είπεν ο μεγάλος. «Πώς να πιούμε;» είπεν ο μεσιανός. «Με το σκοινί. Να κατεβούμε ένας ένας να πιούμε». «Καλά λες», είπε ο μεσιανός.

Έπιασαν λοιπόν κι έδεσαν πρώτα το μεγάλο, τον κατέβασαν και άμα ήπιε, τον ανέβασαν και κατέβασαν το μεσιανό. Σαν ήρθε κι η σειρά του μικρού, τον κατέβασαν, μα δεν τον ανέβασαν πια. Τον εσκέπασαν με μια πλάκα και πήραν το πουλί κι έφυγαν.

Μα ο Θεός δε θέλει το άδικο! Σε λίγο πάει ένας τσοπάνης στο πηγάδι να ποτίσει τα πρόβατα. Ακούει φωνές, σκύβει μες στο πηγάδι, βλέπει το παιδί. Του ρίχνει ένα σκοινί, σκαρφαλώνει επάνω, βγαίνει. Οι άλλοι δυο, σαν έφτα-

Σελ. 439
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/440.gif&w=600&h=915

έφτασαν στο χωριό κι είπαν που έφεραν το πουλί, πήραν τα σχαρίκια, τους έδωσαν λεπτά. Τους έκαναν χαρές και γλέντια μεγάλα. Μα, άκουσες ποτέ σου την παροιμία: «Ο ψεύτης κι ο κλέφτης τον πρώτο χρόνο χαίρονται!»

Το παιδί, μόλις βγήκε από το πηγάδι, ευχαρίστησε τον τσοπάνη, επήρε δρόμο κι ήρθε στο χωριό. Πήγε στον πατέρα του, του είπε τι έκαμαν οι αδερφοί του και είπε που εκείνος το είχε φέρει το πουλί. Εκείνοι οι δυο έλεγαν, που λέει ψέματα, και δεν επαραδέχονταν όσα έλεγε.

Το παιδί όμως είχε φυλαγμένη την ποδιά της βασιλοπούλας. Την έβγαλε και την έστρωσε μπροστά στο πουλί. Μόλις την είδε εκείνο, που ως την ώρα δεν είχε ανοίξει το στόμα του να κελαηδήσει καθόλου, πήγε κι έκατσε πάνω στην ποδιά κι άρχισε να κελαηδεί, όπως ήταν μαθημένο. Κατάλαβαν τότε όλοι, πως τ' αδέρφια του έλεγαν ψέματα κι εκείνος είχε φέρει το πουλί. Τότε έδωσαν τα λεπτά σ' εκείνον κι έπιασαν τα αδέρφια του και τους εφυλάκισαν.

Αλλά ο μικρός δεν άφησε να τους πάνε στον κριτή. Τους συγχώρεσε για χατήρι του πατέρα του. Εμετάνοιωσαν πια κι εκείνοι κι έζησαν όλοι μαζί καλά κι εμείς καλύτερα.

Πέρδικα, II, αρ.7, 170-172, Σκύρος, «Τα τρία αδέρφια τσαί το πουλί τ' αηδόνι» (Μέγας, Παραμύθια Β', 1962, 135-140, αρ. 29).

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Το αντικείμενο της αναζήτησης

α: Ένας βασιλιάς' α1: άλλο' α2: χτίζει μιαν εκκλησιά πλούσια κι όμορφη' α3: άλλο' α4: κάποιος λεει ότι έχει μια έλλειψη, που είναι' α5: το πουλί τ'αηδόνι" α6: το μπιρμπιλαηδόνι' α7: που άρπαξαν οι σαράντα αετοί' α8: άλλο' α9: πουλί κλέβει φρούτα από τον κήπο του βασιλιά.

β: οι τρεις γιοι (ο γιος)' β1: του φτωχού, για να πάρουν λεφτά' β2: του βασιλιά' β3: φεύγουν(ει) για να φέρουν(ει)' β4: το(τα) πουλί(α)' β5: τον μαγικό καθρέφτη' β6: που βλέπει τον κόσμο(άλλο)' β7: το χρυσομίλητο τάσι' β8: το φάρμακο' β9: που γιατρεύει' β10: που ξανανιώνει' β11: άλλο' β12: που κάποιος έκλεψε (άλλο)' β13: κι ο βασιλιάς αρρώστησε" β14: κι όποιος το φέρει θα κληρονομήσει το θρόνο.

Σελ. 440
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/441.gif&w=600&h=915

II. Τα τρία αδέρφια

α: Πηγαίνουν μαζί ως το τρίστρατο και μετά ακολουθούν άλλο δρόμο ο καθένας' α1: βάζοντας τα δαχτυλίδια τους (άλλο) κάτω από μια πέτρα, για να δουν ποιος θα γυρίσει' α2: τα δύο μεγαλύτερα αδέρφια ακολουθούν κάποιο επάγγελμα (άλλο)' α3: βρίσκουν έναν δρόμο που γυρίζει' α4: έναν που γυρίζει και δε γυρίζει (άλλο)' α5: κι έναν που δε γυρίζει (άλλο)' α6: παίρνει το δρόμο ο μικρότερος και συναντά' α7: έναν δράκο(-καινα -ους)' α8: που τον βοηθά σαν παιδί του (της) - γιατί ο ήρωας του (της) κόβει τα ματοτσίνουρα κι έτσι ξαναβλέπει' α9: γιατί του λέει ότι βγήκε από την πορδή του2' α10: μια γριά που πανίζει το φούρνο με τα βυζιά της' α11: μια νεράιδα με την οποία παλεύει, τη νικάει και γίνεται αδερφός της' α12: άλλο.

III. Η επιτυχία της αναζήτησης

α: Με τη συμβουλή του υπερφυσικού βοηθού' α1: του(-ης) δεύτερου ή τρίτου (-ης) αδερφού(-ής) του δράκου -αινας (άλλο)' α2: τη βοήθεια μιας αλεπούς (άλλο, που κάποτε είναι «ευγνώμων νεκρός», πβ. ΑΤ 506 Α, όπου ανάλυση)' α3: ο ήρωας φτάνει το στόχο του (καβαλλώντας μαγικό άλογο)' α4: περνάει τις συμπληγάδες' α5: άλλο' α6: φτάνει στο παλάτι, όπου κοιμάται μια βασιλοπούλα' α7: προφταίνει να κοιμηθεί μαζί της' α8: και της δίνει το δαχτυλίδι του' α9: άλλο' α10: παίρνει το πουλί (άλλο)' α11: και ξυπνάει τα σαράντα θεριά' α12: μαγική φυγή' α13: ρίχνει χτένι-δάσος, (άλλο)' α14: και ξεφεύγει' α15: και τον πιάνουν' α16: τάζει να φέρει την Πεντάμορφη, για να τον αφήσουν' α17: και τα χρυσόμηλα' α18: τον στέλνουν' α19: να φέρει κάτι άλλο.

β: Ο ήρωας παρακούει τις συμβουλές του (ων) βοηθού (ών)' β1: εξευμενίζει το ποτάμι καθαρίζοντάς το από τις πέτρες (άλλο)' β2: δίνει στην αγελάδα το σανό και στην καμήλα τα κόκκαλα (άλλο)' β3: καθαρίζει τη σκάλα από τα σκουπίδια' β4: παίρνει το χρυσόμηλο' β5: την κορώνα' β6: το αθάνατο νερό από τους βράχους' β7: άλλο' β8: τον κυνηγούν οι φύλακες" β9: και του παίρνουν το μαγικό αντικείμενο, ζητώντας κάτι άλλο' β10: η Πεντάμορφη (ο αντίπαλος του) ζητά από τη σκάλα να τον γκρεμίσει, αλλά εκείνη αρνείται' β11: το ποτάμι να τον πνίξει, αλλά εκείνο αρνείται' β12: άλλο' β13: παρακούει δεύτερη φορά' β 14: και χάνει το αντικείμενο' β15: τον στέλνουν-για νέο απόκτημα.

γ: Ο ήρωας τελικά επιστρέφει θριαμβευτικά" γ1: με τα τρία κορίτσια' γ2: άλλο' γ3: η Πεντάμορφη, που τον ερωτεύεται' γ4: υποτάσσεται και τον ακολουθεί' γ5: την φέρνει στον Αράπη (άλλο) αλλά ζητάει πίσω το σπαθί του ως

2. Πβ. Δ. Λουκάτος, «Πατήρ τίκτων», Επετηρίς Λαογραφικού Αρχείου Ακαδημίας Αθηνών, 11-12, 1958-1959, σ.27-41.

Σελ. 441
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/442.gif&w=600&h=915

ανταμοιβή' γ6: και τον σκοτώνει' γ7: φέρνει μαζί του μαγικά αντικείμενα, φουντούκι, καρύδι, αμύγδαλο, που περιέχουν θαυμάσιες στολές (άλλο)' γ8: τους ξεγελάει όλους, δίνοντάς τους κάτι διαφορετικό απ'αυτό που ζήτησαν και φεύγει με ό,τι θέλει να κρατήσει' γ9: άλλο.

δ: Η αλεπού (άλλο) του ζητά να την αποκεφαλίσει' δ1: και μεταμορφώνεται σε' δ2: πρίγκηπα, αδερφό της βασιλοπούλας' δ3: πεντάμορφη βασιλοπούλα' δ4: που την παντρεύεται ο ήρωας.

ε: Στο γυρισμό, ο ήρωας θανατώνεται από τον πατέρα του' ε1: που παντρεύεται ο ίδιος την Πεντάμορφη (πβ. AT 465Α, Ο φθόνος για την όμορφη γυναίκα, όπου βλέπε ανάλυση).

IV. Η προδοσία των αδερφών.

α: Στον δρόμο του γυρισμού, ο ήρωας συναντά τα αδέρφια του (άλλο)' α1: κουρελήδες' α2: τον κατεβάζουν στο πηγάδι, παίρνοντας του το αντικείμενο της αναζήτησης (άλλο)' α3: αφού τον τυφλώσουν' α4: να πιει νερό (γιατί του έδωσαν σαρδέλλες αρμυρές)' α5: και τον αφήνουν' α6: γιατί ζηλεύουν την όμορφη αρραβωνιαστικιά του' α7: κατεβαίνει στον Κάτω Κοσμο' α8: συμφυρμός με τον AT 300 (Ο Δρακοντοκτόνος ήρωας)' α9: βρίσκει ένα φουντούκι, αμύγδαλο και καρύδι με φορεσιές' α10: κάνει σωστή μοιρασιά κρέατος σε τρία ζώα, που γίνονται βοηθοί του' α11: άλλο.

V. Η αναγνώριση.

α: Τ' αδέρφια τον σκοτώνουν' α1: εμφανίζονται στο χωριό με το πουλί τ' αηδόνι' α2: άλλο' α3: και παίρνουν τα λεπτά' α4: ο ήρωας σώζεται (άλλο)' α5: από έναν περαστικό, που τον γιατρεύει (άλλο)' α6: την αλεπού (άλλο, ευγνώμων νεκρός)' α7: άλλο' α8: κι επιστρέφει' α9: στη ράχη ενός αετού, που του έσωσε τα μικρά' α10: ως ράφτης ή βοηθός ράφτη (άλλο)' α11: δίνει τις φορεσιές που ζητάει η Πεντάμορφη για να παντρευτεί' α12: ως κασίδης εμφανίζεται (άλλο)' α13: το πουλί (άλλο) είναι βουβό' α14: για ν'αποδείξει την αλήθεια, ο ήρωας απλώνει την ποδιά της βασιλοπούλας (άλλο)' α15: και το πουλί κελαηδάει' α16: η κόρη έρχεται, αναζητώντας τον πατέρα του παιδιού της' α17: φανερώνεται η αλήθεια' α18: κι οι κακοί (αδερφοί) τιμωρούνται' α19: ο μαγικός βοηθός (άλλο) τον ανασταίνει(ουν) με αθάνατο νερό' α20: ο ήρωας συγχωρεί τ' άδέρφια του' α21: τους σκοτώνει (άλλο)' α22: παντρεύεται τη βασιλοπούλα' α23: ο πατέρας γιατρεύεται.

β: Ο ήρωας θανατώνεται απο τ' αδέρφια του μετά την επιστροφή του' β1: αφήνει ένα γράμμα, που λέει την αλήθεια' β2: ο βασιλιάς διαβάζει το γράμμα' β3: τον θάβει με βασιλικές τιμές' β4: και διώχνει τ' αδέρφια του.

Σελ. 442
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/443.gif&w=600&h=915

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΙΛ 757, 93-104, Σούλι, «Το πουλί τ' αηδόνι». I: α, α2, α4, α5, β, β3, β4. II: α, α1, α3, α4, α5, α6, α. III: α (οι 40 γιοι της δράκαινας), α3, α10 (και παίρνει δώρο την Πεντάμορφη). IV: α, α1 (χαμάληδες), α2, α5. V: α4, α7 (βοσκό), α10, α11 (σπάζοντας τους καρπούς που του είχε δώσει η Πεντάμορφη" τον καλεί, μαζί με τον κάλφα στο παλάτι), α15 (πβ. AT 707), α17, α21 (ο πατέρας τους).

2. ΙΛ 781, 25-28, Παλαιόκαστρο, άτιτλο. Ι: β, β2, β3, β11 ( τον πράσινο αετό). II: α (ως τα 3 μάρμαρα). III: α, α3, α10 ( πράσινο αετό). IV: α, α2, α5. V: α1, α2 (πράσινο αετό), α4, α7 (μια γυναίκα) α8 (σα διακονιάρης), αϊ7 (ο αετός ζητά από το βασιλιά να μαζευτεί όλος του ο λαός και πηγαίνει μόνο στον διακονιάρη), α21 (ο βασιλιάς).

3. ΛΑ 1260 (ΣΜ 90) 32-31, Καστάνιανη Κόνιτσας, «Η κορώνα του βασιλιά». I: α, α3 (έχασε την κορώνα του), β, β2, β3, β11 (την κορώνα). II: α, α1, α5, α6, α12 (τρεις γυναίκες' η πρώτη φτύνει μέσα στο στόμα του για να τον οδηγήσει, η δεύτερη τον στέλνει στην τρίτη, που τον συμβουλεύει' βρίσκει τρία κορίτσια, που γίνονται βοηθοί του). III: α, α3, β (και φοράει την κορώνα), β5, β8, β9, β13, β14, γ, γ1. IV: α, α3, α5, α6. V: α1, α17, α21 (ο πατέρας σκοτώνει τ' αδέρφια).

4. ΛΑ 1264 (ΣΜ 94 ), 37-38, Ζαγόρια, άτιτλο. I: α, α2, α3 (που γκρεμίζεται κάθε τόσο, γιατί λείπει), α8 (το πουλί το φιρφιρί), β, β2, β3, β4. II: α, α4 (δρόμο με φωτιές, δρόμο με πλημμύρες), α5 (δρόμο με λάσπη), α6, α12 (δράκαινα). III: α, α3, α1. IV: α. V: α, α4, α7 (βοσκό)' α14 (η εκκλησιά γκρεμίζεται και πάλι χωρίς το παιδί), α18.

5. ΛΑ 1294 (ΣΜ 124 ), 158-261, Ζαγόρια, άτιτλο. I: β, β2, β3, β11 (το χρυσόμηλο). II: α,α1 α12 (η δούλα του Αράπη). III: α, α3 (το χρυσόμηλο), α15 (τον πάνε στον Αράπη), α16, γ5, γ6. IV: α, α2. α5. V: α4, α7 (ξωτικά σε μια βρύση του ξαναδίνουν το φως)' α21.

6. ΛΑ 1300, (ΣΜ 130), 7-8, «Το ξακουσμένο πουλί», Δωδώνη.

7. ΛΑ 1304, (ΣΜ 134), 101-104, άτιτλο.

8. ΛΑ 2277 Β', 65-69, Σούλι, άτιτλο. Ι: α, α2, α3 (είναι άρρωστος" για να γιάνει, πρέπει να γίνει η εκκλησιά χρυσή' δε γιατρεύεται, η «χάρη» της λέει στον μικρότερο ότι πρέπει να φέρει το πουλί Κατερινόπουλο), α4, α8 (Κατερινόπουλο), β, β1, β4, β9. II: α, α1, α5, α6, συμφυρμός με τον AT 313Α (Η κόρη βοηθός στη φυγή του ήρωα). III: α10, α12. IV: α, α2, α5.

Σελ. 443
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/444.gif&w=600&h=915

V: α4, α7 (μπαστούνι δράκου' πετάει την πλάκα και βγαίνει), α10, α11, α13, α15, α17.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

9. ΛΑ 2746, 253-267, Πήλιο, άτιτλο. I: α, α2, α4 (μόνο το μικρότερο παιδί ακούει τη φωνή) (από το ιερό, κάτω από την πλάκα, κεφάλι με γένεια) ' α8 (χρυσό καναρίνι κι ακοίμητο καντήλι), β, β2, α, β3, β4, β11 (καντήλι). II: α, α1, α5, α6 (σπίτι Όμορφης με σαράντα δράκους' τον στέλνει στις αδερφές της). III: α, α1 (που κοιμάται έξι μήνες), α6, α10 (καναρίνι, καντήλι, φοράδα, που τη νικάει στον πόλεμο) α12, α13 (τσατσάραγκρεμός, καθρέφτης-θάλασσα), α14 (πνίγεται η δράκαινα). IV: α (μαζί με την Πεντάμορφη κι οι αδερφές της), α1, α2, α5. V: α6, α7 (από ένα γύφτο, που του δίνει τα ρούχα του), α10, α11 (θα πάρει αυτόν που θα κάτσει επάνω του το καναρίνι" κάθεται στον γύφτο), α17 (παραμύθι), α21 (η φοράδα), α22.

10. ΛΦ 302, 7-9, Γαύροβο Καλαμπάκας, «Ο παπάς και τα τρία αδέρφια». I: α4 (ένας παπάς, στην πραγματικότητα ο Χριστός), β, β3, β4. II: α. III: α (της δράκαινας), α3, α10 (παντρεύεται μια κοπέλα). V: α4, α7 (παπάς -ο Χριστός-), α13, α17 (μπαίνοντας στην εκκλησιά λαλεί το πουλί).

11. ΛΦ 695, 21-30, «Της Μπιρμπίλως τ'αηδόνι». Ι: α, α2, α4 (άλλος βασιλιάς), α6, β, β2, β3, β4. II: α, α1, α3, α4, α5, α6, α12 (έναν δράκο, που η κόρη του τον ερωτεύεται). III: α, α3 (αρπάζει τ' αηδόνι από την αδερφή του δράκου και φεύγει με τη δρακοπούλα). IV: α, α2, α5, α7, α10. V: α8, α9, α13, α15 (κι η δρακοπούλα που είχε βουβαθεί, μιλάει), α17, α18.

12. ΛΦ 715, 39-44, «Το Μπερμπιλαηδόνι», Επαρχία Καρδίτσας. I: β, β2, β3, β4 (το «Μπερμπιλαηδόνι», το μόνο πουλί που λείπει από το παλάτι του βασιλιά). II: α, α1, α5, α6, α12 (δυο Λάμιες). III: α (του λένε να ταΐσει τα λιοντάρια με κριάρια και το άλογο με χορτάρια, για να μπορέσει να μπει στο παλάτι της Πεντάμορφης κι άμα τη δει, να την πιάσει από τα μαλλιά), α3, γ3, γ4, γ7, ε: ε1.

13. ΛΦ 1425, 2-4, «Το πουλί της Σαντορίνης», Καρδίτσα. I: α, α1, α4 (μια γριά), α5 (της Σαντορίνης), β, β2, β3, β4. II: α, α1, α3, α4, α5, α6, α7, α12 [μπαίνοντας στο απαγορευμένο δωμάτιο του πύργου των δράκων, βλέπει τις νεράιδες να λούζονται' του δίνουν καθρέφτη για όποτε τους χρειαστεί. Κυνηγώντας με το δράκο, κάνει δίκαιη μοιρασιά στο λιοντάρι (του δίνει τα κόκκαλα) και στο γάιδαρο (τα άχυρα) και δεν τον κυνηγούν όταν παίρνει το πουλί]. IV: α, α7. α18 (διώχνονται).

14. ΛΦ 1754, 33-44, «Το πουλί της Σαντορίνης», Τρίκαλα. II: α, α2, α4

Σελ. 444
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/445.gif&w=600&h=915

(γριά), α5 (της Σαντορίνης), β, β2, β3, β4. III: α, α1, α5, α6, α7, α12 (το παιδί ζητά υιοθεσία από το δράκο" δοκιμασία: αν δεν πονέσει όταν το χτυπήσει με τη βαριά" το παιδί, κρυμμένο κάτω από το κρεβάτι, λέει πως τον τσίμπησαν ψύλλοι). Παραλλαγμένο. Ανοίγοντας την απαγορευμένη κάμαρα, παίρνει τα ρούχα των τριών νεράιδων, και τα ανταλλάσσει με: α, σκόνη, που γιατρεύει τα μάτια του δράκου, β, καθρέφτη, που διώχνει τα εμπόδια, και τρεις χρυσές τρίχες. Ο δράκος, ως αντάλλαγμα για το φως του, τον περνάει στον πύργο του πουλιού. Με τον καθρέφτη, περνάει τον κόκκινο από το αίμα ποταμό, που γίνεται στεριά, και κάνει δίκαιη μοιρασιά (δίνει το χόρτο στο άλογο και το κρέας στο δράκο). Με τις τρίχες της νεράιδας, κατεβάζει το πουλί, αλλά αυτό φωνάζει τον τρικέφαλο δράκο, που τον κυνηγά. Όμως το βασιλόπουλο γλιτώνει, χάρη στον δράκο που βοήθησε με τη δίκαιη μοιρασιά. Παίρνει τους θησαυρούς του. IV: α, α1, α2, α5, α7 (πιάνοντας το λάϊο αρνί αντί το φλώρο), συμφυρμός με τον AT 300. V: α, α1, α8, α9, α10, α11 (με χρυσές τρίχες από τη νεράιδα)' αϊ7 (με παραμύθι), α22.

15. ΛΦ 1798, 8-13, Βολκάνο, Τρίκαλα. «Το χρυσό κυπαρίσσι με το τερερέμ, το μαγικό πουλί», Συμφυρμός με AT 554 (Τα ευγνώμονα ζώα). I: α, α3 (παλάτι, για τα τρία παιδιά του, που γεννήθηκαν θαυματουργά), α4 (γριά), α8 (το χρυσό κυπαρίσσι και το τερερέμ, το μαγικό πουλί), β, β2, β3, β4. II: α, α1, α2, α12 (γλιτώνει το σταυραετό από τα βάτια, το μυρμήγκι από το πνίξιμο, το μελίσσι από τ' αγκάθια και παίρνει τα φτερά τους, για όποτε τα χρειαστεί' βοηθός του κι ένας γίγαντας, που με τα ρουθούνια του πάγωνε και ξεπάγωνε τη θάλασσα. Ο αετός τον πάει στο χρυσό κυπαρίσσι, μα δεν μπορεί να το ξεριζώσει, αν δε φέρει το σπαθί του τυφλού δράκου' αναγκάζεται γι' αυτό να φέρει την Πεντάμορφη, που φυλάνε τα εφτά αδέρφια της. Εκείνα του βάζουν ζητήματα, που τα φέρνει σε πέρας, χάρη στους βοηθούς του' να βράσει 80 βόδια και να τα φάει αμέσως (τα κρυώνει ο γίγας και τα τρώει), να ξεχωρίσει καρπούς (τα μυρμήγκια), την Πεντάμορφη ανάμεσα σε άλλες όμοιες (το μελίσσι). Κερδίζει και την παίρνει. Παίρνει και το σπαθί, ξεγελώντας το δράκο. IV: α, α3, α5, α11 (κατανοεί τη γλώσσα των φιδιών και γιατρεύει τα μάτια του). V: α8, α12 (σαλεπιτζής)' α13, α15, α17 (από την Πεντάμορφη), α18 (σκάνε).

16. ΣΠ 101, 37-39, Πήλιο, άτιτλο. Ι: α, α3 (περιβόλ), α4 (Αράπης), α8 (τα τρία μπιρμπίλια), β, β2, β3, β4. II: α, α1, α5, α6, α11. III: α, α3, α4, α5 (πώς να πάρει το κλουβί με τα αηδόνια από τους σαράντα δράκους, το φτερωτό άλογο από τον Αράπη, την Πεντάμορφη από το βασιλιά, που χτίζει πύργο με ανθρώπινα κεφάλια, το αθάνατο νερό από τις Συμπληγάδες' δίνοντας στο βασιλιά τ' αθάνατο νερό, παίρνει την Πεντάμορφη και δίνει τη Νεράιδα στον Αράπη, αντί για την Πεντάμορφη. Έτσι ξεγελά

Σελ. 445
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/446.gif&w=600&h=915

τους δράκους και παίρνει τα τρία αηδόνια, χωρίς να δώσει το φτερωτό άλογο). IV: α, α2, α5. V: α4, α7 (τον ανασταίνει η Νεράιδα με αθάνατο νερό), α8, α13, α15, α17 (από την Πεντάμορφη).

17. ΣΠ 101, 44-45, Πήλιο, άτιτλο. Ι: α, α1, α3 (βλέπει στον ύπνο του την έλλειψη), α5, α8: την «όμορφη του κόσμου», β, β2, β3, β4, β11 (Πεντάμορφη). II: α, α1, α5, α11 (αράπισσα' σηκώνοντας το μάρμαρο, που δε μπορούν να το τραβήξουν οι τέσσερεις δράκοι), α7 (και παίρνει τη Λέα). III: α5 (ρίχνοντας σε 2 κριάρια (άσπρο-μαύρο) χτυπάει το άσπρο και το δίνει στα λιοντάρια' έτσι μπαίνει στο παλάτι και αρπάζει το δαχτυλίδι και το μπιρμπίλι). IV: α, α4, α5, α6. V: α1, α4 (με το αθάνατο νερό της Λέας), α13, α15 (όταν έρχεται ο ήρωας).

ΘΡΑΚΗ

18. ΛΑ 550, 1, Αίνος, «Το πουλί, το άλογο κι η βασιλοπούλα», (πβ. Αθανασούλα, Ήταν και δεν ήταν, 11-19). I: α, α2, α4 (πουλί), α5, β, β2, β3, β4. II: α, α1, α5, α6, α7 (40 δράκοι), α12 (κατεβάζει το καζάνι από τη φωτιά μόνος του' τον στέλνουν στη μάνα τους με γράμμα, πως είναι αδερφός τους). III: α, α3, β2 (ν' αλείψει με λάδι δυο σκαλιά σταυρωτά, που στέκουν πάνω από την πόρτα του πύργου), β3 (να δώσει στα δυο λιοντάρια ένα πρόβατο και να διαλέξει το κλουβί με την κάργα' «όσοι σκοποί άλλαζε, τόσα και χρώματα άλλαζε»). IV: α, α2, α5. V: α1, α4,α7 (βοσκός)' α8, α13, α15, α17.

19. ΛΑ 550, 2, Αίνος, «Πώς ένα βασιλόπουλο γλίτωσ' από πολλούς κινδύνους κι επήρε έπειτα το ξακουστό αηδόνι και την ωραιοτάτην βασιλοπούλαν». I: α, α2, α4 (ένας Αρμένης), β, β11 (ο βασιλιάς, που έχει στον κήπο του το αηδόνι, και το φυλάγουν 40 λιοντάρια, τάζει να το δώσει στο παιδί, αν του φέρει από έναν άλλο βασιλιά το άλογο, που ομιλούσε ανθρωπινά και το φυλάγουν 40 λιοντάρια, κι εκείνος του τάζει, αν του φέρει την «ομορφότερην του κόσμου», που, με τα κάλλη της, άλλους τύφλωνε κι άλλους τρέλλαινε κι άλλους σκότωνε, αφού με το μαγικό καθρέφτη τους εύρισκε, όπου κι αν κρυβότανε). II: α12 (ταΐζοντας μια μαϊμού κι έναν κόρακα και χαρίζοντας τη ζωή σ' ένα ψάρι, τους κάνει βοηθούς του' τον κρύβουν, ο κόρακας στα σύννεφα, το ψάρι στη θάλασσα' η μαϊμού τον κάνει λουλούδι στον κήπο της βασιλοπούλας, που σπάει τον καθρέφτη της' το παιδί, γελώντας και τους δύο βασιλιάδες, φεύγει με το άλογο, το αηδόνι και την όμορφη). IV: α, α2, α5. V: α1, α4, α8, α13 (κι η Πεντάμορφη βουβή), α15, α17.

20. ΛΦ 835, 1-4, Κωνσταντινούπολη, άτιτλο. Ι: β, β2, β3, β5, β6 (όπου ο βασιλιάς έβλεπε τη νεκρή γυναίκα του), β12 (το πουλί). II: α, α1, α5,

Σελ. 446
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/447.gif&w=600&h=915

α6, α7 (δράκαινα). III: α, α3, α5 (παίρνει τα χρυσόμηλα αλλά κόβει ένα), α18, α19, β, β13, β15 (να φέρει την Πεντάμορφη αλλά να μην κοιμηθεί μαζί της. Η δράκαινα απειλεί να την κόψει στα δύο με το σπαθί κι από την κοιλιά της βγαίνουν φίδια, πβ. AT 507C (Η κόρη με τα φίδια). Η δράκαινα δίνει τρεις τρίχες στο βασιλόπουλο. IV: α, α2, α5. V.: α4, α5 (το άλογό του), α17 (καίει τις τρίχες της δράκαινας, που έρχεται και φανερώνει την αλήθεια), α18 (εξορία), α22.

21. Αρχ. Θρ. Θησ. Η', 1941-1943, 187-190, Σαράντα Εκκλησίες, «Το ζαρίμ μπουλ-μπούλ. Ι: α, α2, α4, α8 (πουλί «Ζαρίμ μπουλ-μπούλ»), β, β2, β3, β4. II: α, α 1, α5, α6, α12 (ένας γέρος τον συμβουλεύει να βυζάξει τις δράκισσες, για να γίνει αδερφός των δράκων). Αποκτά ως βοηθούς ευγνώμονα ζώα: αετός, ψάρι, αλεπού, μυρμήγκι. Παραλλαγή παρόμοια με την προηγούμενη. III: α, α3, α10. IV: α, α3. V: α1, α4, α7 (η φοράδα τον συμβουλεύει πώς να ξαναβρεί το φως του: πλένεται σε αγίασμα και βάζει στα μάτια του φύλλο), α8, α13, α15, α17.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

22. ΛΑ 2877, 72-74, «Η μαγεμένη λίμνη», Πευκόφυτο Καστοριάς. Ι: α9, β (ο γιος), β2, β3, β4. III: α, α2 (αλεπού), α3, α10 (αλλά με τη συμβουλή της αλεπούς, χωρίς το χρυσό κλουβί), α15, α18 (ο βασιλιάς τον στέλνει), α19 (για το χρυσό άλογο) (χωρίς σέλλα)' β 13 (τον πιάνουν), β14 (τον στέλνουν να φέρει την Πεντάμορφη), γ, γ2 (με το άλογο, την Πεντάμορφη, το Πουλί), δ, δ1, δ2.

23. ΛΦ 182, 125-128, Πευκόφυτο Καστοριάς, «Η μαγεμένη αλεπού». I: α9, β (ο γιος), β2, β3, β4. III: α, α2 (αλεπού), α3, α10 (αλλά με τη συμβουλή της αλεπούς, χωρίς το χρυσό κλουβί), α15, α18 (ο βασιλιάς τον στέλνει), α19 (για το χρυσό άλογο) (χωρίς σέλλα)' β13 (τον πιάνουν), β14 (τον στέλνουν να φέρει την Πεντάμορφη), γ, γ9 (η αλεπού γίνεται σύννεφο, μπαίνει στο δωμάτιο της Πεντάμορφης και την αρπάζει' τη δίνει στο βασιλιά και παίρνει το πουλί), δ, δ3, δ4.

24. ΛΦ 536, 40-43, Γρεβενά, «Το πουλί της Σαντορίνης». I: α, α2, α4 (γριά), α8 (πουλί Σαντορίνης) β, β2, β3, β4. II: α, α1, α6, α7, α12 (του λέει ότι είναι γιος του (τον χτυπάει με το σίδερο και γλιτώνει' απαγορευμένη κάμαρα' νεράιδες, που τους παίρνει τα ρούχα κι έτσι του δίνουν τη σκόνη, που γιατρεύει τα μάτια του τυφλού δράκου). III: α (βλέποντας, τον συμβουλεύει), α3, α5 (ταίζει ζάχαρη τους αγριανθρώπους στο δάσος με τις μαϊμούδες και μαλώνουν), α10. IV: α, α11 (γυρνούν όλοι μαζί στον πατέρα τους).

Σελ. 447
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/448.gif&w=600&h=915

25. ΛΦ 1246, 9-18, Επαρχία Κοζάνης, «Το πουλί της Σαντορίνης». I: α, α3 (παλάτι), α4 (μια γριά), α8 (το πουλί της Σαντορίνης), β, β2, β3, β4. II: α, α1,α2 (μανάβης, χαλβατζής), α6, α7 (τυφλός, παρουσιάζεται ως γιος του, χτυπάει τη μαγκούρα και κρύβεται κάτω από το κρεβάτι). III: α (απαγορευμένη κάμαρα' μπαίνοντας βρίσκει τρεις νεράιδες' κρατώντας τα ρούχα τους, τις αναγκάζει να του δώσουν: η πρώτη, σκόνη για τα μάτια του τυφλού δράκου, η δεύτερη, καθρέφτης που, άμα τον βαστάει δεν παθαίνει τίποτα, η τρίτη, τρίχα που, άμα την κάψει θα έρθει να τον βοηθήσει. Με τον καθρέφτη περνάει το δάσος με τα άγρια θηρία, το ποτάμι), α10, α12, α14. IV: α, α2, α5. V: α4, α7 (νεράιδα, που έρχεται με το κάψιμο της τρίχας), α8, α12 (κουλουράς), α13, α15, α17, α18 (διώχνονται) , α22 (τη νεράιδα).

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

26. ΛΑ 1272 (ΣΜ 102), 35-36, Χίος, «Το χρυσό πουλί». Ι: β, β2, β3, β4 (χρυσό πουλί), β8, β9. II: α, α1, α3, α5, α6, α12 (νικάει τους δύο Αράπηδες, που τον συμβουλεύουν). III: α, α3, α5 (περιποιείται τη φοράδα κι αντί να τον σκοτώσει, τον πάει στη σπηλιά με τα χρυσά έπιπλα. Το σπαθί δεν υπακούει στη διαταγή του Αράπη και σκοτώνει -αντί για το βασιλόπουλο- τον Αράπη), α10. IV: α, α2, α3, α5. V: α1, α4, α7 (χωρικός), α13, α15, α17, α23.

27. ΛΑ 550, 3, Λέσβος, «Το γκιουζέλ πουλί». I: α,α2, α4, α8 (γκιουζέλ πουλί), β, β2, β3, β4. II: α, α1 (τα μαντήλια τους), α3, α5, α6, α7 (σαράντα δράκοι). III: α, α5 (ενός λαγού, που τον σώζει και τον συμβουλεύει: να τρομάξει τους σαράντα δράκους, κατεβάζοντας το καζάνι από τη φωτιά, να τους πάρει σαράντα πήχεις αλυσσίδα και να τυλίξει το άλογό του' έτσι ξεδοντιάζει τα λιοντάρια που του ορμάνε' να ρίξει ένα πρόβατο στον Αράπη, που φυλάει στην πόρτα του πύργου την κοπέλα, που κοιμάται 40 μέρες), α6, α10. IV: α, α2, α3, α5. V: α4, α7 (τσομπάνη, που τον ανεβάζει στον πλάτανο' τη νύχτα ακούει την ομιλία των διαβόλων μαθαίνει πώς θα γιάνουν τα μάτια του, με το νερό μιας βρύσης), α13, α14 (ανεμίζοντας το φτερό του πουλιού, που το κάνει να κελαηδάει), α15, α17.

28. ΛΑ 550, 4, Νένητα Χίου, άτιτλο I: α, α8 (έχασε τον καθρέφτη), β, β2, β3, β5, β6 (που έλεγε ό,τι του έμελλε να πάθει). II: α, α1, α6, α10. III: α, α5 (στέλνεται σε μια αγριογουρούνα, της κάνει χόρτο σωρό και του δίνει οδηγίες για το πώς να πάρει απ' τα 40 αδέρφια τον καθρέφτη), β8, β12 (τα 40 αδέρφια που τον προφταίνουν, υπόσχονται να γίνουν σκλάβοι του,

Σελ. 448
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/449.gif&w=600&h=915

αν φέρει του Μώρου το σπαθί από το παλάτι του, που είναι 40 πήχες μακρύ κι είναι ο μισός μέσα κι ο μισός έξω. Το ίδιο κι ο Μώρος, αν φέρει την κόρη της βασίλισσας. Φτάνει, καίει τις τρίχες, παρουσιάζονται τα 40 αδέρφια, γίνονται σκάλα' ανεβαίνοντας, διατάζει το σπαθί του να κόψει όσους είναι στο επάνω πάτωμα και να καρφωθεί στην πόρτα. Το βγάζει και μπαίνει μέσα, σαν κασίδης, και παίρνει τη βασιλοπούλα). IV: α, α2. V: α1, α4, α17 (όλα τα στοιχειά του κόσμου, που είχαν γραφτεί σκλάβοι του, παρουσιάζονται και μαρτυρούν την αλήθεια).

29. ΛΦ 1659, 1-8, Ρόδος, «Το Λαζαρί». I: β, β2, β3, β5, βl2, β13. II: α, α4 (φέρνουν πίσω διαμάντια), κλπ., α6, α7 (δράκαινα), α8, α12 (αφήνει φαΐ και νερό στη δράκαινα κι ανεβαίνει σε δέντρο και δεν κατεβαίνει, αν δεν ορκιστεί στα κόκκαλα της μάνας της ότι δε θα τον πειράξει). III: α, α3, α4, α5 (κατεβάζει μόνος του το καζάνι από τη φωτιά και γίνεται πορτοκαλιά για να μην τον φάνε), α18, α19 (το σπαθί του Λαζαρί), β14 (ο Λαζαρίς τον στέλνει στην Πεντάμορφη, στο δρόμο βρίσκει μουσικό κουτί και μ' αυτό την κερδίζει), γ, γ3, γ6, γ7, γ8. IV: α, α2, α5. V: α4, α7 (βοηθάει ο Θεός), α8, α10, α11, α17, α20, α22.

30. Σταματιάδης, Ε', 539, αρ. 5, Σάμος, άτιτλο. I: β, β2, β3, β11 (το χρυσό μαστραπά του πατέρα της, που άρπαξε χρυσός αετός). II: α, α1, α5, α6, α12, α10 (που είναι η αδερφή του τρικέφαλου θεριού, στην οποία τον στέλνει για να τον ανταμείψει για τα τρία κεφάλια αρνιών, που του πέταξε για κάθε κεφάλι του). III: α1 (με τη συμβουλή της, στέλνεται στους σαράντα δράκους), α3, α5 (φυλάνε το μαστραπά στη φούντα μιας αχλαδιάς), α15 (γιατί πάει να κόψει ένα πορτοκάλι), α18, α19 (του Ντερβίς το σπαθί κι αυτός να του φέρει του βασιλιά την κόρη' παρουσιάζεται στο βασιλιά σαν άγγελος Κυρίου και του παίρνει την κόρη με άλογο τριπόδι), γ7 (φορεσιές ούτε με ψαλίδι κομμένες ούτε με βελόνι ραμμένες, τρίχες από τα γένεια του Ντερβίση, για να τις κάψει, αν χρειαστεί). IV: α, α2, α5, α6 (του την παίρνουν), α9, α11: συμφυρμός με τον AT 301Α (Τα Χρυσά Μήλα). Η τρίτη κόρη χαρίζει στον ήρωα τρία φουντούκια (άλλο) και τον συμβουλεύει για το πώς ν' ανέβει στον Άνω κόσμο. Η βασιλοκόρη, για να παντρευτεί, ζητά μαγικά αντικείμενα, που μόνον ο ήρωας μπορεί να της δώσει' της τα προμηθεύει ως κασίδης κι αναγνωρίζονται.

β. Εύβοια - Σποράδες

31. ΛΑ 2744, 268-290, Αγία Άννα, Ιστιαίας, άτιτλο. 7: α, α2, α4 (ζητιάνα), α8 (πουλί της Σαντορίνης), β, β2, β3, β4. II: α, α1, α3, α4, α5, α6 (ο Πολύκαλος, παίρνει την ευχή του γέρου), α7, α8, α9 (χτυπάει με τη μαγκούρα κι ο ήρωας κρύβεται κάτω από το κρεβάτι και λέει ότι δεν πόνεσε'

Σελ. 449
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/450.gif&w=600&h=915

απαγορευμένη κάμαρα με τρεις νεράιδες, που τους παίρνει τα ρούχα και τους τα επιστρέφει, όταν του δώσουν το χόρτο που γιατρεύει τα μάτια του δράκου, την τρίχα που καλμάρει το ποτάμι και το καθρεφτάκι). III: α, α3, β2, β7 (δίκαιη μοιρασιά σε ζώα, βάζει τους φρουρούς να κάνουν κωλοτούμπες), β10, β12 (τα ζώα κλείνουν το δρόμο στη Σαντορίνα, που τον κυνηγάει). IV: α, α1 (λούστρο, χαμάλη), α2, α5. V: α4, α7 (καλεί με το καθρεφτάκι τη νεράιδα, που τον βγάζει), α8, α12 (ως χαλβατζής με τη Σαντορίνα ως χαλβατζού, που τον ακολούθησε από αγάπη), α13, α15, α17 (με το παραμύθι), α20, α22 (γίνονται βασιλιάδες).

32. Hahn 1, 284-285, αρ. 51, Αγία Άννα, Ιστιαίας, «Der Zauberspiegel» («Ο μαγικός καθρέφτης»). Ι: β, β2, β3, β5 (που δείχνει τους εχθρούς από μακριά), β12 (ο δράκος). II: α6, α7. III: α (μια γριά με όμορφη κόρη, του λέει να μην κόψει μήλα από το δέντρο, γιατί φωνάζουν), α3, α10 (τον καθρέφτη και την κόρη της γριάς). IV: α, α2, α5. V: α4, α5, α11, α17, α22.

33. Πέρδικα, 170-172, αρ. 7, Σκύρος, «Τα τρία αδέρφια τσαι το πουλί τ' αηδόνι» (Μέγα, Παραμύθια Β', 1962, 135-140, αρ. 29).

Η παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

34. Πέρδικα, 252-258, αρ. 27, Σκύρος, «Το ακοίμητο καντήλι». Ι: β, β2, β3, β11 (το ακοίμητο καντήλι, που ζητά ο καλόγερος, απειλώντας με θάνατο το βασιλικό ζεύγος). II: α, α1, α3, α4, α5, α6, α12 (μια Πεντάμορφη, σκλάβα του δράκου, που θα τον βοηθήσει, αν την πάρει μαζί του). IΙΙ: α, α3, α5 (του κόβει το κεφάλι με μια σπαθιά, όχι με δεύτερη' φεύγουν με το άλογό του, για το δεύτερο δράκο, όπου βρίσκεται δεύτερη Πεντάμορφη, αδερφή της πρώτης), β1 (δίνει κρέατα στα θηρία, τα κολακεύει, μπαίνει στον πύργο της αδερφής' υπόσχεται γάμο με τον αδερφό του και αποκεφαλίζει το δεύτερο δράκο. Σκοτώνει και τον τρίτο δράκο, κολακεύει τα φίδια στο χωράφι του. Παλεύει με τη Μέαινα, μάνα των δράκων. Παινεύει τα νερά του σπιτιού της, δίνει κουλουράκια στο άλογό της και το παίρνει), γ, γ1, α2 (το κλειδί και το καντήλι), β10, β11 (λίμνη), β12 (χωράφι με φίδια, δεν τον φαρμακώνουν), γ7 (που του δίνει η Πεντάμορφη). IV: α, α2, α5. V: α4, α5 (τσομπάνη και βάζει προβειά στα μούτρα του), α8, α12 (ως γαλατάς), α11, α17 (εμφανίζεται το καλογεράκι, του δίνει ο πρωτότοκος το ακοίμητο καντήλι, αλλά μόνον ο μικρός έχει το κλειδί), α18 (διώχνονται), α22.

γ. Κρήτη

35. ΛΑ 550, 9, Λασίθι, άτιτλο.

Σελ. 450
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 500-559
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 431
    

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT *546Α