Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 500-559
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:41
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2004
 
Σελίδες:511
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τέταρτο κατά σειράν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. εδώ τα δημοσιεύματα αρ. 21, 26, 34). Ο Κατάλογος των Ελληνικών Παραμυθιών αποτελεί μια σύγχρονη επεξεργασία της πρώτης ανέκδοτης και πολύτιμης καταλογογράφησης του ελληνικού παραμυθιού από τον Γεώργιο Α. Μέγα. Ο εθνικός αυτός Κατάλογος, έρχεται να προσθέσει μια νέα όψη των πραγμάτων, ίσως και να απειλήσει τη στατική αντίληψη της κατάταξης. Συχνά οι τοπικές αφηγήσεις περιγράφονται με τον όρο «αποκλίσεις» σε σχέση με την περιγραφή του κάθε παραμυθιακού τύπου στον Διεθνή Κατάλογο. Ωστόσο, το σύγχρονο ενδιαφέρον μπορεί να είναι πολύ πιο δυναμικό: το αντικείμενο της έρευνας είναι η μελέτη των ασυνείδητων μηχανισμών, που υποβαστάζουν τους μετασχηματισμούς των παραμυθιών, καθώς αυτά κυκλοφορούν από γλώσσα σε γλώσσα, από περιοχή σε περιοχή. Οι μετασχηματισμοί δεν συμβαίνουν ερήμην των δρώντων προσώπων, που είναι οι χρήστες των παραμυθιών, αυτών που διηγούνται κι αυτών που ακούνε. Οι χρήστες είναι βεβαίως φορείς ενός πολιτισμού. Τα παραμύθια γίνονται αντιληπτά μέσα από δεδομένους μυθικούς και συμβολικούς κώδικες και, προκειμένου να επιχωριάσουν, υποβάλλονται αναλόγως σε ασυνείδητους μετασχηματισμούς σε διάφορα επίπεδα της δομής τους.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 11.9 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 461-480 από: 514
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/461.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 550Α AT: Only one Brother Grateful (Μόνον ένας ευγνώμων αδερφός)

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

1. Dawkins, MG in AM, 523, Φάρασσα, άτιτλο.

2. Κεσσίσογλου, 154, Ουλαγκάτς Καππαδοκίας, άτιτλο.

3. Σταματιάδη, άτιτλο, 535.

Δίνουμε εδώ μια περίληψη των τριών παραλλαγών που εντοπίζει ως ξεχωριστό τύπο ο Dawkins (ο Μέγας δεν τις συμπεριλαμάνει στα δελτία του), και που υιοθετείται από τους συντάκτες της διεθνούς κατάταξης ως αποσχίδα AT 550Α του προηγούμενου τύπου, που εξετάσαμε:

Τρία βασιλόπουλα φτώχυναν και ξεκίνησαν να πάνε να βρουν την τύχη τους. Συνάντησαν και οι τρεις έναν γέρο, που, ως μαγικός βοηθός, τους έδωσε ό,τι του ζήτησαν. Στον πρώτο έδωσε ένα κοπάδι πρόβατα, μεταμορφώνοντας τα κοράκια που περνούσαν σε αρνιά. Του ζήτησε όμως, ως αντάλλαγμα, να δίνει γάλα και τυρί στους φτωχούς, που θα περάσουν από το δρόμο του.

Στον δεύτερο γιο, έδωσε ένα ελαιοτριβείο κι ελιές, αλλάζοντας μια πηγή νερού, που είχε γύρω-γύρω δέντρα. Του ζήτησε ως αντάλλαγμα να δίνει λάδι στους φτωχούς. Όσο για τον μικρότερο, που δεν ήθελε τίποτα, τον πήρε μαζί του ως σύντροφο στα ταξίδια του. Κατάφερε να τον παντρέψει με μια κοπέλα όμορφη και πλούσια. Φεύγοντας, του ζήτησε να είναι φιλεύσπλαχνος. Στη συνέχεια ο γέρος, μεταμφιεσμένος, επισκέφθηκε τα δυο αδέρφια ζητώντας ελεημοσύνη και τον έδιωξαν άσπλαχνα. Τότε κι εκείνος τους πήρε πίσω τα δώρα τους, τα πρόβατα ξανάγιναν κοράκια και το λάδι νερό. Τέλος πέρασε κι από το σπίτι του μικρότερου, παριστάνοντας το λεπρό και ζητώντας βοήθεια. Εκείνος θυσίασε το μοναδικό του παιδί για να τον γιατρέψει με το αίμα του (πβ. AT 516, Ο πιστός σύντροφος).

Το παιδί βρέθηκε στο φούρνο χαμογελαστό και ζωντανό κι ο μικρότερος γιος ευλογημένος και πλούσιος, ενώ ο γέρος είχε εξαφανισθεί.

Σελ. 461
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/462.gif&w=600&h=915

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ ΑΤ 550

Ο τύπος αυτός είναι διαδεδομένος στην Ευρώπη αλλά και σε ολόκληρη τη λεγόμενη ινδοευρωπαϊκή ζώνη. Απαντάται και στην Ασία, ενώ ο συγγενικός τύπος ΑΤ 551, The Sons on a Quest for a Wonderful Remedy for their Father (Οι γιοι αναζητούν θαυμάσιο φάρμακο για τον πατέρα τους), παρουσιάζει μικρότερη διάδοση, ενώ στην Ελλάδα, αφορά απλά ένα μοτίβο, του αθάνατου νερού, που φέρνει ο μικρότερος αδερφός, για να γιατρέψει τον πατέρα, και με το οποίο συχνά ανασταίνεται ο ίδιος. Οι δύο τύποι έχουν κοινή ιστορία και, σύμφωνα με τον Thompson3, δεν μπορούμε να ξέρουμε, με τα σημερινά ερευνητικά δεδομένα, αν η μία από τις δύο ιστορίες προηγείται της άλλης ή αν συγχωνεύθηκαν και οι δύο σ' ένα κοινό σχήμα. Ο Μέγας καταργεί τον ΑΤ 551, διότι προφανώς δεν ανθίζει με αυτόνομο τρόπο στην Ελλάδα, συμπτύσσοντάς τον με τον παρόντα τύπο AT 550Α, Only one Brother Grateful (Μόνον ένας ευγνώμων αδερφός), την οποία όμως εμείς θεωρούμε ως παραλλαγμένη εκδοχή του τύπου ΑΤ 550, που εξετάζουμε, καθώς δεν φαίνεται να έχει καμμιά σχέση με τον τύπο που παρουσιάζουν οι Aarne-Thompson στη δεύτερη αναθεώρησή τους (1961)4 ως AT 550Α, όπως θα δούμε παρακάτω.

Ο διεθνής κατάλογος παρουσιάζει εξάλλου από κοινού τα μοτίβα και των δυο παραμυθιών στην δεύτερη αναθεώρησή του (1961). Συμφωνώντας με την κατανομή που προτείνεται, την υιοθετούμε κι εμείς, διευκρινίζοντας ορισμένα σημεία, όπου οι ελληνικές παραλλαγές μοιάζει ν' ακολουθούν κάποια οικοτυπικά επεισόδια.

Καταρχήν έχουμε πλούσια κατανομή του τύπου σ' ολόκληρη την Ελλάδα, με ελάχιστη παρουσία στη Μικρά Ασία και στον Πόντο, συγκριτικά πάντοτε με τις υπόλοιπες περιφέρειες. Το γενικό αφηγηματικό σχήμα είναι το εξής: ένας βασιλιάς χτίζει μιαν εκκλησία, πλούσια και τέλεια. Κάποιος του λέει ότι της λείπει ένα σπάνιο πτηνό, που κελαηδάει όμορφα. Τα τρία παιδιά του φεύγουν προς αναζήτηση του μαγικού πτηνού. Ο μικρότερος γιος, στην πορεία του, εξημερώνει έναν υπερφυσικό βοηθό, δράκο ή δράκαινα, διότι του παρουσιάζεται ως παιδί του. Ο βοηθός, που μπορεί να είναι πότε θηλυκός και πότε αρσενικός, συμβουλεύει τον ήρωα για το πώς να πιάσει το άπιαστο πουλί και ν' αποκτήσει και την Πεντάμορφη βασιλοπούλα.

Αυτά τα κύρια στοιχεία της αφήγησης πολλαπλασιάζονται στις διάφορες παραλλαγές με πολλούς τρόπους. Ο δράκος μπορεί να στείλει τον ήρωα στη

3. Thompson, The Folktale, ό.π., σ. 107-108.

4. Aarne-Thompson, Only one Brother Grateful, ό.π., 550A κατά τον Μέγα. Παραλλαγή από την Πελοπόννησο, ΛΦ 876, 44-46, Επαρχία Μαντινείας, «Τα τρία βασιλόπουλα».

Σελ. 462
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/463.gif&w=600&h=915

μάνα του ή στ' αδέρφια του, για να τον βοηθήσουν, επιμηκύνοντας έτσι την περιπέτεια της αναζήτησής του. Επίσης, η κατάκτηση του μαγικού πτηνού πολλές φορές προϋποθέτει αναγκαστικά συμπληρωματικά κατορθώματα, γιατί ο ήρωας παρακούει τους συμβούλους του κι αιχμαλωτίζεται, άρα πρέπει να φέρει στους δεσμοφύλακές του και το σπαθί του δράκου και την Πεντάμορφη, δηλαδή να γνωρίσει νέες περιπέτειες. Η ανυπακοή του εμφανίζεται ως θετικό στοιχείο για την εξέλιξή του, εφόσον κάθε φορά που παρακούει, εμφανίζεται νέο αντικείμενο προς κατάκτηση, κάτι που πλουτίζει ουσιαστικά τη συλλογή του. Η Πεντάμορφη, οι αδερφές της, το μαγικό σπαθί, ο μαγικός καθρέφτης, όλα αυτά στό τέλος γίνονται δικά του. Άλλοτε πάλι, ο ήρωας πρέπει να ξεφύγει, γιατί τον κυνηγούν οι διώκτες του και τότε παρουσιάζεται το μοτίβο της μαγικής φυγής, όπου πετάει ένα χτένι και εμφανίζεται ένα δάσος, μαζί με ολόκληρη την ακολουθία των αντίστοιχων μοτίβων, που συναντά κανείς στον τύπο AT 313 (Η κόρη βοηθός στη φυγή του ήρωα), με τον οποίο παρατηρείται στο σημείο αυτό συμφυρμός ή, μάλλον, από τον οποίο γίνεται δανεισμός των σχετικών μοτίβων μαγικής φυγής.

Στη συνέχεια, εμφανίζονται στο προσκήνιο τα προδοτικά αδέρφια, που τον ρίχνουν σ' ένα πηγάδι για να του αφαιρέσουν το μαγικό πουλί. Εδώ παρατηρείται σχετικά συχνά κάθοδος του ήρωα στον κάτω κόσμο και συμφυρμός είτε με τον τύπο του Δρακοντοκτόνου ήρωα (AT 300) είτε με τον AT 301Α (Τα χρυσά μήλα), με τον οποίο υπάρχουν πολλές ομοιότητες. Ο ήρωας σκοτώνει το θηρίο του Κάτω Κόσμου, με τα δέκα κεφάλια, που απειλεί να φάει τη βασιλοπούλα κι ανέρχεται στον Άνω κόσμο στην πλάτη αετού, του οποίου έσωσε τα νεογνά. Εδώ συναντούμε και το μοτίβο της προσφοράς των τριών μαγικών καρπών από την όμορφη κόρη στον ήρωα, για να ξεπεράσει μελλοντικές δυσκολίες και να υπάρξει η τελική αναγνώριση μεταξύ τους. Το μοτίβο αυτό είναι ιδιομορφία των ελληνικών παραλλαγών και στα Χρυσά Μήλα (AT 301), όπου απαντάται συχνά.

Συνήθως ο ήρωας επιστρέφει στη χώρα του κρυφά, μετεμφιεσμένος, και παρουσιάζεται στην εκκλησιά, όπου το πουλί, που είχε βουβαθεί όσο το είχαν τ' αδέρφια του, τον αναγνωρίζει και κελαηδάει. Χρησιμοποιεί κι άλλους τρόπους αναγνώρισης, που απευθύνονται μάλλον στη βασιλοπούλα, που δε θέλει να παντρευτεί κάποιον από τ' αδέρφια του. Για παράδειγμα, γίνεται ράφτης και μέσα από μαγικούς καρπούς -που συχνά του έχει δώσει η ίδια η Πεντάμορφη (αμύγδαλο, φουντούκι, καρύδι)-, παρουσιάζει τις θαυμάσιες φορεσιές που ζητάει, για να παντρευτεί. Έτσι αναγνωρίζονται οι ερωτευμένοι και αποκαλύπτεται η αλήθεια.

Το μοτίβο του ευγνώμονος νεκρού, με τη μορφή λαγού ή αλεπούς, πολύ σημαντικό σε άλλες παραδόσεις, όπως και στην παραλλαγή των αδερφών Grimm, είναι απόν ή «τυφλό» στις ελληνικές παραλλαγές, έχει δηλαδή χάσει τη λειτουργικότητά του.

Σελ. 463
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/464.gif&w=600&h=915

Η αναπαράσταση του ανθρώπινου σώματος ως αρχιτεκτόνημα είναι γνωστή στα Βαλκάνια, όπου σε διάφορα είδη του λόγου εμφανίζεται το ανθρώπινο σώμα ως ναός της ψυχής. Την εικόνα αυτή φαίνεται να χρησιμοποιεί και το παραμύθι μας, που αφηγείται τη διάπλαση του νέου ήρωα, που -όπως η εκκλησία του βασιλιά- τα έχει όλα, εκτός από τη μύηση στην ανδρική ταυτότητα, που συμβολικά εκφράζεται ως απόκτηση μαγικού πουλιού, που κελαηδάει. Γράφοντας σχετικά με την κατασκευή του αγοριού στις παραδοσιακές κοινωνίες, ο Daniel Fabre5, στο άρθρο του «Ο δρόμος των πουλιών», έδειξε πόσο σημαντική είναι για τη μύηση του αγοριού στην ανδρική ταυτότητα, η εξόρμηση στη φύση και το κυνήγημα των πουλιών με ξόβεργες κι άλλα βοηθητικά σύνεργα καθώς και η αναγνώριση του κελαηδίσματος τους, η μίμησή του με σφυρίγματα και φλογέρες, που μεταβάλλεται σε ερωτική γλώσσα των νέων. Εξάλλου, στο παραμύθι μας ο ήρωας σχεδόν ποτέ δεν κατακτά αποκλειστικά και μόνο το Μπιρμπιλαηδόνι, αλλά επιστρέφει στο πατρικό του μαζί με την Πεντάμορφη και -κατά κανόνα- με τις αδερφές της, που προορίζει για νύφες στ' αδέρφια του.

Το μαγικό πουλί ως αντικείμενο της αναζήτησης του ήρωα, μπορεί να το συναντήσει κανείς -εκτός από την ιστορία των Χρυσών μήλων του βασιλιά (AT 301 Α), που αναφέραμε- και στον παραμυθιακό τύπο Τα τρία Χρυσά παιδιά (AT 707), δημοφιλέστατο στην Ελλάδα. Εκεί το μαγικό πουλί, απαντάται ως συγκρίσιμο μοτίβο, όταν το χρησιμοποιεί μια φθονερή τροφός, ως επίδικο αντικείμενο, για να χωρίσει, -με βάση το φύλο-, τα τρία αδέρφια στην εφηβεία τους. Αναγγέλλει στα παιδιά ότι το μόνο πράγμα που τους λείπει, για την ευτυχία τους, είναι το «πουλί τ' αηδόνι» κι έτσι τ' αγόρια φεύγουν προς αναζήτησή του, αφήνοντας πίσω την κόρη. Η ιστορία βέβαια τελικά παίρνει διαφορετική τροπή, εφόσον η ηρωίδα είναι αυτή που σώζει τ'αδέρφια της από βέβαιο θάνατο και φέρνει το θαυμάσιο πουλί στο σπίτι, ούτως ώστε να αποκαλυφθεί η αλήθεια περί της βασιλικής καταγωγής τους.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT 550Α

Όσο για τον τύπο AT 550Α, ο διεθνής κατάλογος παραπέμπει στη συλλογή του Dawkins6, που αναφέρει τρεις παραλλαγές, δύο από τη Μικρά Ασία και μία από τη Σάμο, με θέμα τα τρία βασιλόπουλα που φτώχυναν, στη συνέχεια

5. Daniel Fabre, «La voie des oiseaux, Sur quelques récits d'apprentissage», L'Homme, 99, Ιούλιος-Σεπτέμβριος 1986, σ. 67 κ.εξής.

6. M.G.F., no 70, σ. 415-419, «Only one Brother was Grateful».

Σελ. 464
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/465.gif&w=600&h=915

απόκτησαν μαγικό βοηθό, που τους ευεργέτησε. Ωστόσο, μόνον ο τρίτος υπήρξε ευγνώμων και φιλεύσπλαχνος, με αποτέλεσμα να ανταμειφθεί, ενώ οι άλλο δύο, που αποδείχθηκαν άκαρδοι, επέστρεψαν στη φτώχεια τους.

Η ιστορία αυτή δεν έχει πολλά κοινά στοιχεία με το Μπιρμπιλαηδόνι, πέρα από την αντιζηλία των τριών αδερφών, την παρασπονδία των δυο μεγαλυτέρων και την εντιμότητα του τρίτου. Δεν γνωρίζει ιδιαίτερη διάδοση στην Ελλάδα, υπάρχουν ωστόσο κάποιες παραλλαγές της στις σλαβικές χώρες και στην Αρμενία, καθώς και μία βερβερική και μία αλβανική παραλλαγή. Προφανώς η απόκκλιση της αφήγησης δεν είναι ουσιαστική, ικανή να δημιουργήσει ξεχωριστή αποσχίδα του τύπου ΑΤ 550.

Σελ. 465
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/466.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 466
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/467.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 552

Σελ. 467
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/468.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 468
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/469.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 552

Οι μαγικοί γαμπροί

AT: The Girls Who Married Animals (Οι κόρες που παντρεύτηκαν ζώα)

Delarue -Tenèze: Les Filles Mariées à des Animaux (Οι κόρες που παντρεύτηκαν ζώα) Basile IV 3: Li treri animale (Τα τρία ζώα)

Grimm no. 82 a: Die drei Schwestern (Οι τρεις αδερφές)_

Το λιοντάρι, το καπλάνι κι ο αϊτός

Ήταν ένας βασιλιάς κι είχε τρεις τσιούπρες και τρία παιδιά. Ήρθε καιρός να πεθάν' ο πατέρας τους κι είπε στα παιδιά του: «Εγώ, παιδιά μ', τώρα 'ποθνήσκω, μούν' εσείς να φροντίστε να παντρέψιτε τ'ς αδερφές σας κι ύστερα να παντρευτείτε και σεις. Και σένα», είπε του μικρότερου, «σου έχω μια ξωτική στον οντά τον κρουσταλλένιο κλεισμένη, κι όντας παντρευτούν οι αδερφές σου, να παντρευτείς και συ».

Αφού τους έδωκε κι άλλες κάμποσες συμβουλές, απέθανε. Υστερα από κάμποσες μέρες απέθανε κι η βασίλισσα, και τα παιδιά απόμειναν ορφανά.

Απέρασε κάμποσος καιρός, κι ήρθε και τσιουκάν'σε την πόρτα το λιοντάρι. «Ποιος είναι;» εφώναξαν τα βασ'λόπουλα. «Είμ' εγώ, το λιοντάρι,» είπε, «κι ήρθα να πάρω τη μεγάλη σας την αδερφή γυναίκα». «Πόσο μακριά είν' ο τόπος σου;» του είπαν. «Σα στ' εμένα πέντε μέρες,» είπε, «και σα στ' εσάς πέντε χρόνια». «Πέντε χρόνια!» είπαν. «Δεν τη δίνομε την αδερφή μας. Αν αρρωστήσει καμιά φορά, πώς να πάμε να την ιδούμε;»

Ο μικρότερος αδερφός την έπιασ' απ' το χέρι και την πήγε του λιονταριού. «Εδώ που βήκ' η τύχη σου, σύρε», τ'ς είπε. Κι αφού εφιλήθ'καν, την πήρε το λιοντάρι κι έφυγε.

Την άλλη τη μέρα ήρθε το καπλάν' και τσιουκάνισε την πόρτα. Το ρώτησαν: «Τι θέλεις;» Κι αυτό είπε: «θέλω τη μεσιά την αδερφή σας γυναίκα». «Πόσο είναι μακριά ο τόπος σου;» του είπαν. «Σα στ' εμένα δέκα μέρες,» είπε, «και σα στ' εσάς δέκα χρόνια».

«Δέκα χρόνια!» είπαν. Δεν την δίνομε την αδερφή μας». Την πήρε πά-

Σελ. 469
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/470.gif&w=600&h=915

πάλι ο μικρότερος ο αδερφός και την έδωκε του καπλανιού, καθώς και του λιονταριού.

Την άλλη μέρα ήρθε και τσιουκάνισε την πόρτα ο αϊτός, και τον ρώτησαν ποιος είναι. Και τους είπε: «Εγώ είμ', ο αϊτός, κι ήρθα να πάρω τη μικρότερη σας την αδερφή γυναίκα». Τον ρώτησαν κι αυτόν αν είναι μακριά ο τόπος του. Κι αυτός τους είπε: «Σα στ' εμένα δεκαπέντε μέρες, και σα στ' εσάς δεκαπέντε χρόνια». «Δεν τη δίνομε», είπαν, «την αδερφή μας. Τη μια την εδώσαμε πέντε χρόνια, την άλλη δέκα, κι αυτή να τη δώκομε δεκαπέντε;» Πάλι ο μικρότερος την πήρε κι αυτήν απ' το χέρι και την έδωκε του αϊτού.

Αφού παντρεύτ'καν οι τσιούπρες, παντρεύτ'καν και τα παιδιά, πρώτα ο μεγαλύτερος, τότες ο μεσός, κι ύστερα ο μικρότερος άνοιξε τον οντά για να πάρει την εξωτική. Κι η ξωτική αμέσως έφ'γε και του είπε: «Αν θέλεις να με βρεις, να φκιάκεις σιδερένιο δεκανίκι και σιδερένια ποδήματα και να 'ρθεις στις ίλινες, τις μπίλινες, τις αλαμαλακούσιες, τα μαρμαρένια τα βουνά, τους κρουσταλλένιους κάμπους». Έφκιακε το σιδερένιο δεκανίκι και τα σιδερένια ποδήματα και πήγε να την βρει. Κι αφού επερβάτησε πέντε χρόνια δρόμο, έφτακε στης αδερφής του το σπίτι κι έκατσ' όξου στο πεζούλι να ξαποστάσει.

Τότες ήρθε κι η δούλα να γεμώσει το μαστραπά νερό. Αυτός της εζήτησε να πιει νερό με το μαστραπά. Πρώτα δεν του έδωκε, μόν' αφού την περικάλεσε, του έδωκε. Και πίνοντας νερό έρ'ξε το δαχτυλίδι του μέσα. Η δούλα το πήγε το νερό της κυράς.

Η κυρά εκατάλαβε απ' το δαχτυλίδι πως ήταν ο αδερφός της όξω. «Τίνος έδωκες νερό;» είπε της δούλας. «Δεν έδωκα κανενός», τ'ς είπ' η δούλα. «Μη σκιάζεσαι,» τ'ς είπ' η κυρά, «μαρτύρα τον άθρωπο». «Είναι διαβάτης. Κάθονταν όξου στο πεζούλ'», είπ' η δούλα, «και με περικάλεσε και του έδωξα». «Σύρε να του πεις», τα'ς είπε, «να 'ρθει μέσα». Κι αφού μπήκε μέσα αγκαλιάστ'καν, κι η αδερφή του τον ρώτησε: «πώς ήρθες εδώ;» Αυτός της μολόγησε όσα έπαθε. Εκεί που μιλούσαν, ακούουν και το λιοντάρι που έρχονταν. «Να σε κρύψω», του είπε του αδερφού της, «να μη σε φάει». Και τον εχτύπ'σε ένα φούσκο κι έγινε σκούπα, και τον έβαλε στη θύρα.

Σαν εμπήκε το λιοντάρι στη θύρα, λέει: «Βασιλικό αίμα μυρίζει». «Βασιλικές στράτες περβατείς», του είπε η βασ'λοπούλα, «βασιλικό αίμα σου μυρίζει». Καθώς έτρωγαν ψωμί, είπε του λιονταριού η βασ'λοπούλα: «Αν έρχονταν ο μεγάλος μου ο αδερφός, τι θα τον έκανες;» «Θα τον εξέσκιζα», τ'ς είπε. «Αν έρχονταν ο μεσιός;» «Θα τον έκανα λιανά κομμάτια». «Αν έρχονταν ο μικρότερος;» «Θα τον εφιλούσα στα μάτια». «Ήρθε», του είπε. «Και τον κρύβεις από τ' εμένα;» τ'ς είπε. Τότες αυτή πήρε τη σκούπα και την εχτύπησ' ένα φούσκο κι εγίν'κ' ο αδερφός της. Το λιοντάρι τον

Σελ. 470
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/471.gif&w=600&h=915

αγκάλιασε, τον εφίλ'σε και τον ρώτησε γιατί ήρθε. Τότες του μολόγησε όσα έπαθε και τον ρώτησε αν ξέρει τις ίλινες, τις μπίλινες, τις αλαμαλακούσιες, τα μαρμαρένια τα βουνά, τους κρουσταλλένιους κάμπους. «Δεν ξέρω 'γω», του είπε, «μούν' αύριο να φωνάξω όλα τα ζώα, και μπορεί να τ'ς ξέρει κανένα».

Το πωρνό εφώναξ' όλα τα ζώα, και κανένα δεν τ'ς ήξερε. Εκίν'σε πάλι την άλλη μέρα για να βρει τις ίλινες μπίλινες, κι ύστερ' από πέντε χρόνια πήγε στην άλλη του την αδερφή. Κι έκατσε πάλι στο πεζούλ', κι ήρθε η δούλα να πάρει νερό, και τ'ς εχάλεψε να του δώκει ολίγο νερό με το μαστραπά να πιει και, σαν έπιε, έρ'ξε το δαχτυλίδι του μέσα στο μαστραπά. Και σαν είδ' η αδερφή του το δαχτυλίδι, κατάλαβε πως είναι του αδερφού της κι έστειλε και τον φώναξαν μέσα. Κι αφού πήγε μέσα, αγκαλιάστ'καν και φιλήθ'καν, και τον ρώτησ' η αδερφή του: «Πώς ήρθες;» Κι αφού της διηγήθ'κε όλα τα πάθια του, ήκουσαν το καπλάν' οπού έρχονταν. Και τον εχτύπησ' ένα φούσκο και τον έκανε φαρεσιά, για να μη τον φάει το καπλάν'.

Σαν εμπήκε μέσα το καπλάν', «βασιλικό αίμα μυρίζει» λέει. «Βασιλικές στράτες περβατείς», του είπ' η γυναίκα του, «βασιλικό αίμα σου μυρίζει. Αν έρχονταν ο μεγάλος μου ο αδερφός, τι θα τον έκανες;» «Θα τον εξέσκιζα», τ'ς είπε. «Αν έρχονταν ο μεσιός;» «Θα τον έκανα λιανά κομμάτια». «Αν έρχονταν ο μικρότερος;» «Θα τον είχα αδερφό». «Ήρθε», του λέει, «κι εσκιάχτ'κα μη τον φας και τον έκρυψα». Τον εχτύπησε πάλι ένα φούσκο και τον έκανε άθρωπο. Τότες το καπλάν' τον αγκάλιασε, τον εφίλ'σε και τον ρώτησε: «γιατί ήρθες;» Του είπ' αν ήξερε τις ίλινες τις μπίλινες. «Εγώ δεν τις ξέρω», του είπε. «Αύριο να φωνάξω όλα τα ζώα, και μπορεί να τες ξέρει κανένα». Το πωρνό τα εφώναξε, και κανένα δεν τ'ς ήξερε.

Την άλλη τη μέρα κίν'σε και πήγε πάλι στην άλλη του την αδερφή, που ήταν άλλα πέντε χρόνια μακρυά. Και πάλι πήγε κι έκατσε στο πεζούλ' της αδερφής του, και βήκε η δούλα να πάρει νερό και τ'ς εχάλεψε να πιει, και μέσα στο μαστραπά έρ'ξε το δαχτυλίδι του. Σαν είδ' η βασ'λοπούλα το δαχτυλίδι, εκατάλαβε πως ήρθ' ο αδερφός της κι έστειλε τη δούλα να φωνάξει να μπει μέσα. Κι αφού μπήκε μέσα, αγκαλιάστ'καν, εφιλήθ'καν, και τον ρώτησε: «Γιατί ήρθες;» Και της μολόγησε τα πάθια του. Τότες ήρθε κι ο αϊτός και τον ρώτησε γιατί ήρθε. Και του είπε, και τον ρώτησε αν ξέρει τις ίλινες τις μπίλινες. «Εγώ δεν τις ξέρω», είπε, «μόν' αύριο να συνάξω όλα τα πετούμενα, κι ίσως κανένα τες ξέρει».

Το πωρνό συνάχτ'καν όλα τα πετούμενα, και τα ρώτησ' ο αϊτός αν ξέρουν τις ίλινες τις μπίλινες. «Εμείς δεν τις ξέρομε», είπαν, «μόν' λείπει μια κουτσογεράκινα κι ίσως αυτή θα τες ξέρει». Ήρθε κι η κουτσογεράκινα και τ'ς ήξερε. Τότες τα'ς είπε ο αϊτός: «Να πας τούτον τον άνθρωπο στις

Σελ. 471
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/472.gif&w=600&h=915

ίλινες τις μπίλινες». «Τον πάνω», είπ' η κουτσογεράκινα. Κι αφού εζύγωσαν στις ίλινες τις μπίλινες, ετρύπησαν τα σιδερένια παπούτσια. Πήγε στις ίλινες τις μπίλινες κι ηύρε τη γυναίκα του, οπού ήταν με άλλες εξωτ'κές, και την πήρε στο βασίλειο του και την εστεφανώθ'κε.

J. Ρίο, Νεοελληνικά παραμύθια. Contes populaires grecs, Κοπεγχάγη 1879, σ. 40-43. Νεγάδες Ηπείρου.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Ο γάμος των τριών κοριτσιών

α: Ένας βασιλιάς έχει' α1: τρεις γιους και τρεις κόρες' α2: άλλο.

β: Ο πατέρας πεθαίνοντας αφήνει παραγγελία στους γιους του' β1: να παντρέψουν τις αδελφές τους με τους πρώτους υποψήφιους που θα τις ζητήσουν' β2: να παντρέψουν πρώτα τις αδερφές του και μετά να παντρευτούν κι αυτοί' β3: άλλο

γ: Έρχονται διαδοχικά και ζητούν τις κόρες του βασιλιά σε γάμο' γ1: ζώα' γ2: ένα λιοντάρι' γ3: ένα καπλάνι (τίγρης)' γ4: ένας αετός' γ5: ένας λύκος' γ6: μια αρκούδα' γ7: άλλο.

δ: Οι υποψήφιοι γαμπροί είναι ανθρώπινα όντα' δ1: με ταπεινή εξωτερική εμφάνιση' δ2: ή (και) κάποια αναπηρία' δ3: ένας γέρος' δ4: ζητιάνος' δ5: φτωχός' δ6: κουτσός' δ7: στραβός' δ8: με ένα μάτι" δ9: κουλός' δ 10: έρχονται προξενιά από την ξενιτιά' δ 11 : άλλο.

ε: Ενώ τα δύο μεγαλύτερα αδέρφια, παραβαίνοντας την εντολή του πατέρα τους, διώχνουν τους υποψήφιους γαμπρούς (ή παντρεύονται πρώτα), ο μικρότερος δίνει τις αδερφές του στους υποψήφιους γαμπρούς' ε1: άλλο.

στ: Οι υποψήφιοι γαμπροί κρύβουν (αποκαλύπτουν στη συνέχεια) ένα θαυμαστό εαυτό' στί: είναι δράκοι' στ2: ουράνια σώματα (ήλιος, φεγγάρι, αυγερινός)' στ3: βασιλείς' στ4: της γης' στ5: της θάλασσας' στό: των ανέμων" στ7: των ζώων' στ8: των αρκούδων' στ9: των λύκων' στ10: των πουλιών' στί 1 : άλλο.

Αρχή όπως στον AT 312, Ο αδερφός, που σώζει την αδερφή του από το δράκο. Οι μαγικοί γαμπροί απάγουν τα τρία κορίτσια.

Σελ. 472
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/473.gif&w=600&h=915

IIA. Ο μικρότερος γιος αναζητά νύφη (την Πεντάμορφη ή κάποια άλλη κοπέλα, πιθανοί συμφυρμοί με τον ΑΤ 408, 400, 300, 301 Α, 313, 554 κ.ά.)

IIB. Ο μικρότερος αδελφός εξασφαλίζει μια νύφη (συμφυρμός με τον ΑΤ 304, Ο κυνηγός) αλλά, στη συνέχεια του, την απάγει κάποιο υπερφυσικό ον και αυτός την αναζητά (πιθανοί συμφυρμοί με τον ΑΤ 302 και 302Α*).

III. Οι τρεις μαγικοί γαμπροί βοηθούν τον μικρότερο αδελφό στην αναζήτηση του.

α: Τα δύο μεγαλύτερα αδέρφια φτάνουν διαδοχικά στα σπίτια των τριών μαγικών γαμπρών και συναντούν τις αδελφές τους, που τους κρύβουν. Στη συνέχεια ρωτούν τους άντρες τους πώς θα τους υποδέχονταν, αν εμφανίζονταν και εκείνοι είναι εχθρικοί απέναντι τους. Ετσι τα δύο μεγαλύτερα αδέρφια φεύγουν και σκοτώνονται στο δρόμο.

β: Ο μικρότερος αδελφός φτάνει διαδοχικά στα μέρη που κατοικούν η κάθε μια από τις παντρεμένες αδελφές του' β1: σε ένα παλάτι' β2: πύργο' β3: σε ένα δάσος' β4: στην ερημιά' β5: αφού έχει περπατήσει για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα' β6: ξεκουράζεται δίπλα σε μια βρύση' β7: ένα πηγάδι.

γ: Αναγνωρίζεται διαδοχικά με τις αδελφές του' γ1: με τη μεσολάβηση της υπηρέτριας, που έρχεται να πάρει νερό και ειδοποιεί την κυρά της για την άφιξη του νέου' γ2: παρατηρώντας την ομοιότητα τους' γ3: από το δαχτυλίδι που ο νέος ρίχνει μέσα στο κανάτι.

δ: Οι παντρεμένες αδελφές πληροφορούν το νέο για τη μαγική (θαυμαστή) φύση των συζύγων τους' δ1: και για να μην τον φάνε οι γαμπροί, τον μεταμορφώνουν σε κάποιο αντικείμενο' δ2: ή φρούτο' δ3: με ένα χαστούκι, που του δίνουν' δ4: τον κρύβουν.

ε: Κατά την άφιξή τους οι μαγικοί σύζυγοι (ή τα ζώα γαμπροί) ε1: μυρίζουν ανθρώπινο κρέας (βασιλικό αίμα)' ε2: απαντούν στις γυναίκες τους ότι αν έρχονταν τα μεγαλύτερα αδέλφια, θα φέρονταν εχθρικά, αν ερχόταν ο μικρότερος, θα φέρονταν φιλικά' ε3: οι αδελφές φανερώνουν το νέο' ε4: αφού βάζουν πρώτα τους συζύγους τους να ορκιστούν ότι δε θα τον πειράξουν.

στ: Ο νέος ζητά τη βοήθεια των μαγικών γαμπρών για να ξαναβρεί τη γυναίκα του (ή για να βρει την Πεντάμορφη, την κόρη που αναζητά)' στί: οι δύο πρώτοι δεν μπορούν να βοηθήσουν' στ2: συνάζουν όλα τα πλάσματα που διατάζουν αλλά ούτε και αυτά μπορούν να βοηθήσουν' στ3: ο τρίτος γαμπρός τον βοηθάει' στ4: του λέει πού βρίσκεται η γυναίκα του (ή η Πεντάμορφη) ' στ5: του δίνει οδηγίες (τον συμβουλεύει) στό: καλεί όλα τα πλάσματα που διατάζει, για να τα ρωτήσει' στ7: μόνο ένα πλάσμα ξέρει' στ8: ένα γέρικο (κουτσό) πτηνό' στ9: που φτάνει αργοπορημένο' στ10: και αναλαμβάνει να μεταφέρει το νέο στο μαγικό τόπο.

Σελ. 473
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/474.gif&w=600&h=915

ζ: Οι μαγικοί γαμπροί βοηθούν το νέο με άλλους τρόπους" ζ1: του δίνουν τρίχες (φτερά) τους" ζ2: με τα οποία θα τους καλέσει, όταν τους χρειαστεί' ζ3: κάποιο μαγικό αντικείμενο.

Συνέχεια με βάση τους συμφυρμούς του παραμυθιού με άλλους παραμυθιακούς τύπους.

IV. Η σωτηρία του μικρότερου αδερφού

ζ: Ο νέος σκοτώνεται από τον αντίπαλο του αλλά τον ανασταίνουν οι μαγικοί γαμπροί' ζ1: που έχουν ειδοποιηθεί' ζ2: από τα σημάδια ζωής και θανάτου, που τους έχει αφήσει ο νέος.

Συνέχεια με βάση τους συμφυρμούς του παραμυθιού με άλλους παραμυθιακούς τύπους.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 1266, 9-11, Ιωάννινα, «Η Εξοθιά».

2. ΛΑ 1432, 359-367, Θεσπρωτία.

3. ΛΑ 3018, 133-140, Καπέσοβο Ζαγορίου, «Ο βασιλιάς και τα παιδιά του». Ι: α, α1, β, β3 (να παντρέψουν τις αδελφές τους), δ11, ε. Η συνέχεια όπως AT 304, βλ. παρ. αρ. 4. III: β, β6, γ, γ1 (πεθερά), γ2, δ1 (σκούπα, τραπέζι, φαρασιά), δ3, ε, ε1, ε2, ε3, στ, στ5 (τον συμβουλεύουν ο 2ος και ο 3ος γαμπρός). Συνέχεια όπως *667Α. IV: ζ, ζ1, ζ2 (σαΐτα στο ταβάνι).

4. ΛΦ 1207, 1-6, Τετρακώμη Άρτας, «Το βασιλόπουλο και τα καπλάνια». I: α, α2 (τρεις γιοι και μια κόρη), β, β2, δ, στ (φτερωτό καπλάνι), ε1 (οι δυο μεγαλύτεροι αδελφοί τη δίνουν παρά την αντίθετη γνώμη του μικρότερου). II: Τα τρία αδέρφια αναζητούν την Πεντάμορφη που βάζει ερωτήματα. III: β, γ, δ, δ4, ε3, στ (στον ένα γαμπρό του, το καπλάνι), στί (το γέρικο καπλάνι), ζ (το ζώο-γαμπρός τον βοηθά να βρει το αθάνατο χορτάρι για να πεθάνει το δράκο που φυλάει την Πεντάμορφη). Στο τέλος ο ήρωας σκοτώνει και τα καπλάνια και την Πεντάμορφη.

5. Pio, 40- 43, Νεγάδες, «Το λιοντάρι, το καπλάνι κι ο αϊτός». Ι: α, α1, β, β2, γ, γ2, γ3, γ4, ε. IIA: ο μικρότερος αδελφός αναζητά την ξωτική στις ίλινες, τις μπίλινες, τις αλαμλακούσιες, τα μαρμαρένια τα βουνά, τους

Σελ. 474
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/475.gif&w=600&h=915

κρυσταλλένιους κάμπους. III: β, β5, γ, γ3, δ1 (σκούπα, φαρεσιά), S3, ε, ε1, ε2, ε3, στ, στ1, στ2, στ3, στ6, στ7, στ8 (κουτσογερακίνα), στ9, στ10. Βρίσκει την ξωτική και την παντρεύεται.

ΘΡΑΚΗ

6. Μέγας, Παραμύθια Α', 156-163 , Αίνος, «Της γης ο αφαλός». I: α, α1, β, β1, δ, δ6, δ8, (δ4), ε, στ1. IIA: το μικρό βασιλόπουλο αναζητά την Όμορφη του Κόσμου, που χτίζει πύργο με κεφάλια. Ο πατέρας της τον κλείνει σε δωμάτιο κάτω από τη γη για να βρει τι σημάδια έχει της γης ο αφαλός. III: β, β2, β6, γ, γ1, δ, δ4, ε, ε1, ε2, ε3, στ, στ1, στ3, στ6, στ7 (αετός), στ9. Ο νέος λέει στην Όμορφη τι βρίσκεται στης γης τον αφαλό, κερδίζει το στοίχημα και την παντρεύεται.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

7. ΛΑ 2763, 381-403, Σιτοχώρι Σερρών. Το παραμύθι ανήκει στον ΑΤ 304, βλ. παρ. αρ. 20. Παρεμβάλλεται ο ΑΤ 552: Ι: α, α1, β, β1, γ, γ2, γ3, γ7 (Καρταλάς), ε. Συνέχεια όπως ΑΤ 304. III: β, β1, γ, δ1 (σκούπα), ε, ε2, ε3, ε4, στ, στ1, στ2, στ3, στ6, στ7, στ8 (αετός), στ10.

8. ΛΦ 315, 1-12, Καστοριά. I: α, α1, β, β1, γ, γ5, γ6, (γ4), ε, στ3, στ9, (στ8). II: αρπαγή. III: β, β4, β7, γ, δ1 (σκούπα, μπάλα), δ2 (πορτοκάλι), ε, ε1, ε2, ε3, στ, στ1, στ2, στ3, στ4. IV: ζ.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου 9. Κανελλάκης, Χίος.

10. Buchon, 267-273, Χίος, «Le dracophege». Ενωμένο με ΑΤ 304. I: α2 (τρεις γιους και δύο κόρες), β1, δ, δ1, δ2, ε1 (ο μικρότερος αδελφός πείθει τους δύο μεγαλύτερους να τηρήσουν την εντολή του πατέρα), στ, στ3, στ10, στ7. (Η συν. όπως ΑΤ 304, βλ. παρ. αρ. 23). III: β, β2, β5, β6, γ, γ1, δ, στ, στ3 (ο πρώτος γαμπρός), στ6, στ8, στ10. IV: ζ. Ο νέος φτάνει στο σπίτι του δεύτερου γαμπρού (βασιλιάς των ζώων) και αυτός τον συμβουλεύει να βρει το άλογο που είναι γρηγορότερο από το άλογο του απαγωγέα της γυναίκας του. Η συνέχεια όπως ΑΤ 304, βλ. παρ. αρ. 23.

Σελ. 475
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/476.gif&w=600&h=915

β. Δωδεκάνησα

11. Dawkins, 45 Stories, 157- 172, αρ. 12, Ασφεντιού Κω, «Ο Αθθοπούττης». 7: α, α1, β, β1, δ, δ3, δ6, δ7, δ9, ε, στ1. IIA. III: α, β, β2, γ, δ4, ε, ε1, ε2, ε3, ε4, στ, ζ1, ζ3 (μαγική βέργα). Ο ήρωας στη διαδρομή σκουπίζει τη σκάλα, βάζει τα κόκαλα στο λιοντάρι και τα άχυρα στο γάιδαρο, αλλάζει το βρώμικο νερό ενός πουλιού και κοιμίζει τις δούλες με τη μαγική βέργα, έτσι φτάνει στο δωμάτιο της Πεντάμορφης και την παντρεύεται.

γ. Εύβοια - Σποράδες

12. ΛΑ 579 (ΣΠ 52), 24-37, Πλατανιστός Καρυστίας, άτιτλο. Το βασιλόπουλο ξεκινά να βρει την Ξανθομαλλούσα. Βοηθοί του οι τρεις γαμπροί: βασιλείς, ο ένας στους λύκους, ο άλλος στα λιοντάρια, ο άλλος στα πουλιά. Στο μυρμηγκονήσι ταΐζει τα μυρμήγκια σιτάρι, σε άλλο νησί τα πουλιά με κεχρί: αυτά τον φτύνουν στο στόμα κι έτσι μπορεί να γίνεται όταν θέλει μυρμήγκι ή πουλί. Χώνεται στην κάμαρα της Ξανθομαλλούσας και αυτή τον βοηθά να πετύχει τα ζητήματα του πατέρα της, που χτίζει πύργο με τα κεφάλια των νέων που τη ζητούν.

δ. Κρήτη

13. Kretschmer, NM, 77, αρ. 26, Κρήτη, άτιτλο.

14. Λιουδάκη, Γιαγιά, 113-122, «Η Χρυσομαλλούσα». 7: δ 11 (τρεις άγνωστοι άντρες), στ3, στ7 (των αετών, των αλόγων και των λιονταριών). IIA: αναζήτηση της Χρυσομαλλούσας. III: στ, στ6 (ο πρώτος γαμπρός), στ7 (αετός), στ9, ζ, ζ1, ζ2. Ο ήρωας με τη βοήθεια της Χρυσομαλλούσας και των ζώων - γαμπρών εκτελεί τα στοιχήματα που του βάζει ο πατέρας της.

ε. Κυκλάδες

15. ΛΑ 304, 6, Απείρανθος Νάξου, «Ο βασιλιάς που χει τρεις γιους και τρεις θυγατέρες ή ο Δρακοιωάννης». Ενωμένο με τον AT 304, βλ. παρ. αρ. 28.

16. ΛΑ 1394, 25-61, Τήνος, «Το τριπόδ'». Ενωμένο με AT 302, βλ. παρ. αρ. 42.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

17. ΛΑ 577 (ΣΠ 50), 1-6, Πάλη Κεφαλληνίας, «Παραμύθι της βασιλοπούλας του Πεκίνου». Οι βασιλοπούλες ρίχνουν το μήλο, των μεγαλύτερων πέ-

Σελ. 476
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/477.gif&w=600&h=915

πέφτει σε δύο δράκους, της μικρότερης σε έναν αετό. Ο μικρότερος αδερφός φτάνοντας στου κουνιάδου του του αετού μαθαίνει από μια κουτσή πάπια που βρίσκονται οι μεγαλύτεροι αδερφοί του: στης βασιλοπούλας του Πεκίνου. Συνέχεια όπως στον *852Α.

18. ΛΦ 1780, 1-12, Κατούνα Λευκάδας, «Η Πεντάμορφη». I: α, α1, β, β1, δ, ε1 (συμφωνούν και οι τρεις), στ3, στ10, στ11 (φιδιών, ψαριών). II: Ο μικρότερος αδερφός αναζητά την Πεντάμορφη του Κόσμου. III: β, β3, γ, δ4, ε, ε1, ε3, ε4, στ, στ1, στ2, στ3, στ5. Συνέχεια όπως στον ΑΤ 300, βλ. παρ. αρ. 88.

19. Λαογραφία ΙΑ', 1934-1937, 439-441, Καταστάρι Ζακύνθου, «Τση κιτρίας η θεγατέρα». Αρχή όπως ΑΤ 408 (βλ. τόμος.3, τεύχ. 2, σ. 621). Ο νέος δέχεται βοήθεια από τις τρεις αδελφές του, τη βασίλισσα των πουλιών, τη βασίλισσα των δράκων και τη βασίλισσα του Κουτσοπάπουζα. I: στ1. III: β, γ, γ3, ε, ε1, ε3, στ, στ3, στ4, στ5.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

20. ΛΑ 533 (ΣΠ 6), 7-11, Κορινθία. I: γ, δ6, δ7, δ9, ε, στ, στ2. IIA. III: στ, στ1, στ3. Συνέχεια όπως στο ΑΤ 408, βλ. παρ. αρ. 45.

21. ΛΑ 541 (ΣΠ 14), 9-17, Κορινθία. I: γ (ένας γαμπρός), δ6, στ2 (ήλιος). Ο νέος στέλνεται στους φίλους του μαγικού γαμπρού, το φεγγάρι και την Αυγή. Η Αυγή βρίσκει την Πεντάμορφη. Συνέχεια με μοτίβα από το 313C και 403Β.

22. ΛΑ 571 (ΣΠ 44), 174-180, Κυπαρισσία. I: ε1 (το βασιλόπουλο πείθει τους γονείς του να δώσουν τις αδελφές του), στ, στ2. Συνέχεια όπως στο ΑΤ 408, βλ. παρ. αρ. 46.

23. ΛΑ 1167, 70-73, Μεσσηνία.

24. ΛΑ 1186, 43-45, Πύργος Ηλείας, «Χρυσαφένια, Κρυσταλένια, Διαμαντένια». Αρχή όπως ΑΤ 312: αράπηδες σηκώνουν δυνατό άνεμο και αρπάζουν τις τρεις κόρες του βασιλιά. IIA: αναζήτηση της Πεντάμορφης από το μικρότερο γιο. III: β, β1, β6, γ (μόνο με την τρίτη αδερφή), γ3. Συνέχεια όπως ΑΤ 554.

25. ΛΑ 1186, 183-184, Ηλεία, «Στις ήλινες, στις μπίλινες, στις σαλαμαλακούσες, στα κρυσταλλένια τα βουνά, στους κρυσταλλένιους κάμπους».

26. ΛΑ 1281, 153-157, Κυπαρισσία, «Ο βασιλεύς και τα τρία παιδιά του και με τας τρεις θυγατέρες». I: α, α1, β, β1, γ, γ2, γ3, γ4, ε, στ3, στ7. IIA: αναζήτηση της κόρης που θα βρει στα βουνά, στους κάμπους, στις ρεματιές. III: β, στ, στ1, στ3, στ6, στ8 (αετός), στ10. Τη βρίσκει και γυρίζουν μαζί.

Σελ. 477
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/478.gif&w=600&h=915

27. ΛΑ 2934, 49-52, Μεσσηνία, «Το παραμύθι της βασιλοπούλας». Ενωμένο με AT 304, βλ. παρ. αρ. 36.

28. ΛΑ 2934, 232-233, Μεσσηνία, «Χρυσομαλλούσα».

29. ΛΦ 555, 1-6, Ολυμπία, «Η πόλις Ταβιθά». I: α, α1, β, β1, δ, δ5, ε, στ, στ3 (των θηρίων), στ6, στ10. II: III: β, β1, γ, γ3, δ, δ2 (πορτοκάλι), ε, ε1, ε2, ε3, στ, στ1, στ2, στ3, στ6, στ7, στ8 (κοκκινολαίμης), στ9, στ10. Φτάνουν στην πόλη όπου ένας γίγαντας με ξίφος έχει μαρμαρώσει όλους τους ανθρώπους. Με τη βοήθεια της γριάς υπηρέτριας, ο ήρωας του αρπάζει το ξίφος, τον μαρμαρώνει και ελευθερώνει τ' αδέλφια του.

30. ΛΦ 805, 13-16, Γύθειο, «Πατροκυτρολεμονιού». Ι: α, α1, β, β1, δ, δ6, δ9, δ11 (κοντός), ε, στ, στ2. II: Αναζήτηση νύφης. III: β, β1, γ, δ, δ1 (η μικρότερη αδερφή τον μεταμορφώνει σε καρφίτσα στο πέτο της), δ3, ε, ε1, ε2 (τον ρωτάει μόνο για το μικρότερο αδερφό), ε3, στ. Συνέχεια όπως στον AT 408, βλ. παρ. αρ. 56.

31. ΛΦ 878, 1-11, Πεταλίδι Μεσσηνίας, «Το κάδρο της Γλυκομηλιάς». Ι: α, α1, β, β1, δ, δ6, δ7, δ9, ε, στ, στ2. II: Αναζήτηση της Πεντάμορφης (η φωτογραφία της στο απαγορευμένο δωμάτιο). III: β, β1, β5, γ, δ, δ1 (βάζο, σκούπα, λάμπα), δ3, ε, ε1, ε2, ε3, στ, στ1, στ3, στ6, στ7 (μικρό αστεράκι), στ9. Συνέχεια όπως στον AT 408, βλ. παρ. αρ. 57.

32. ΛΦ 1548, 7-9, Ασωπός Λακωνίας, «Το βασιλόπουλο και η Πεντάμορφη». Ι: α, α2 (τρεις γιους και μια κόρη), β, β1, δ2, ε1 (οι δυο μεγαλύτεροι αδελφοί, θέλουν να τη δώσουν, ο μικρότερος δεν θέλει αλλά τελικά πείθεται να τη δώσει), στ, στ2. III: β, β7, γ, δ4, ε3. Συνέχεια όπως το AT 408, βλ. παρ. αρ. 62.

33. ΛΦ 1620, 35-42, Καλύβια Ήλιδας, «Το τίτιρι που κελαδεί σ' ανατολή και δύση». Αρχή όπως στον AT 312. III: β (πηγαίνει μόνο στο μέρος της μεγαλύτερης αδερφής), β5, β6, γ, γ3, δ2 (πορτοκάλι), δ3, ε, ε1, ε3, ε4, στ, στ5 (τον συμβουλεύει ο πρώτος αδερφός). Συνέχεια όπως στον AT 554.

34. Ταρσούλη, 116-120, Άγιος Πέτρος Κυνουρίας, «Ο Λάμιος κι ο Νέραιδος». Λάμιος και Νέραιδος, δράκοι ανθρωποφάγοι, βοηθούν τον βασιλιά να βρει τη βασίλισσα, που ο πειρασμός την άρπαξε, όταν αυτή άνοιξε την 41η κάμαρα. Σύναξη όλων των πουλιών και μαμουνιών, μια γουστερίτσα δείχνει τον πύργο του πειρασμού. Η συνέχεια όπως AT 313.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

35. ΛΑ 531 (ΣΠ 4), 1-27, Γρανίτσα Ευρυτανίας. Ι: γ, γ2, γ4, δ11 (δράκος). IIB: (304). IV: ζ.

Σελ. 478
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/479.gif&w=600&h=915

36. ΛΑ 1254, 51-53, Λεπιανά Ευρυτανίας, «Πως ένας βασιλιάς είχε τρία παιδιά και τρία κορίτσια». I: α, α1, β, β1, δ, δ6, δ7, δ9, ε1 (τις δίνουν), στ1. Τα δύο μεγαλύτερα αδέλφια ξεκινούν διαδοχικά για να βρουν τις αδερφές τους. Φτάνουν στον τόπο μιας βασιλοπούλας που βάζει ερώτημα: τι νέα από τη Χρυσούπολη. Μην ξέροντας να απαντήσουν τους σκοτώνει. Ο μικρότερος ξεκινά να βρει αυτή την πόλη. III: β, δ4, ε, ε3, ε4, στ3, στ6, ζ, ζ3. Ο ήρωας σκοτώνει το δράκο που φύλαγε τη Χρυσούπολη και φέρνει τα νέα στη βασιλοπούλα.

37. ΛΦ 220, 1-5, Δεσφίνα, «Οι σαράντα αράπηδες». I: α, α2 (τρία κορίτσια και ένα αγόρι), β, β1, δ, δ3, δ6, δ7, δ9, ε1 (παρά την αντίδραση των κοριτσιών, ο αδερφός τις δίνει), στ, στ2. II: Αναζήτηση των τριών λεμονιών. III: β, β5, γ, γ3 (από το δαχτυλίδι που η κόρη φορά). Συνέχεια όπως στον ΑΤ 408, βλ. παρ. αρ. 67.

38. ΛΦ 1129, 9-11, Πόρος Τροιζηνίας, «Η Πεντάμορφη». I: α, α1, β, β1, δ, δ4, ε, στ, στ2. II: Ο μικρότερος γιος αναζητά την Πεντάμορφη. III: β, β1, γ, δ, δ4, ε, ε1, ε2, ε3, στ, στ1, στ3, στ4. Συνέχεια όπως ΑΤ 408, βλ. παρ. αρ. 69.

39. ΛΦ 1634, 28-37, Μεσολόγγι, «Έρημη πολιτεία». I: α, α1, β, β1, δ, δ4 (τρεις), ε, στ, στ1 (διατάζουν τους δαιμόνους). II: Ο μικρότερος αδερφός αναζητά την έρημη πολιτεία, για να ελευθερώσει τα αδέρφια του από την ελαφίνα - πεντάμορφη λάμια, που τους έχει κλεισμένους σε μπουντρούμι. III: β, β2, β6, γ, γ1, δ, δ1 (γλάστρα, σάρωμα), δ2 (μήλο), δ3, ε, ε1, ε2, ε3, ε4, στ, στ1, στ2, στ3, στ6, στ8, στ9, στ10.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

40. ΛΦ 244, 1-6, Μαρμαράς Κωνσταντινουπόλεως, «Το αθάνατο νερό». I: α, α2 (τρεις κόρες και ένα γιο), δ, στ (δράκος, λιοντάρι, σταυραϊτός). II: αρπαγή. III: β (επισκέπτεται μόνο την πρώτη αδελφή), δ, δ1 (σκούπα), δ3, ε, ε1, ε4, στ, στ4 (ο πρώτος γαμπρός). IV: ζ.

β. Πόντος

41. ΛΑ 1035 (ΙΛ 394), 73-77, «Τα τρία βασιλόπουλα και οι τρεις γαμπροί».

42. ΛΑ 1035 (ΙΑ 394), 79-80, ΛΑ 552, 4, Κερασούντα, «Ο γαμπρόν άρκον». Σύμφωνα με την επιθυμία του πατέρα το κορίτσι του παίρνει τον πρώτο που παρουσιάστηκε στην πόρτα: μιαν αρκούδα. Γεννάει μισό αρκουδάκι -

Σελ. 479
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/480.gif&w=600&h=915

μισό άνθρωπο. Γυρνάει στο σπίτι της και η αρκούδα έρχεται να τη ζητήσει. Της λένε ότι θα την δώσουν αν ανέβει ένα δέντρο, πέφτει και σκοτώνεται (όπως στον 1240*).

43. Dawkins, MGF, 121-131, Σούρμενα, «The magic Brothers - in- law». I: α, α1, β1, β3 (ο ίδιος ο βασιλιάς τις δίνει), γ, στ3, στ8, στ9, στ10. [Η συνέχεια όπως AT 304 Ι: βl2 (να μην κυνηγήσουν στο βουνό). II: α, α1, α3, α4 (σε τρία διαδοχικά μέρη φίδια, το πρώτο με ένα κεφάλι, το δεύτερο με δύο, το τρίτο με τρία), α6, α7 (γέρο), α8 (τον πλακώνει με βράχο), α10, α11, α14, α15, α16. III: α, α1, α3, α5, α6, β, β5 (τερατώδες πουλί)]. III: στ, στ1, στ3, στ4, στ5. IV: ζ (τον ανασταίνει η αδερφή του). Η συνέχεια όπως AT 302, βλ. παρ. αρ. 72.

γ. Καππαδοκία

44. Dawkins, MG in AM, 355-357, αρ. 3, Ουλαγάτς, άτιτλο. Ι: α (ένας πατέρας), α1, β (στο μικρότερο γιο), β1, δ, δ11 (δερβίσης). Η συνέχεια όπως AT 304, βλ. παρ. αρ. 44.

45. Dawkins, MG in AM, 379-383, αρ. 11, Ουλαγάτς, άτιτλο. I: α, α1, β, β3 (στο μεγαλύτερο να γίνει βασιλιάς, στο μεσαίο να πουλήσει τα κορίτσια), γ, γ7 (dεβ), ε. Η συνέχεια όπως AT 302, βλ. παρ. αρ. 74.

ΚΥΠΡΟΣ

46. ΛΦ 300, 1-9, Τριμύθι Κύπρου, «Ο τζιουτζιές». I: α, α2 (δύο κόρες και τρεις γιους), β, β1, β2, ε, στ1, στ3, στ4, στ5. IIB. III: β, β5, β6, γ, γ1, γ2, δ1, δ3, ε, ε2, ε3, στ (τον βοηθούν και οι δύο γαμπροί), στ6, στ8 (αετός), στ9, στ10. IV: ζ. [Η συνέχεια όπως στον AT 302: IV: β4, γ4, γ6, δ2, δ3, δ4, δ5 (παξιμάδι), ε, ε2, ζ, ζ5].

47. ΛΦ 829 Β', 7-17, Ίννια Πάφου, «Τα τρία αδέλφια». I: α, α1, β, β1, δ, ε, στ, στ1, στ3, στ11 (λιονταριών, καπλανιών, κουκουφιάων). IIB (304, βλ. 3ος τόμος, τεύχ. α', σ. 138). III: β, β5, β6, γ, γ1, γ2, δ, δ1 (φροκάλι), ε, ε1, ε2, ε3, στ, στ1, στ2, στ3, στ6, στ7, στ8 (κουκουφιάος), στ9. Η φοράδα που βγαίνει μέσα από τη θάλασσα λέει στο γιο της να σκοτώσει το υπερφυσικό ον.

48. ΛΦ 1367, 1-11, Τριμύθι Λευκωσίας, «Ο τζιουτζιές». I: α2 (τρεις αδελφοί ορφανοί με τρεις αδελφές), δ10, ε1 (οι δύο μεγαλύτεροι δεν θέλουν να τις παντρέψουν, ο μικρότερος τις δίνει), στ, στ1 (διατάζουν τη γη, τη θάλασσα, τα πουλιά). IIB. III: β, β3, β6, γ, δ, δ1 (βελόνι), δ3, ε, ε1, ε2, ε3, στ, στ1, στ2, στ3, στ6. Η συνέχεια όπως AT 302, βλ. παρ. αρ. 75.

Σελ. 480
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 500-559
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 461
    

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 550Α AT: Only one Brother Grateful (Μόνον ένας ευγνώμων αδερφός)

    ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

    1. Dawkins, MG in AM, 523, Φάρασσα, άτιτλο.

    2. Κεσσίσογλου, 154, Ουλαγκάτς Καππαδοκίας, άτιτλο.

    3. Σταματιάδη, άτιτλο, 535.

    Δίνουμε εδώ μια περίληψη των τριών παραλλαγών που εντοπίζει ως ξεχωριστό τύπο ο Dawkins (ο Μέγας δεν τις συμπεριλαμάνει στα δελτία του), και που υιοθετείται από τους συντάκτες της διεθνούς κατάταξης ως αποσχίδα AT 550Α του προηγούμενου τύπου, που εξετάσαμε:

    Τρία βασιλόπουλα φτώχυναν και ξεκίνησαν να πάνε να βρουν την τύχη τους. Συνάντησαν και οι τρεις έναν γέρο, που, ως μαγικός βοηθός, τους έδωσε ό,τι του ζήτησαν. Στον πρώτο έδωσε ένα κοπάδι πρόβατα, μεταμορφώνοντας τα κοράκια που περνούσαν σε αρνιά. Του ζήτησε όμως, ως αντάλλαγμα, να δίνει γάλα και τυρί στους φτωχούς, που θα περάσουν από το δρόμο του.

    Στον δεύτερο γιο, έδωσε ένα ελαιοτριβείο κι ελιές, αλλάζοντας μια πηγή νερού, που είχε γύρω-γύρω δέντρα. Του ζήτησε ως αντάλλαγμα να δίνει λάδι στους φτωχούς. Όσο για τον μικρότερο, που δεν ήθελε τίποτα, τον πήρε μαζί του ως σύντροφο στα ταξίδια του. Κατάφερε να τον παντρέψει με μια κοπέλα όμορφη και πλούσια. Φεύγοντας, του ζήτησε να είναι φιλεύσπλαχνος. Στη συνέχεια ο γέρος, μεταμφιεσμένος, επισκέφθηκε τα δυο αδέρφια ζητώντας ελεημοσύνη και τον έδιωξαν άσπλαχνα. Τότε κι εκείνος τους πήρε πίσω τα δώρα τους, τα πρόβατα ξανάγιναν κοράκια και το λάδι νερό. Τέλος πέρασε κι από το σπίτι του μικρότερου, παριστάνοντας το λεπρό και ζητώντας βοήθεια. Εκείνος θυσίασε το μοναδικό του παιδί για να τον γιατρέψει με το αίμα του (πβ. AT 516, Ο πιστός σύντροφος).

    Το παιδί βρέθηκε στο φούρνο χαμογελαστό και ζωντανό κι ο μικρότερος γιος ευλογημένος και πλούσιος, ενώ ο γέρος είχε εξαφανισθεί.