Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 500-559
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:41
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2004
 
Σελίδες:511
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τέταρτο κατά σειράν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. εδώ τα δημοσιεύματα αρ. 21, 26, 34). Ο Κατάλογος των Ελληνικών Παραμυθιών αποτελεί μια σύγχρονη επεξεργασία της πρώτης ανέκδοτης και πολύτιμης καταλογογράφησης του ελληνικού παραμυθιού από τον Γεώργιο Α. Μέγα. Ο εθνικός αυτός Κατάλογος, έρχεται να προσθέσει μια νέα όψη των πραγμάτων, ίσως και να απειλήσει τη στατική αντίληψη της κατάταξης. Συχνά οι τοπικές αφηγήσεις περιγράφονται με τον όρο «αποκλίσεις» σε σχέση με την περιγραφή του κάθε παραμυθιακού τύπου στον Διεθνή Κατάλογο. Ωστόσο, το σύγχρονο ενδιαφέρον μπορεί να είναι πολύ πιο δυναμικό: το αντικείμενο της έρευνας είναι η μελέτη των ασυνείδητων μηχανισμών, που υποβαστάζουν τους μετασχηματισμούς των παραμυθιών, καθώς αυτά κυκλοφορούν από γλώσσα σε γλώσσα, από περιοχή σε περιοχή. Οι μετασχηματισμοί δεν συμβαίνουν ερήμην των δρώντων προσώπων, που είναι οι χρήστες των παραμυθιών, αυτών που διηγούνται κι αυτών που ακούνε. Οι χρήστες είναι βεβαίως φορείς ενός πολιτισμού. Τα παραμύθια γίνονται αντιληπτά μέσα από δεδομένους μυθικούς και συμβολικούς κώδικες και, προκειμένου να επιχωριάσουν, υποβάλλονται αναλόγως σε ασυνείδητους μετασχηματισμούς σε διάφορα επίπεδα της δομής τους.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 11.9 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 473-492 από: 514
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/473.gif&w=600&h=915

IIA. Ο μικρότερος γιος αναζητά νύφη (την Πεντάμορφη ή κάποια άλλη κοπέλα, πιθανοί συμφυρμοί με τον ΑΤ 408, 400, 300, 301 Α, 313, 554 κ.ά.)

IIB. Ο μικρότερος αδελφός εξασφαλίζει μια νύφη (συμφυρμός με τον ΑΤ 304, Ο κυνηγός) αλλά, στη συνέχεια του, την απάγει κάποιο υπερφυσικό ον και αυτός την αναζητά (πιθανοί συμφυρμοί με τον ΑΤ 302 και 302Α*).

III. Οι τρεις μαγικοί γαμπροί βοηθούν τον μικρότερο αδελφό στην αναζήτηση του.

α: Τα δύο μεγαλύτερα αδέρφια φτάνουν διαδοχικά στα σπίτια των τριών μαγικών γαμπρών και συναντούν τις αδελφές τους, που τους κρύβουν. Στη συνέχεια ρωτούν τους άντρες τους πώς θα τους υποδέχονταν, αν εμφανίζονταν και εκείνοι είναι εχθρικοί απέναντι τους. Ετσι τα δύο μεγαλύτερα αδέρφια φεύγουν και σκοτώνονται στο δρόμο.

β: Ο μικρότερος αδελφός φτάνει διαδοχικά στα μέρη που κατοικούν η κάθε μια από τις παντρεμένες αδελφές του' β1: σε ένα παλάτι' β2: πύργο' β3: σε ένα δάσος' β4: στην ερημιά' β5: αφού έχει περπατήσει για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα' β6: ξεκουράζεται δίπλα σε μια βρύση' β7: ένα πηγάδι.

γ: Αναγνωρίζεται διαδοχικά με τις αδελφές του' γ1: με τη μεσολάβηση της υπηρέτριας, που έρχεται να πάρει νερό και ειδοποιεί την κυρά της για την άφιξη του νέου' γ2: παρατηρώντας την ομοιότητα τους' γ3: από το δαχτυλίδι που ο νέος ρίχνει μέσα στο κανάτι.

δ: Οι παντρεμένες αδελφές πληροφορούν το νέο για τη μαγική (θαυμαστή) φύση των συζύγων τους' δ1: και για να μην τον φάνε οι γαμπροί, τον μεταμορφώνουν σε κάποιο αντικείμενο' δ2: ή φρούτο' δ3: με ένα χαστούκι, που του δίνουν' δ4: τον κρύβουν.

ε: Κατά την άφιξή τους οι μαγικοί σύζυγοι (ή τα ζώα γαμπροί) ε1: μυρίζουν ανθρώπινο κρέας (βασιλικό αίμα)' ε2: απαντούν στις γυναίκες τους ότι αν έρχονταν τα μεγαλύτερα αδέλφια, θα φέρονταν εχθρικά, αν ερχόταν ο μικρότερος, θα φέρονταν φιλικά' ε3: οι αδελφές φανερώνουν το νέο' ε4: αφού βάζουν πρώτα τους συζύγους τους να ορκιστούν ότι δε θα τον πειράξουν.

στ: Ο νέος ζητά τη βοήθεια των μαγικών γαμπρών για να ξαναβρεί τη γυναίκα του (ή για να βρει την Πεντάμορφη, την κόρη που αναζητά)' στί: οι δύο πρώτοι δεν μπορούν να βοηθήσουν' στ2: συνάζουν όλα τα πλάσματα που διατάζουν αλλά ούτε και αυτά μπορούν να βοηθήσουν' στ3: ο τρίτος γαμπρός τον βοηθάει' στ4: του λέει πού βρίσκεται η γυναίκα του (ή η Πεντάμορφη) ' στ5: του δίνει οδηγίες (τον συμβουλεύει) στό: καλεί όλα τα πλάσματα που διατάζει, για να τα ρωτήσει' στ7: μόνο ένα πλάσμα ξέρει' στ8: ένα γέρικο (κουτσό) πτηνό' στ9: που φτάνει αργοπορημένο' στ10: και αναλαμβάνει να μεταφέρει το νέο στο μαγικό τόπο.

Σελ. 473
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/474.gif&w=600&h=915

ζ: Οι μαγικοί γαμπροί βοηθούν το νέο με άλλους τρόπους" ζ1: του δίνουν τρίχες (φτερά) τους" ζ2: με τα οποία θα τους καλέσει, όταν τους χρειαστεί' ζ3: κάποιο μαγικό αντικείμενο.

Συνέχεια με βάση τους συμφυρμούς του παραμυθιού με άλλους παραμυθιακούς τύπους.

IV. Η σωτηρία του μικρότερου αδερφού

ζ: Ο νέος σκοτώνεται από τον αντίπαλο του αλλά τον ανασταίνουν οι μαγικοί γαμπροί' ζ1: που έχουν ειδοποιηθεί' ζ2: από τα σημάδια ζωής και θανάτου, που τους έχει αφήσει ο νέος.

Συνέχεια με βάση τους συμφυρμούς του παραμυθιού με άλλους παραμυθιακούς τύπους.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 1266, 9-11, Ιωάννινα, «Η Εξοθιά».

2. ΛΑ 1432, 359-367, Θεσπρωτία.

3. ΛΑ 3018, 133-140, Καπέσοβο Ζαγορίου, «Ο βασιλιάς και τα παιδιά του». Ι: α, α1, β, β3 (να παντρέψουν τις αδελφές τους), δ11, ε. Η συνέχεια όπως AT 304, βλ. παρ. αρ. 4. III: β, β6, γ, γ1 (πεθερά), γ2, δ1 (σκούπα, τραπέζι, φαρασιά), δ3, ε, ε1, ε2, ε3, στ, στ5 (τον συμβουλεύουν ο 2ος και ο 3ος γαμπρός). Συνέχεια όπως *667Α. IV: ζ, ζ1, ζ2 (σαΐτα στο ταβάνι).

4. ΛΦ 1207, 1-6, Τετρακώμη Άρτας, «Το βασιλόπουλο και τα καπλάνια». I: α, α2 (τρεις γιοι και μια κόρη), β, β2, δ, στ (φτερωτό καπλάνι), ε1 (οι δυο μεγαλύτεροι αδελφοί τη δίνουν παρά την αντίθετη γνώμη του μικρότερου). II: Τα τρία αδέρφια αναζητούν την Πεντάμορφη που βάζει ερωτήματα. III: β, γ, δ, δ4, ε3, στ (στον ένα γαμπρό του, το καπλάνι), στί (το γέρικο καπλάνι), ζ (το ζώο-γαμπρός τον βοηθά να βρει το αθάνατο χορτάρι για να πεθάνει το δράκο που φυλάει την Πεντάμορφη). Στο τέλος ο ήρωας σκοτώνει και τα καπλάνια και την Πεντάμορφη.

5. Pio, 40- 43, Νεγάδες, «Το λιοντάρι, το καπλάνι κι ο αϊτός». Ι: α, α1, β, β2, γ, γ2, γ3, γ4, ε. IIA: ο μικρότερος αδελφός αναζητά την ξωτική στις ίλινες, τις μπίλινες, τις αλαμλακούσιες, τα μαρμαρένια τα βουνά, τους

Σελ. 474
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/475.gif&w=600&h=915

κρυσταλλένιους κάμπους. III: β, β5, γ, γ3, δ1 (σκούπα, φαρεσιά), S3, ε, ε1, ε2, ε3, στ, στ1, στ2, στ3, στ6, στ7, στ8 (κουτσογερακίνα), στ9, στ10. Βρίσκει την ξωτική και την παντρεύεται.

ΘΡΑΚΗ

6. Μέγας, Παραμύθια Α', 156-163 , Αίνος, «Της γης ο αφαλός». I: α, α1, β, β1, δ, δ6, δ8, (δ4), ε, στ1. IIA: το μικρό βασιλόπουλο αναζητά την Όμορφη του Κόσμου, που χτίζει πύργο με κεφάλια. Ο πατέρας της τον κλείνει σε δωμάτιο κάτω από τη γη για να βρει τι σημάδια έχει της γης ο αφαλός. III: β, β2, β6, γ, γ1, δ, δ4, ε, ε1, ε2, ε3, στ, στ1, στ3, στ6, στ7 (αετός), στ9. Ο νέος λέει στην Όμορφη τι βρίσκεται στης γης τον αφαλό, κερδίζει το στοίχημα και την παντρεύεται.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

7. ΛΑ 2763, 381-403, Σιτοχώρι Σερρών. Το παραμύθι ανήκει στον ΑΤ 304, βλ. παρ. αρ. 20. Παρεμβάλλεται ο ΑΤ 552: Ι: α, α1, β, β1, γ, γ2, γ3, γ7 (Καρταλάς), ε. Συνέχεια όπως ΑΤ 304. III: β, β1, γ, δ1 (σκούπα), ε, ε2, ε3, ε4, στ, στ1, στ2, στ3, στ6, στ7, στ8 (αετός), στ10.

8. ΛΦ 315, 1-12, Καστοριά. I: α, α1, β, β1, γ, γ5, γ6, (γ4), ε, στ3, στ9, (στ8). II: αρπαγή. III: β, β4, β7, γ, δ1 (σκούπα, μπάλα), δ2 (πορτοκάλι), ε, ε1, ε2, ε3, στ, στ1, στ2, στ3, στ4. IV: ζ.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου 9. Κανελλάκης, Χίος.

10. Buchon, 267-273, Χίος, «Le dracophege». Ενωμένο με ΑΤ 304. I: α2 (τρεις γιους και δύο κόρες), β1, δ, δ1, δ2, ε1 (ο μικρότερος αδελφός πείθει τους δύο μεγαλύτερους να τηρήσουν την εντολή του πατέρα), στ, στ3, στ10, στ7. (Η συν. όπως ΑΤ 304, βλ. παρ. αρ. 23). III: β, β2, β5, β6, γ, γ1, δ, στ, στ3 (ο πρώτος γαμπρός), στ6, στ8, στ10. IV: ζ. Ο νέος φτάνει στο σπίτι του δεύτερου γαμπρού (βασιλιάς των ζώων) και αυτός τον συμβουλεύει να βρει το άλογο που είναι γρηγορότερο από το άλογο του απαγωγέα της γυναίκας του. Η συνέχεια όπως ΑΤ 304, βλ. παρ. αρ. 23.

Σελ. 475
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/476.gif&w=600&h=915

β. Δωδεκάνησα

11. Dawkins, 45 Stories, 157- 172, αρ. 12, Ασφεντιού Κω, «Ο Αθθοπούττης». 7: α, α1, β, β1, δ, δ3, δ6, δ7, δ9, ε, στ1. IIA. III: α, β, β2, γ, δ4, ε, ε1, ε2, ε3, ε4, στ, ζ1, ζ3 (μαγική βέργα). Ο ήρωας στη διαδρομή σκουπίζει τη σκάλα, βάζει τα κόκαλα στο λιοντάρι και τα άχυρα στο γάιδαρο, αλλάζει το βρώμικο νερό ενός πουλιού και κοιμίζει τις δούλες με τη μαγική βέργα, έτσι φτάνει στο δωμάτιο της Πεντάμορφης και την παντρεύεται.

γ. Εύβοια - Σποράδες

12. ΛΑ 579 (ΣΠ 52), 24-37, Πλατανιστός Καρυστίας, άτιτλο. Το βασιλόπουλο ξεκινά να βρει την Ξανθομαλλούσα. Βοηθοί του οι τρεις γαμπροί: βασιλείς, ο ένας στους λύκους, ο άλλος στα λιοντάρια, ο άλλος στα πουλιά. Στο μυρμηγκονήσι ταΐζει τα μυρμήγκια σιτάρι, σε άλλο νησί τα πουλιά με κεχρί: αυτά τον φτύνουν στο στόμα κι έτσι μπορεί να γίνεται όταν θέλει μυρμήγκι ή πουλί. Χώνεται στην κάμαρα της Ξανθομαλλούσας και αυτή τον βοηθά να πετύχει τα ζητήματα του πατέρα της, που χτίζει πύργο με τα κεφάλια των νέων που τη ζητούν.

δ. Κρήτη

13. Kretschmer, NM, 77, αρ. 26, Κρήτη, άτιτλο.

14. Λιουδάκη, Γιαγιά, 113-122, «Η Χρυσομαλλούσα». 7: δ 11 (τρεις άγνωστοι άντρες), στ3, στ7 (των αετών, των αλόγων και των λιονταριών). IIA: αναζήτηση της Χρυσομαλλούσας. III: στ, στ6 (ο πρώτος γαμπρός), στ7 (αετός), στ9, ζ, ζ1, ζ2. Ο ήρωας με τη βοήθεια της Χρυσομαλλούσας και των ζώων - γαμπρών εκτελεί τα στοιχήματα που του βάζει ο πατέρας της.

ε. Κυκλάδες

15. ΛΑ 304, 6, Απείρανθος Νάξου, «Ο βασιλιάς που χει τρεις γιους και τρεις θυγατέρες ή ο Δρακοιωάννης». Ενωμένο με τον AT 304, βλ. παρ. αρ. 28.

16. ΛΑ 1394, 25-61, Τήνος, «Το τριπόδ'». Ενωμένο με AT 302, βλ. παρ. αρ. 42.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

17. ΛΑ 577 (ΣΠ 50), 1-6, Πάλη Κεφαλληνίας, «Παραμύθι της βασιλοπούλας του Πεκίνου». Οι βασιλοπούλες ρίχνουν το μήλο, των μεγαλύτερων πέ-

Σελ. 476
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/477.gif&w=600&h=915

πέφτει σε δύο δράκους, της μικρότερης σε έναν αετό. Ο μικρότερος αδερφός φτάνοντας στου κουνιάδου του του αετού μαθαίνει από μια κουτσή πάπια που βρίσκονται οι μεγαλύτεροι αδερφοί του: στης βασιλοπούλας του Πεκίνου. Συνέχεια όπως στον *852Α.

18. ΛΦ 1780, 1-12, Κατούνα Λευκάδας, «Η Πεντάμορφη». I: α, α1, β, β1, δ, ε1 (συμφωνούν και οι τρεις), στ3, στ10, στ11 (φιδιών, ψαριών). II: Ο μικρότερος αδερφός αναζητά την Πεντάμορφη του Κόσμου. III: β, β3, γ, δ4, ε, ε1, ε3, ε4, στ, στ1, στ2, στ3, στ5. Συνέχεια όπως στον ΑΤ 300, βλ. παρ. αρ. 88.

19. Λαογραφία ΙΑ', 1934-1937, 439-441, Καταστάρι Ζακύνθου, «Τση κιτρίας η θεγατέρα». Αρχή όπως ΑΤ 408 (βλ. τόμος.3, τεύχ. 2, σ. 621). Ο νέος δέχεται βοήθεια από τις τρεις αδελφές του, τη βασίλισσα των πουλιών, τη βασίλισσα των δράκων και τη βασίλισσα του Κουτσοπάπουζα. I: στ1. III: β, γ, γ3, ε, ε1, ε3, στ, στ3, στ4, στ5.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

20. ΛΑ 533 (ΣΠ 6), 7-11, Κορινθία. I: γ, δ6, δ7, δ9, ε, στ, στ2. IIA. III: στ, στ1, στ3. Συνέχεια όπως στο ΑΤ 408, βλ. παρ. αρ. 45.

21. ΛΑ 541 (ΣΠ 14), 9-17, Κορινθία. I: γ (ένας γαμπρός), δ6, στ2 (ήλιος). Ο νέος στέλνεται στους φίλους του μαγικού γαμπρού, το φεγγάρι και την Αυγή. Η Αυγή βρίσκει την Πεντάμορφη. Συνέχεια με μοτίβα από το 313C και 403Β.

22. ΛΑ 571 (ΣΠ 44), 174-180, Κυπαρισσία. I: ε1 (το βασιλόπουλο πείθει τους γονείς του να δώσουν τις αδελφές του), στ, στ2. Συνέχεια όπως στο ΑΤ 408, βλ. παρ. αρ. 46.

23. ΛΑ 1167, 70-73, Μεσσηνία.

24. ΛΑ 1186, 43-45, Πύργος Ηλείας, «Χρυσαφένια, Κρυσταλένια, Διαμαντένια». Αρχή όπως ΑΤ 312: αράπηδες σηκώνουν δυνατό άνεμο και αρπάζουν τις τρεις κόρες του βασιλιά. IIA: αναζήτηση της Πεντάμορφης από το μικρότερο γιο. III: β, β1, β6, γ (μόνο με την τρίτη αδερφή), γ3. Συνέχεια όπως ΑΤ 554.

25. ΛΑ 1186, 183-184, Ηλεία, «Στις ήλινες, στις μπίλινες, στις σαλαμαλακούσες, στα κρυσταλλένια τα βουνά, στους κρυσταλλένιους κάμπους».

26. ΛΑ 1281, 153-157, Κυπαρισσία, «Ο βασιλεύς και τα τρία παιδιά του και με τας τρεις θυγατέρες». I: α, α1, β, β1, γ, γ2, γ3, γ4, ε, στ3, στ7. IIA: αναζήτηση της κόρης που θα βρει στα βουνά, στους κάμπους, στις ρεματιές. III: β, στ, στ1, στ3, στ6, στ8 (αετός), στ10. Τη βρίσκει και γυρίζουν μαζί.

Σελ. 477
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/478.gif&w=600&h=915

27. ΛΑ 2934, 49-52, Μεσσηνία, «Το παραμύθι της βασιλοπούλας». Ενωμένο με AT 304, βλ. παρ. αρ. 36.

28. ΛΑ 2934, 232-233, Μεσσηνία, «Χρυσομαλλούσα».

29. ΛΦ 555, 1-6, Ολυμπία, «Η πόλις Ταβιθά». I: α, α1, β, β1, δ, δ5, ε, στ, στ3 (των θηρίων), στ6, στ10. II: III: β, β1, γ, γ3, δ, δ2 (πορτοκάλι), ε, ε1, ε2, ε3, στ, στ1, στ2, στ3, στ6, στ7, στ8 (κοκκινολαίμης), στ9, στ10. Φτάνουν στην πόλη όπου ένας γίγαντας με ξίφος έχει μαρμαρώσει όλους τους ανθρώπους. Με τη βοήθεια της γριάς υπηρέτριας, ο ήρωας του αρπάζει το ξίφος, τον μαρμαρώνει και ελευθερώνει τ' αδέλφια του.

30. ΛΦ 805, 13-16, Γύθειο, «Πατροκυτρολεμονιού». Ι: α, α1, β, β1, δ, δ6, δ9, δ11 (κοντός), ε, στ, στ2. II: Αναζήτηση νύφης. III: β, β1, γ, δ, δ1 (η μικρότερη αδερφή τον μεταμορφώνει σε καρφίτσα στο πέτο της), δ3, ε, ε1, ε2 (τον ρωτάει μόνο για το μικρότερο αδερφό), ε3, στ. Συνέχεια όπως στον AT 408, βλ. παρ. αρ. 56.

31. ΛΦ 878, 1-11, Πεταλίδι Μεσσηνίας, «Το κάδρο της Γλυκομηλιάς». Ι: α, α1, β, β1, δ, δ6, δ7, δ9, ε, στ, στ2. II: Αναζήτηση της Πεντάμορφης (η φωτογραφία της στο απαγορευμένο δωμάτιο). III: β, β1, β5, γ, δ, δ1 (βάζο, σκούπα, λάμπα), δ3, ε, ε1, ε2, ε3, στ, στ1, στ3, στ6, στ7 (μικρό αστεράκι), στ9. Συνέχεια όπως στον AT 408, βλ. παρ. αρ. 57.

32. ΛΦ 1548, 7-9, Ασωπός Λακωνίας, «Το βασιλόπουλο και η Πεντάμορφη». Ι: α, α2 (τρεις γιους και μια κόρη), β, β1, δ2, ε1 (οι δυο μεγαλύτεροι αδελφοί, θέλουν να τη δώσουν, ο μικρότερος δεν θέλει αλλά τελικά πείθεται να τη δώσει), στ, στ2. III: β, β7, γ, δ4, ε3. Συνέχεια όπως το AT 408, βλ. παρ. αρ. 62.

33. ΛΦ 1620, 35-42, Καλύβια Ήλιδας, «Το τίτιρι που κελαδεί σ' ανατολή και δύση». Αρχή όπως στον AT 312. III: β (πηγαίνει μόνο στο μέρος της μεγαλύτερης αδερφής), β5, β6, γ, γ3, δ2 (πορτοκάλι), δ3, ε, ε1, ε3, ε4, στ, στ5 (τον συμβουλεύει ο πρώτος αδερφός). Συνέχεια όπως στον AT 554.

34. Ταρσούλη, 116-120, Άγιος Πέτρος Κυνουρίας, «Ο Λάμιος κι ο Νέραιδος». Λάμιος και Νέραιδος, δράκοι ανθρωποφάγοι, βοηθούν τον βασιλιά να βρει τη βασίλισσα, που ο πειρασμός την άρπαξε, όταν αυτή άνοιξε την 41η κάμαρα. Σύναξη όλων των πουλιών και μαμουνιών, μια γουστερίτσα δείχνει τον πύργο του πειρασμού. Η συνέχεια όπως AT 313.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

35. ΛΑ 531 (ΣΠ 4), 1-27, Γρανίτσα Ευρυτανίας. Ι: γ, γ2, γ4, δ11 (δράκος). IIB: (304). IV: ζ.

Σελ. 478
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/479.gif&w=600&h=915

36. ΛΑ 1254, 51-53, Λεπιανά Ευρυτανίας, «Πως ένας βασιλιάς είχε τρία παιδιά και τρία κορίτσια». I: α, α1, β, β1, δ, δ6, δ7, δ9, ε1 (τις δίνουν), στ1. Τα δύο μεγαλύτερα αδέλφια ξεκινούν διαδοχικά για να βρουν τις αδερφές τους. Φτάνουν στον τόπο μιας βασιλοπούλας που βάζει ερώτημα: τι νέα από τη Χρυσούπολη. Μην ξέροντας να απαντήσουν τους σκοτώνει. Ο μικρότερος ξεκινά να βρει αυτή την πόλη. III: β, δ4, ε, ε3, ε4, στ3, στ6, ζ, ζ3. Ο ήρωας σκοτώνει το δράκο που φύλαγε τη Χρυσούπολη και φέρνει τα νέα στη βασιλοπούλα.

37. ΛΦ 220, 1-5, Δεσφίνα, «Οι σαράντα αράπηδες». I: α, α2 (τρία κορίτσια και ένα αγόρι), β, β1, δ, δ3, δ6, δ7, δ9, ε1 (παρά την αντίδραση των κοριτσιών, ο αδερφός τις δίνει), στ, στ2. II: Αναζήτηση των τριών λεμονιών. III: β, β5, γ, γ3 (από το δαχτυλίδι που η κόρη φορά). Συνέχεια όπως στον ΑΤ 408, βλ. παρ. αρ. 67.

38. ΛΦ 1129, 9-11, Πόρος Τροιζηνίας, «Η Πεντάμορφη». I: α, α1, β, β1, δ, δ4, ε, στ, στ2. II: Ο μικρότερος γιος αναζητά την Πεντάμορφη. III: β, β1, γ, δ, δ4, ε, ε1, ε2, ε3, στ, στ1, στ3, στ4. Συνέχεια όπως ΑΤ 408, βλ. παρ. αρ. 69.

39. ΛΦ 1634, 28-37, Μεσολόγγι, «Έρημη πολιτεία». I: α, α1, β, β1, δ, δ4 (τρεις), ε, στ, στ1 (διατάζουν τους δαιμόνους). II: Ο μικρότερος αδερφός αναζητά την έρημη πολιτεία, για να ελευθερώσει τα αδέρφια του από την ελαφίνα - πεντάμορφη λάμια, που τους έχει κλεισμένους σε μπουντρούμι. III: β, β2, β6, γ, γ1, δ, δ1 (γλάστρα, σάρωμα), δ2 (μήλο), δ3, ε, ε1, ε2, ε3, ε4, στ, στ1, στ2, στ3, στ6, στ8, στ9, στ10.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

40. ΛΦ 244, 1-6, Μαρμαράς Κωνσταντινουπόλεως, «Το αθάνατο νερό». I: α, α2 (τρεις κόρες και ένα γιο), δ, στ (δράκος, λιοντάρι, σταυραϊτός). II: αρπαγή. III: β (επισκέπτεται μόνο την πρώτη αδελφή), δ, δ1 (σκούπα), δ3, ε, ε1, ε4, στ, στ4 (ο πρώτος γαμπρός). IV: ζ.

β. Πόντος

41. ΛΑ 1035 (ΙΛ 394), 73-77, «Τα τρία βασιλόπουλα και οι τρεις γαμπροί».

42. ΛΑ 1035 (ΙΑ 394), 79-80, ΛΑ 552, 4, Κερασούντα, «Ο γαμπρόν άρκον». Σύμφωνα με την επιθυμία του πατέρα το κορίτσι του παίρνει τον πρώτο που παρουσιάστηκε στην πόρτα: μιαν αρκούδα. Γεννάει μισό αρκουδάκι -

Σελ. 479
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/480.gif&w=600&h=915

μισό άνθρωπο. Γυρνάει στο σπίτι της και η αρκούδα έρχεται να τη ζητήσει. Της λένε ότι θα την δώσουν αν ανέβει ένα δέντρο, πέφτει και σκοτώνεται (όπως στον 1240*).

43. Dawkins, MGF, 121-131, Σούρμενα, «The magic Brothers - in- law». I: α, α1, β1, β3 (ο ίδιος ο βασιλιάς τις δίνει), γ, στ3, στ8, στ9, στ10. [Η συνέχεια όπως AT 304 Ι: βl2 (να μην κυνηγήσουν στο βουνό). II: α, α1, α3, α4 (σε τρία διαδοχικά μέρη φίδια, το πρώτο με ένα κεφάλι, το δεύτερο με δύο, το τρίτο με τρία), α6, α7 (γέρο), α8 (τον πλακώνει με βράχο), α10, α11, α14, α15, α16. III: α, α1, α3, α5, α6, β, β5 (τερατώδες πουλί)]. III: στ, στ1, στ3, στ4, στ5. IV: ζ (τον ανασταίνει η αδερφή του). Η συνέχεια όπως AT 302, βλ. παρ. αρ. 72.

γ. Καππαδοκία

44. Dawkins, MG in AM, 355-357, αρ. 3, Ουλαγάτς, άτιτλο. Ι: α (ένας πατέρας), α1, β (στο μικρότερο γιο), β1, δ, δ11 (δερβίσης). Η συνέχεια όπως AT 304, βλ. παρ. αρ. 44.

45. Dawkins, MG in AM, 379-383, αρ. 11, Ουλαγάτς, άτιτλο. I: α, α1, β, β3 (στο μεγαλύτερο να γίνει βασιλιάς, στο μεσαίο να πουλήσει τα κορίτσια), γ, γ7 (dεβ), ε. Η συνέχεια όπως AT 302, βλ. παρ. αρ. 74.

ΚΥΠΡΟΣ

46. ΛΦ 300, 1-9, Τριμύθι Κύπρου, «Ο τζιουτζιές». I: α, α2 (δύο κόρες και τρεις γιους), β, β1, β2, ε, στ1, στ3, στ4, στ5. IIB. III: β, β5, β6, γ, γ1, γ2, δ1, δ3, ε, ε2, ε3, στ (τον βοηθούν και οι δύο γαμπροί), στ6, στ8 (αετός), στ9, στ10. IV: ζ. [Η συνέχεια όπως στον AT 302: IV: β4, γ4, γ6, δ2, δ3, δ4, δ5 (παξιμάδι), ε, ε2, ζ, ζ5].

47. ΛΦ 829 Β', 7-17, Ίννια Πάφου, «Τα τρία αδέλφια». I: α, α1, β, β1, δ, ε, στ, στ1, στ3, στ11 (λιονταριών, καπλανιών, κουκουφιάων). IIB (304, βλ. 3ος τόμος, τεύχ. α', σ. 138). III: β, β5, β6, γ, γ1, γ2, δ, δ1 (φροκάλι), ε, ε1, ε2, ε3, στ, στ1, στ2, στ3, στ6, στ7, στ8 (κουκουφιάος), στ9. Η φοράδα που βγαίνει μέσα από τη θάλασσα λέει στο γιο της να σκοτώσει το υπερφυσικό ον.

48. ΛΦ 1367, 1-11, Τριμύθι Λευκωσίας, «Ο τζιουτζιές». I: α2 (τρεις αδελφοί ορφανοί με τρεις αδελφές), δ10, ε1 (οι δύο μεγαλύτεροι δεν θέλουν να τις παντρέψουν, ο μικρότερος τις δίνει), στ, στ1 (διατάζουν τη γη, τη θάλασσα, τα πουλιά). IIB. III: β, β3, β6, γ, δ, δ1 (βελόνι), δ3, ε, ε1, ε2, ε3, στ, στ1, στ2, στ3, στ6. Η συνέχεια όπως AT 302, βλ. παρ. αρ. 75.

Σελ. 480
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/481.gif&w=600&h=915

49. Κυπριακά Χρονικά Θ', 1933, 299-305, Κυθρέα, «Το παραμύθιν του βασιλοπαιδκιού που τημ πεντάμορφην». Αρχή όπως ΑΤ 312: δράκοι με φτερά αρπάζουν διαδοχικά τις δύο βασιλοπούλες που πάνε στο παζάρι να ψωνίσουν. IIA. III: β, β2, β6, γ, γ1, δ4, ε, ε3, στ, στ1. Η συνέχεια όπως ΑΤ 554.

ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ

50. Taibbi- Caracausi, 89-92, αρ. 15, Rocca - Forte, «Η μάνη Aurora = η όμορφη Αυγή». Ι: στ, στ2 (Ήλιος, Βορέας, Πάγος). IIA: το παλικάρι αναζητά την όμορφη Αυγή. III: β, γ, ζ3 (τρία κουβάρια με κλωστή).

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Ο ΑΤ 552, στον οποίο συμπεριλάβαμε και τις παραλλαγές που αναφέρονται ως AT 552Α, καθώς αναπτύσσονται με τον ίδιο τρόπο, εμφανίζεται στην Ελλάδα περισσότερο ως ένα παραμυθιακό θέμα έτοιμο να ενταχθεί σε ποικίλες παραμυθιακές υποθέσεις, παρά ως ένας ανεξάρτητος παραμυθιακός τύπος. Πρόκειται για το βασικό θέμα της βοήθειας που προσφέρουν στο μικρότερο αδελφό οι τρεις μαγικοί γαμπροί του (ή τα τρία ζώα-γαμπροί) σαν αντάλλαγμα του καλού που τους έκανε. Το θέμα αυτό εξελίσσεται διαφορετικά, ανάλογα με τη φύση της αναζήτησης στην οποία μπλέκεται ο νεότερος αδελφός, απ' όπου προκύπτουν και οι συμφυρμοί του παραμυθιού μας με άλλους παραμυθιακούς τύπους: είτε πρόκειται δηλαδή για την αναζήτηση μιας μαγικής γυναίκας (συνήθως της Πεντάμορφης ή άλλης μαγικής γυναίκας, όπως εκείνης που βρίσκεται μέσα στο κίτρο) είτε ο μικρότερος αδελφός παντρεύεται, χάνει όμως τη γυναίκα του, που μετέφερε μακριά μια κακή δύναμη και την αναζητά. Στην πρώτη περίπτωση ο ΑΤ 552 είναι δυνατό να συμφύρεται με τον ΑΤ 408 ( Τα τρία Κίτρα), και σπανιότερα με τον ΑΤ 554 (Τα ευγνώμονα ζώα), ΑΤ 300 (Δρακοντοκτόνος ήρωας), κ.ά. Στη δεύτερη, εμφανίζεται ενωμένος με τον ΑΤ 304 (Ο Κυνηγός), στην αρχή (όπου περιγράφονται οι νυκτερινές περιπέτειες του ήρωα και η απόκτηση μιας νύφης) και με τους ΑΤ 302 (Εξωτερική ψυχή) και AT 302Α* (Αγριογουρούνα) στη συνέχεια (που περιγράφουν την απώλεια της συζύγου και την επανάκτησή της, κάποιες φορές με τη βοήθεια των μαγικών γαμπρών που επανεμφανίζονται).

Στις περιπτώσεις των παραμυθιακών αυτών συμφυρμών το παραμυθιακό θέμα του ΑΤ 552 εμφανίζεται κάποιες φορές πιο αδύναμο (ο νέος συναντά μόνο τη μία αδερφή του και αντίστοιχα μόνο τον ένα μαγικό γαμπρό, ο νέος επισκέπτεται τις αδερφές του αλλά οι γαμπροί του δεν προσφέρουν καμιά βοή-

Σελ. 481
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/482.gif&w=600&h=915

βοήθεια) ώσπου σταδιακά να μετατρέπεται σε διακοσμητικό μοτίβο, που δεν παίζει κανένα ρόλο στην εξέλιξη της δράσης.

Η συνηθισμένη εισαγωγή των ελληνικών παραμυθιών εμφανίζει έναν θνήσκοντα πατέρα να αφήνει παραγγελιά στους γιους του να παντρέψουν τις αδερφές τους με όποιο τις πρωτοζητήσει. Οι γαμπροί μπορεί να είναι είτε ζώα, είτε, συχνότερα, ανθρώπινα όντα με ταπεινή εξωτερική εμφάνιση, που αποδεικνύονται δράκοι, ουράνια σώματα ή βασιλείς των ζώων.

Διαφοροποιημένη είναι η διεθνής ανάπτυξη του παραμυθιού, όπου ένας χρεοκοπημένος άνδρας, σε αντάλλαγμα χρημάτων, υπόσχεται τις τρεις θυγατέρες του σε γάμο με τρία ζώα (συνήθως αρκούδα, αετό και φάλαινα). Άλλοτε τα ίδια τα τρία κορίτσια απελπισμένα επειδή δε βρίσκουν γαμπρό, λένε ότι θα παντρευτούν οποιοδήποτε "ακόμα και ζώο. Ο αδερφός των κοριτσιών επισκέπτεται τις αδερφές του και ανακαλύπτει ότι τα ζώα γαμπροί μεταμορφώνονται περιοδικά σε ανθρώπους. Τα ζώα γαμπροί του δίνουν ένα μέρος από το σώμα τους με το οποίο μπορεί να τα καλέσει, έτσι ο ήρωας συνεχίζει με τις περιπέτειές του, καλώντας την κατάλληλη στιγμή τους γαμπρούς του. Έως εδώ λέγεται ως ανεξάρτητο παραμύθι, στη συνέχεια όμως μπορεί να αφομοιωθεί σε οποιαδήποτε ιστορία, όπου τα ζώα βοηθοί απαντώνται: ο ήρωας μπορεί να τα χρησιμοποιήσει για να σώσει μια βασιλοπούλα από ένα τέρας ή να νικήσει το δράκο, του οποίου η δύναμη βρίσκεται μέσα σε ένα αυγό (AT 300, 302, 303), ή για να ξανακερδίσει τη γυναίκα του και τα μαγικά αντικείμενα που του έκλεψαν (AT 560, The Magic Ring). Με αυτό τον τρόπο το παραμύθι «τα ζώα γαμπροί» χρησιμεύουν ως μια αναλυτική εισαγωγή, που προσκολλάται σε ποικίλες περιπετειώδεις ιστορίες.

Πρόκειται για παραμύθι γνωστό στην ευρωπαϊκή προφορική παράδοση (με ιδιαίτερη διάδοση στις Βαλτικές χώρες και τη Ρωσία), από Ιρλανδία έως τον Καύκασο και την Παλεστίνη. Από τους Γάλλους μεταφέρθηκε στην Αμερική. Οι R. Μ. Dawkins και Halliday αναφέρουν τουρκικά, μαγυαρικά, αλβανικά, σερβικά, ρωσικά και τσιγγανικά παράλληλα, ενώ ο Halliday θεωρεί την ιστορία χαρακτηριστική των Βαλκανίων και της Εγγύς Ανατολής.

Γραπτές επεξεργασίες της υπάρχουν από τον Basile (17ος αι.) και τον Musaus (18ος αι.).

Σελ. 482
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/483.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 555

Σελ. 483
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/484.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 484
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/485.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 555

Το χρυσό ψαράκι

AT: The Fisher and his Wife (Ο ψαράς και η γυναίκα του) Delarue-Tenèze: Le pecheur et sa femme (ο ψαράς και η γυναίκα του) Grimm n. 19: Von dem Fisher un syner Fru (Περί του ψαρά και της

γυναίκας του)

Ο ψαράς και το ψαράκι

Μια φορά κι ένα καιρό ήταν ένας ψαράς και, όπως ψάρευε, έπιασε πολλά ψάρια και τα πήγε στο σπίτι του κι ένα απ'όλα τα ψάρια πήδαγε και είπε της γυναίκας του, να μην το τηγανίσει, παρά να το βάλει σε μια μεγάλη μποτίλια με νερό.

Και το έβαλε στη μποτίλια και το ψαράκι του είπε: «Αφού μου έκανες αυτό το καλό, τι θέλεις να σου χαρίσω;» Και εσκέφθη με τη γυναίκα, τι χάρη να ζητήσουμε από το ψαράκι, αφού μας λέει; Η γυναίκα εγύρεψε, αν μπορεί να μας κάνει ένα σπιτάκι. Και τους το 'κανε το σπιτάκι και το ψαράκι ζούσε μέσα στη μποτίλια. Πάλι η γυναίκα είπε του άντρα της: «Δεν μας χωράει το σπίτι, δε ζητάς από το ψαράκι να μας το μεγαλώσει;» Ο άντρας της ντρεπότανε να το πει στο ψαράκι και λέει της γυναίκας: «Πες το εσύ».

Και αμέσως η γυναίκα λέει στο ψαράκι: «τούτο το σπίτι που μού 'κάνες, καλό είναι, αλλά ήθελα να μου το κάνεις ψηλότερο ακόμη, γιατί καψώνουμε σε τούτο». Και το ψαράκι της είπε: «Α! κυρά μου, η καλυβίτσα σε χώραγε, κοτζά μου σπίτι δε σε χωράει;» Και να είναι τέτοια αχάριστη, της τό 'κανε πάλι καλυβίτσα το σπίτι. Και ο άντρας της τη μάλωσε τώρα και της λέει: «Α! κυρά μου, δε μας έφτανε το σπιτάκι, τώρα η αχεροκαλύβα χωράει τα έπιπλα, ε;» Και το γκρέμισε το σπίτι και η πλεονέχτρα τράβαγε τα μαλλιά της τώρα και χώθηκε πάλι στην καλύβα και περάσανε κείνοι καλά και μεις ακόμα καλύτερα!

ΛΦ 1448, 45-47. Παραλλαγή που αφηγήθηκε η κ. Μαρίνα Κόλλια, 64 ετών, από το Άστρος Αρκαδίας, το 1959.

Σελ. 485
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/486.gif&w=600&h=915

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Η εκπλήρωση των ευχών του ψαρά

α: Ένας φτωχός ψαράς πιάνει ένα (χρυσό) ψάρι που τον παρακαλεί να το ελευθερώσει και υπόσχεται να τον ανταμείψει' α1: εκπληρώνοντας οποιαδήποτε επιθυμία του' α2: ο ψαράς το ελευθερώνει' α3: ζητά φαγητό' α4: ζητά ένα όμορφο σπίτι αντί για τη φτωχή καλύβα' α5: δεν ζητά τίποτε ο ίδιος αλλά μεταφέρει τις επιθυμίες της γυναίκας του" α6: η ευχή πραγματοποιείται" α7: γυρνώντας από το ψάρεμα, ο ψαράς βλέπει στη θέση της καλύβας ένα σπίτι με όλα τα καλά μέσα" α8: αλλά δεν πρέπει να μαρτυρήσει στη γυναίκα του τι συνέβη, αλλιώς όλα θα χαθούν.

β: Από ένα μαγικό καρπό (λάχανο) που φτάνει μέχρι τον ουρανό ο γέρος ή η γριά ανεβαίνει' β1: και συναντά πρόσωπο (έναν σοφό γέρο) που τους επληρώνει τις επιθυμίες.

II. Οι ευχές της άπληστης γυναίκας

α: Η γυναίκα γίνεται άπληστη και ζητά όλο και περισσότερα' α1: να γίνει το σπίτι παλάτι' α2: ν'αποκτήσουν πλούτη' α3: άλλο' α4: να γίνει εκείνη βασίλισσα" α5: ύστερα πάπισσα' α6: βασίλισα της θάλασσσας και των ψαριών' α7: τελικά Θεός.

β: Το ψαράκι (ή ο σοφός γέρος) εκπληρώνει αρχικά τις επιθυμίες, αλλά τελικά τιμωρεί την απληστία της γυναίκας και τους τα παίρνει όλα.

γ: η γυναίκα πιέζει τον άντρα της να της πει πώς τα απέκτησε όλα αυτά, κι όταν της το μαρτυρεί τα χάνουν όλα.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

1. ΛΦ 1164, 1-3, Βόλος, «Το χρυσό ψαράκι». I: α, α1, α2, α3, α6. II: α (και τα παιδιά του), α1, α4, β.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

2. ΛΑ 1178, ΣΜ 8, 57-58, Νομός Θεσσαλονίκης, «Το χρυσό ψαράκι». I: α, α2, α7, α8. II: γ.

Σελ. 486
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/487.gif&w=600&h=915

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Δωδεκάνησα

3. ΙΑ 690Α, 199-209, Αστυπάλαια, «Η γρ'ιντζά τσ'ο γέρος». I: α, α1, α2, α5, α4, α3, α6. II: α, α2 (έπιπλα, φαγιά, πολυελαίους), α4, β.

4. ΛΑ 2248, 349-354, Αστυπάλαια, «Το ψαράκι». Ι: α, α1, α2, α5. II: α, α1, α2 (καθρέφτες, ντουλάπες, τραπέζια με φαγιά), α4, β.

5. Δωδεκανησιακού Αρχείον Α', 1955, 168-172, Αστυπάλαια, «Η γριντζά τσ' ο γέρος». I: α, α1, α2, α5. II: α, α1, α2 (έπιπλα, σοφράς που δίνει ό,τι φαγητό επιθυμούν), α4, β.

β. Κρήτη

6. ΛΦ 910, 16-20, Τέμενος, «Το μαγικό λάχανο». I: β, β1 (τους δίνει ένα μαγικό τραπεζάκι για να έχουν πάντοτε φαΐ). II: α (και ο άντρας της), α2, α5 (δεσπότες), β (τους δίνει μια βέργα να κρατούν στην εκκλησία που αρχίζει να δέρνει όλον τον κόσμο. Χάνουν τα πάντα).

γ. Κυκλάδες

7. ΛΑ 1396, 83-85, αρ. 35 (ΛΑ 555, 1) Τήνος, άτιτλο. I: α, α1, α2, α5. II: α, α3 (σπίτι, μπαξέ, χρυσή πολυθρόνα), α2, α6, β.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

8. ΛΑ 1213, (ΣΜ 43), 22-23, Ζάκυνθος,«Το χρυσό ψάρι». I: α, α1, α2, α5. II: α, α3 (σκάφες, σπίτι) α1, α4 (στρατηγίνα, έπειτα βασίλισσα), α6, β.

9. ΛΦ 465, 10-11, Αργυράδες Κέρκυρας, «Το μαγεμένο ψάρι». I: α, α1, α2, α5. II: α, α1, α2, α3 (υπηρέτριες), α4 (αυτοκράτειρα), α7, β.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

10. ΛΑ 1186 (ΣΜ 16), 217, Ηλεία, «Το χρυσό ψάρι». I: α, α1, α2, α5. II: α, α1, α2, α4, β.

11. ΛΑ 1188 (ΣΜ 18), 71α-74α, Ηλεία, «Ο ψαράς και το χρυσόψαρο». I: α, α1, α2, α5. II: α, α3 (καινούρια σκάφη, σπιτάκι), α1, α4, α6, β.

12. ΛΑ 1189 (ΣΜ 19), 146, Ηλεία, «Το χρυσό ψάρι». I: α, α1, α2. II: α, α1, α4 (οι ευχές πραγματοποιούνται).

Σελ. 487
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/488.gif&w=600&h=915

13. ΛΑ 1192 (ΣΜ 22), 39-40, Ηλεία, «Το χρυσό ψαράκι». I: α, α1, α2, α7, α8. II: γ.

14. ΛΑ 1192 (ΣΜ 22), 152, Ηλεία, «Το παραμύθι του ψαρά». I: α, α1, α2, α7, α8. II: γ.

15. ΛΦ 501, 35-36, Αίγιο,«Η γριά με τη νυφίτσα». I: α (μια γριά αγοράζει από τον ψαρά το μαγικό ψαράκι. Το ελευθερώνει κι αυτό της κάνει την καλύβα ωραίο σπίτι). II: α, α3 (έπιπλα, υφάσματα, αμάξι), α3 (να την κάνει 18 χρονών), β.

16. ΛΦ 1174, 8, Άργος «Ο ψαράς, το χρυσόψαρο και η γυναίκα του». I: α, α1, α2, α4, α6. II: α, α1, α4, β.

17. ΛΦ 1448, 45-47, Άστρος, «Ο ψαράς και το ψαράκι». I: α, α1 (το βάζει σε μια μποτίλια με νερό), α4, α6. II: α, α1, β.

18. ΛΦ 1604, 1-3, Υδρα, «Ο γέρος και το δέντρο». I: τις ευχές εκπληρώνει το δέντρο που δεν το έκοψε ο γέρος, α2, α3, α4, α6. II: α, α3 (δήμαρχος ο άντρας της και δημαρχίνα αυτή), α4, α7, β (και τους μεταμορφώνει σε αρκούδες).

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

19. ΛΑ 1273 (ΣΜ 103), 1-2, Θίσβη, «Το χρυσό ψάρι». Ι: α, α1, α2, α7, α8. II: γ.

20. ΛΑ 1273 (ΣΜ 103), 7-10, Θίσβη, «Το χρυσό ψαράκι κι ο ψαράς». I: α, α1, α2, α7, α8. II: γ.

21. ΛΑ 1273 (ΣΜ 103), 41-42, Θίσβη, «Ο ψαράς και το χρυσό ψάρι». I: α, α1, α2, α7, α8. II: γ.

22. ΛΑ 1273 (ΣΜ 103), 143, Θίσβη, «Ο πτωχός ψαράς». I: α, α1, α2, α7, α8. II: γ.

ΚΥΠΡΟΣ

23. Κυπριακά Χρονικά Θ', 1933, 293, Κυθρέα, «Το παραμύθιν του χρυσόψαρου» (Μέγας, Παραμύθια Α', 107-8). I: α, α1, α2, α5. II: α, α1, α4, β.

ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ

24. ΛΦ 815, 3-4, άτιτλο. I: α, α1, α2, α4, α6. II: α, α4, α5, α7, β.

Σελ. 488
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/489.gif&w=600&h=915

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Η αφήγηση αυτή, αν και καταταγμένη στα μαγικά παραμύθια, λόγω του μαγικού στοιχείου της εκπλήρωσης όλων των ευχών από ένα ζώο, μοιάζει περισσότερο με διδακτική διήγηση σχετικά με την πλεονεξία1.

Όπως μας πληροφορεί ο S. Thompson είναι διαδεδομένη σε ανατολική και δυτική Ευρώπη και έχει μεταφερθεί από τους Ισπανούς στη λατινική Αμερική κι από τους Ολλανδούς στις Ινδίες. Απαντάται επίσης στην Ινδονησία2.

Στην Ευρώπη υπάρχουν δυο αφηγηματικές εκδοχές του παραμυθιού. Στην πρώτη, που, σύμφωνα πάντα με τον Thompson, απαντά στις γερμανόφωνες και σλαβόφωνες χώρες και κάποτε στη Γαλλία, ένας ψαράς πιάνει ένα ψαράκι που τον παρακαλεί να το ελευθερώσει, και σε αντάλλαγμα εκπληρώνει όλες του τις επιθυμίες. Στη δεύτερη, διαδεδομένη στην Ιταλία αλλά γνωστή και στη Γαλλία, ένας γέρος ανεβαίνει μια σκάλα (μια φασολιά) που φτάνει ως τον ουρανό, όπου συναντά τον Θεό, ή τον φύλακα του Παραδείσου, που εκπληρώνουν τις ευχές του.

Στην Ελλάδα βρίσκουμε και τις δυο αυτές αφηγηματικές εκδοχές ως αρχικά επεισόδια στη συνέχεια η διήγηση περιγράφει την ολοένα αυξανόμενη πλεονεξία της γυναίκας του ψαρά, που τον βάζει να ζητήσει όλο και περισσότερα, υλικά αγαθά στην αρχή (φαγητά, ένα σπίτι, έπιπλα κλπ) κι αργότερα εξουσία (να γίνει δημαρχίνα, βασίλισσα, πάπισσα) και τελικά παντοδυναμία (θέλει να γίνει Θεός). Στο τέλος η πλεονεξία τιμωρείται και το ζευγάρι χάνει τα πάντα. Το παραμύθι καυτηριάζει τη γυναικεία πλεονεξία (ο άνδρας εμφανίζεται εδώ συνήθως ως άβουλος σύζυγος, που δεν αντιστέκεται στις υπερβολικές επιθυμίες της γυναίκας του), ενώ ορισμένες παραλλαγές επικρίνουν και τη γυναικεία περιέργεια, αφού όλα χάνονται στο τέλος εξαιτίας της επιμονής της συζύγου να μάθει ποιος τους εκπληρώνει κάθε επιθυμία3.

1. Τουλάχιστον στην ελληνική της μορφή. Όπως λέει ο Η. Roelleke, λείπει το αίσιο τέλος, δηλαδή ένα από τα βασικά ειδοποιά χαρακτηριστικά του είδους «μαγικό παραμύθι». (Η. Roelleke, «Fischer und seine Frau», Enzyklopädie des Märchens, 4, 1984, σ. 1232-1240).

2. S. Thompson, The Folktale, ό.π., 134.

3. Αντίθετα, σε παραλλαγές άλλων χωρών μπορεί η γυναίκα να μην εμφανίζεται καν, ή το ζευγάρι να είναι από κοινού υπεύθυνο για τη μοίρα του. Κατά τον Roelleke (ό.π., σ. 1236-7) η διήγηση αυτή δεν έχει λοιπόν μόνο διδακτικά ή μπουρλέσκ στοιχεία, αλλά και τραγικά. Οι ήρωες διαπράττουν Ύβρη, επιδιώκοντας να γίνουν οι ίδιοι Θεοί.

Σελ. 489
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/490.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 490
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/491.gif&w=600&h=915

ΠΙΝΑΚΑΣ ΔΙΑΔΟΣΗΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΩΡΟ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΩΝ ΤΥΠΩΝ AT 500-559

Τύπος_Παραλλαγές_Τύπος_Παραλλαγές

Τύπος_Παραλλαγές_Τύπος_Παραλλαγές

AT 500

13

AT

*514A

15

AT 501

25

AT

*514B

7

AT 502

9

AT

*514C

29

AT 503

2

AT

*514D

26

AT 505

5

AT

516

48

AT 506A

15

AT

530

34

AT 507C

33

AT

531

123

AT 510A

254

AT

532

62

AT 510B

116

AT

545B

90

AT 511

3

AT

545D*

33

AT 511A

6

AT

•546A

4

AT 513A

44 (συμφυρμοί)

AT

550

78

AT 514

19

AT

550 A

3

AT *884C

82

AT

552

50

AT *884D

25

AT

555

24

Σελ. 491
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/492.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 492
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 500-559
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 473
    

    IIA. Ο μικρότερος γιος αναζητά νύφη (την Πεντάμορφη ή κάποια άλλη κοπέλα, πιθανοί συμφυρμοί με τον ΑΤ 408, 400, 300, 301 Α, 313, 554 κ.ά.)

    IIB. Ο μικρότερος αδελφός εξασφαλίζει μια νύφη (συμφυρμός με τον ΑΤ 304, Ο κυνηγός) αλλά, στη συνέχεια του, την απάγει κάποιο υπερφυσικό ον και αυτός την αναζητά (πιθανοί συμφυρμοί με τον ΑΤ 302 και 302Α*).

    III. Οι τρεις μαγικοί γαμπροί βοηθούν τον μικρότερο αδελφό στην αναζήτηση του.

    α: Τα δύο μεγαλύτερα αδέρφια φτάνουν διαδοχικά στα σπίτια των τριών μαγικών γαμπρών και συναντούν τις αδελφές τους, που τους κρύβουν. Στη συνέχεια ρωτούν τους άντρες τους πώς θα τους υποδέχονταν, αν εμφανίζονταν και εκείνοι είναι εχθρικοί απέναντι τους. Ετσι τα δύο μεγαλύτερα αδέρφια φεύγουν και σκοτώνονται στο δρόμο.

    β: Ο μικρότερος αδελφός φτάνει διαδοχικά στα μέρη που κατοικούν η κάθε μια από τις παντρεμένες αδελφές του' β1: σε ένα παλάτι' β2: πύργο' β3: σε ένα δάσος' β4: στην ερημιά' β5: αφού έχει περπατήσει για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα' β6: ξεκουράζεται δίπλα σε μια βρύση' β7: ένα πηγάδι.

    γ: Αναγνωρίζεται διαδοχικά με τις αδελφές του' γ1: με τη μεσολάβηση της υπηρέτριας, που έρχεται να πάρει νερό και ειδοποιεί την κυρά της για την άφιξη του νέου' γ2: παρατηρώντας την ομοιότητα τους' γ3: από το δαχτυλίδι που ο νέος ρίχνει μέσα στο κανάτι.

    δ: Οι παντρεμένες αδελφές πληροφορούν το νέο για τη μαγική (θαυμαστή) φύση των συζύγων τους' δ1: και για να μην τον φάνε οι γαμπροί, τον μεταμορφώνουν σε κάποιο αντικείμενο' δ2: ή φρούτο' δ3: με ένα χαστούκι, που του δίνουν' δ4: τον κρύβουν.

    ε: Κατά την άφιξή τους οι μαγικοί σύζυγοι (ή τα ζώα γαμπροί) ε1: μυρίζουν ανθρώπινο κρέας (βασιλικό αίμα)' ε2: απαντούν στις γυναίκες τους ότι αν έρχονταν τα μεγαλύτερα αδέλφια, θα φέρονταν εχθρικά, αν ερχόταν ο μικρότερος, θα φέρονταν φιλικά' ε3: οι αδελφές φανερώνουν το νέο' ε4: αφού βάζουν πρώτα τους συζύγους τους να ορκιστούν ότι δε θα τον πειράξουν.

    στ: Ο νέος ζητά τη βοήθεια των μαγικών γαμπρών για να ξαναβρεί τη γυναίκα του (ή για να βρει την Πεντάμορφη, την κόρη που αναζητά)' στί: οι δύο πρώτοι δεν μπορούν να βοηθήσουν' στ2: συνάζουν όλα τα πλάσματα που διατάζουν αλλά ούτε και αυτά μπορούν να βοηθήσουν' στ3: ο τρίτος γαμπρός τον βοηθάει' στ4: του λέει πού βρίσκεται η γυναίκα του (ή η Πεντάμορφη) ' στ5: του δίνει οδηγίες (τον συμβουλεύει) στό: καλεί όλα τα πλάσματα που διατάζει, για να τα ρωτήσει' στ7: μόνο ένα πλάσμα ξέρει' στ8: ένα γέρικο (κουτσό) πτηνό' στ9: που φτάνει αργοπορημένο' στ10: και αναλαμβάνει να μεταφέρει το νέο στο μαγικό τόπο.