Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 500-559
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:41
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2004
 
Σελίδες:511
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον τέταρτο κατά σειράν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. εδώ τα δημοσιεύματα αρ. 21, 26, 34). Ο Κατάλογος των Ελληνικών Παραμυθιών αποτελεί μια σύγχρονη επεξεργασία της πρώτης ανέκδοτης και πολύτιμης καταλογογράφησης του ελληνικού παραμυθιού από τον Γεώργιο Α. Μέγα. Ο εθνικός αυτός Κατάλογος, έρχεται να προσθέσει μια νέα όψη των πραγμάτων, ίσως και να απειλήσει τη στατική αντίληψη της κατάταξης. Συχνά οι τοπικές αφηγήσεις περιγράφονται με τον όρο «αποκλίσεις» σε σχέση με την περιγραφή του κάθε παραμυθιακού τύπου στον Διεθνή Κατάλογο. Ωστόσο, το σύγχρονο ενδιαφέρον μπορεί να είναι πολύ πιο δυναμικό: το αντικείμενο της έρευνας είναι η μελέτη των ασυνείδητων μηχανισμών, που υποβαστάζουν τους μετασχηματισμούς των παραμυθιών, καθώς αυτά κυκλοφορούν από γλώσσα σε γλώσσα, από περιοχή σε περιοχή. Οι μετασχηματισμοί δεν συμβαίνουν ερήμην των δρώντων προσώπων, που είναι οι χρήστες των παραμυθιών, αυτών που διηγούνται κι αυτών που ακούνε. Οι χρήστες είναι βεβαίως φορείς ενός πολιτισμού. Τα παραμύθια γίνονται αντιληπτά μέσα από δεδομένους μυθικούς και συμβολικούς κώδικες και, προκειμένου να επιχωριάσουν, υποβάλλονται αναλόγως σε ασυνείδητους μετασχηματισμούς σε διάφορα επίπεδα της δομής τους.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 11.9 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 83-102 από: 514
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/83.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 507C

Σελ. 83
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/84.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 84
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/85.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 507C

Η κόρη με τα φίδια

AT: The Serpent Maiden (Η φιδοκόρη)

Eberhardt -Boratav 62: Der Dank des Fisches (Η ευγνωμοσύνη του ψαριού)_

Άτιτλο

Ενας ψαράς ήτανε κι είχε μια γυναίκα κι ένα παιδί. Το παιδί μικρό ήτανε καμιά δεκαπενταριά χρονώ, να, τόσο. Η δουλειά του αυτού του γέρου ήταν να ψαρεύει" ψαράς ήτανε, είχε μια βαρκούλα με τα δίχτυα του, που ψάρευε. Μια μέρα, του λέει το παιδί: «Πατέρα, πάρε με κι εμένα στο ψάρεμα». «Όχι, εσύ θα πας σχολείο». «Σήμερα Σάββατο είναι, το μεσημέρι δεν έχουμε σχολείο. Πάρε με κι εμένα μαζί σου». Αποφάσισε και το πήρε. Λοιπόν, έριχνε ο γέρος τα δίχτυα από δω, έριχνε από κει, δεν έπιανε τίποτα και βραδιάστηκε κι αυτός στενοχωριότανε, γιατί αυτή ήταν η ζήση του. «Πατέρα», λέει το παιδί, «ρίξε και μια φορά για τη δική μου τύχη». Έριξε λοιπόν στην τύχη του και πιάνει ένα χρυσό ψαράκι. «Ε, τώρα», λέει ο γέρος, «άνοιξε στην ακρογιαλιά ένα λάκκο και βάλε το ψαράκι μέσα και να πάω να φέρω μια γιάλα, να το πάμε στη βασίλισσα». Αλλά το παιδί, έβλεπε το ψαράκι, που ανοιγόκλεινε το στοματάκι του, και το λυπήθηκε και κάνει έτσι με τα χέρια του και το πέταξε μέσα στη θάλασσα. Όταν το 'ριξε όμως στη θάλασσα, τρόμαξε το παιδί. Σκέφτηκε: «Θα 'ρθει τώρα ο πατέρας μου». Και το 'βαλε στα πόδια κι έφυγε. Στο δρόμο που πήγαινε, βρήκε ένα τσομπανάκι. «Γεια σου», του λέει. «Καλώς τον, πού πας από δω;» «Ας τα», του λέει. Και του διηγήθηκε την ιστορία του. «Κι εγώ», λέει, «έπαθα άλλα βάσανα. Έπεσα και κοιμήθηκα και πέσαν τα πρόβατα σ' ένα σπαρτό και το 'φαγαν όλο και φοβήθηκα τ' αφεντικό κι έφυγα τώρα από δω».

Τραβήξανε λοιπόν και πήγανε μαζί στη Σμύρνη. Αδέρφια ήταν αγαπημένα κι οι δυο. Λέει λοιπόν το τσομπανάκι: «Ε, τώρα, τι θα κάνουμε για να ζήσουμε;» ξένοι για, δεν ξέρανε κανένανε. Λέει ο άλλος: «Στάσου να δω. Έχω στην παλάσκα μου δυο λίρες. Αν τις έχω, κάνουμε δουλειά" εγώ ξέρω», λέει «και κάνω το χασάπη». «Ε, μη στενοχωριέσαι», λέει, «τώρα σωθήκαμε». Και πά-

Σελ. 85
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/86.gif&w=600&h=915

πάνε και παίρνουν ένα σφαχτό, μια κατσίκα. Ήτανε νόστιμο το κρέας, ετρέχαν όλοι σ' αυτούς. Από κατσίκι έγινε βόδι το κρέας, πηγαίνανε καλά. Σ' ένα χρόνο έγιναν βαθύπλουτοι αυτοί. Λέει στο ψαραδάκι: «Ε, τώρα, πήγαινε να σεργιανίσεις κι όταν έρθεις, πηγαίνω κι εγώ». Τώρα πια, είχανε υπάλληλοι, είχανε πολλά πράματα. Πήγε το ψαραδάκι, σεργιάνισε ένα μήνα και γύρισε. «Α», λέει «ωραία είναι κι εδώ, αλλά είδα άλλα μέρη πιο ωραία». Ξόδεψε όμως πολλά λεφτά. Λοιπόν, ετοιμάστηκε τώρα το τσομπανάκι, πήρε το γατζανάκι κι έφυγε, με τα πόδια όμως αυτός, δεν πήρε βαπόρι. Πείνασε λοιπόν και πήγε να φάει σε μια λουκάντα εκεί. Έφαγε καλά και σηκώθηκε να πληρώσει. «Δεν πληρώνουν εδώ, δεν περνούν τα λεφτά σου», του λένε. Πήγε και το βράδι, πάλι τα ίδια. «Τι διάβολο», λέει. «Τόσα έξοδα έχουν. Χιλιάδες άνθρωποι πηγαίνουν και τρώνε. Πού τα βρίσκουν; Δε σώνονται;» Του λένε: «Θα πας στο τάδε μέρος, στον τάδε αριθμό, που είναι ένας τσαγκάρης, κι έχει σαράντα δουλευτάδες και κάνει ο καθένας τους ένα ζευγάρι παπούτσια, που έχουν ένα μετζίτι(ενα ασημένιο νόμισμα). Τα μαζεύει λοιπόν τ' αφεντικό σ' ένα ζεμπίλι μέσα και τα κάνει κομμάτια και τα ρίχνει στον Τσάι (στο ποτάμι). Αυτά να μάθεις», του λένε, «και να 'ρθεις να σου πούμε γιατί η λοκάντα ξοδεύει».

Λοιπόν πήγε αυτός την άλλη μέρα και βρήκε τον παπουτσή. Περίμενε να δει να τελέψουν οι εργάτες και βλέπει, όπως του τα είπανε. Μάζεψε τα παπούτσια, τα κομμάτιασε με το σκεπάρνι και πήγε να τα ρίξει στο ρέμα. «Βρε αδερφέ», λέει στον τσαγκάρη, «πού τα βρίσκεις τόσα έξοδα, που παν άδικα;» «Να πας», του λέει αυτός «στο τάδε μέρος. Είν' ένας χότζας κι όταν βγαίνει στο μιναρέ να φωνάξει, βγαίνει με τα γέλια, κι όταν κατεβαίνει, κλαίει. Να μάθεις γιατί γίνεται αυτό και να 'ρθεις να σου πω κι εγώ». Ε, αυτός αμέσως την άλλη μέρα, πήγε στο χόντζα και κάθησε κάτω από το μιναρέ να δει. Βλέπει λοιπόν το χόντζα ν' ανέβει, να φωνάξει και γελούσε. Όταν κατέβαινε, είχε το μαντήλι του και σφουγκούσε τα μάτια του κι έκλαιγε. Το βράδι χτυπάει την πόρτα του χότζα. «Είμαι ξένος», του λέει, «δεν με δέχεσαι απόψε να κοιμηθώ σπίτι σου;» Τότε ήταν καλοί οι άνθρωποι. Τον περιποιήθηκε λοιπόν ο Χότζας, τον έβαλε κι έφαγε. «Σ' είδα», λέει, «που ανέβαινες και γελούσες και όταν κατέβαινες, έκλαιες. Τι σου συμβαίνει; Γιατί γίνεται αυτό το πράγμα;» «Αχ, παιδί μου», λέει, «όταν ήμουν νέος κι ανέβαινα να φωνάξω, με τριγύριζαν οι άγγελοι. Ήμουνα αθώος, αναμάρτητος. Τώρα φαίνεται ότι αμάρτησα και δε βλέπω τίποτα. Περιμένω λοιπόν πως κάτι θα δω και γι' αυτό γελώ. Αλλ' όταν βλέπω πως δε βλέπω τίποτε, απελπίζομαι, γι' αυτό κλαίω».

Πάει αμέσως στον παπουτσή. «Έλα, λέγε», του λέει, «έμαθες;» «Έμαθα». «Ε, τι είναι;» Του 'πε λοιπόν τι είναι, να μην τα λέμε πάλι. Του λέει κι αυτός: «Εγώ ήμουν ένας παπουτσής του δρόμου κι έβγαλε διαταγή ο βασιλιάς, όποιος κάνει ένα ζευγάρι παπούτσια στην κόρη του, χωρίς να πάρει μέτρα και χωρίς να φαίνεται η βελονιά, θα γίνει αυτός γαμπρός του. Όλοι δοκίμασαν, όλοι απέτυχαν και τους αποκεφάλισε. Ε, εγώ, ήμουνα που ήμουνα χα-

Σελ. 86
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/87.gif&w=600&h=915

χαμένος. «Ας δοκιμάσω», είπα, «ή θα πετύχω ή θα μ' αποκεφαλίσουν». Λοιπόν αποφάσισα κι επέτυχα και μ' έκανε γαμπρό. Μια μέρα, λέει, εσκέφτηκα κι είπα: «Τι, μωρέ, ήμουνα, και τι έγινα! Και με το να το σκεφτώ αυτό, έχασα τη γυναίκα μου. Χάθηκε. Πού πήγε; τι έγινε; Δεν ξέρω». Τον παίρνει λοιπόν στο ιδιαίτερο δωματιάκι και του δείχνει στη μια γωνιά μετζίτι, στην άλλη γωνιά, ένα σωρό λουίζια, στην άλλη γωνιά ένα σωρό λίρες. «Αυτά», λέει, «είναι προίκα της γυναίκας μου. Τι να τα κάμω», λέει, «αφού έχασα τη γυναίκα μου; Κάνω κι εγώ τόσα έξοδα, ώσπου να σωθούνε, να πάρω κι εγώ τωνε ματιών μου και να φύγω, όπου με βγάλει η τύχη».

Αμέσως το ψαραδάκι πήγε στο μάγερα. «Ε, τι έκανες;» «Α, μ' έστειλες», λέει, «εκεί, αλλά κι εκείνος μ' έστειλε σ' άλλον. Του είπε λοιπόν για το γάντζο. και γιατί έκανε τα έξοδα ο παπουτσής. «Έλα δω», του λέει. Τονε παίρνει στ' απομέσα δωμάτιο κι είχε δυο λιοντάρια. Το 'να ξερνούσε χρυσό και τ' άλλο έκοβε μονέδα. «Ε, σώνονται», λέει, «αυτά; Γι' αυτό κάνουμε έξοδα».

Το 'βαλε στο δρόμο πια, να πάει στον τόπο του με τα πόδια. Στο δρόμο που πήγαινε, πήγαιναν δυο καβάλα. Από πίσω πήγαινε το τσομπανάκι κι άκουσε τι έλεγαν. «Πάει κι αυτό το καημένο το παλικάρι. Τη βασιλοπούλα δεν την έκανε να μιλήσει και το σκότωσαν κι αυτό το παλικαράκι». Τους ακολούθησε λοιπόν αυτός και πήγε στο μέρος αυτό, χωρίς να τους πει τίποτα.Την άλλη μέρα λοιπόν ρώτησε πού πηγαίνει και πίνει καφέ ο βασιλιάς. Του είπαν στη λέσχη να πάει, να τον εύρει. Παρουσιάστηκε λοιπόν μπρος του και του λέει ο βασιλιάς: «Τι θέλεις;» «Να, κάτι άκουσα κι έρχομαι κι εγώ να στοιχηματίσω». Αλλά ο βασιλιάς, τον είδε έτσι παλικάρι και τον ελυπήθηκε. Θα πήγαινε χαμένος. «Εγώ δε λυπάμαι, εσύ με λυπάσαι;» λέει. «Τότε, εμπρός λοιπόν».

Φαίνεται κι η βασιλοπούλα τον αγάπησε και μίλησε. Ε, αμέσως λοιπόν θέλησε να τονε στεφανώσει ο βασιλιάς, αλλά δεν παραδέχτηκε το τσομπανάκι. «Έχω και γονείς», λέει, «να γυρίσω να μου δώσουν την ευχή τους, να μου δώσεις κι εσύ την ευχή σου, να την πάρω να φύγουμε».

Ε, δε μπορούσε να μην τη δώσει αυτός την προίκα της. Ήταν εννέα γομάρια χρυσό. Τη φόρτωσε σ' εννέα μουλάρια, την πήρε και φύγανε. Άμα έφτασε λοιπόν εκεί στον αδερφό του: «Εσύ πήγες, σεργιάνισες», λέει, «εγώ πήγα κι έφερα γυναίκα και λεφτά. Τώρα πια πρέπει να φύγουμε, να πάμε στην πατρίδα μας».

Τα πουλήσανε όσα είχανε, συνάξανε το χρήμα και φύγανε. Φτάσανε στο μέρος όπου συναντηθήκανε. Εκεί θα χωρίζανε, γιατί απ' αλλού ήρθε το ψαραδάκι, απ' αλλού το τσομπανάκι. «Ε, τώρα αδερφέ», λέει, άμα φτάσανε στο μέρος εκεί, «θα μοιράσουμε δίκαια. Θα πάρω εγώ πέντε γομάρια φλουρί, γιατί εγώ τα 'φερα, θα πάρω και τη γυναίκα».

Και χωρίσανε, αποχαιρετιστήκανε. Όταν όμως κάνανε να φύγουν, τον φωνάζει πάλι πίσω.

Σελ. 87
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/88.gif&w=600&h=915

«Έλα δω», λέει, «γιατί δεν τα μοιράσαμε καλά. Εγώ», λέει, «πρέπει να πάρω τα έξι, γιατί εγώ τα 'φερα, κι εσύ τα τέσσερα». Όπως τα 'λεγε λοιπόν το τσομπανάκι, δεχότανε το ψαραδάκι. Αποχαιρετιστήκανε να φύγουνε. Τον φωνάζει πάλι πίσω. «Έλα δω, πίσω», του λέει, «να μοιράσουμε δίκαια, πάρε εσύ τα μισά κι εγώ τα μισά' τη γυναίκα στη μέση θα τη χωρίσουμε». «Ε, κι αυτό γίνεται», λέει.

Τραβάει το ένα κανί το τσομπανάκι, το άλλο κανί το ψαραδάκι. Βγάζει τη χατζάρα ο χασάπης, το τσομπανάκι, να τηνε σκίσουνε στη μέση. Έβγαλε λοιπόν τη μαχαίρα να τηνε χτυπήσει, τρόμαξε εκείνη, έκανε «χα, χα», έβγαλε ένα φίδι. Έβγαλε φίδια, ώσπου δεν έβγαζε πια.

«Βλέπεις», της λέει, «αυτά τα φίδια ήταν οι ψυχές που έπαιρνες στο λαιμό σου, που τους έσφαζε ο πατέρας σου. Αυτά μιαν ημέρα», λέει, «ήθελε να βγούνε να σας πνίξουν και τους δυο», λεει το τσομπανάκι. «Λοιπόν, χαλάλι σου και τα χρήματα και τη γυναίκα κι εγώ είμαι», λέει, «εκείνο το ψαράκι που έπιασες και μ' άφησες».

Δίνει μια και πέφτει στη θάλασσα κι έφυγε.

Έτσι λοιπόν, πήρε το ψαραδάκι τη γυναίκα και ζήσανε αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα.

Χ. Ν. Παπαδοπούλου-Δεμερτζή, «Τραγούδια και παραμύθια της Ανατολής», Μικρασιατικά Χρονικά, Δ', 1948, 239-243.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Ο ευγνώμων ιχθύς

α: ο ήρωας" α1: ο μικρότερος από τους τρεις γιους του βασιλιά' α2: σώζει τη ζωή ενός χρυσού ψαριού' α3: ρίχνοντάς το πίσω στο νερό' α4: αντί να το κάνει γιατρικό για τον πατέρα του' α5: αντί να χρησιμοποιήσει το αίμα του' α6: αντί να το λειώσει για να το κάνει αλοιφή για τα μάτια του άρρωστου πατέρα του' α7: άλλο' α8: το αγοράζει πανάκριβα για να το σώσει' α9: μόλις το μαθαίνει ο πατέρας του, τον διώχνει' α10: διατάζει να τον σφάξουν' α11: ο ήρωας γλιτώνει' α12: και φεύγει μακριά' α13: με την ευχή της μάνας του' α14: και τις τρεις συμβουλές που του δίνει (συμφυρμός με τον τύπο AT 910Β, Οι τρεις συμβουλές)' α15: άλλο.

Σελ. 88
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/89.gif&w=600&h=915

II. Ο ευγνώμων νεκρός

α: Ο ήρωας πληρώνει τα χρέη ενός νεκρού" α1: που τον χτυπούν Τούρκοι (Εβραίοι, άλλο)' α2: πληρώνει και την ταφή του' α3: ο νεκρός του λέει ότι θα είναι στο πλευρό του όποτε τον καλέσει' α4: άλλο.

III. Ο μαγικός σύντροφος

α: Ο ήρωας πρέπει να βρει σύντροφο' α1: σύμφωνα με τις συμβουλές' α2: της μάνας του' α3: άλλο' α4: να μην πάρει συνεταίρο, αν δεν ξέρει να τα μοιράζει σωστά όλα στα δύο" α5: άλλο' α6: ο ήρωας συναντάει' α7: έναν Αράπη' α8: έναν χασάπη" α9: έναν δερβίση" α10: άλλο" α11: που γίνεται φίλος του και βοηθός του με τη συμφωνία να τα μοιράζονται όλα από μισά" α12: στο ταξίδι που κάνουν, ο σύντροφος σκοτώνει όλους τους εχθρούς του ήρωα" α13: και του φέρνει τα πλούτη τους" α14: και τη βασιλοπούλα' α15: άλλο.

β: Ο ήρωας πουλιέται' β1: με δική του πρωτοβουλία' β2: από τη μάνα του' β3: στον Αη Νικόλα' β4: άλλο' β5: γιατί η μάνα του (ο πατέρας του) φτώχυνε τόσο πολύ, που δεν έχει να του ζυμώσει τα πρόσφορα.

IV. Η αναζήτηση της νύφης

α: Ο ήρωας συναντά την πεντάμορφη βασιλοπούλα' α1: την πριγκήπισσα της Αγγλίας' α2: τη βουβή βασιλοπούλα' α3: που σκοτώνει όλους τους μνηστήρες της την πρώτη νύχτα του γάμου' α4: και χτίζει έναν πύργο με τα κεφάλια τους' α4: άλλο.

β: Ο σύντροφος του ήρωα του δίνει συμβουλές β1: για να την κατακτήσει' β2: να την κάνει να μιλήσει' β3: και την κατακτά, αφού την έκανε να μιλήσει' β4: τον ερωτεύεται' β5: γιατί μπαίνει στο κρεβάτι της όσο κοιμάται' β6: ακούει για τα κατορθώματά του και θέλει να τον παντρευτεί' β7: άλλο.

V. Το μοίρασμα της βασιλοπούλας

α: Την πρώτη νύχτα του γάμου ο σύντροφος του ήρωα ζητά να μείνει με το ζεύγος στην κρεβατοκάμαρα' α1: και να μοιραστεί τη νύφη' α2: βάζει μια λεκάνη μπροστά στο κρεβάτι για να πέσουν μέσα τα φίδια, που θα βγουν από το σώμα της' α3: σηκώνει το σπαθί του να την κόψει στα δυο' α4: φίδι (α) βγαίνει(ουν) από την κοιλιά της' α5: από το στόμα της' α6: ο σύντροφος σκοτώνει το(α) φίδι(α)' α7: εξηγώντας στον νεκρό πως ήταν οι ψυχές των νεκρών που είχε σκοτώσει ο πατέρας της' α8: που είχε σκοτώσει η ίδια' α9: άλλο.

β: Ο σύντροφος φανερώνει την ταυτότητά του πριν εξαφανιστεί' β1: είναι ο νεκρός που έθαψε ο ήρωας και ξαναγυρίζει στη γη' β2: το ψάρι που απελευθέρωσε' β3: και ξαναγυρίζει στη θάλασσα' β4: και δίνει από το αίμα του στον

Σελ. 89
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/90.gif&w=600&h=915

άρρωστο (τυφλό) πατέρα του για να τον γιατρέψει" β5: του τα χαρίζει όλα και χάνεται" β6: άλλο.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΦ 164, 5-6, Δωδώνη, « Η βασιλοπούλα και το άγριο θηρίο». III: α, α3 (του πατέρα), α4, II: α, α2. III: α6, α10 (σύντροφος), α11, α12, α14. IV: α, α3. V: α, α3, α5: θερίο, α1, α6, β, β1, β5.

ΘΡΑΚΗ

2. ΛΑ 2406, 9-12, Έρανος Ξάνθης. «Το κορίτσι με τα φίδια», I: α, α2, α8. III: α6, α7, α11. IV: α, α3. V: α, α5 (40 φίδια που τα στέλνει στον πατέρα της), α1 (στη μοιρασιά βγαίνουν οι φωλιές των φιδιών), β, β2, β3.

3. ΛΑ 507, 1, Χατζηγύριο Κεσσάνης, «Εβραίος δέρνει αποθαμένον». II: α, α1, α2. III. α6, α10 (αγωγιάτης), α12 (στο χάνι σκοτώνει το δράκο), α13, α14 (παντρεύεται μιαν άλλη βασιλοπούλα). V: α, α5, α1, α3 (ανάποδα τη γυρνάει και πέφτει το φίδι), β, β1, β5.

4. ΛΦ 1846, 23-29, Ορεστιάδα Αδριανουπόλεως, «Κάνε το καλό και ριξ' το στο γιαλό».

5. Αρχ.Θρ.Θησ. Δ', 1937, 163-164.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

6. ΛΑ 2762, 133-139, Επαρχία Σερρών. Ι: α, α2, α7 (που έπιασε ο πατέρας του και φεύγει για να μη δαρθεί). III: α6, α10 (σύντροφο), α15 (πιάνοντας δουλειά σ' ένα καφενείο, κάνουν τον καφετζή πλούσιο και πλουτίζουν). IV: α, α2, α3, β, β2, συμφυρμός με το AT 653Α [The Four skillful Brothers (Οι 4 επιτήδειοι αδερφοί), όπου βλέπε ανάλυση' ο ήρωας διηγείται την ιστορία των τριών αδερφών]. V. α, α4, α5, β, Β2, β3, β5.

7. ΛΑ 2779, 58-65, Αηδονοχώρια. I: α15 (ο Άγιος Νικόλαος ως δερβίσης αναλαμβάνει να κάνει πλούσιο τον φτωχό ξυλοκόπο' τον στέλνει στον τυφλό βασιλιά να του πει πως το χρυσόψαρο είναι το μόνο φάρμακο για τα

Σελ. 90
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/91.gif&w=600&h=915

μάτια του" ο βασιλιάς στέλνει τον γιο του να το πιάσει), α, α2, α6, α10 (ο στρατηγός λυπάται το παιδί και το αφήνει στην ερημιά). III: α6, α5 (ένα δερβίση (Αη-Νικόλα)), α11 (σαν υπηρέτης του Εβραίου το βασιλόπουλο αφήνεται στο πηγάδι με τα διαμάντια. Αφού γεμίσει 40 κουτιά, που τα δίνει στον Εβραίο, πέφτει στο νερό και βγαίνει σ' ένα ποτάμι και σώζεται. Ξαναβρίσκει τον δερβίση, που αποφασίζει να τιμωρήσει τον Εβραίο και τον κλείνει μέσα στο ίδιο πηγάδι. Ετσι οι θησαυροί του μένουν σ' αυτόν και στο παιδί. Μαθαίνοντας για τα πλούτη του παιδιού, ο βασιλιάς τον κάνει γαμπρό του). V: α, α4, α6 (στη μοιρασιά πάει να την κόψει) α5, β, β2 (Αη Νικόλας), β5.

8. ΛΦ 523, 21-26, Ανω Κώμη Κοζάνης, «Οι τρεις συμβουλές». Στην αρχή συμφυρμός με το AT 910 (Οι τρεις συμβουλές, όπου βλέπε ανάλυση), α4, α6, α10, α11, α13, α14. II: α, α2. IΙΙ: α, α 1, α4, α6, α10, α11, α13, α14. V: α, α4, α3, α5, β1, β5.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

9. ΛΑ 1269 (ΣΜ 99), 13-16, Λάρισσα, «Ο βασιλέας των ψαριών». Ι: α, α2, α6, α10, α11, α12, Α13. III: α6, α7 (ο Αράπης του ζητά μπαστούνι που ζυγίζει 40 οκάδες και σπαθί που κόβει την τρίχα στα δύο. Μ' αυτό σκοτώνει τα φίδια της βασιλοπούλας). V: α, α1, α3, α5, α6 (στη μοιρασιά, τη γυρνάει ανάποδα και πέφτουν τα υπόλοιπα φίδια), β, β2.

10. ΛΑ 2301, 223-249, Καρδίτσα. Στην αρχή συμφυρμός με AT 561 {Aladdin). II: α, α2, α3, α4 (και εξαγορά δούλου). III: α6, α10, α11.

11. ΛΦ 1552, 32-34, Σούλι, «Ο φιλόπτωχος κι ο Χριστός». Το παιδί (Χρήστος) είναι φιλεύσπλαχνο και ξοδεύει όλα του τα λεφτά για τους φτωχούς. IΙΙ: α6, α7, α11, α12, α13. IV: α, α3. V: α, α4 (στον δρόμο για το σπίτι), α1, α5, β, β6 (ο Χριστός, γιατί ο ήρωας ήταν φιλεύσπλαχνος).

ΝΗΣΙΑ TOΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Κρήτη.

12. ΛΑ 1338 (ΣΜ 151) 25-26, Επαρχία Τεμένους, «Κάμε το καλό και ριξ' το στο γιαλό». I: α7 (ο ήρωας είναι φτωχοβοσκός και ταΐζει ένα ψάρι). III: α6, α10 [έναν βοσκό (η ψυχή του ψαριού που τάιζε)], α11, α15 (πουλούν τα βόδια που αγόρασαν και πλουτίζουν). IV: α1, α4 (παντρεύεται τη βασιλοπούλα). V: α, α6 (σκοτώνει τρικέφαλο θεριό που βγαίνει να πνίξει τον ήρωα" στη μοιρασιά, τη γυρίζει ανάποδα να την κόψει και από το φόβο της

Σελ. 91
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/92.gif&w=600&h=915

βγάζει τα υπόλοιπα θεριά), β, β2, β3 (η βασιλοπούλα μένει στο βοσκό).

13. ΛΦ 47, 1-4, Αρχάνες, άτιτλο. Ι: α, α2, α6, α9, α12. III: α, α6, α10 (σύντροφο), α11, α15 (σκοτώνει τους δράκους στον ύπνο τους και σώζει μια κόρη που έλαμπε σαν τον ήλιο και την παντρεύεται). V: α, α5, α6, α1 (στη μοιρασιά την κρεμάει ανάποδα για να την κόψει στη μέση και βγαίνουν τα υπόλοιπα φίδια), β, β2, β3 (κάνε το καλό και ριξ' το στο γιαλό).

14. Δρήρος Β', 699-703, άτιτλο. Στην αρχή, συμφυρμός με το AT 910 (Οι τρεις συμβουλές). Η μια απ' αυτές είναι: «κάμε το καλό και ριξ' το στο γιαλό». Ακολουθώντας την, ο πατέρας του ήρωα εξαγοράζει τα χρέη ενός νεκρού και τον θάβει. Αργότερα, ο γιος του αποφασίζει να ξενητευτεί κι αυτός. III·, α, α1, α3 (αυτόν που δίνει το μεγαλύτερο κομμάτι του μήλου), α6, α10 (έναν γέρο), α11. IV: α, α2, α3. V: α, α4, α5, α6, α1 (κάνει να την κόψει στη μέση και βγαίνουν φιδάκια που γεμίζουν ένα λάκκο), β (ο νεκρός που είχε θάψει ο πατέρας του).

β. Κυκλάδες.

15. ΛΑ 1390, 9-11, Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά (ΛΑ 507C, 3), Τήνος, άτιτλο. I: α, α1, α2, α4, α9, α11. III: α, α1, α2, α4, α6, α7, α11, α15 (σε στοιχειωμένο πανδοχείο σκοτώνει δυο κλέφτες και παίρνει το θησαυρό), α13 (την ωραία του κόσμου). V: α, α3, α9 (από το φόβο της βγάζει φούσκα, με το νερό της ο Αράπης γιατρεύει το βασιλιά), β β2, β3.

16. ΛΑ 1392, 91-100 Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά (ΛΑ 507C, 4), Τήνος, «Ο βασιλέας των ψαριών». Ι: α1, α2, α5 (οι άλλοι δύο κόβουν αχλάδια που φέγγουν αλλά τα ξαναβρίσκουν στα καλάθια τους" ο τρίτος πάει σε μια πολιτεία που δεν έχει γυναίκες και ψαρεύει το βασιλιά των ψαριών), α9. III: α, α1, α3 (ο πατέρας τους δίνει τρεις βραστές κότες και τους συνιστά να βρουν συντρόφους που να τρώνε σιγά), α5, α6, α7, α11. IV: α. V: α, α1, α3 (κόβει τα 7 κεφάλια του φιδιού), α5, α6 [στον δρόμο ζητά μοιρασιά (AT 506Α), δένει τη γυναίκα στο δέντρο ανάποδα και ξερνάει το φίδι], β3, β4.

17. ΛΑ 2248, 228-238, Αστυπάλαια, «Η βασιλοπούλα της Αγγλίας». II: α, α2. III: α6, α10 (ταχυδρόμο), α11. IV: α, α1, α2, α3, α4, β, β2 (όπως στο AT 852, ο ήρωας παίρνει ένα κουτάκι που μιλάει, το κρύβει αλληλοδιάδοχα στον καθρέφτη, στη ντουλάπα, στο κρεβάτι της βασιλοπούλας. Το κουτάκι την κατηγορεί που παραμένει αμίλητη. Σπάει τα έπιπλα από τον θυμό της, νομίζοντας πως την κατηγορούν εκείνα. Την τρίτη φορά μιλάει, ακούγοντας μια λανθασμένη κρίση από το κρεβάτι κι ο ήρωας κερδίζει και την παντρεύεται). V: α (τις τρεις νύχτες του γάμου), α2 (αχνιστό

Σελ. 92
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/93.gif&w=600&h=915

γάλα), α5 (ξερνάει τα φίδια, α6, α9: στο γυρισμό ζητάει τη μοιρασιά), α3 (φούσκα με φιδάκια), β, β1, β5.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΥΝΙΟΥ

18. ΛΦ 1772, 12-14, Λευκάδα, άτιτλο. I: α, α2, α4, α9. III: α, α1, α2, α4 (αυτόν που δε θα του φάει το παξιμάδι), α6, α7, α11, α12, α13. IV: α, α3. V: α, α8 (δεν αφήνει τον ήρωα να κοιμηθεί μαζί της, αλλά παίρνει τη θέση του και σκοτώνει το φίδι που έπνιγε τους γαμπρούς). Στο γυρισμό, α1, α3, α6, α5, β, β2, β5. Αναζητώντας παλάτι να μείνουν, εμφανίζεται ο Όφις (μισός άνθρωπος μισός φίδι), που τους δίνει το δικό του, με τη συμφωνία σ' ένα χρόνο ν' απαντήσουν σε 12 ερωτήματα (πβ. τον τύπο AT 812, The Devil's Riddle). Απαντά ο Χριστός κι ο Όφις γίνεται πέτρα. Το παλάτι μένει στο βασιλόπουλο και στη γυναίκα του.

19. Λαογραφία ΙΓ', 1960-1961, 277-279, Τραγάκι Ζακύνθου, «Το βασιλόπουλο με την καλή τύχη». I: α, α4 (ανοίγει το καλάθι που του έδωσε ο γέρος και πετάγεται ένα μαύρο ψάρι και πέφτει στη θάλασσα), α9, α11, α12 (γίνεται καρβουνιάρης σε ξένο τόπο). III: α, α3 (με τη συμβουλή της μαγείρισσας του παλατιού, να μην κάνει ποτέ του παρέα με όποιον θέλει να τρώει από το πιάτο του), α6, α7 (και πάνε για εμπόριο μαζί στην Αρμενία), α12 (σκοτώνει το δράκο με τα εννέα κεφάλια, που τα κρατάει ο Αράπης στο σακούλι του). IV: α, β6. V: α, α1, α4, α6, α6, β, β2, β3.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

20. ΛΦ 353, 7-8, Επαρχία Μεσσήνης, «Το παιδί με τον χασάπη». I: α, α2. IΙΙ: α, α6, α8, α11, α15 (το παιδί παίζει το μαντολίνο που του έδωσε ο χασάπης και χορεύουν όλα τα πουλιά). IV: β6. V. α1, α3 (κρεμώντας την ανάποδα, πέφτει κάτι από την κοιλιά της), β, β2, β5.

21. ΛΦ 403, 4-8, Χάβαρι Ηλείας, «Ο Τσεκουράκης». I: α (λέγεται Τσεκουράκης). II: α, α2. III: α6 (έναν ξένο), α11, (Συμφυρμός με τον AT 300, όπου ο Τσεκουράκης γίνεται Δρακοντοκτόνος, βλ. ανάλυση). V: α, α1, β, β1. Αηδόνι βοηθός-φίδι πετάγεται στη μοιρασιά από το στόμα της" χαρίζει στο βασιλόπουλο ό,τι του ανήκει και χάνεται.

22. ΛΦ 802, 2-5, Καμάρια Μεθώνης, «Η δαιμονισμένη βασιλοπούλα».

23. ΣΠ 40, 13-14, Λαγκάδια Γορτυνίας, άτιτλο. I: α α2, α4, α7 (για τον πατέρα του), α9. III: α6, α7, α11, α12 (τους 40 δράκους), α13, α14. V: α,

Σελ. 93
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/94.gif&w=600&h=915

α1, α3, α5, α6 (κάνοντας να την κόψει στη μέση, ξεπετάγονται τ' άλλα μισά φίδια από το στόμα της), β3.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

24. ΛΑ 1268 (ΣΜ 98), 91-94, Αθήνα, «Ο Χαμουργιορντάνης». I: α, α7 (γλιτώνει από τα παιδιά έναν σκύλο, ένα φίδι, ένα γατί). III: α6, α7, α11 (παίρνουν το δρόμο που γυρίζει και δε γυρίζει), α14 (βρίσκοντας ο υπηρέτης δυο γυναίκες να μαλλώνουν -τη μέρα με τη νύχτα- τις δένει), IV: α, α3, α4, β. V: α6 (σκοτώνει το φίδι που θα έπνιγε το βασιλόπουλο), β, β6 (η ψυχή του σκύλου που έσωσε).

25. ΛΑ 1322 (ΣΜ 135), 15-17, Επαρχία Μεσσολογγίου, «Το χρυσό ψάρι». I: α, α2. III: α6, α7, α11. V: α, α1, α3, α4, α6 (τη γυρνάει ανάποδα για να βγει και το τελευταίο κεφάλι φιδιού), β, β 2, β3, β (το αραπόπουλο ζητάει από το βασιλόπουλο να το κλωτσήσει μέσα στη θάλασσα και χάνεται).

26. ΛΦ 236, 1-2, Θήβα, «Ο πεθαμένος». II: α, α2, α3 (τον στέλει στο βασιλιά να ζητήσει δουλειά). V: α, α, α3, α4, β, β1.

27. ΛΦ 418, Ανάβρα Λοκρίδας, «Η βασιλοπούλα κι ο διάβολος». IV: α, α3. III: α, α1, α3 (η συμβουλή του πατέρα του, να διαλέξει το σύντροφο που, κάνοντας τη μοιρασιά του μήλου, θα κρατήσει το μικρότερο κομμάτι), α6, α10 (ένα γέρο), α11. V: α, α1, α3, α4, α5, α9 (το φίδι ήταν ο διάβολος), Β5.

28. ΛΦ 1655, 1-5, Αθήνα, «Κάνε το καλό και ριξ' το στο γιαλό». I: α, α6, α9, α2 («κάνε το καλό και ριξ' το στο γιαλό»), α6, α9. III: α, α6, α7, ali (να του φτιάξει σπαθί που να σκίζει τον αέρα, να περπατούν μόνο τη νύχτα, να μοιραστούν ό,τι αποκτήσουν), α12 (στον έρημο πύργο βρίσκουν δράκο, που τους μαρτυράει πού είναι ο θησαυρός. Άλλος δράκος τους μαρτυράει για το βασιλιά και τη βασιλοπούλα που είναι βαλσαμωμένοι" τους ανασταίνουν με αθάνατο νερό, που παίρνουν από τη μάγισσα, αφού της κόψει ο αράπης το κεφάλι). Κ: α1, α3 (ακούγεται μια φωνή: «Κάνε το καλό και ριξ' το στο γιαλό»), β, β2, β3, β6 (το ζεύγος επιστρέφει στον πατέρα και τον γιατρεύει).

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

29. ΚΜΣ, 13, 1-12, Γκιουλ Μπαξέ, «Το ψαραδάκι και το ψάρι», I: α, α2 (το σώζει 3 φορές), α4, α9, α12. III: α6, α10 (συνομήλικο του παιδί), α11 (ο

Σελ. 94
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/95.gif&w=600&h=915

σύντροφος, βοηθός χασάπη, ξέρει με το μάτι πόσο ακριβώς ζυγίζει το κρέας, κερδίζει πολλά λεφτά). IV: α, α2, α3, α5.

30. Μικρασιατικά Χρονικά Δ', 1948, 239-243, Αναία, άτιτλο. Η παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

β. Πόντος

31. Αστήρ Πόντου 1, 1885, 169, αρ. 9, Νικόπολις, «Το καλόν και τ' αντίκαλον». I: α, α2. III: α6, α10 (ένα δούλο), α11. V: α, α1, α3, α5 (9 σκορπιοί), β, β2, β3.

ΚΥΠΡΟΣ

32. Σακελλάριος, «Το χρυσόψαρο», 2, 337, αρ. 10. Όμοιο με ΣΠ 40, 13-14, χωρίς μοίρασμα της νύφης.

ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ

33. ΛΦ 653, 1-26, «Το χρυσό ψαράκι». I: α: Καλοκάγαθος, α2, α5, α4: συμφυρμός με τις Τρεις συμβουλές, AT 910Β: Δρόμο μην αλλάξεις (και γλιτώνει τη σφαγή από τους ληστές), ποτέ μην πεις ψέματα (μαρτυρώντας στον αρχιληστή πού είχε κρυμμένα τα λεφτά, του σώζει τη ζωή του και τον κάνει να μοιράσει τα υπάρχοντα του στους φτωχούς) και, φίλο μην κάνεις, πριν τον δοκιμάσεις. III: α6, α10 (φτωχό, που του δίνει την πρώτη φέτα ψωμιού. Σαν χασάπηδες πλουτίζουν. Κάνουν ένα καλό στην αραπίνα, που τους δίνει έναν σεντουκά (εκπληρώνει ό, τι επιθυμείς), κι ένα τσουκαλάκι (φέρνει όλα τα φαγητά). IV: β7 (ο βασιλιάς τον θέλει για γαμπρό του και τον παντρεύει με την κόρη του). V: α, α1, α5, α6, β, β2, β6 (πρέπει να κάψει τα μάτια της μαϊμούς, για να γιατρέψει τον πατέρα του), β5.

Σελ. 95
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/96.gif&w=600&h=915

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΤΥΠΟΥΣ AT 505, AT 506A και AT 507C

Ο Ευγνώμων νεκρός (AT 506Α) είναι ένα θέμα ελάχιστα γνωστό στην Ελλάδα. Η διάδοση του παραμυθιού είναι σχετικά περιορισμένη (δέκα παραλλαγές) και φαίνεται σημαντικότερη στα νησιά του Αιγαίου, στη Μικρά Ασία και στην Κρήτη. Η παρουσία του υδάτινου στοιχείου, των καραβιών και των θαλάσσιων μυθικών μορφών παραμένει καθοριστική για τη δομή της αφήγησης, ακόμα κι όταν το παραμύθι συναντάται σε περιοχές της ηπειρωτικής χώρας.

Μαζί με την αφήγηση του Ευγνώμονος νεκρού, στον Διεθνή Κατάλογο παραδίδονται και δύο άλλοι παραμυθιακοί τύποι, ο Νεκρός ως βοηθός (AT 505) και η Αρραβωνιατικιά του Τέρατος (AT 507Α, που εμφανίζεται σπάνια στην Ελλάδα1), όπου πιο δημοφιλής είναι η τρίτη αποσχίδα του τύπου, η Κόρη με τα φίδια (AT 507C, 33 παραλλαγές).

Όπως συμβαίνει συνήθως, όταν προσπαθούμε ν' αναλύσουμε ένα μυθικό πυρήνα στα εξ ών συνετέθη, παρατηρούμε πόσο άρρηκτα συνδεδεμένα είναι τα συναποτελούντα θέματα- εδώ, όλοι οι ήρωες έχουν ως μαγικό βοηθό μια πατρική μορφή. Τους προστατεύει κάποιος πρόγονος, είτε πρόκειται για έναν άγνωστο και ξένο νεκρό, είτε πρόκειται για κάποια θαλασσινή μορφή, τον βασιλιά των ψαριών, το θεριόψαρο, τον Αη-Νικόλα, που τους συνοδεύει στο μεγάλο ταξίδι, τους παραλαμβάνει ως μειράκια και τους παραδίδει τέλειους άνδρες.

Πέρα από την αμέριστη συμπαράσταση του προγόνου στον μύθο αυτό, ο ήρωας έχει δεδομένη και την αμετάκλητη ρήξη με τον πραγματικό πατέρα του. Αρχικά, κατασπαταλάει την περιουσία του για να θάψει έναν πεθαμένο, που δεν τον είχε ξαναδεί ποτέ στα μάτια του κι ύστερα δίνει τα τελευταία του λεφτά για ν'αγοράσει δυο σκλάβες, αρχοντοπούλες έστω, παίρνοντας γυναίκα του την ομορφώτερη" το μοτίβο αυτό προέρχεται από την ιστορία του Jean de Calais, η οποία έχει ως λόγιο πρότυπο την ομώνυμη αφήγηση, που συμπεριλαμβάνεται στο οκτάτομο έργο της Madame de Gomez, Journées amusantes, δημοσιευμένο μεταξύ 1722 και 1731. Το έργο αυτό υπήρξε ιδιαίτερα δημοφιλές στη λαϊκή γαλλική παράδοση κι επηρέασε, κυρίως κατά τον 19ο αιώνα, τη διαμόρφωση των προφορικών παραλλαγών του τύπου AT 506Α2.

1. Hahn II, αριθμοί 64 και 114: δύο παραλλαγές του AT 507Α, που ο Μέγας δεν φαίνεται να έχει καταγράψει.

2. M. L. Tenèze, «Jean de Calais en France: tradition écrite, tradition orale, imagerie», Humanoria. Essays in Literature, Folklore, Bibliography, J. J. Augustin, New York 1960, σ. 287-308. Επίσης, βλέπε: Ν. Belmont, «La dette et le contrat», Cahiers de Littérature Orale (CLO), no 46, 1999, σ. 127-147.

Σελ. 96
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/97.gif&w=600&h=915

Στην Ελλάδα συναντάται ικανός αριθμός παραλλαγών που ανήκουν στον τύπο AT 507C, όπου ο ήρωας ξαναρίχνει στη θάλασσα ένα ψαράκι μαγικό, που τον παρακαλάει να του χαρίσει τη ζωή, κι εκείνο θα τον ανταμείψει μια μέρα' ο ήρωας όμως γνωρίζει πολύ καλά πως το ψάρι αυτό θα 'πρεπε κανονικά να το δώσει στον άρρωστο πατέρα του, για να το κάνει αλοιφή και να γιατρευτούν τα μάτια του. Όταν μαθαίνει ο πατέρας ότι ο γιος του προτίμησε να σώσει το ψάρι, θυμώνει βέβαια και τον κυνηγάει να τον σκοτώσει κι έτσι ο ήρωας αναγκάζεται να φύγει μακριά του" συνήθως δεν τον ξαναβλέπει ποτέ πια.

Στις ελληνικές παραλλαγές, ο Ευγνώμων ιχθύς, που ξεπροβάλλει από το νερό, πρωταρχικό φυλογενετικό στοιχείο, εμφανίζεται δύο φορές συχνότερα από τον Ευγνώμονα νεκρό (είκοσι μία παραλλαγές έναντι μόνον δέκα). Στον τουρκικό κατάλογο (Eberhardt-Boratav, 1953, σ. 70-73) οι συγγραφείς αναφέρουν την ύπαρξη και των δύο ομάδων, του Ιχθύος και του Νεκρού, θεωρώντας, όπως κι ο Dawkins για την Ελλάδα εξάλλου, όλες τις άλλες εκδοχές της αφήγησης ως απορρέουσες από τον διπλό αυτό μυθικό πυρήνα. Στο σύνολο των 35 παραλλαγών που αναφέρουμε, διακρίνονται άλλες δύο υπο-ομάδες του παραμυθιακού τύπου AT 507C:

α. Ο ήρωας είναι ταμένος στον Αη-Νικόλα (είτε ζητάει ο ίδιος από την πάμφτωχη μάνα του να τον πουλήσει στον Άγιο, για ν' αποκτήσει τα προς το ζειν), και,

β. Ο ήρωας κουβαλάει μαζί του σ' ένα κουτάκι την ευχή του πατέρα του, που μεταμορφώνεται αργότερα σε μαγικό σύντροφο και τον βοηθάει να πλουτίσει.

Οι Eberhardt-Boratav έχουν κατασκευάσει δύο ξεχωριστούς τύπους για το τουρκικό παραμύθι, «Der Dank des Fisches» (Η ευγνωμοσύνη του ιχθύος, ΕΒ 62)» και «Der Dankbare Tote» (Ο ευγνώμων νεκρός, ΕΒ 63). Εμείς κρατήσαμε την κατάταξη των Aarne-Thompson, θεωρώντας ότι πρόκειται ουσιαστικά για τα δύο κύρια εισαγωγικά μοτίβα του παραμυθιακού τύπου AT507C, ενώ ο κορμός της αφήγησης είναι κοινός και το τελικό επεισόδιο της Κόρης με τα φίδια συναντάται σε όλες σχεδόν τις παραλλαγές, ενοποιώντας χαρακτηριστικά τον μύθο.

Ο Dawkins (1953, σ. 208-209) αναφέρεται στο ένατο Κεφάλαιο της κινέζικης ιστορίας Monkey, του Ch'êng-ên (11ος αιώνας), σε μετάφραση του Arthur Waley, περί μιας αποστολής στην Ινδία, με σκοπό την επαναφορά βουδιστικών κειμένων στην Κίνα. Στην ιστορία αυτή, ένας νέος πιάνει έναν κυπρίνο και τον ελευθερώνει αντί να τον δώσει στην άρρωστη μάνα του, γιατί συγκινείται από το λαμπερό του βλέμμα. Όταν, αργότερα, ο ήρωας πέφτει στα χέρια ενός ληστή, που τον πετάει στο ποτάμι, εμφανίζεται ένας δράκος και του σώζει τη ζωή, λέγοντάς του πως είναι το ψάρι που γλίτωσε. Η ιστορία αυτή σίγουρα αποτελεί μιαν αρχαιότερη εκδοχή του παραμυθιού μας, τον ανατολικό του οικότυπο κατά τον Dawkins. Εφόσον όμως αναζητούμε παλαιότερα πρό-

Σελ. 97
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/98.gif&w=600&h=915

πρότυπα Ευγνώμονος ιχθύος, καλύτερα ν' αναφερθούμε στην ακκαδική και στη σουμεριανή παράδοση, στη Μεσοποταμία" εκεί, σύμφωνα με τα όσα λέει ο ιστοριογράφος Βηροσσός στα Βαβυλωνιακά3, υπήρχε ο μύθος4 ενός υπερφυσικού τέρατος, που βγήκε από την Ερυθρά θάλασσα για να διδάξει στους άξεστους και τεμπέληδες ανθρώπους της Χαλδαίας5 τον πολιτισμό: τη γραφή, τις επιστήμες, τις τέχνες (τα επαγγέλματα δηλαδή), τη νομοθεσία, την αρχιτεκτονική πόλεων και ναών. Το τέρας αυτό είχε μορφή ψαριού, και, κάτω από το κεφάλι του είχε ενσωματωμένο ένα άλλο κεφάλι, ανθρώπου, είχε ανθρώπινα πόδια και λεγόταν Ωάννης. Όλη την ημέρα την περνούσε με τους ανθρώπους, διδάσκοντας τους τις διάφορες τέχνες, χωρίς να τρώει ποτέ μαζί τους, ενώ με το ηλιοβασίλεμα επέστρεφε στο νερό για να περάσει τη νύχτα. Αργότερα εμφανίστηκαν οι επτά Ιχθυάνθρωποι, κατά τις επτά προκατακλυσμιαίες φάσεις του πολιτισμού, γνωστοί ως «Apkallu» ή Επτά Σοφοί, σύμβουλοι των βασιλιάδων, βεζύρηδες, μ' επικεφαλής τους τον πρώτο και καλύτερον όλων τους, τον Σοφό (Adapa) Uanna, ή Ωάννη, που δόξασε πρώτα τους Σουμέριους κι ύστερα τους Βαβυλώνιους ανά τον κόσμο6.

Βλέπουμε συνεπώς ότι το πρότυπο του ιχθυανθρώπου ως συμβούλου κι εκπολιτιστή είναι υπαρκτό στην ευρύτερη περιοχή του μύθου, απ' όπου προέρχονται και οι ελληνικές και οι τούρκικες παραλλαγές του. Ως άλλος βαβυλώνιος ιερέας, ο Ιχθύς, μαζί με τον Ευγνώμονα Νεκρό, μορφή που συναντάται σ' ολόκληρη την Ευρώπη, αναλαμβάνουν τη μύηση του ήρωα στην ανδρική του ταυτότητα. Κάποτε οι δύο μυθικές μορφές συγχωνεύονται ή συγχέονται, όπως για παράδειγμα, σε μια παραλλαγή της ανατολικής Θράκης7, όπου ένα θεριόψαρο σώζει τον ήρωα όταν τον πετάει στη θάλασσα ο αντίζηλος του' τον καταπίνει και τον μεταφέρει σ' ένα ξερονήσι, όπου τον ξερνάει λιπόθυμο. Το θεριόψαρο ομολογεί στο τέλος της αφήγησης ότι είναι ο ευγνώμων νεκρός.

Με τη μορφή ενός μαύρου ψαριού εμφανίζεται ο Αη Νικόλας σε μια άτιτλη παραλλαγή από τα Αηδονοχώρια Σερρών8, κι αργότερα γίνεται σύντροφος του ήρωα παίρνοντας τη μορφή ενός Αράπη. Πάντα στο τέλος της αφήγησης, αποκαλύπτει την ταυτότητά του και χάνεται μες στο νερό. Σε μια παραλλαγή από τη Σαμαρίνα9 το ψάρι παίρνει τη μορφή του Ιησού Χριστού για να βοηθήσει το

3. Από τα Βαβυλωνιακά, έργο του Βηροσσού, ιστοριογράφου του 4ου π.Χ. αιώνα, σώζονται μόνον αποσπάσματα: Jacoby Felix, Die Fragmente der griechischen Historiker, c. Autoven über einzelnde Länder (nr. 608-708), Brill, Leiden 1954-1964.

4. P. Schnabel, Berossos und die Babylonisch Hellenistische Litteratur, Berlin 1923.

5. Νότια Μεσοποταμία, κοντά στον περσικό κόλπο.

6. «Mésopotamie», Dictionnaire des Mythologies, (sous la direction d'Yves Bonnefoy), Flammarion, Paris 1981, σ. 102-111.

7. ΛΑ 506A, 2, «Ο καπετάνιος κι η χρυσή φρεγάτα».

8. ΛΑ 2779, 58-65.

9. ΛΦ 1552, Γρεβενά, «Ο φιλόπτωχος κι ο Χριστός».

Σελ. 98
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/99.gif&w=600&h=915

φιλεύσπλαχνο Χρήστο, που δίνει όλα του τα χρήματα στους φτωχούς. Ο Χριστός μεταμορφώνεται ύστερα σε Αράπη και βοηθάει τον ήρωα να υπερπηδήσει όλα τα εμπόδια που συναντάει στο δρόμο του. Δεν παραλείπουμε βέβαια, μέσα σ' όλους αυτούς τους συσχετισμούς, το πρωτοχριστιανικό σύμβολο του Ιχθύος, που, σύμφωνα με τον Ιερό Αυγουστίνο, σχηματίσθηκε χάρη στα αρχικά γράμματα της λέξεως Ιχθύς, ως ακροστιχίδα (Ιησούς Χριστός Θεού Υιός Σωτήρ).

Όσο για τον Ευγνώμονα νεκρό, πρέπει να γνωρίζουμε ότι το να πεθάνει κανείς καταχρεωμένος, θεωρείται σε πολλούς πολιτισμούς ως ολέθριο γεγονός, διότι ο δανειστής είθισται να έχει το απόλυτο δικαίωμα ταφής ή μη της σωρού του χρεώστη. Ο Gédéon Huet (1915, σ. 16)10 στη μονογραφία του, αναφέρεται στο εθιμικό δίκαιο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, του Ινδικού Αρχιπελάγους, της Βιρμανίας και άλλων, τονίζοντας ότι, σε περίπτωση θανάτου του χρεώστη, ο νεκρός ανήκει στους πιστωτές του, οι οποίοι δικαιούνται να διαθέσουν κατά βούληση το πτώμα του, που παραμένει συνήθως άταφο μέχρι την εξόφληση του χρέους. Πολλές φορές μάλιστα, το κακομεταχειρίζονται11, το μαστιγώνουν κρεμώντας το σ' ένα δέντρο κι έτσι καταλαβαίνουμε καλύτερα στο παραμύθι μας πώς, από τη στιγμή που ο ήρωας τους διατάζει να σταματήσουν, πληρώνοντας και με το παραπάνω ό,τι χρωστούσε ο άγνωστος νεκρός, επιτελεί έργο θεάρεστο και, οπωσδήποτε, αποκτάει έναν παντοτινό σύντροφο από το υπερπέραν. Με τη συμβολική αυτή πράξη υιοθετεί έναν υπερκόσμιο πατέρα, ενώ φτάνει ταυτόχρονα σε ρήξη οριστική με τον πραγματικό γεννήτορά του. Τώρα πια, το καλομαθημένο βασιλόπουλο μπορεί να ξεκινήσει μια δύσκολη πορεία, γεμάτη κινδύνους, με συντροφιά τον ευγνώμονα νεκρό, που θα τον καθοδηγήσει σε δύο πράγματα: θα του μάθει μια τέχνη και θα τον προετοιμάσει για την ερωτική επικοινωνία με το άλλο φύλο. Έτσι θα του ανταποδώσει το καλό που του έκανε. Ορισμένες εξάλλου παραλλαγές του παραμυθιού τιτλοφορούνται «κάμε το καλό και ρίξτο στο γιαλό», «το καλόν και τ' αντίκαλον»12 και, γενικότερα, θεωρείται ότι ο ήρωας πάντα και μόνον το καλό έκανε ανυστερόβουλα, ακόμα κι όταν κατασπαταλούσε την πατρική περιουσία ή προτιμούσε να σώσει ένα ψάρι, χωρίς να σκεφτεί τα μάτια του γέροντα πατέρα του. Του αξίζει συνεπώς ν' ανταμειφθεί μια μέρα.

Ας αρχίσουμε από το επάγγελμα. Το πριγκηπόπουλο στην Ελλάδα θέλει

10. Gédéon Huet, «Le conte du "Mort Reconnaissant" et le Livre de Tobie», Revue de l'Histoire des Religions, 71, 1915, σ. 1-29.

11. J. P. Vernant, «La belle mort et le cadavre outragé», La mort, les morts dans les sociétés anciennes, G. Gnoli et J. P. Vernant (éds), Cambridge University Press, Cambridge, et Maison des Sciences de l'Homme, Paris 1982, σ. 45-75.

12. Αστήρ Πόντου 1, αρ. 6, σ. 169.

13. Α. Angélopoulou, «Un homme nu le couteau à la main», CLO, n. 46. 1999, σ. 101-125.

Σελ. 99
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/100.gif&w=600&h=915

να γίνει χασάπης13. Ν' αγοράζει τα ζώα και να πουλά το κρέας τους. Ο σύντροφος του πρέπει να του μάθει να ξεχωρίζει τα καλά κομμάτια, να τα κόβει, να τα ζυγίζει σωστά. Ο «Ιχθυάνθρωπος» αποδεικνύεται εξαιρετικός κρεοκόπτης' αλλά κι ο «Γυμνός με το μαχαίρι» το ίδιο, κι ο Τσεκουράκης και άλλοι. Αυτή φαίνεται να είναι κυρίως η ιδιαιτερότητα των ελληνικών παραλλαγών: το μοτίβο του χασάπη, που, ως επάγγελμα μπορεί σήμερα πια να μην έχει ιδιαίτερη συμβολική αξία, ωστόσο, παλαιότερα, στις αρχαίες λατρευτικές τελετές, ο σφαγιαστής των ζώων είχε τη θέση του πλάι στους ιερείς, στο θυσιαστήριο14. Ο ευγνώμων νεκρός, που εμφανίζεται ξαφνικά στο προσκήνιο ως απλός χασάπης, με σκοπό να μυήσει τον ήρωα στα μυστικά της ζωής, φαίνεται να συνεχίζει την αρχαία παράδοση των ιερέων εκείνων, που σφαγίαζαν τα ζώα στον βωμό του ναού, μοιράζοντας κατά πως έπρεπε τις μερίδες θεών και ανθρώπων. Ακόμα και σήμερα, με τα κουρμπάνια, το έθιμο της θυσίας συνεχίζεται κατά τη γιορτή ορισμένων Αγίων15 στην Ελλάδα. Ωστόσο, η τεράστια σημασία της θυσίας φαίνεται πιο καθαρά σ' αυτόν το μύθο, όταν έρχεται η ώρα να μοιραστεί η γυναίκα στα δύο, ή ακόμα και το παιδί του ζεύγους16. Εκεί, μόνον κάποιος που έχει υψηλό καθήκον, σταλμένος από ανώτερες δυνάμεις, μπορεί και ξέρει να χειριστεί σωστά το μαχαίρι.

Και για ποιο λόγο το βασιλόπαιδο κι ο σύντροφος του πρέπει να χωρίσουν τη γυναίκα στα δύο, όταν έρθει η ώρα της μοιρασιάς; Γιατί πρέπει την πρώτη νύχτα του γάμου ο νεκρός να την περάσει μαζί με τους νεόνυμφους;

Ας θυμηθούμε στο σημείο αυτό την βιβλική ιστορία του Τωβίτ17, που αποτελεί μια παραλλαγή του AT 507C από τις πλέον διάσημες:

Ο Τωβίτ είναι θεοσεβούμενος και φιλεύσπλαχνος" ζει στη χώρα του Ισραήλ, σε μιαν εποχή όπου ο ειδωλολατρισμός έχει επικρατήσει στη Σαμάρεια, ελεεί τους φτωχούς και πηγαίνει συχνά στην Ιερουσαλήμ, όπου αφιερώνει στο Ναό το δέκατο της ετήσιας συγκομιδής του. Παντρεύεται την Άννα κι αποκτούν έναν γιο, τον Τωβία. Όταν, το 722 π.Χ., επί βασιλέως Ασσυρίων Ενεμεσσάρου αιχμαλωτίζεται, διότι έχει καταληφθεί η Σαμάρεια και εκδιώκονται οι δέκα φυλές των Εβραίων στην εξορία, ο Τωβίτ, που στο μεταξύ έχει χάσει όλη του την περιουσία, εξόριστος, περνάει τις μέρες του θάβοντας τους άταφους νεκρούς που συναντάει παντού τριγύρω του: «και ει τινά του γένους μου εθεώρουν τεθνηκότα, και εριμμένον οπίσω του τείχους Νινευή, έθαπτον

14. Marcel Détienne, Apollon, le couteau à la main, Gallimard, Paris 1998, σ. 65.

15. Stella Géorgoudi, «L' égorgement sanctifié en Grèce moderne», La cuisine du sacrifice en pays grec, Détienne Marcel et Jean-Pierre Vernant (eds), Gallimard, Paris 1979, σ. 271-307.

16. Ruth Schatzman, «Quatre contes russes», CLO, n. 46, 1999, α. 149-180.

17. Tobias, Septuaginta, I, Württembergische Bibelanstalt, Stuttgart 1965, σ. 10001039, 16, 24-13 έως 14, 14-15.

Σελ. 100
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/101.gif&w=600&h=915

αυτόν» (1, 18). Πενθεί και θρηνεί και ξαφνικά, μια γιορτινή μέρα (εν τη πεντηκοστή τη εορτή, ή εστίν αγία επτά εβδομάδων, 1, 22-24), αφού έχει μόλις θάψει έναν άταφο νεκρό, χάνει το φως του. Στο μεταξύ μαθαίνουμε ότι η κόρη του ξαδέλφου του Ραγουήλ, η Σάρα, είναι απελπισμένη γιατί, ενώ προσπάθησε επτά φορές να παντρευτεί, κάθε φορά οι γαμπροί εξαφανίζονταν την πρώτη νύχτα του γάμου εξαιτίας του δαίμονα Ασμοδαύου, που την ήθελε για τον εαυτό του18.

Ο Τωβίτ αποφασίζει να στείλει τον γιο του να του φέρει τα χρήματα που είχε εμπιστευτεί στον συγγενή του Ραγουήλ κι έτσι, ο υιός Τωβίας γνωρίζει την ξαδέρφη του Σάρρα την οποία τελικά και παντρεύεται. Στο ταξίδι του τον συνοδεύει ο αρχάγγελος Ραφαήλ, που δεν αποκαλύπτει την ταυτότητά του. Φθάνοντας στον Τίγρη ποταμό «ανεπήδησεν ιχθύς και εβουλήθη καταπιείν το παιδάριον' ο δε άγγελος είπεν αυτώ: «Επιλαβού του ιχθύος». Ύστερα, προστάζει τον Τωβία να σκοτώσει το ψάρι και να κρατήσει το αίμα του και το συκώτι του. Αργότερα, όταν έρχεται η ώρα του γάμου, ο αρχάγγελος τον συμβουλεύει να μην πλησιάσει τη γυναίκα του τις τρεις πρώτες νύχτες19 αλλά να τις περάσει προσευχόμενος πλάι της για να διώξει το δαίμονα και να σώσει τη ζωή του20. Ο γάμος πετυχαίνει, ο δαίμονας διώχνεται μακριά, το ζευγάρι επιστρέφει στον οίκο του Τωβίτ, που ξαναβρίσκει το φως του, βάζοντας στα μάτια του την αλοιφή του ψαριού που είχε σκοτώσει ο Τωβίας κατά την πορεία του με τη συμβουλή του αρχάγγελου Ραφαήλ. Όταν, ωστόσο, ο Τωβίας του προτείνει να του δώσει τη μισή του περιουσία ως ανταμοιβή, ο αρχάγγελος αποκαλύπτει την ταυτότητά του21 κι εξαφανίζεται.

Πολλαπλές είναι οι μορφές που μπορεί να πάρει η δαιμονισμένη γυναίκα στον μύθο του Ευγνώμονος νεκρού. Μπορεί να είναι και απολύτως αθώα, όπως στην περίπτωση της Σάρας, που την αγαπά ο Ασμοδαύς, χωρίς εκείνη να φταίει σε τίποτα, μπορεί όμως και να είναι ερωτευμένη με τον κακό δράκο και άρα συνένοχη κατά την εξόντωση των μνηστήρων της. Αυτό είναι το θέμα της Δηλητηριασμένης κόρης, που πραγματεύεται ο Gérould, σ' ένα κεφάλαιο

18. «ότι ήν δεδομένην ανδράσιν επτά, και Ασμοδαύς το πονηρόν δαιμόνιον απέκτεινεν αυτούς πριν ή γενέσθαι αυτούς μετ' αυτής ως εν γυναιξίν» (3, 8-9).

19. P. Saintyves, «Les trois nuits de Tobie ou la continence durant la première ou les premières nuits du mariage», Revue anthropologique, XLIV, 1934, σ. 266-296.

20. «και φοβούμαι μη εισελθών αποθάνω καθώς και οι πρότεροι ότι δαιμόνιον φιλεί αυτήν», (6, 15-16).

21. «και ότε έθαπτες τους νεκρούς, ωσαύτως συμπαρήμην σοι (...) και νυν απέστειλέν με ο Θεός ιάσασθαί σε και την νύμφην σου Σάρραν. Εγώ ειμί Ραφαήλ, εις εκ των επτά αγίων αγγέλων, οι προαναφέρουσιν τας προσευχάς των αγίων και εισπορεύονται ενώπιον της δόξης του Αγίου» (12, 12-22).

22. G. Η. Gérould, The Grateful Dead. The History of a Folk Story, David Nutt, London 1908, σ. 44-75.

Σελ. 101
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/102.gif&w=600&h=915

της μονογραφίας του22. Στα ελληνικά υπάρχουν οι δύο προαναφερθείσες παραλλαγές του Hahn (AT 507Α, The Monster's Bride), όπου ο ήρωας καταφέρνει να σκοτώσει τον δαίμονα ή να τον απομακρύνει23, γινόμενος αόρατος και παρακολουθώντας την πριγκήπισσα τις νύχτες. Έτσι, μαντεύει τις απαντήσεις που πρέπει να δώσει στα αινίγματα που του βάζει (κρυφακούοντας τις κουβέντες της με το δράκο) και κερδίζει το στοίχημα σώζοντας το κεφάλι του. Δεν την παντρεύεται όμως, γιατί έχει δει ξεκάθαρα τη δαιμονική της πλευρά.

Στις ελληνικές παραλλαγές συνηθέστερο είναι το μοτίβο της Κόρης με τα φίδια (AT 507C), όπου το σώμα της γυναίκας είναι γεμάτο φίδια, που βγαίνουν τη νύχτα του γάμου για να σκοτώσουν τον γαμπρό. «Εφτά κεφαλές φιδιών βγαίνουν από το στόμα της»24, «τρικέφαλο θηρίο»25, «σηκώνει το μαχαίρι του να την κόψει στα δύο κι όπως ήταν κρεμασμένη από τα πόδια, πέφτουν τα φίδια μαζί με τις φωλιές τους»26, «βάζει μια λεκάνη μ' αχνιστό γάλα δίπλα της κι έτσι βγαίνουν τα τρία φίδια από το στόμα της, που σκοτώναν τους γαμπρούς»27. Όμως συνολικά, κατά την ανάπτυξη του μύθου, έχουμε τρεις αφηγηματικές δυνατότητες για τη σωτηρία ή την κατάκτηση της γυναίκας: α. ο ήρωας την εξαγοράζει - όταν τη βρίσκει σκλάβα, β. τη σώζει από τον δαίμονα,

γ. την αναμορφώνει, την κόβει δηλαδή στα δύο (μοτίβο επικρατέστερο στις σλαβικές παραλλαγές), την καθαρίζει από τα φίδια, την ξανακολλάει και την παντρεύεται. Απαλλάσσει έτσι τη νεαρή παρθένα από τη δαιμονική της διάσταση. Στον ελληνόφωνο χώρο δεν χρησιμοποιείται ποτέ πραγματικά το χασαπομάχαιρο, επισείεται μόνον ως απειλή, ως εκφοβισμός, που λειτουργεί τέλεια, διότι τα φίδια πέφτουν από το στόμα της και μάλιστα δύο φορές κατά σειράν κι έτσι επιτυγχάνεται πλήρως ο εκριζωμός τους.

Έτσι ο Ευγνώμων νεκρός ή ο Ιχθυάνθρωπος μυούν τον ήρωα στη γνώση της ζωής και του θανάτου, στη γνώση των τεχνών και του άλλου φύλου κι ύστερα χάνονται στον μακρινό τους κόσμο.

23. Το θέμα συναντάται και στο Μηναίον (μηνός Νοεμβρίου IB') του οσίου Μαρτίνου, Επισκόπου Ταρακίνης, που έθαψε έναν χρεώστη νεκρό καθώς και στο Μηναίον (μηνός Απριλίου Λ') του αγίου Δονάτου, Επισκόπου Ευροίας, ο οποίος, πέρα από την ταφή του χρεώστη νεκρού, γιάτρεψε και τη μοναχοκόρη του βασιλιά από την «ενόχληση» του δαίμονα: «και επιτιμηθέντος του δαίμονος και εξωσθέντος ευθύς παρά του Αγίου, ιάθη η παις», Αθήναι, 1905, εκδ. Ιωάννου Νικολαΐδου.

24. ΛΑ 1392, 91-100.

25. ΛΑ 1338, 25-26.

26. ΛΑ 2406, 9-12.

27. ΛΑ 2248, 228-238.

Σελ. 102
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 500-559
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 83
    

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 507C