Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:44
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2007
 
Σελίδες:519
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Στον πέμπτο αυτόν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. και δημοσιεύματα ΙΑΕΝ αρ. 21, 26, 34 και 41) παρουσιάζεται η επεξεργασία του τελευταίου μέρους των μαγικών παραμυθιών (AT/ATU 300-749), που καλύπτει τους τύπους AT/ATU 560-649 (μαγικά αντικείμενα) και AT/ATU 650-699 (υπερφυσική δύναμη και γνώση).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 10.44 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 113-132 από: 522
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/113.gif&w=600&h=915

παίρνει ξεγελώντας τρεις ανθρώπους). II: α, α1, α5, β. Η συν. όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 34.

γ. Καππαδοκία

44.ΚΜΣ, Φάκελος Καππαδοκία αρ. 356, 4074-4094 (σε διάλεκτο) και 40954115 (μετάφραση), Φάρασα, «Αϊκουλίτσα». Ι: Το βασιλόπουλο μπαίνει στην απαγορευμένη κάμαρα και βλέπει τη φωτογραφία της Αϊκουλίτσας (Ροδοφέγγαρης), που ο πατέρας του μάταια πολέμησε να αποκτήσει. Αποφασίζει να τη βρει και να την παντρευτεί, α, α1, α2, α3, α4, β, β1. II: α, β (γιατί δεν θέλει να τον παντρευτεί), β2, α2, α6 (τους ζητά να κλέψουν την Αϊκουλίτσα και να τη φέρουν στην πατρίδα του). III: γ6.

45.Dawkins, 411, αρ. 1, Φλοϊτά, άτιτλο. Η αρχή όπως AT/ATU 567 4AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 41. Η συν. όπως AT 566: I: α (δύο), α2, α3, α4, β, β1 (ο θετός πατέρας του). III: α, α1, α3, α4, α6 (πίνοντας από μια πηγή γίνεσαι γάιδαρος, από άλλη ξανά άνθρωπος). Η συν. όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 41. Η συν. όπως AT/ATU 566: II: α, α4, β, β2. III: β, β1, β2, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ5. Η συν. όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 41.

ΚΥΠΡΟΣ

46.ΛΦ 954, 1-4, Πάνω Παναγιά Νέας Πάφου, «Ο Πετρής τζαι τα μαεμένα σύκα». Ι: α, α1, α2, α3, α8 (όταν παίζει, όλοι όσοι είναι μπροστά του χορεύουν, πβ. AT/ATU 592), β, β1. II: ο ήρωας φτιάχνει ένα καράβι και φτάνει σε μια μακρινή χώρα, α (ζητά τη βασιλοπούλα σε γάμο, αλλά ο βασιλιάς αρνείται). III: α, α1, α5, β, β1, β2, β3, β5, γ, γ2, γ4, γ6.

47.ΛΦ 1250, 21-23, «Η Πεντάμορφη». Ι: α, α1, α2, α4, β, β3, β4. II: α, α1, α4, α2 (τους βάζει να τρομάξουν τη βασιλοπούλα), β, β2. III: α, α1, α3, α4, α2 (σταφύλια), α5 (σε άλογο), β (αφού μεταμορφωθεί σε άλογο ο ίδιος, για να πάει γρήγορα στο παλάτι), β1, β3, β4, γ, γ1, γ2, γ3, γ5.

48.Κληρίδης II, 92-96, Αγρός Πιτσιλιάς, «Ο Πολής τζ' ο Νουφρής». Ι: α, α1, α2, α8 (γιαταγάνι, που όταν το βγάζει από το θηκάρι εμφανίζονται βοηθοί). II: α, β, β2, β5 (με το γιαταγάνι νικά το στρατό του βασιλιά αλλά πάλι του το κλέβει η βασιλοπούλα). III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ1 γ2, γ3, γ5, γ6.

ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ

49.Taibbi- Caracausi, 405-412, Rocca Forte Καλαβρίας, «Τα tria leddiδya».

Σελ. 113
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/114.gif&w=600&h=915

I: α, α1, α2 (μανδύας), α8 (παπούτσια που σε πάνε όπου θέλεις), β, β6 (τα αδέρφια του, που τα έχουν πάρει από έναν γίγαντα, την τύχη τους). II: α (στο χορό), β, α4. III: β6 (αόρατος, της λέει πως είναι ο Χριστός, την αναγκάζει να εξομολογηθεί τις κλοπές και να δώσει τα μαγικά του αντικείμενα. Γυρνά στ' αδέρφια του και δεν ξαναφεύγει πια).

50.Taibbi- Caracausi, 191-199, «Ο yóse ο spragάrose c'o yóse ο konomuso». H αρχή διαφορετική. Ο πατέρας μοιράζει την περιουσία του στους δυο γιους του, τον άσωτο και τον οικονόμο. Ο άσωτος τη σπαταλά και γυρίζει να ζητήσει ελεημοσύνη. Τον ρίχνουν στο υδραγωγείο και το νερό τον βγάζει στην ερημιά, όπου βρίσκει το παλάτι των τριών Μοιρών. Οι Μοίρες του χαρίζουν τρία μαγικά αντικείμενα. I: α, α1, α8 (μαντίλι που τον κάνει πιο όμορφο και τη βέργα της διαταγής). II: α (και παντρεύεται τη βασιλοπούλα), β, β5 (η βασιλοπούλα διατάζει τη βέργα να τη γυρίσει στο πατρικό της και να αφήσει τον ήρωα μόνο του στο δρόμο). III: α, α2 (μήλα), α3, «4, β, β1, β3, β4, γ1, γ2, γ3, γ5.

ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ

51.Λέριος, 32-39, αρ. 11, άτιτλο. I: α, α1, α2, α5, β6 (τα ζητά ως αμοιβή για τη δουλειά του). II: α, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ1, γ2, γ3, γ5, γ6.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT/ATU 566

Το παραμύθι αυτό είναι, σύμφωνα με τον Η. J Uther1, διαδεδομένο κυρίως στην Ευρώπη, ενώ έχει και ευρύτατη γραπτή, λογοτεχνική παράδοση2. Ο βασικός του πυρήνας αναγνωρίζεται σε μία αφήγηση που συμπεριλαμβάνεται στα Gesta Romanorum (κεφ. 120), μεσαιωνικά κείμενα με διδακτικό χαρακτήρα των τελών του 13ου αιώνα. Το σχετικό κεφάλαιο (απόσπασμα) διηγείται τα εξής:

Πεθαίνοντας, ο βασιλιάς Darius αφήνει στους δυο μεγαλύτερους γιους του κληρονομιά το βασίλειο και στον μικρότερο, τον Ionathas, τρία μαγικά αντικείμενα: ένα δαχτυλίδι, ένα περιδέραιο κι ένα ιπτάμενο τραπεζομάντιλο. Μια γυναίκα — η ερωμένη του- τον πείθει να της δώσει τα δύο πρώτα, παρά την

1. Η. - J. Uther, «Fortunatus (AaTh 566)», Enzyklopädie des Märchens, Band 5, 1999, σ. 7-14.

2. Πβ. Luisa Rubini, «Fortunatus in Italy. A History between Translations, Chapbooks and Fairy Tales", Fabula, Band 44, Heft 1, 2003, σ. 25-54.

Σελ. 114
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/115.gif&w=600&h=915

αντίθετη συμβουλή της μητέρας του, και αργότερα προσποιείται ότι της τα έκλεψαν. Ο ήρωας με το ιπτάμενο τραπεζομάντιλο την παίρνει στα πέρατα της γης. Την ώρα που κοιμάται, η γυναίκα του φεύγει και τον αφήνει. Ο ήρωας περιπλανιέται στον κόσμο, βρίσκει ένα νερό που κάνει τα κόκαλα να ξεκολλούν από τη σάρκα, το μαγικό νερό που θεραπεύει, τα μαγικά φρούτα που, όταν τα τρως, γίνεσαι λεπρός, και άλλα φρούτα που σε θεραπεύουν από τη λέπρα. Με τα πρώτα γιατρεύει τον άρρωστο βασιλιά του μακρινού τόπου και έπειτα γυρνά στην πατρίδα του, όπου μαθαίνει πως η ερωμένη του έχει αρρωστήσει" της υπόσχεται να τη βοηθήσει, αν εξομολογηθεί τις αμαρτίες της. Εκείνη ομολογεί την κλοπή των μαγικών πραγμάτων και του τα δίνει πίσω. Ο ήρωας την τιμωρεί δίνοντάς της να πιει το κακό νερό, η κοπέλα πεθαίνει μέσα σε φρικτούς πόνους κι ο Ionathas επιστρέφει στη μητέρα του, έχοντας ανακτήσει τα μαγικά του αντικείμενα και για να ζήσει έκτοτε καλά κι ευτυχισμένος3.

Παρά τη σκληρή κατάληξη του κείμενου, αντίθετη από αυτή των προφορικών παραλλαγών (όπου ο ήρωας τελικά θεραπεύει την κλέφτρα βασιλοπούλα και συχνά την παντρεύεται), αναγνωρίζουμε εύκολα τα βασικά επεισόδια του τύπου AT/ATU 566. Η διαφορά αυτή, όπως και το ότι στο μεσαιωνικό κείμενο τα μαγικά φρούτα προκαλούν λέπρα και όχι κέρατα ή μεταμόρφωση σε ζώο, οφείλεται πιθανόν στον ηθικοπλαστικό του χαρακτήρα: η κλοπή θεωρείται αμάρτημα και πρέπει να τιμωρείται.

Μια παρόμοια ως προς το βασικό θέμα ιστορία, αλλά διαφορετική στα επιμέρους μοτίβα ταξιδεύει αργότερα μέσω πολυάριθμων εκδόσεων και μεταφράσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το μυθιστόρημα του Φορτουνάτου, όπως τιτλοφορείται, πρωτοτυπώνεται το 1509 στο Augsburg της Γερμανίας. Το μυθιστόρημα αποτελείται από δύο μέρη. Στο πρώτο μαθαίνουμε πώς ο φτωχός Φορτουνάτος από την Κύπρο συναντά την τύχη και διαλέγει, από τα δώρα που του προσφέρει, τον πλούτο. Η τύχη του δίνει ένα σακουλάκι που βγάζει λεφτά ασταμάτητα. Αργότερα ο Φ. αποκτά κι ένα μαγικό καπέλο, που τον μεταφέρει όπου επιθυμεί. Με αυτά τα μαγικά αντικείμενα ο Φ. γίνεται πλούσιος. Παντρεύεται και αποκτά δύο γιους, τον Άμπεδο (Ampedo) και τον Ανδολόσια (Andolosia).

Το δεύτερο μέρος περιέχει τις περιπέτειες των αδερφών μετά το θάνατο του πατέρα τους. Τα αγόρια χωρίζουν τα αντικείμενα. Ο Άμπεδο κρατά το καπέλο και ο Ανδολόσια το σακουλάκι. Ο δεύτερος αδερφός φεύγει για ταξίδι και συναντά τη βασιλοπούλα Αγριππίνα, που του κλέβει το σακουλάκι. Καταφέρνει όμως να το πάρει πίσω και, με το μαγικό καπέλο που του παραχωρεί ο

3. Η περίληψη αυτή προέρχεται από to λατινικό κείμενο των Gesta Romanorum, capitel 147 («De Ionathas, qui habuit IIIa iocalia a patre Dario prae alliis fratribus») που μπορεί κανείς να βρει στην ιστοσελίδα: http :// www.slu.edu/colleges/ As/ languages/ classical/ latin/ tchmat/ readers/ gr/ g15.html# text

Σελ. 115
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/116.gif&w=600&h=915

αδερφός του, κλέβει την Αγριππίνα και τη μεταφέρει στην έρημο. Τη χάνει όμως όταν κάποια στιγμή βάζει το καπέλο κι η βασιλοπούλα εύχεται να μεταφερθεί στο Λονδίνο. Ο ήρωας περιφέρεται μόνος και πεινασμένος, όταν βλέπει μια μηλιά. Τρώγοντας από τα μήλα της του φυτρώνουν κέρατα, που πέφτουν όταν τρώει μήλα από κάποιο άλλο δέντρο. Με αυτό τον τρόπο τιμωρεί την Αγριππίνα. Της δίνει από τα πρώτα μήλα και εκείνη βγάζει κέρατα, κι έπειτα εμφανίζεται σαν γιατρός και τη γιατρεύει με τα δεύτερα φρούτα. Μετά την οδηγεί στο βασιλιά της Κύπρου, που θέλει να την παντρέψει με το γιο του.

Το τέλος της ιστορίας είναι κακό. Ο Φορτουνάτος δολοφονείται από δύο κόμητες που του κλέβουν το μαγικό σακουλάκι, ενώ ο αδερφός του πεθαίνει από τον καημό του αφού πρώτα κάψει το μαγικό καπέλο. Το σακουλάκι χάνει τη μαγική του δύναμη, ο φόνος αποκαλύπτεται κι οι δολοφόνοι τιμωρούνται. Τα μαγικά αντικείμενα έφεραν τελικά σε όλους δυστυχία. Ηθικό δίδαγμα: αν ο Φορτουνάτος είχε διαλέξει από τα δώρα της τύχης τη σοφία, αντί του πλούτου, θα είχαν όλοι γλιτώσει από τον πόνο και τη δυστυχία.

Το μυθιστόρημα μεταφράζεται σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες" οι διάφοροι μεταφραστές επιφέρουν αλλαγές στο ύφος και το περιεχόμενο του κειμένου, ανάλογα με τους ηθικούς κώδικες και τις αξίες της εκάστοτε εποχής, όπως υποστηρίζεται4. Παράλληλα, μέσω των λαϊκών φυλλάδων που κυκλοφορούν σε διάφορες γλώσσες, διαδίδονται ευρύτατα στην Ευρώπη παρόμοιες αλλά συντομότερες διηγήσεις5, που πρέπει να είναι κοντινότερες στην προφορική παράδοση του παραμυθιού αλλά και να την επηρέασαν, σταθεροποιώντας την.

Όσον αφορά τις καταγραφές παραλλαγών από την προφορική παράδοση, είναι σύμφωνα με τον Uther6 μεταγενέστερες του μυθιστορήματος, ενώ δανείζονται και στοιχεία από άλλους παραμυθιακούς τύπους (πχ. τα μαγικά αντικείμενα χαρίζει ένα ευγνώμον ζώο). Για τον P. Delarue πάντως η προέλευση του παραμυθιού πρέπει να είναι λαϊκή και όχι λογοτεχνική και η ιστορία να πέρασε σε γραπτά κείμενα όπως τα Gesta Romanorum και ο Fortunatus7.

Ο Α. Aarne8 επιχειρεί να προσδιορίσει την αρχική μορφή του παραμυθιού, και καταλήγει σε ένα σχήμα που ταιριάζει σχεδόν απόλυτα και στις ελληνικές παραλλαγές:

Τρία αδέρφια αποκτούν τρία μαγικά αντικείμενα: σακουλάκι που γεμίζει

4. Luisa Rubini, ό. π.

5. Luisa Rubini, ό. π., σ. 33 κ.εξής (για την Ιταλία), Ρ. Delarue - Μ. L. Tenèze, Le conte populaire français, Paris, Maisonneuve et Larose 2002, σ. 443, H. - J. Uther, ό. π., σ. 7.

6. H.-J. Uther, ό. π., σ. 9 και σ. 11.

7. P. Delarue - Μ. L. Tenèze, Le conte populaire français, Maisonneuve et Larose, Paris 2002, a. 442- 443.

8. A. Aarne, "Vergleichende Märchenforschungen », Mémoires de la Société finnoougrienne 25, 1908, σ. 85-142. H παραπομπή στον H. - J. Uther, ό. π., σ. 9-10.

Σελ. 116
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/117.gif&w=600&h=915

λεφτά, καπέλο (μανδύα) και κέρας, που φυσώντας το ένας ολόκληρος στρατός εμφανίζεται. Η βασιλοπούλα κλέβει το σακουλάκι από τον μικρότερο αδερφό, που παίρνει από τους αδερφούς του και τα άλλα δύο. Ακολουθεί το επεισόδιο με τα μήλα, που όποιος τα τρώει του φυτρώνουν κέρατα, η τιμωρία της βασιλοπούλας και η επιστροφή των μαγικών αντικειμένων στον ήρωα.

Οι ελληνικές παραλλαγές ακολουθούν σε γενικές γραμμές αυτή την υπόθεση, όμως στις περισσότερες δεν συναντάμε πια τρία αδέρφια, αλλά μόνο έναν ήρωα, γιο συνήθως κάποιου ανθρώπου που φέρθηκε με καλοσύνη κι έσωσε τη ζωή ενός φιδιού. Για ανταμοιβή το φίδι (ή οι φιδογονείς) του δίνουν τρία μαγικά αντικείμενα, κατά κανόνα ένα σακουλάκι ή άλλο παρόμοιο αντικείμενο, που γεμίζει ασταμάτητα λεφτά, ένα ρούχο (καπέλο, μανδύα κλπ, που τον κάνει αόρατο) και μια φλογέρα (ή ραβδί), η χρήση της οποίας προκαλεί την εμφάνιση μαγικών βοηθών (αράπηδων, δράκων, κάποτε των διαβόλων). Σπανιότερα συναντάμε ένα μαγικό τραπέζι που γεμίζει φαγητά όποτε πεινάς, ή έναν καθρέφτη (χωρίς πάντα σαφή ιδιότητα). Τα κλεμμένα από τη βασιλοπούλα (σπανιότερα από τον πατέρα της) αντικείμενα τα ανακτά ο ήρωας με τα μαγικά σύκα (σταφύλια), που όποιος τα τρώει του φυτρώνουν κέρατα, μεταμορφώνεται σε γάιδαρο, και σε μια περίπτωση αποκτά τεράστια μύτη. Η λύση του παραμυθιού ακολουθεί γενικά τον κανόνα του είδους, που θέλει τους ήρωες να παντρεύονται. Όσον αφορά το επεισόδιο των μαγικών φρούτων, χρησιμοποιείται και στις περισσότερες παραλλαγές του επόμενου παραμυθιακού τύπου που θα αναλύσουμε, του AT/ATU 567 + AT/ATU 567 A9.

9. Βλ. παρακάτω, σ. 134-144.

Σελ. 117
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/118.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 118
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/119.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΙ ΤΥΠΟΙ AT/ATU 567, AT/ATU 567 A, AT/ATU 567 + AT/ATU 567A

Σελ. 119
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/120.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 120
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/121.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 567

Το μαγικό πουλί

AT 567: The Magic Bird-Heart

ATU 567: The Magic Bird-Heart

Delarue Tenèze 567: Le cœur de l'oiseau merveilleux

Grimm no 60: Die zwei Brüder

Eberhard-Boratav no 174_

Περίληψη υπόθεσης

Ο ήρωας, ένας φτωχός νέος, τρώει το συκώτι ενός μαγικού πουλιού και πλουτίζει καθώς βρίσκει κάθε μέρα στο μαξιλάρι του ένα χρυσό νόμισμα. Φεύγει από το πατρικό του για να συναντήσει τη βασιλοπούλα, για να τη δει όμως (ή και για να την παντρευτεί), πρέπει να δώσει πολλά χρήματα. Τα καταφέρνει χάρη στη βρώση του μαγικού πουλιού. Η βασιλοπούλα όμως μαθαίνει το μυστικό του, τον κάνει να ξεράσει το συκώτι, το καταπίνει η ίδια και διώχνει τον ήρωα (άντρα της). Στη συνέχεια ο ήρωας βρίσκει ένα δέντρο, που αν φας από τους καρπούς του μεταμορφώνεσαι σε γάιδαρο (ή σου φυτρώνουν κέρατα), και ένα δεύτερο, που με το φάγωμα τον καρπών του ξαναγίνεσαι άνθρωπος. Κάνει τη βασιλοπούλα γάιδαρο και τη ζεύει να δουλέψει. Την αναγκάζει να βγάλει το συκώτι και την ξανακάνει άνθρωπο. Άλλοτε την παντρεύεται κι άλλοτε την αφήνει.

Αυτόνομες παραλλαγές αυτού του τύπου δεν έχουμε στην Ελλάδα. Απαντά πάντοτε σε συμφυρμό με τον AT/ATU 567 Α. Βλ. λεπτομερέστερα τα μοτίβα παρακάτω, στον τύπο AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, επεισόδιο III, σ. 134.

Σελ. 121
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/122.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 122
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/123.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 567 A

Τα τρία αδέρφια και το μαγικό πουλί

AT 567 A: The Magic Bird-Heart and the Separated Brothers ATU 567 A: The Magic Bird-Heart and the Separated Brothers Grimm no 60: Die zwei Brüder (σε συμφυρμό με τον AT 303)_

Η όρνιθα κι ο Οβριός

Μια φορά κι ένα καιρό ήτανε ένας φτωχός, είχε γυναίκα και τρία παιδιά, που μόλις αποζούσε' μια νύχτα, κει που κοιμούντανε, βλέπ' όνειρο πως η τύχη τ' κάθεται σ' ένα δέντρο και να πάγ' να την πάρ'. Θα θελήσ' να τον δώσ' φλουριά, μα κείνος να πει πως μόνε την όρνιθα θέλ'.

Την άλλ' μέρα ο φτωχός πάγ' στο μέρος που νυπνιάσθηκε και βλέπ' ξαπλωμέν' την τύχη τ' κάτ' απ' το δέντρο. Η τύχη τ' θέλ' να τον δώσ' φλουριά, αυτός γυρεύ' την όρνιθα. Στο δρόμο που πήγαινε λέγ': «Τι έκαμα ν'αφήσω τα φλουριά και να πάρω την όρνιθα...» Η όρνιθα γεννάγ' ένα αβγό, ένας Οβριός τον ρωτάγ': «Πόσο τ' αβγό; Να σε δώσω δυο φλουριά, με το δίνς;» «Πάρ' το».

Την άλλ' μέρα η όρνιθα γεννάγ' πάλε αβγό, να κι ο Οβριός: «Να σε δώσω τέσσερα φλουριά, με το δίνς;» Η όρνιθα γεννούσε κάθε μέρα από 'να αβγό κι ο Οβριός κάθε φορά έδινε κι από δυο φλουριά περισσότερα. Ο φτωχός απ' την όρνιθα έγινε πλούσιος, έκαμε σπίτια, χωράφια, αμπέλια και ζούσε πλουσιοπάροχα. Υστερα από καιρό λέγ' στη γυναίκα τ': «Γυναίκα, 'γώ θα πάγω στο χατζηλίκ', συ να προσέχς καλά τα παιδιά και την όρνιθα». «Έννοια σ', άντρα».

Ο άντρας φεύγει, κάμνει μήνες και χρόνια, ο Οβριός δεν άφνε ήσυχη τη γυναίκα, ήθελε να την πείσ' να σφάξ' την όρνιθα. «Πώς να τη σφάξω, σαν έλθ' ο άντρας μ' και το πούνε τα παιδιά;» Ο Οβριός, είχε δεν είχε, την πλάνεψε να σφάξνε την όρνιθα και την είπε: «Πρόσεξε καλά, που θα τηνέ βράσεις, τα παιδιά να μη φάνε τίποτε απ' την όρνιθα». Ο Οβριός το βράδ' είχε σκοπό να σφάξ' τα τρία παιδιά και να φάγ' τα σκώτια.

Η όρνιθα έβρασε. Τα παιδιά λένε: «Ας φάμε της όρνιθας τα σκώτια» και τα 'φαγαν. Το μεγαλύτερο, πο' φαγε την καρδιά, έγινε καρδιογνώστς και λέγ' στ'αδέλφια τ': «Απόψε ο Οβριός θα μας σκοτώσ', μόνε να φύγμε». Το βράδυ

Σελ. 123
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/124.gif&w=600&h=915

έρχεται ο Οβριός, γυρεύ' να φάγ' τα σκώτια, τα σκώτια λείπνε, μανιασμένος σκώνεται και φεύγ'. Τα παιδιά πήγαν, πήγαν, μέρες πορπάτσαν, έφθασαν σε μια πολιτεία που θα 'καμναν βασιλέα κείνονε που στο κεφάλ' τ' θα κάθουνταν ο αετός. Ο κόσμος ήτανε μαζωμένος, στάθκαν και τα παιδιά εκεί, απόλσανε τον αετό κι ο αετός παγαίν' και κάθεται στου μεγάλου παιδιού το κεφάλ', το έκαμαν βασιλέα και τ' αδέλφια τ' έβαλε σε μεγάλες θέσες.

Ο πατέρας του βασιλέα γύρσε απ'το χατζηλίκ', πάγ' στο σπίτ' τ', ρωτάγ' τη γυναίκα τ': «Πού είναι τα παιδιά; Πού είν' η όρνιθα;» «Τα παιδιά πέθαναν κι η όρνιθα ψόφσε». Λυπημένος να χάσ' τα τρία τα παιδιά, να ψοφήσ' κι η όρνιθα, δεν μπόρεσε να μείν' κι έφγε. Πηγαίνοντας, πήγε στην πολιτεία που ήτανε τα παιδιά τ'. Ο βασιλές, που ήτανε καρδιογνώστς, λέγ' στ' αδέλφια τ': «Σήμερα θα έλθ' ο πατέρας μας», κι ήτανε ολόχαροι. Έδωσε προσταγή στους δούλους πως θα έλθ' ένας ξένος, να τον λούσνε και να τον δώσνε να βάλ' καλά ρούχα. Ήλθ' ο ξένος, τον λουτρίσανε, τον αλλάξανε και τον πήγανε στο βασιλέ, που είχε στο πλάι τ' τ' αδέλφια τ'. Κείν' την ώρα ο βασιλές έριξε καταγής ένα χρυσό μήλο, για να κάν' πως σκύβ' να το πάρ', για να προσηκωθεί τον πατέρα τ'. Ο πατέρας τς δεν τους γνώρσε. Πού να φαντασθεί πως τα παιδιά τ' ζούσανε κι ο μεγάλος τ' γιος έγινε βασιλές κι οι μικρότεροι συμβουλάτοροι του βασιλέα. Αφού τον έδωσαν κι έφαγε, τον ρώτσε ο βασιλές από πού έρχεται και διγήθκε απ'την αρχή ως το τέλος όλ' την ιστορία τ'. Τα παιδιά τ' δεν μπόρεσαν να κρατηθούνε, ρίχνουνται στην αγκαλιά τ' και κλαίνε απ' τη χαρά τς. Ο πατέρας τς έμεινε στο παλάτ' και ζούνε όλοι καλά κι αγαπημέν' ως τα τώρα.

Θρακικά 17, 1942, σ. 146-147. Παραλλαγή από τη Τζετώ.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Τα τρία αδέρφια και το μαγικό πουλί

α: Οι ήρωες είναι τρεις φτωχοί αδερφοί" α1: ζουν με τους γονείς τους" α2: άλλο.

β: Ο φτωχός πατέρας τους" β1: ο μικρότερος αδερφός' β2: βρίσκει ένα μαγικό πουλί" β3: που γεννά μαλαματένια αυγά" β4: και που, όποιος φάει τα εντόσθια του, θα αποκτήσει μαγικές δυνάμεις" β5: όποιος φάει την καρδιά' β6: όποιος φάει το κεφάλι' β7: όποιος φάει το συκώτι' β8: άλλο" β9: θα γίνει καρδιογνώστης και θα μαντεύει τις σκέψεις των ανθρώπων' β10: θα γίνει βασιλιάς' β11: θα γίνει πλούσιος' β12: άλλο.

Σελ. 124
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/125.gif&w=600&h=915

II. Ο πονηρός έμπορος και η άπιστη μητέρα

α: Πουλώντας τα μαλαματένια αυγά σε έναν έμπορο (Εβραίο, άλλον) η οικογένεια (τα αδέρφια) πλουτίζει (ουν)" α1: κατά την απουσία του πατέρα όμως η μητέρα κάνει σχέσεις με τον έμπορο' α2: που, γνωρίζοντας τις ιδιότητες του πουλιού, της ζητά να το σφάξει για να το φάει' α3: όμως τα παιδιά τρώνε κατά λάθος τα εντόσθια' α4: αυτός που έφαγε την καρδιά γίνεται καρδιογνώστης.

β: Αποφασίζουν να σκοτώσουν τα παιδιά' β1: βάζοντας δηλητήριο στο φαΐ τους, μαχαίρια στα κρεβάτια τους κλπ' β2: βάζοντας κάποιον να τα σκοτώσει, αλλά αυτός τα λυπάται' β3: ο καρδιογνώστης μαντεύει τα σχέδια της άπιστης μητέρας και του εραστή της' β4: και έτσι φεύγουν μακριά.

γ: Η μοίρα των αδερφών εκπληρώνεται' γ1: ο ένας αδερφός γίνεται βασιλιάς' γ2: στην πόλη όπου μόλις πέθανε ο άκληρος βασιλιάς" γ3: καθώς οι κάτοικοι έχουν συμφωνήσει να κάνουν βασιλιά τους" γ4: όποιον πρωτομπεί στην πόλη' γ5: αυτόν που στο κεφάλι του θα πάει να κάτσει ένα πουλί' γ6: ο άλλος αδερφός γίνεται δικαστής' γ7: ο τρίτος γίνεται πλούσιος' γ8: βρίσκοντας κάθε μέρα ένα χρυσό νόμισμα (στο μαξιλάρι του)' γ9: άλλο.

III. Η επιστροφή του πατέρα και η δίκη της μάνας

α: Μετά από καιρό επιστρέφει ο πατέρας των τριών αδερφών από το ταξίδι και ρωτά τη μάνα τους τι απέγιναν τα παιδιά' α1: η μάνα λέει ψέματα πως τα παιδιά πέθαναν.

β: Για να μάθει την αλήθεια ο πατέρας οδηγεί τη μάνα στον κριτή (βασιλιά, δικαστή ή καρδιογνώστη)' β1: χωρίς να ξέρει πως είναι ο γιος του' β2: αποκαλύπτεται η αλήθεια" β3: η μητέρα τιμωρείται' β4: ανοίγει η γη και την καταπίνει, επειδή συνεχίζει τα ψέματα' β5: τα αδέρφια μένουν μαζί με τον πατέρα τους" β6: άλλο.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

1. ΛΦ 1140, 5-6, Καρδίτσα, «Καρδιογνώστης». I: α, α1, β, β2, β3, β4, β5, β9, β6, β10, β7, β10. II: α, α1, α2, α3, α4, β, β3, β4, γ9 (γίνονται και οι τρεις βασιλιάδες). III: α, α1, β (στον καρδιογνώστη), β1, β2, β3, β4, β5.

2. ΣΠ 65, 10-12, Τρίκαλα, άτιτλο. I: α, α1, β, β2, β3, β4, β6, β9, β7, β11,

Σελ. 125
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/126.gif&w=600&h=915

β8 (πόδι). II: α, α1, α2, α3, β4, γ9 (γίνονται κι οι τρεις βασιλιάδες), γ8. III: α, α1, β, β1, β2, β3, β5. 3. ΣΠ 65, 13-20, Τρίκαλα, άτιτλο. I: α (δύο αδέρφια), α1, β, β2, β3, β4, β5, β9, β6, β11. II: α, α1, α2, α3, α4, β, β3, β4, γ, γ1 (με τη σοφία του παντρεύεται τη βασιλοπούλα), γ7, γ8. III: α, α1, β, β1, β2, β3.

ΘΡΑΚΗ

4. ΛΑ 567, 1, Χατζηγύριο Κεσσάνης, «Η όρνιθα και τα διαμαντένια της τα αυγά». I: α, α1, β, β2, β3, β4, β5, β9. II: α1, α2, α3, α4, β4, γ1, γ2 (τον βρίσκουν να κοιμάται στην πόρτα του παλατιού). III: α, α1, β, β1, β2, β3, β4.

5. Θρακικά 17, 1942, 146-147. Η παραλλαγή που δημοσιεύεται εδώ.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

6. ΛΑ 2761, 432-440, Μανδήλιο Φυλλίδος, άτιτλο. I: α (δύο αδερφοί), α1, β, β2, β3, β4, β5, β10, β6, β11. II: α, α1, α2, α3, β, β2, β4, γ, γ1, γ2, γ3, γ5, γ7, γ8, γ9 (αλλά τον εκμεταλλεύεται ο Εβραίος που τον παίρνει στην υπηρεσία του. Η βασιλοπούλα τον αγαπάει, αλλά ο Εβραίος τον κλείνει σε ένα κιβώτιο και τον ρίχνει στη θάλασσα. Βγαίνει στο βασίλειο του αδερφού του, παρουσιάζεται στη δωδεκάδα και φανερώνεται η αλήθεια. Ο βασιλιάς αλογοσέρνει τον Εβραίο).

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

7. Argenti-Rose I, 588-590, αρ. 57, Κοινή Χίου. «Η τύχη». Ι: α, α1, β, β2 (το παίρνει από τον πύργο των δράκων, στο τέλος του ταξιδιού του για την αναζήτηση της τύχης του), β3, β4, β6, β12 (θα γίνει κεφαλή όλων), β5, β9, β7, β12 (θα γίνει παλικάρι). II: α, α1, α2, α3, α4, β4. III: α, α1, β, β2, β3, β5.

8. Kretschmer, LD, 510-514, αρ. 16, Λέσβος, «Die goldener Eier». I: α (δύο αδέρφια), α1, β, β2, β4, β5, β7, β9, β6, β12 (θα ξέρει τι γίνεται σε όλον τον κόσμο). II: α, α1, α2, α3, α4, β, β1, β2, β3, β4, γ, γ1, γ2, γ3, γ5, γ6 (βεζίρης του αδερφού του του βασιλιά). III: α, α1, β, β 1, β2, β3 (τη στέλνουν σε μοναστήρι), β6 (σκοτώνουν τον Εβραίο), β5.

Σελ. 126
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/127.gif&w=600&h=915

β. Εύβοια -Σποράδες

9. ΛΦ 387, 10-14, Στύρα Ευβοίας, άτιτλο. I: α, α1, β1, β2, β3, β4, β5, β9, β6, β10, β8 (το σώμα), β12 (θα γίνει βεζίρης). II: α, α1, α2, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ1, γ3 (όποιον βρεθεί το πρωί έξω από την πόρτα του παλατιού), γ9 (κι ο δεύτερος γίνεται βεζίρης). III: α, α1 (πως έφυγαν), β, β1, β2, β3 (τη διώχνουν), β5.

γ. Κυκλάδες

10. ΛΑ 1395, 59-79 (Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά), Τήνος, «Η τύχη».

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

11. ΛΦ 1864, 1-6, Κεφαλονιά, «Η κότα που γεννούσε φλουριά». Η αρχή όπως AT/ATU 735 (Οδοιπορία προς την Τύχη): I: α, α6, γ. II: α, γ, γ3, δ, δ2, δ5, δ7 (που κάνει χρυσά αυγά). Η συν. όπως AT/ATU 567 Α: Ι: α, α1, β, β2 (του το δίνει η τύχη του), β3, β4, β5, β9, β11, β12 (θα γίνει σοφός). II: α, α1, α2, α3 (και τα τρία τρώνε την καρδιά), α4, β, β2, β4, γ7, γ8, γ9 (τα τρία αδέρφια αναλαμβάνουν τη διοίκηση της πολιτείας). III: α, α1, β, β1, β2, β3, β5.

12. Boulanger, 167-179, Κέρκυρα, « La poule merveilleuse ». I: α, α1, β, β2 (φέρεται καλά σε έναν ζητιάνο — του δίνει από το ψωμί του-, σε μια ψείρα -την αφήνει να φύγει- και σε ένα τριζόνι —αποφεύγει να το πατήσει- κι αυτοί τον βοηθούν να κλέψει τη μαγική κότα από τον πιο γέρο των ανθρώπων), β3, β4, β5, β9, β6, β10, β8 (τον καρδινάλιο), β11. II: α, α1, α2, α3, α4, β, β3, β4, γ1, γ3 (σε όποιον βρει πρώτος τη βασιλική κορώνα), γ7, γ8. III: α, α1, β, β1, β2, β3, β5.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

13. ΛΑ 1342 (ΣΜ155), 69-70, Γορτυνία, «Χρυσή κότα». Μόνο η αρχή. Ατελές.

14. ΛΦ 722, 12-17, Πάτρα, «Η κότα με το χρυσό αυγό». Η αρχή όπως AT/ATU 735, βλ. παρ. αρ. 7 και AT/ATU 947 A (Bad Luck Cannot be Arrested). Η συν. όπως AT/ATU 567 A: I: α, α1, β, β2 (του τη δίνει η τύχη του), β3, β4, β5, β9, β6, β12 (όταν ακουμπά το κεφάλι του στη γη, ακούει ό,τι γίνεται), β7, β11. II: α, α1, α2, α3, α4, β, β3, β4, γ, γ9 (τα δύο αδέρφια γίνονται δικαστές), γ7, γ8. III: α, α1, β, β1, β2, β4, β5.

Σελ. 127
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/128.gif&w=600&h=915

15. ΛΦ 785, 4-7, Επαρχία Μονεμβασίας, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β2 (του το δίνει ένας γνωστός του), β3, β4, β5, β9, β8 (τα εντόσθια), β12 (θα γίνει σοφός). II: α, α1, α2, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ9 (τα τρία αδέρφια γίνονται δίκαιοι δικαστές). III: α, α1, β, β1, β2, β3, β4, β5.

16. ΛΦ 1516, 6-8, Αμφίκλεια Λοκρίδας, «Το χρυσό αυγό». I: α, α1, α2 (κι έχουν μια κότα), β3, β4, β5, β9, β6, β10, β7, β11. II: α (ο Εβραίος προσπαθεί να κλέψει την κότα, αλλά εντωμεταξύ η μητέρα τη σφάζει και τη μαγειρεύει), α3, α4, β4, γ, γ1, γ7, γ8.

17. ΛΦ 1852, 7-9, Πύργος, «Το παιδί και η τύχη του». Η αρχή όπως AT/ATU 735: Ι: α, α6, γ. II: α, γ (μια γυναίκα που παίζει με ένα μήλο), δ7. Η συν. όπως AT/ATU 567 A: I: α, α1, β, β2 (του το δίνει η τύχη του), β3, β4, β5, β9, β6, β12 (θα αποκτήσει όλες τις γνώσεις του κόσμου), β7, β11. II: α, α1, α2, α3, α4, β4, γ7, γ8. III: α1, β (στον καρδιογνώστη), β2, β5.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

18. ΛΦ 1059, 1-4, Μεσόγεια Αττικής, «Η κότα της τύχης». Η αρχή όπως AT 735: I: α, α4, α6, β, β2, γ. II: α (έναν γέρο), γ, γ3, δ, δ1, δ5, δ7. Η συν. όπως AT 567 Α. I: α, α1, β, β2 (του το δίνει η τύχη του), β3, β4, β5, β9, β6, β10, β8 (τη φτερούγα), β11. II: α, α1, α2, α3, α4, β, β2, β3, β4, γ1, γ3, γ5, γ7 (βγαίνουν λίρες από το αυτί του). III: α1, β, β1, β2, β3, β5.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ-ΠΟΝΤΟΣ-ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

19. Επιφανίου-Πετράκη Δ', 81-91 (Χατζητάκη-Καψωμένου, 438-446), Σμύρνη, «Η πετρωμένη». Η αρχή όπως AT/ATU 735: I: α, γ. II: α, α1, γ (μια γυναίκα μεθυσμένη), δ1, δ5, δ7 (με τα χρυσά αυγά). Η συν. όπως AT/ATU567 A: I: β, β2 (του το δίνει η τύχη του), β3, β4, β5, β, β6, β12 (θα ακούει τα μυστικά όλου του κόσμου), β7, β11. II: α1, α2, α3, α4, β, β3, β4, γ. III: α, α1, β2, β3 (μαρμαρώνεται), β5.

β. Πόντος

20. Αρχείον Πόντου Ζ', 1937, 107-109 (ΛΑ 567, 2), Ντιβάν Κερασούντας,

Σελ. 128
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/129.gif&w=600&h=915

άτιτλο. Συμφυρμός με AT 566, βλ. παρ. αρ. 42. Η αρχή όπως AT/ATU 567Α: I: α (δύο αδερφοί), α1, β, β2, β4, β5, β6, β10. II: α1, α2, α3, β, β4, γ9 (τα τρία αδέρφια χωρίζουν). Η συν. όπως AT/ATU 566, βλ. παρ. αρ. 42.

ΚΥΠΡΟΣ

21. ΛΦ 339, 12-14, Μόρφου, «Η Μαρουδιά». Ενωμένο με AT/ATU 450, βλ. παρ. αρ. 122. Η αρχή όπως AT/ATU 567 Α: Ι: α2 (αδερφός και αδερφή), α1, β, β2, β3, β4, β5, β9. II: α, α1, α2, α4, α5 (το κορίτσι), β, β1, β3, β4. Η συν. όπως AT 450, βλ. παρ. αρ. 122.

22. ΛΦ 1183, 1-5, Λεμεσσός, «Τα τρία αδέρφια». I: α, α1, β, β3, β4, β5, β9, β10, β6, β12 (δικαστής), β7 (και πάνω στο στόμα του μένει μια τσίπα), β11. II:α (σ' έναν άρχοντα), α1, α2, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ1, γ2, γ3, γ5, γ6, γ7, γ8, γ9 (ο μικρότερος ανοίγει ένα φτωχοκομείο). III: ο άρχοντας βρίσκει τον ήρωα, τον κοιμίζει και του κλέβει την τσίπα από το στόμα. Ο βασιλιάς διατάζει να τον σκοτώσουν, α1, α2, β, β1, β2, β3, β4, β5.

23. ΛΦ 1296, 7-14, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β2, β3, β4, β5, β9, β10, β8 (το στομάχι), β 12 (θα γίνει δικαστής), β7, β11. II: α (Αρμένη), α1, α2, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ1, γ3, γ5, γ6, γ7, γ8, γ9 (ο μικρότερος ανοίγει ένα φτωχοκομείο). III: ο Αρμένης βρίσκει τον ήρωα, τον κοιμίζει και του κλέβει την τσίπα από το στόμα. Ο βασιλιάς διατάζει να τον σκοτώσουν, α, α1, β, β1, β2, β3 (τη σκοτώνουν), β5.

24. Κληρίδης II, 36-38, αρ. 15, Αγρός Πιτσιλιάς, «Η κατζή μάνα». I: α, α1, β, β2, β3, β4, β5, β9, β6, β10. II: α, α1, «2, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ1, γ2, γ3, γ5. III: α, α1, β, β1, β2, β3, β4, β5.

ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ

25. Γεώργιος, 87-89, αρ. 38, «Το ανδρόγυνο, η κότα με το χρυσό αυγό και τα τρία παιδιά τους». I: α, α1, β, β2, β3, β4, β5, β9, β6, β10, β7, β11. II: α, α1, α2, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ1, γ2, γ3 (όποιον σταθεί πρώτος στην πόρτα του παλατιού), γ7, γ8. III: α, α1, β, β1, β2, β3 (μαρμαρώνει επειδή συνεχίζει να λέει ψέματα).

Βλ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ των τύπων AT 567, AT 567 Α και AT 567 + AT 567 A στις σ. 141-144.

Σελ. 129
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/130.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 130
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/131.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 567 + AT /ATU 567A

Τα τρία αδέρφια, το μαγικό πουλί και η κλέφτρα βασιλοπούλα

AT 567: The Magic Bird-Heart

AT 567 A: The Magic Bird-Heart and the Separated Brothers ATU 567: The Magic Bird-Heart

ATU 567 A: The Magic Bird-Heart and the Separated Brothers

Delarue Tenèze 567: Le cœur de l'oiseau merveilleux

Grimm no 60: Die zwei Brüder και no 122: Der Krautesel_

Η κότα που έκανε χρυσά αυγά

Μια φορά κι έναν καιρό ήτανε δυο αδέρφια, το ένα πλούσιο και τ' άλλο φτωχό. Μια μέρα ο φτωχός επήγε να βρει την τύχη του. Πήγαινε, πήγαινε, ώσπου μπήκε σε ένα δάσος που δεν είχε ούτε αρχή ούτε τέλος. Όταν νύχτωσε βλέπει πολύ μακριά ένα φως και όταν ήφταξε κοντά θωρεί έναν μεγάλο πύργο και μια γυναίκα να ανάβει το φούρνο και, όση ώρα άναβαν τα ξύλα στο φούρνο, είχε δίπλα τη σκάφη και έπλενε ρούχα. Μόλις εσίμωσε κοντά και τον είδε, του λέει: «Ξέρω ποιος είσαι και τι ζητάς. Εγώ είμαι η τύχη του αδερφού σου και εσένα είναι στην απάνω μεριά του πύργου και κοιμάται. Αν μπορέσεις όμως τώρα που κοιμάται να πάρεις μια κότα, που την έχει σ' ένα χρυσό κλουβί, θα σωθείς, γιατί κάνει ένα χρυσό αυγό κάθε μέρα».

Κατάφερε να βγει και να την πάρει χωρίς να την ξυπνήσει, ευχαρίστησε τη μοίρα του αδερφού ντου και έφυγε για το σπίτι του, που είχε τρία αγόρια πολύ μικρά. Από αυτή την ημέρα άρχισε καινούρια ζωή, ήμαθε γράμματα στα παιδιά ντου, τους έχτισε σπίτι και τονέ ζήλευε κι ο πλούσιος ακόμα αδερφός του. Ήτανε όμως άτυχος, γιατί πέθανε γρήγορα και παντρεύτηκε η γυναίκα του ένα σκληρό και κακό άνθρωπο, που τυραννούσε τα παιδιά και τη γυναίκα του. Ήσφαξε ακόμα και την κότα που έκανε το χρυσό αυγό. Η κακομοίρα η γυναίκα την καθάρισε, την έψησε και την είχε στη ντουλάπα το μεσημέρι έτοιμη. Όντεν ήρθε ο πρώτος γιος τση έφαγε την γκεφαλή τση κότας, ο δεύτερος την καρδιά κι ο τρίτος το σκώτι. Όντεν ήφταξε ο άντρας τση και δεν τα βρήκε τα τρία, την γκεφαλή, το σκώτι και την καρδιά, ήδιωξε από το σπίτι τα παιδιά. Εφύγανε λοιπόν αυτά, κι όταν εφτάξανε σ' έναν τόπο που χωρίζανε τρία μονοπάτια και καθίσανε για να φάνε, είπε ο μεγάλος πως ένιωθε πως ήτανε σοφός,

Σελ. 131
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/132.gif&w=600&h=915

κι ο δεύτερος που 'φαε την καρδιά καρδιογνώστης, ο τρίτος όμως δεν είχε πάθει τίποτα. Όταν εφάγανε, εχωρίσανε και πήρε ο καθένας το δρόμο ντου. Οι δυο όμως εξανασμίξανε και πιάνανε πολλά λεφτά, γιατί πήγαιναν όλοι και τους ρωτάγανε, σαν να ήτανε μέντιουμ, ο τρίτος, που πήρε τον άλλο δρόμο και νυχτώθηκε σ' ένα δάσος, κάθισε σ' ένα δέντρο για να ξεκουραστεί, αλλά τον πήρε ο ύπνος και κοιμήθηκε.

Το πρωί, που ξύπνησε, βλέπει εκατό λίρες στο μαξιλάρι ντου, τότες ακατάλαβε πως επειδή είχε φάει το σκώτι τσι έβρισκε, έτσι λοιπόν ευχαριστημένος ήφυγε, για να συναντήσει καμιά πολιτεία. Περπάτησε ακόμα δυο μέρες και ύστερα ήφταξε σε μια πολιτεία. Όντεν εμπήκε μέσα, είδε μια γριούλα και τηνέ ρώτηξε αν θα έβρισκε μέρος για να κοιμάται. Του λέει ότι έχει αυτή τόπο και να πάει, που είναι φτωχιά, και θα τον περιποιείται για να βγάλει το ψωμί τση. Πήγε λοιπόν αυτός και έμεινε μαζί τση. Μια μέρα κρατούσε μια φωτογραφία και ρωτούσε ποια ήταν αυτή. Όταν την είδε η γριά, του είπε να την πετάξει, γιατί ήταν μια βασιλοπούλα που έγινε αιτία και σκοτώθηκαν πολλά βασιλιόπουλα, γιατί την εζητούσαν σε γάμο και τους έλεγε ένα αίνιγμα που κανείς δεν εμπόρειε να το βρει. Αν δεν το 'βρισκε, τονέ σκότωναν.

Αλλά επειδή ήταν πολύ όμορφη, αποφάσισε κι αυτός να πάει να τη βρει. Πάει λοιπόν και του λέει ένα αίνιγμα: «Ποιο είναι εκείνο το δέντρο που κάνει μαύρο και άσπρο καρπό». Αυτός το 'λυσε κι είπε πως ήταν το εικοσιτετράωρο, και η μέρα ο άσπρος καρπός και η νύχτα ο μαύρος. Έτσι αναγκάστηκε η βασιλοπούλα να τονέ πάρει, αλλά να καθίσουν σε εξοχή. Έχτισε κι αυτός ένα παλάτι ωραίο, αφού βέβαια κάθε μέρα έβρισκε στο μαξιλάρι ντου τσι λίρες, και καθίσανε οι δυο ντους, μαζί με μια παραμάνα που την ανέθρεψε από μικρή. Όντεν έμαθε όμως το μυστικό του με το σκώτι της κότας, του 'δωσε ένα φάρμακο για να ξεράσει το σκώτι, κι ένα άλλο για να υπνωθεί. Έτσι τον κατάφερε να τον υπνώσει και να κάνει εμετό, χωρίς να καταλάβει τίποτα. Τον έσυραν έπειτα σ' ένα γκρεμό και τον έριξαν. Μετά πένθησε και πήγε στου πατέρα τση λέγοντας πως πέθανε (ο άντρας της) και πως τον έθαψε. Ο άντρας της όμως, που αυτή ενόμιζε πως πέθανε, δεν είχε πάθει τίποτε, γιατί όντεν εξεζαλίστηκε, πήγε πιο πέρα και θωρεί μια συκιά. Αυτός έκοψε ένα σύκο για να το φάει, που επείναγε, και αμέσως έγινε γάιδαρος. Κι ήκλαιγε ο κακομοίρης για το πάθημά ντου. Μα πηγαίνοντας πιο πέρα, κόβει άλλο σύκο από άλλη συκιά κι έγινε πάλι όπως πρώτα.Αφού λοιπόν εβρήκε το κόλπο, επήρε δυο καλάθια από τα δυο λογιώ σύκα και τα πουλούσε στο παλάτι του βασιλιά. Κατέβηκε η βασιλοπούλα και τση δίνει ένα, για να δοκιμάσει, και την κάνει γαϊδούρα. Μετά την καβαλίκεψε και τριγυρνούσε εδώ κι εκεί. Όντεν εχάσανε τη βασιλοπούλα από το παλάτι επήγε ο βασιλιάς για ν' αρωτήσει τσι δυο μάγους είντα γίνηκε η κόρη ντου. Είχε μάθει όμως κι ο άντρας τση ότι τα αδέρφια ντου ήτανε σ'αυτή την πολιτεία κι επήγε να τα δει. Κι έτυχε να πηγαίνει και ο βασιλιάς την ίδια μέρα και τότε έμαθε την αλήθεια και τση έδωσε ένα σύκο και το 'φαε και γίνη-

Σελ. 132
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 113
    

    παίρνει ξεγελώντας τρεις ανθρώπους). II: α, α1, α5, β. Η συν. όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 34.

    γ. Καππαδοκία

    44.ΚΜΣ, Φάκελος Καππαδοκία αρ. 356, 4074-4094 (σε διάλεκτο) και 40954115 (μετάφραση), Φάρασα, «Αϊκουλίτσα». Ι: Το βασιλόπουλο μπαίνει στην απαγορευμένη κάμαρα και βλέπει τη φωτογραφία της Αϊκουλίτσας (Ροδοφέγγαρης), που ο πατέρας του μάταια πολέμησε να αποκτήσει. Αποφασίζει να τη βρει και να την παντρευτεί, α, α1, α2, α3, α4, β, β1. II: α, β (γιατί δεν θέλει να τον παντρευτεί), β2, α2, α6 (τους ζητά να κλέψουν την Αϊκουλίτσα και να τη φέρουν στην πατρίδα του). III: γ6.

    45.Dawkins, 411, αρ. 1, Φλοϊτά, άτιτλο. Η αρχή όπως AT/ATU 567 4AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 41. Η συν. όπως AT 566: I: α (δύο), α2, α3, α4, β, β1 (ο θετός πατέρας του). III: α, α1, α3, α4, α6 (πίνοντας από μια πηγή γίνεσαι γάιδαρος, από άλλη ξανά άνθρωπος). Η συν. όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 41. Η συν. όπως AT/ATU 566: II: α, α4, β, β2. III: β, β1, β2, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ5. Η συν. όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 41.

    ΚΥΠΡΟΣ

    46.ΛΦ 954, 1-4, Πάνω Παναγιά Νέας Πάφου, «Ο Πετρής τζαι τα μαεμένα σύκα». Ι: α, α1, α2, α3, α8 (όταν παίζει, όλοι όσοι είναι μπροστά του χορεύουν, πβ. AT/ATU 592), β, β1. II: ο ήρωας φτιάχνει ένα καράβι και φτάνει σε μια μακρινή χώρα, α (ζητά τη βασιλοπούλα σε γάμο, αλλά ο βασιλιάς αρνείται). III: α, α1, α5, β, β1, β2, β3, β5, γ, γ2, γ4, γ6.

    47.ΛΦ 1250, 21-23, «Η Πεντάμορφη». Ι: α, α1, α2, α4, β, β3, β4. II: α, α1, α4, α2 (τους βάζει να τρομάξουν τη βασιλοπούλα), β, β2. III: α, α1, α3, α4, α2 (σταφύλια), α5 (σε άλογο), β (αφού μεταμορφωθεί σε άλογο ο ίδιος, για να πάει γρήγορα στο παλάτι), β1, β3, β4, γ, γ1, γ2, γ3, γ5.

    48.Κληρίδης II, 92-96, Αγρός Πιτσιλιάς, «Ο Πολής τζ' ο Νουφρής». Ι: α, α1, α2, α8 (γιαταγάνι, που όταν το βγάζει από το θηκάρι εμφανίζονται βοηθοί). II: α, β, β2, β5 (με το γιαταγάνι νικά το στρατό του βασιλιά αλλά πάλι του το κλέβει η βασιλοπούλα). III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ1 γ2, γ3, γ5, γ6.

    ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ

    49.Taibbi- Caracausi, 405-412, Rocca Forte Καλαβρίας, «Τα tria leddiδya».