Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:44
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2007
 
Σελίδες:519
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Στον πέμπτο αυτόν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. και δημοσιεύματα ΙΑΕΝ αρ. 21, 26, 34 και 41) παρουσιάζεται η επεξεργασία του τελευταίου μέρους των μαγικών παραμυθιών (AT/ATU 300-749), που καλύπτει τους τύπους AT/ATU 560-649 (μαγικά αντικείμενα) και AT/ATU 650-699 (υπερφυσική δύναμη και γνώση).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 10.44 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 169-188 από: 522
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/169.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 570 A

Σελ. 169
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/170.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 170
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/171.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 570 A

Το ποτηράκι που κάνει το νερό χρυσάφι

AT: The Princess and the Magic Fish Skin

ATU: The Princess and the Magic Shell

Eberhard - Boratav no 71, no 192 V, no 193 (6-8)_

Του πουτηράκ'

Μια φουρά κι ένα γκιρό ήταν ένα ατρόγνου που είχαν τρεις κόρις. Η πατέρας τουν ψάρηβι. Μια μέρα, κει που κάναν ρόκα μι τ' μάνα τουν, πήγι ένα αγόρ' δέκα χρουνού. Αυτό τσ' λέγει: « Ω, θεια, μάνα δεν έχου, να' ρτου να μι πάριτι γιο;» Γελάσαν αυτές κι τ' είπαν: «Έλα, σι παίρνουμε». Του μησμέρ' ήρτι κι η πατέρας τουν μ' ένα μιγάλου ψάρ' στα χέρια τ'. Του 'παν τν ιστουρία για του πιδί κι τσ' είπι: «Καλά κάνατι».

Του φουνάζ' λοιπόν κι τ' λέγ': «Έλα να σι στείλου σ' ένα σπίτ', να πας αυτό του ψάρ'. Όταν σι ρουτήσιν' πόσα κάν', να πεις, όσου αξίζ'». Του πήγι λοιπόν του μουρό κι τ' έδουκαν ένα μιτζίτ'. Tν' άλλ' μέρα πιάν' πάλι του ίδιου του ψάρ'. Του έστλι πάλι στου ίδιου σπίτ', γιατί ήταν πλούσιοι κι μπουρούσαν να τ' αγουράζιν. Του δώσαν τούτην τ' φουρά δυο μιτζίτια. Την τρίτ' μέρα πάλι του ίδιου ψάρ' πιάν' η πατέρας τουν. Όταν του πήγι στου σπίτι τ', λέγ' στ' γυναίκα τ': «Σήμιρα πλια θα του φάμι ημείς αυτό του ψάρ'». Όταν του καθαρίζαν κι ανοίξαν τ' κλιά τ', βγάζιν ένα πουτηράκ' απού μέσα. Του μουρέλ' του παίρν', του πλύν' κι του βάζ' στου τραπέζ'. Τότι ου πατέρας είπει: «Τούτου του ψάρ' θέλ' κι κρασί». Πήραν μια ουκά κι κάτσαν να φάν'. Τρώγουντας κι πίνουντας του μωρέλ' έβαλι να πιει κρασί μέσα στου ποτηρέλ'. Μόλις ίπγι κι τ' απόθησι στου τραπέζ'. γέμουσι φλουρί του ποτηρέλ'. Άμα του 'δαν τρουμάξαν. Ούλ' τότι πίναν απ' του πουτηράκ'. Του γιμίζαν κρασέλ' κι αδειάζαν φλουρέλ'. Γίναν απού φτουχοί ψαράδις πλούσιοι.

Πάτριψι τα κουρίτσια τ' κι είχαν κι πουλύ θησαυρό οι γέρ'. Τότι τ' αγουρέλ' είπι: «Θα φύγου πλιά απού κουντά σας. Μόνι θέλου να μι δώσητι του πουτηρέλ' μαζί μ'». Του δώκαν κι έφγι.

Στου δρόμου που πάγινι κάθσι σ' ένα καφινιδέλ', που 'ταν αντικρύς στου παλάτ' του βασιλικό, να ξηκουραστεί κι να πιει κι έναν γκαφέ. Άμα ήπγι του γκαφέ, βγάζ' του πουτηρέλ' μέσ' απ' τσέπη τ', ρίχν' νιρό μέσα κι του πίν'. Βά-

Σελ. 171
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/172.gif&w=600&h=915

ζουντάς του απάνου στου δίσκου γιμίζ' φλουρί κι τ'αδειάζ' για του γκαρσόν μπαξίζ1. Απ' του παλάτ' μια θιραπινίδ' τσ' πριγκήπσας, βλέπουντας αυτό του συμβάν του λέγ' στ' κυρά τσ'. Τότι βγήκι κι κείν' στου μπαλκόν' για να δει. Αυτός κάν' του ίδιου πράμα. Η θιραπινίδα λέγ' στ' κυρά τσ': «Αυτό του πουτηρέλ' αξίζ' να το 'χσ' ισύ». Η βασιλουπούλα τν' αλικότσει, αλλά ικείν' πάγει να τ' του γυρέψ'. Λέγ': «Η βασιλουπούλα σι παρακαλεί να τσ' δώγσ' του πουτηρέλ'». Ικείνους τσ' είπει; «Για να τσ' του δώκου, πρέπ' να τ' γνουρίσου πρώτα». Μια κι δυο τουν πήρει κι τουν πήγει μέσα στου δουμάτιου τσ'. Γνουρστήκαν. Τέλους πάντουν, κάναν ό,τ' κάναν ικεί κι τσ' του χάρσι κι έφγι.

Μι τουν γκιρό όμους η σατανάς τν' έβγαλι στου φανιρό. Άμα τν' είδι η μάνα τσ' τ' ρώτσι, αλλά αυτήν δεν τσ' είπι τίπουτα. Η πατέρα τσ' βλέπουντας να φουσκών' του κατάλαβι. Τ' μάλουσι, τν έδειρι, αλλά αυτήν δεν φανέρουσι τίπουτα. Τότι θέλ' ικείνους να τ' διώξ' απ'του παλάτ', για να μη τουν κάν' ριζίλ'. «Γιατί, άμα δε φύγ'», λέγ' στ' γναίκα τ', «θα σας σκουτώσου κι τσι δγυο». Τότι αυτήν έφγι κι γύρζι απού δω κι απού κει, να βρει αυτόν που τσ' έδουκι του πουτηρέλ'.

Σι μια χώρα, ικεί που γύρζι, τουν βρίσκ'. Αυτός, μόλις τν' είδι, τσ' λέγει: «Έχσ' του πουτηρέλ';» Κι τσείν' είπι: «Το 'χου». «Ε, τότι σουθήκαμει». Στ' χώρα ιτσείν' τότι έναν μιγάλου πύργου κάναν', να παγαίν' ικεί ούλους η κόσμους να τρώγ', να πίν' χουρίς να πληρών' ούτι μια δραχμή. Ούλα δε τα έξουδα θα τα κάναν ιτσείν' μι του πιρίσιου φλουρί που 'βγαζι του ποτήρ'. Βάλαν μέσαν πουλύ προυσουπικό, για να ξυπηρετά όποιουν ηρχόνταν ικεί. Βούγηξι ούλ' η γοικουμέν' μ'αυτό του πράμα που κάναν αυτοίν, γιατί πουθινά δεν είχι αξτεί του iötou. Φτουχοί κι αφιντάδις τρέχαν απ' ούλα τα μέρ', για να παν' ικεί να φάν', να πιουν κι να δουν ποιοιν είνι αυτοίν που έχειν τόσιν παράδις κι κάνειν αυτό του καλό στου κόσμου. Μέσα σ' ούλ' το 'μαθι κι η βασιλιάς μας κι απουφασίζ' να πάγ' μι τη βασίλσα τ' ικεί.

Υστιρα απού πουλές μέρις ταξίδ' φτάσανι στου μέρους που ήταν η πύργους. Η κόρη τ' μόλις τσ' είδι απού μακριγιά τσ' γνώρσι. Τρέχ' αμέσους, βάζ' μια ατρίκια φουρισιά κι ένα κασκέτου κι πάγ' να τσ' προϋπαντήσ'. Η πατέρας κι η μάνα τσ' πού να τν' γνουρίσιν ύστιρα απού τόσα χρόνια, κι που τν' είχαν διώξ'. Αυτήν τσ' παίρν' μέσα, τσ' πιριποιείτι σα γκαρσόν. Μείναν άλαλ' απ' κείνα που 'δαν ικεί. Τώρα η βασιλιάς ήθιλι να μάθ' πού βρίσκαν αυτοίν τόσα λεφτά κι κάναν αυτό που κάναν. Απού δω, απού κει, του 'μαθι.

Τότι αυτός η βασιλιάς πήρει τν' απ'οφασ' να τσ' του γυρέψ'. Αυτοίν, μόλις τ'ακούσαν, είπαν στου βασιλιά: «Ηυχαρίστους θα στου δώσουμε, ιάν διχτείς να σι πατήσουμι μια βούλα στα πισνά σ'». Η βασιλιάς δε ντράπκι, παρά δέχκι. Μόλις πάγ' να κατιβάσ' του σώβρακού τ', η κόρη τ' τότι βγάζ1 τ'αντρίκια ρούχα, του κασκέτου κι τ' λέγ': «Πατέρα, τι σι λείπ' σ' αυτόν του κόσμου; Τόσα καλά κι αγαθά έχσ', δε ντράπκις να έρτσ' σ'αυτή τ' θέσ' γι' αυτό του πουτηράκ'; Κι γω τότι γι' αυτό του πουτηράκ' έκανα ό,τι έκανα, για να του απου-

Σελ. 172
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/173.gif&w=600&h=915

απουκτήσου. Ιγώ τότι ας πω πως δεν είχα μυαλό γιατί ήμαν μικρή, όμους κι συ, καθώς βλέπου, του ίδιου θα 'κανίς. Τότι ισύ μ'έδιουξις απ' του παλάτ' χωρίς να μι ρουτήγσ' τι γίνκα».

Τότι τ' δικαίουσι τ' κόρη τ' γι' αυτό που έκανι κι ζήσαν αυτοίν καλά κι μεις καλύτιρα.

ΛΦ 1558, 3-7. Παραλλαγή που κατέγραψε η Βασιλική Σταματή στην Αγιάσο της Λέσβου. Αφηγήτρια μια εβδομηντάχρονη γυναίκα.

Απόδοση στην κοινή νεοελληνική

Το ποτηράκι

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα αντρόγυνο που είχαν τρεις κόρες. Ο πατέρας τους ψάρευε. Μια μέρα, κει που κάναν ρόκα με τη μάνα τους, πήγε ένα αγόρι δέκα χρονών. Αυτό τους λέει: « Ω, θεια, μάνα δεν έχω, να 'ρθω να με πάρετε γιο;» Γελάσαν αυτές και του είπαν: «Έλα, σε παίρνουμε». Το μεσημέρι ήρθε κι ο πατέρας τους μ' ένα μεγάλο ψάρι στα χέρια του. Του 'παν την ιστορία για το παιδί και τους είπε: «Καλά κάνατε».

Το φωνάζει λοιπόν και του λέει: «Έλα να σε στείλω σ' ένα σπίτι, να πας αυτό το ψάρι. Όταν σε ρωτήσουνε πόσο κάνει, να πεις, όσο αξίζει». Το πήγε λοιπόν το μωρό και του έδωσαν ένα μετζίτι (τουρκικό νόμισμα). Την άλλη μέρα πιάνει πάλι το ίδιο το ψάρι. Τον έστειλε πάλι στο ίδιο σπίτι, γιατί ήταν πλούσιοι και μπορούσαν να τ'αγουράζουν. Του δώσαν τούτη τη φορά δυο μετζίτια. Την τρίτη μέρα, πάλι το ίδιο ψάρι πιάνει ο πατέρας τους. Όταν το πήγε στο σπίτι του, λέει στη γυναίκα του: «Σήμερα πια θα το φάμε εμείς αυτό το ψάρι». Όταν το καθαρίζανε κι ανοίξανε την κοιλιά του, βγάζουν ένα ποτηράκι από μέσα. Το μωράκι το παίρνει, το πλένει και το βάζει στο τραπέζι. Τότε ο πατέρας είπε: «Τούτο το ψάρι θέλει και κρασί». Πήραν μια οκά και κάτσανε να φάνε. Τρώγοντας και πίνοντας το μωράκι έβαλε να πιει κρασί μέσα στο ποτηράκι. Μόλις ήπιε και τ'ακούμπησε στο τραπέζι, γέμισε φλουριά το ποτηράκι. Άμα το είδαν τρόμαξαν. Όλοι τότε πίνανε απ' το ποτηράκι. Το γεμίζανε κρασάκι κι αδειάζανε φλουράκια. Γίνανε από φτωχοί ψαράδες πλούσιοι.

Πάντρεψαν τα κορίτσια τους κι είχαν και πολύ θησαυρό οι γέροι. Τότε τ' αγουράκι είπε: «Θα φύγω πιά από κοντά σας. Μόνο θέλω να μου δώσετε το ποτηράκι μαζί μου». Του το έδωσαν κι έφυγε.

Στο δρόμο που πήγαινε κάθισε σ' ένα καφενεδάκι, που 'ταν απέναντι στο παλάτι το βασιλικό, να ξεκουραστεί και να πιει κι έναν καφέ. Άμα ήπιε τον καφέ, βγάζει το ποτηράκι μέσα από την τσέπη του, ρίχνει νερό μέσα και το πίνει.

Σελ. 173
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/174.gif&w=600&h=915

Βάζοντάς το πάνω στο δίσκο γεμίζει φλουρά και τ' αδειάζει, μπαξίσι για το γκαρσόν. Απ' το παλάτι μια θεραπαινίδα της πριγκήπισσας, βλέποντας αυτό το συμβάν το λέει στην κυρά της. Τότε βγήκε και κείνη στο μπαλκόνι για να δει. Αυτός κάνει το ίδιο πράγμα. Η θεραπαινίδα λέει στην κυρά της: «Αυτό το ποτηράκι αξίζει να το 'χεις εσύ». Η βασιλοπούλα την αποπήρε, αλλά εκείνη πάει να του το γυρέψει. Λέει: «Η βασιλοπούλα σε παρακαλεί να της δώσεις το ποτηράκι». Εκείνος της είπε: «Για να της το δώσω, πρέπει να τη γνωρίσω πρώτα». Μια και δυο τον πήρε και τον πήγε μέσα στο δωμάτιο της. Γνωρίστηκαν. Τέλος πάντων, κάναν ό,τι κάναν εκεί και της το χάρισε κι έφυγε.

Με τον καιρό όμως ο σατανάς τα φανέρωσε. Άμα την είδε η μάνα της, τη ρώτησε, αλλά αυτή δεν της είπε τίποτα. Ο πατέρα της, βλέποντας να φουσκώνει, το κατάλαβε. Τη μάλωσε, την έδειρε, αλλά αυτή δεν φανέρωσε τίποτα. Τότε θέλησε εκείνος να τη διώξει απ'το παλάτι, για να μη τον κάνει ρεζίλι. «Γιατί, άμα δε φύγει», λέει στη γυναίκα του, «θα σας σκοτώσω και τις δυο». Τότε αυτή έφυγε και γύριζε από δω κι από κει, να βρει αυτόν που της έδωσε το ποτηράκι.

Σε μια χώρα, εκεί που γύριζε, τον βρίσκει. Αυτός, μόλις την είδε, της λέει: «Εχεις το ποτηράκι;» Και κείνη είπε: «Το 'χω». «Ε, τότε σωθήκαμε». Στη χώρα εκείνη τότε κάνανε έναν μεγάλο πύργο, να πηγαίνει εκεί όλος ο κόσμους, να τρώνε, να πίνουν χωρίς να πληρώνουν ούτε μια δραχμή. Όλα δε τα έξοδα θα τα κάναν εκείνοι με το περίσσιο φλουρί που 'βγάζε το ποτήρι. Βάλαν μέσα πολύ προσωπικό, για να εξυπηρετεί όποιον ερχόταν εκεί. Βούιξε όλη η οικουμένη μ' αυτό το πράγμα που κάναν αυτοί, γιατί πουθενά δεν είχε ξαναγίνει το ίδιο. Φτωχοί κι αφεντάδες τρέχαν απ' όλα τα μέρη, για να πάνε εκεί να φάνε, να πιουν και να δουν ποιοι είναι αυτοί που έχουν τόσους παράδες και κάνουν αυτό το καλό στον κόσμο. Μέσα σ' όλους το 'μαθε κι ο βασιλιάς κι αποφασίζει να πάει με τη βασίλισσά του εκεί.

Υστερα από πολλές μέρες ταξίδι φτάσανε στο μέρος που ήταν ο πύργος. Η κόρη τους, μόλις τους είδε από μακριά τους γνώρισε. Τρέχει αμέσως, βάζει μια αντρίκια φορεσιά κι ένα κασκέτο και πάει να τους προϋπαντήσει. Ο πατέρας κι η μάνα της πού να τη γνωρίσουν ύστερα από τόσα χρόνια, που την είχανε διώξει. Αυτή τους παίρνει μέσα, τους περιποιείται σαν γκαρσόν. Μείναν άλαλοι από κείνα που 'δαν εκεί. Τώρα ο βασιλιάς ήθελε να μάθει πού βρίσκαν αυτοί τόσα λεφτά κι κάναν αυτό που κάναν. Από δω, από κει, το 'μαθε.

Τότε αυτός ο βασιλιάς πήρε την απόφαση να τους το γυρέψει. Αυτοί, μόλις τ' ακούσαν, είπαν στο βασιλιά: «Ευχαρίστως θα στο δώσουμε, εάν δεχτείς να σου πατήσουμε μια βούλα στα πισινά σου». Ο βασιλιάς δεν ντράπηκε, παρά δέχτηκε. Μόλις πάει να κατεβάσει το σώβρακο του, η κόρη του βγάζει τ' αντρίκια ρούχα, το κασκέτο και του λέει: «Πατέρα, τι σου λείπει σ' αυτόν τον κόσμο; Τόσα καλά κι αγαθά έχεις, δε ντράπηκες να έρθεις σ' αυτή τη θέση γι' αυτό το ποτηράκι; Και 'γώ τότε γι' αυτό το ποτηράκι έκανα ό,τι έκανα, για να

Σελ. 174
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/175.gif&w=600&h=915

το αποκτήσω. Εγώ τότε ας πω πως δεν είχα μυαλό, γιατί ήμουν μικρή, όμως και συ, καθώς βλέπω, το ίδιο θα 'κανες. Τότε εσύ μ' έδιωξες απ' το παλάτι χωρίς να με ρωτήσεις τι γίνηκα».

Τότε τη δικαίωσε την κόρη του γι' αυτό που έκανε και ζήσαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Ο ήρωας και το μαγικό ποτηράκι

α: Ο ήρωας είναι ένας ψαράς" α1: είναι ζουρλός (κασιδιάρης κλπ)" α2: άλλο.

β: Ο ήρωας πιάνει ένα ψάρι" β1: πιάνει πολλά ψάρια και τα πουλάει ακριβά σε έναν έμπορο, αλλά κρατά το τελευταίο για να το φάει ο ίδιος" β2: καθαρίζοντας το (τελευταίο) ψάρι, βρίσκει στην κοιλιά του ένα ποτηράκι (φλυτζανάκι)" β3: που βγάζει αδιάκοπα χρυσάφι' β4: και έτσι ο ήρωας γίνεται πλούσιος.

II. Η άπληστη βασιλοπούλα

α: Μαθαίνοντας για το μαγικό αντικείμενο (ποτηράκι) που γεμίζει χρυσάφι, η βασιλοπούλα θέλει να το αποκτήσει' α1: και ως αντάλλαγμα γι'αυτό κοιμάται με τον ήρωα' α2: μένει έγκυος' α3: ο πατέρας της τη διώχνει' α4: ζητά από τους υπηρέτες να τη σκοτώσουν, αλλά εκείνοι τη λυπούνται και την αφήνουν στην ερημιά' α5: τη βάζει σε ένα κιβώτιο και τη ρίχνει στη θάλασσα' α6: άλλο.

III. Η ατίμωση του βασιλιά

α: Η βασιλοπούλα φεύγει μακριά' α1: και φτιάχνει ένα παλάτι (ξενοδοχείο)' α2: όπου ζει μαζί με τον ήρωα' α3: κι όπου φιλοξενεί (ούν) και ταίζει (ουν) χωρίς πληρωμή όλους τους φτωχούς' α4: άλλο.

β: Οι γονείς της βασιλοπούλας επισκέπτονται από περιέργεια το παλάτι' β1: η βασιλοπούλα μεταμφιέζεται σε άντρα' β2: γυρίζει στο πατρικό της' β3: ο βασιλιάς βλέπει το μαγικό ποτηράκι και θέλει οπωσδήποτε να το αποκτήσει' β4: η βασιλοπούλα του ζητά ως αντάλλαγμα να κάνει μια ατιμωτική πράξη' β5: να δεχτεί να κοιμηθεί μαζί της' β6: να του σφραγίσουν τον πισινό' β7: άλλο.

γ: Ο βασιλιάς ατιμώνεται και καταλαβαίνει ότι αδίκησε την κόρη του' γ1: η βασιλοπούλα παντρεύεται τον ήρωα' γ2: άλλο.

Σελ. 175
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/176.gif&w=600&h=915

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

1. ΛΑ 2761, 335-337, Παλαιοκώμη επαρχίας Φυλλίδος, άτιτλο. Ι: α (βρίσκει τα σύνεργα του πατέρα του και γίνεται ψαράς παρά την απαγόρευση της μάνας του), β, β2, β3, β4. II: α, α1, α2, α3. III: α, α1 (ένα μαγερειό δίπλα στο παλάτι), α2, α3, β, β3, β4, β5, γ.

2. ΛΑ 2959, 193-200, Καπνοχώρι Κοζάνης, άτιτλο. Ι: α, β, β1, β2, β3, β4. II: α, α1, α2, α3, α5. III: α, α1, α3, β, β3, β4, β5, γ, γ1.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

3. ΛΦ 1558, 7-10, Αγιάσος Λέσβου, «Του ποτηράκ'». Η παραλλαγή που δημοσιεύεται εδώ.

4. Σταματιάδης Ε', 531, αρ. 3, Σάμος, άτιτλο. I: α, β, β2, β3, β4. II: α, α5 (του δίνει ως αντάλλαγμα τις πλεξούδες της), α3, α4. III: η βασιλοπούλα ντύνεται τσοπανόπουλο και μπαίνει δούλος στον ψαρά, β, β3, β4, β6 (να δεχτεί να του κόψουν τα μαλλιά και τα γένεια), γ.

δ. Δωδεκάνησα

5. ΔΙΕ Δ', 1892, 707-721, Καστελόριζο, «Το σαμαντανάκι». Συμφυρμός με AT/ATU 561 (Το μαγικό κεράκι / Αλαντίν), βλ. παρ. που δημοσιεύεται στις σ. 35-45.

β. Εύβοια - Σποράδες

6. ΛΑ 2744, 140-146, Γιάλτρα Ιστιαίας, άτιτλο. Η αρχή όπως AT/ATU 561, βλ. παρ. αρ. 7. Η συνέχεια όπως AT/ATU 570 A: II: α (μαγικό μηχανάκι), α1, α2, α3. III: α, α1, α2, β1, β2, β3, β4, β5, γ.

7. ΛΑ 2744, 239-250, Γιάλτρα Ιστιαίας, άτιτλο. Απαράλλαχτο με το προηγούμενο.

8. ΛΦ 955, 1-8, Χαλκίδα, «Ο μικρός ψαράς». Μόνο για την αρχή. Ενωμένο με AT/ATU *852 Α και AT/ATU 653 (Οι επιτήδειοι αδερφοί). I: α, β, β2, β3, β4. Η συνέχεια όπως AT/ATU *852 Α: με τα λεφτά του ο ήρωας παίρνει μέρος σ' έναν διαγωνισμό: όποιος καταφέρει να κάνει την αμίλητη βασιλοπούλα να μιλήσει θα την παντρευτεί. Τα καταφέρνει με τη μαγική

Σελ. 176
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/177.gif&w=600&h=915

ταμπακέρα που μιλά. Η ταμπακέρα διηγείται την ιστορία τριών αδερφών που αγαπούσαν την ίδια κοπέλα, και που αποφάσισαν ότι θα την παντρευτεί όποιος της φέρει το καλύτερο δώρο (πβ. AT/ATU 653). Η αμίλητη βασιλοπούλα λέει τη γνώμη της γι' αυτό, κι έτσι ο ήρωας κερδίζει το στοίχημα και την παντρεύεται.

9. Hahn 2, 149-152, αρ. 109, Αγία Άννα Ιστιαίας, « Die Goldschale ». I: α, β, β1, β2, β3, β4. II: α, α1, α2, α3. III: α, α1, α2, β1, β2, β3, β4, β5,

γ, γ1·

γ. Κρήτη

10. ΛΦ 1398, 19-22, Αποκόρωνας, «Ο τυχερός ψαράς». I: α, β, β2, β3, β4. II: α, α1, α2, α3. III: α, α1, α3, β, β3, β4, β5, γ.

11. ΣΛ I, 368-373, «Το μαγεμένο ποτήρι».

12. ΣΛ II, 60-68, Σητεία, «Το χρυσό φλυτζανάκι». I: α, β1, β2, β3, β4. II: α, α1, α2, α3 (τη ρίχνει στη θάλασσα). III: Ο ήρωας σώζει τη βασιλοπούλα, β1, β2, β3, β4, β5, γ.

δ. Κυκλάδες

13. ΛΑ 2366, 5-10, αρ. 2, Λιβάδια Άνδρου, «Του ψαρά ο γιος». Ι: α, β, β1, β2, β3, β4. II: α, α1, α2, α3, α5. III: α, α1, α2, α3, β, β3, β4, β5, γ.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

14. ΛΑ 2250, 57-59 και 76-80, Παξοί, άτιτλο. I: α, α1 (κασίδης), β, β2, β3, β4. II: α, α1, α2, α3. III: α, β1 (και μπαίνει υπηρέτης στον ταβερνιάρη), β, β3, β4, β5, γ, γ2 (για να βρουν τον κασίδη βάζουν στοίχημα: όποιος βρει την αξία του φλυτζανιού θα παντρευτεί τη βασιλοπούλα. Μόνο ο κασίδης το γνωρίζει), γ1.

15. ΛΦ 1232, 4-6, Κέρκυρα, άτιτλο. Ι: α, β, β2, β3, β4. II: α, α1, α2, α5 (η μητριά της την κλείνει με το παιδί της σε ένα βαρέλι και τη ρίχνει στη θάλασσα). III: ο ήρωας βρίσκει το βαρέλι και σώζει τη βασιλοπούλα και το παιδί. Με το χρυσάφι φτιάχνουν ένα καράβι και πάνε στο παλάτι της μητριάς, β3 (η μητριά), β4, β5, γ2 (ο βασιλιάς σκοτώνει την κακιά μητριά).

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

16. ΛΑ 1193 (ΣΜ 23), 113-116, Βελίτσα Ολυμπίας, «Το χρυσό ποτήρι». Ι:

Σελ. 177
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/178.gif&w=600&h=915

β, β2, β3, β4. II: α (κι ο ήρωας της το δίνει), α3. III: α, α1 (ξενοδοχείο), α2, β, β3, β6 (ο ήρωας του δίνει το ποτηράκι και για αντάλλαγμα παντρεύεται τη βασιλοπούλα).

17. ΛΑ 1281 (ΣΜ 111), 68-69, Κυπαρισσία, άτιτλο. I: ο ήρωας σώζει τη ζωή ενός ψαριού κι αυτό του χαρίζει μια χρυσή κούπα, β4. II: α, α6 (και παντρεύεται τον ήρωα).

18. ΛΑ 1281 (ΣΜ 111), 139-140, Κυπαρισσία, άτιτλο. I: β, β2, β3, β4. III: το παιδί φτιάχνει εστιατόριο. Τον επισκέπτεται ο βασιλιάς με την κόρη του και κάνει το παιδί γαμπρό του.

19. ΛΦ 558, 1-4, επαρχία Μονεμβασίας, «Ο ζουρλός και ο φρόνιμος». Ι: α, α1, β, β1, β2, β3, β4. II: α, α1, α2, α3, α4. III: α, α1, α2, α3, β, β3, β4, β5, γ, γ1.

20. ΣΠ 29, 1-6, Ριζόμυλος Αιγιαλείας, «Το ποτηράκι με τις λίρες».

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

Καππαδοκία

21. ΛΦ 420, 27-32, «Η τυχερή βασίλισσα». I: α2 (ένας ψαράς, που ψαρεύει τύχες, πιάνει για τη βασίλισσα ένα μήλο). II: α4 (ο ψαράς δίνει στη βασίλισσα το μήλο με αντάλλαγμα ένα φιλί. Ο βασιλιάς διώχνει τη γυναίκα του). III: η βασίλισσα βρίσκει ένα πουλί που γεννά πολύτιμα πετράδια, α, α1, β (ο άντρας της), β3 (για το μαγικό πουλί), β4, β6, γ.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT/ATU 570 Α

Όπως μας πληροφορεί η Sigrid Fährmann1, το παραμύθι αυτό είναι ελάχιστα διαδεδομένο στις χώρες της νότιας και ανατολικής Μεσογείου καθώς και στις όμορές τους (Ελλάδα, Βουλγαρία, Τουρκία, Αίγυπτο, Τυνησία, Αλγερία, Παλαιστίνη). Η Fährmann παρατηρεί πως, αν και στον διεθνή Κατάλογο η διήγηση τούτη φέρει τον τίτλο Princess and the Magic Fish-Skin (Η πριγκίπισσα και το μαγικό δέρμα του ψαριού), σε καμία από τις παραλλαγές που μελέτησε δεν απαντά το μοτίβο του μαγικού δέρματος. Αντίθετα, το μαγικό αντικείμενο, που προμηθεύει τον ήρωα με χρυσάφι, είναι ένα ποτηράκι ή φλυτζανάκι, που αυτός βρίσκει στην κοιλιά ενός ψαριού.

1. Sigrid Fährmann, « Prinzessin und die magische Fischhaut. AT 570 A », Enzyklopädie des Märchens, Band 10, 2002, σ. 1341-1343.

Σελ. 178
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/179.gif&w=600&h=915

Οι είκοσι μία ελληνικές παραλλαγές επιβεβαιώνουν την παραπάνω παρατήρηση, αφού πρόκειται πράγματι πάντοτε για ένα μαγικό ποτηράκι που γεμίζει συνέχεια λίρες, κάνοντας πλούσιο τον κάτοχό του. Το μαγικό αντικείμενο προξενεί την απληστία της βασιλοπούλας και αργότερα του βασιλιά, οδηγώντας τους σε επαίσχυντες πράξεις, προκειμένου να το αποκτήσουν.

Για την Fährmann, βασική προβληματική του παραμυθιού είναι η σύγκρουση πατέρα- κόρης, όταν ο πρώτος αντιδρά στην ελεύθερη επιλογή συζύγου της κόρης του. Χρησιμοποιώντας το μαγικό αντικείμενο ως δόλωμα, εκείνη αποκαλύπτει την υποκρισία του πατέρα της και κατοχυρώνει έτσι το γάμο της.

Σελ. 179
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/180.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 180
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/181.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 571

Σελ. 181
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/182.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 182
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/183.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 571 (περιλαμβάνει τους τύπους Μέγα AT 571 και AT 571 Β)

Όλοι μαζί κολλημένοι

AT: All Stick Together ATU: All Stick Together Delarue-Tenèze: Tous collés ensemble Grimm no 64: Die goldene Gans

Eberhard - Boratav no 182 III 2 (e, f)_

Άτιτλο

Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε ένας ξυλοκόπος που είχε τρία παιδιά. Το μικρότερο το θεωρούσαν όλοι κουτό και το φώναζαν Χαζοπετρή. Μιά μέρα αρρώστησε ο ξυλοκόπος κι έστειλε τον μεγαλύτερο του γιο στο δάσος να κόψει ξύλα, αφού του έδωσε φαγητό μαζί του. Μόλις άρχισε να κόβει ξύλα, παρουσιάστηκε μπρος του ένας γεροντάκος και του ζήτησε λίγο φαγητό. «Όχι δα, τι θα φάω μετά εγώ;» αποκρίθηκε εκείνος. Ο γέροντας έφυγε, μα ο γιος δεν μπόρεσε να κόψει ξύλα, γιατί έπεσε ξαφνικά ένα κλαδί και του χτύπησε το πόδι.

Ο γέρο-ξυλοκόπος έστειλε την άλλη μέρα τον δεύτερο του γιο στο δάσος. Παρουσιάστηκε και σ' αυτόν ο γέροντας και ζήτησε λίγο φαγητό. «Όχι δα, τι θα μείνει για μένα τότε;» αποκρίθηκε ο δεύτερος γιος. Ο γέροντας εξαφανίστηκε, μα κι ο δεύτερος γιος δε μπόρεσε να κόψει ξύλα, γιατί ένα κλαδί έπεσε κι έκοψε το δεξί του χέρι.

Την άλλη μέρα ο Χαζοπετρής ζήτησε από τον πατέρα του να τον αφήσει να πάει στο δάσος να κόψει ξύλα. Ο ξυλοκόπος γέλασε, αλλά τελικά τον άφησε να πάει. Παρουσιάστηκε και σ' αυτόν ο γέροντας και ζήτησε λίγο φαγητό. Ο Χαζοπετρής αποκρίθηκε: «Μετά χαράς, αν και είναι λίγο». Κάθισαν λοιπόν μαζί να φάνε. Σαν τελείωσαν, ο γέροντας του είπε : «Κόψε εκείνο το δέντρο και θα βρεις κάτι που θα σε κάνει ευτυχισμένο» κι απότομα εξαφανίστηκε.

Σαν έκοψε ο Χαζοπετρής το δέντρο, βρήκε ένα παγώνι. Το πήρε στα χέρια του κι αποφάσισε να πάει στην πόλη να βρει την τύχη του. Σαν έφτασε στην πόλη, μια κοπέλα τον πλησίασε και τον παρακάλεσε να την αφήσει να πάρει ένα φτερό από το παγώνι. Ο Χαζοπετρής δέχτηκε. Μα μόλις η κοπέλα άγγιξε το παγώνι, κόλλησαν τα χέρια της κι αναγκάστηκε ν' ακολουθήσει τον Χα-

Σελ. 183
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/184.gif&w=600&h=915

Χαζοπετρή. Ο πατέρας της κοπέλας έτρεξε από πίσω και διέταξε την κόρη του να πάψει ν' ακολουθεί αυτόν τον άνθρωπο. Βλέποντας ότι η κόρη του δεν υπάκουε, έτρεξε να την πάρει με το ζόρι. Μα μόλις την άγγιξε, τα χέρια του κόλλησαν πάνω της κι αναγκάστηκε να τους ακολουθήσει. Ο πατέρας άρχισε να φωνάζει βοήθεια από τους διαβάτες. Μα όλοι όσοι πλησίαζαν, κολλούσαν κι ακολουθούσαν τον Χαζοπετρή.

Ξαφνικά ο Χαζοπετρής είδε έναν μεγάλο κι όμορφο κήπο. Αποφάσισε λοιπόν να μπει μέσα. Σαν προχώρησε λίγο, συνάντησε πολλούς ανθρώπους παράξενα ντυμένους και στη μέση μια κοπέλα, πλούσια ντυμένη, που κοιτούσε θλιμμένα μπρος μακριά της. Ξαφνικά η ματιά της έπεσε στη συνοδεία του Χατζηπετρή κι έβαλε τα γέλια.

Με τα γέλια της σαν να λύθηκαν τα μάγια του παγωνιού κι οι άνθρωποι ξεκόλλησαν. Τότε η συνοδεία της κοπέλας άρχισε να προχωρά προς το μέρος του Χαζοπετρή. Τον προσκύνησαν και τον οδήγησαν στο παλάτι. Του εξήγησαν ακόμη πως η κοπέλα εκείνη ήταν η βασιλοπούλα της χώρας, που εδώ και τρία χρόνια είχε μια παράξενη αρρώστια. Μια περίεργη μελαγχολία την είχε καταλάβει και δεν γελούσε ποτέ.

Έβγαλε λοιπόν ο πατέρας της ο βασιλιάς διαταγή, πως όποιος κατόρθωνε να κάνει τη βασιλοπούλα να γελάσει, θα την έπαιρνε γυναίκα του, μαζί με το μισό του βασίλειο. Κι έτσι η καλή καρδιά του Χαζοπετρή τον οδήγησε στο θρόνο δίπλα στη βασιλοπούλα, όπου κι έζησε ευτυχισμένος.

ΛΦ 282, 9-11. Παραλλαγή που συλλέχτηκε από την Ελένη Γρηγοριάδου στην Κόρινθο. Η αφηγήτρια κατάγεται από τα Δαρδανέλια.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Το μαγικό αντικείμενο

α: Ο ήρωας είναι' α1: ο διάβολος' α2: ο μικρότερος τριών αδερφών' α3: καθυστερημένος (άλλο)' α4: τον φωνάζουν Χαζοπετρή (Κουτούλη, Σουβλομύτη, άλλο)' α5: και πηγαίνει να γιατρέψει την αγέλαστη βασιλοπούλα και να την παντρευτεί, κάνοντάς την να γελάσει' α6: πηγαίνει να βρει την τύχη του.

β: Ενώ τα δύο μεγαλύτερα αδέρφια που προσπαθούν αρχικά αποτυχαίνουν' β1: γιατί δεν μοιράστηκαν το λιγοστό φαΐ τους μ' ένα γέρο στο δάσος' β2: και τους κόβεται το χέρι (άλλο)' β3: ο ήρωας μοιράζεται το φαΐ του με το γέρο' β4: σώζει ένα φίδι από τη φωτιά' β5: αγοράζει ένα μαμούνι, που μπαινοβγαίνει

Σελ. 184
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/185.gif&w=600&h=915

νει όπου να 'ναι' β6: ένα ζουδάκι, που φέρνει ύπνο σ' όποιον κάτσει (άλλο)' β7: ανταμείβεται αποκτώντας μαγικά δώρα' β8: μια χρυσή χήνα' β9: ένα παγώνι' β10: τη δύναμη, όταν προφέρει μια μαγική φόρμουλα («βούρδαλο»), όλοι να κολλάνε κι όταν προφέρει μιαν άλλη («ξεβούρδαλο»), να ξεκολλάνε' β11: το χάρισμα, ό,τι λέει να γίνεται' β12: άλλο.

γ: Ο διάβολος, στο δρόμο για το παλάτι της αγέλαστης, καβαλάει ένα κριάρι στο σπίτι των κοριτσιών, που κολλάνε πάνω του, προσπαθώντας να το κουρέψουν.

II. Όλοι μαζί κολλημένοι

α: Ο ήρωας χρησιμοποιεί το μαγικό αντικείμενο (ζώο) για να κολλήσουν όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του' α1: προφέρει μαγικά λόγια ή κάνει χειρονομίες' α2: για να εκδικηθεί το αφεντικό του (το βασιλιά), που διαλέγει άλλο γαμπρό για την κόρη του' α3: και κολλούν όλοι (κι όσοι αγγίζουν το μαγικό αντικείμενο)' α4: ξεβράκωτοι' α5: με ακαθαρσίες' α6: μένουν ακίνητοι.

β: Ο διάβολος τους κολλάει όλους μεταξύ τους τον έναν μετά τον άλλο (τις κόρες, τη μάνα, τον τσομπάνη).

III. Λύση: το μαγικό γέλιο της βασιλοπούλας

α: Ο ήρωας οδηγεί στο παλάτι" α1: κολλημένους τους ανθρώπους' α2: τα τρία ζώα' α3: η βασιλοπούλα γελάει' α4: ο ήρωας προφέρει μια μαγική ρήση' α5: και τότε ξεκολλούν όλοι.

β: Ο διάβολος ξεκολλάει τους ανθρώπους και παντρεύεται τη βασιλοπούλα. Συμφυρμός με τον τύπο AT/ATU 311 (Της Κάτω Γης ο αφέντης): την πηγαίνει στην τρύπα του και της ρουφά το αίμα. Η βασιλοπούλα ειδοποιεί τον πατέρα της μ' ένα περιστέρι. Συμφυρμός με τον τύπο AT/ATU 653 (Οι επιτήδειοι αδερφοί)·, τη βασιλοπούλα γλιτώνουν οι έξι γιοι της γριάς. Παντρεύεται τον μεγαλύτερο.

γ: Ο ήρωας παντρεύεται την πριγκήπισσα' γ1: μετά από διάφορα αδύνατα ζητήματα που του βάζει ο πατέρας της, τα οποία ανήκουν σε άλλον παραμυθιακό τύπο, [π.χ. τον AT/ATU 328 (Ο Δεκατρείς)] ' γ2: γελοιοποιώντας τον αντίζηλο του που διαλέγει για γαμπρό ο βασιλιάς.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

1. ΛΦ 715, 96-99, Αργιθέα Καρδίτσας, «Το βούρδαλο-ξεβούρδαλο». I: β4, β7, β10. II: α1, α2, α3. III: α, α1, α2, α4, α5, γ.

Σελ. 185
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/186.gif&w=600&h=915

2. ΛΦ 747, 15-22, Καρδίτσα, «Η χρυσή χήνα». I: α, α2, α3, α4 (Κουτούλη), β, β1, β2 (χέρι, πόδι), β3, β7, β8. II: α, α3 (κορίτσια του πανδοχείου, παπάς, διάκος, εργάτες). III: α, α1, α3, γ, γ1 (τα αδύνατα ζητήματα εκτελεί ο γέρος στη θέση του ήρωα).

ΝΗΣΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

3. ΛΦ 1121, 1-5, Χίος, «Το μέλι». Συμφυρμός με AT/ATU 304 (Ο κυνηγός). I: β4, β10 (λέει «μέλι» και κολλούν, «κανέλα» και ξεκολλούν όλοι. Παίρνει από τον γέρο ένα μαγικό μαντήλι, όπου στρώνονται τα καλύτερα φαγητά). II: α, α2 (κολλάει τη βασιλοπούλα στο νυφικό κρεβάτι, το βασιλιά, τη βασίλισσα, τη μαμή με σηκωμένη τη φούστα της, το μαναβόπουλο. Τους ξεκολλάει, δίνει πίσω το μαγικό μαντήλι. III: γ.

β. Εύβοια- Σποράδες

4. Hahn 2, 152-154, αρ. 110, Αγία Άννα Ιστιαίας, «Hänschen, dem ein Mohr in den Mund speit». Ι: α3, α6, β11. II: α1, α6. III: γ.

γ. Κυκλάδες

5. ΛΑ 1396, 7-9 (Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά), Τήνος, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 1030* (Bargain: Choice of Cows which Go to Old or New Stable). I: α3 (λωλός). III: a, a2 (φέρνει δεμένους τους σκύλους στο δικαστήριο γιατί δεν τον πλήρωσαν), α3, γ.

δ. Κρήτη

6. ΛΑ 1323 (ΣΜ136), 33-34, Κυδωνία, «Η μοιρασιά». Από την κληρονομιά του πατέρα, ο μεγαλύτερος γιος προτιμάει το σπίτι και την κατάρα του, ενώ ο μικρότερος τα τρία γαϊδούρια του. Δίνει το ένα στον ποντικό που κουβαλάει αραβόσιτο και το άλλο στη χελώνα που κουβαλάει ένα βώλο χώμα. II: α, α2, α3. III: α3.

ΝΗΣΙΑ ΙΟΝΙΟΥ

7. ΛΑ 1211 (ΣΜ 41), 15-16, Κραναία Κεφαλονιάς, «Ο ποντικός κι ο σκαντζόχοιρος». Ο ποντικός κουβαλώντας καρύδι κι ο σκαντζόχοιρος χορεύοντας προκαλούν το γέλιο της βασιλοπούλας. Παραλλαγή φθαρμένη.

Σελ. 186
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/187.gif&w=600&h=915

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

8. ΛΑ 1187 (ΣΜ 17), 71-74, Ηλεία, «Ο Γιαννιός». Ο ήρωας σπαταλάει τα λεφτά του πατέρα του αγοράζοντας έναν κάνθαρο που παίζει βιολί όταν ακούσει το κάλεσμα «καράμπο», ένα γρύλο που τραγουδάει με το κάλεσμα «καράμπα» και μια αράχνη που χορεύει με το κάλεσμα «καράμπο>. III: α, γ.

9. ΛΑ 1281 (ΣΜ 111), 280-282, Κυπαρισσία, «Η χρυσή χήνα». I: α, α2, β, β1, β2, β3, β7, β8. II: α, α3 (οι κόρες του ξενοδόχου). III: α, α1, α3, α4, γ.

10. ΛΑ 2328, 13-14, Επαρχία Οιτύλου, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 653 (Οι επιτήδειοι αδερφοί), βλ. παρ. αρ. 32. I: γ. II: β. III: β.

11. ΛΦ 501, 40-42, Αίγιο, «Το ορφανούλι». Συμφυρμός με AT 1696 [«What Should I have Said (Done)?]. I: α, a3. II: α1 (κουβαλάει το γάιδαρο στην πλάτη του). III: α3, γ.

12. ΛΦ 939, 6-1, Μεσσήνη, «Ο Σουβλομύτης». Ι: α, α3, α4 (Σουβλομύτη). II: α1 (κάνει όλο τούμπες), α3. III: γ.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

13. ΛΑ 1271 (ΣΜ 101), 7, Λιβαδειά, «Ο γέρος και το γαϊδούρι». II: α1 (ο γέρος ρίχνει την κάπα του μπροστά στο γάιδαρο του, για να τον κάνει να περπατήσει). III: α3, γ.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ-ΠΟΝΤΟΣ-ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

14. ΚΜΣ, Αϊβαλί, 15, 1-11, «Ου Σκατουμπαμπλάς». I: α, α3 (κασίδης ξενιτεμένος), α5, β5, β6, β7 (ποντικός, που κάνει ó,Tt του πουν). III: α, α2, α3, γ, γ2 (ρίχνει τον βεζύρη σε βαθύ ύπνο με το ζουζούνι, με τον ποντικό του τρυπάει το παντελόνι, και με τον μπάμπουρα του βγάζει τις ακαθαρσίες από το έντερο και βρωμίζει το κρεβάτι).

15. ΛΦ 282, 9-11, Δαρδανέλλια, άτιτλο. Η παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

β. Καππαδοκία

16. ΚΜΣ, Φάρασα, 4876-4885, 4896-4905, «Περσίν». Ένα τσοπανόπουλο βάζει στοίχημα μ' έναν πλούσιο να του κάνει χίλια τα εκατό πρόβατά του και να παντρευτεί την κόρη του. Ο πλούσιος αθετεί το λόγο του. Το τσοπανόπουλο

Σελ. 187
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/188.gif&w=600&h=915

πουλο καταφεύγει στον Θεό, που του δίνει ένα ραβδί, όπου κολλάνε όλοι. Κολλάει ο γαμπρός, η νύφη, ο μάγος που έρχεται να τους ξεκολλήσει, η φοράδα της ξεβράκωτης γριάς και τα παιδιά στον πισινό της. Ο πλούσιος υπόσχεται να του δώσει την κόρη του κι ο ήρωας τους ξεκολλάει όλους.

ΚΥΠΡΟΣ

17. Κληρίδης I, 23-25, αρ.16, Λευκωσία, «Οι τρεις οκνιάρηες». Συμφυρμός με AT 1950 (The Three Lazy Ortes). I: α, α2. III: α3 (η βασιλοπούλα γελάει βλέποντας τους τρεις τεμπέληδες ν'αφήνουν το σκύλο να φάει το μπακλαβά) , γ.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT/ATU 571

Οι τύποι AT/ATU 571 και AT/ATU 571 Β παρουσιάζονται συχνά σε συμφυρμό. Στην Ελλάδα, ο τύπος AT/ATU 571 Β αριθμεί μόνον 2 παραλλαγές που δεν παρουσιάζουν σαφή διαφοροποίηση από τον τύπο AT/ATU 571. Συνεπώς τους ενοποιήσαμε σ'έναν ενιαίο τύπο.

Το παραμύθι αυτό δεν είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένο στον ελληνόφωνο χώρο. Ανήκει στα «ρεαλιστικά παραμύθια»1 που συγγενεύουν με τις νουβέλες κι αφηγούνται τις περιπέτειες πανέξυπνων και πονηρών ηρώων, ταπεινής καταγωγής, που όντας ετοιμόλογοι, ψεύτες και κλέφτες, καταφέρνουν με δεξιοτεχνία και γλωσσική δεινότητα να λύσουν αινίγματα, να καταβάλουν ισχυρούς αντιπάλους και ν' αποκτήσουν απρόσιτες πριγκήπισσες. Το παραμύθι απαντάται σ' ολόκληρη την Ευρώπη και στην Εγγύς Ανατολή. Το πιο χαρακτηριστικό μοτίβο του είναι ότι ο πρωταγωνιστής διαθέτει ένα μαγικό αντικείμενο που του δόθηκε και πάνω σ' αυτό κολλάει ολόκληρη κουστωδία ανθρώπων και ζώων, που τους σέρνει πίσω του και τους οδηγεί στο παλάτι, όπου κάνει την αγέλαστη βασιλοπούλα να γελάσει και την παντρεύεται. Η πλοκή του είναι συγγενική με την ιστορία της επίσης αγέλαστης Turandot, που ανήκει στον τύπο AT/ATU 851, μόνο που ο ήρωας δεν καλείται να λύσει κάποιο σιβυλλικό αίνιγμα, αλλά να μυήσει τη νεαρή κόρη στην ερωτική ταυτότητα μέσα από το γέλιο. Το θέμα πραγματεύεται ο Propp σ' ένα από τα σημαντικότερα άρθρα του σχετικά με το τελετουργικό γέλιο στη λαογραφία2. Συνδέοντας το γέλιο

1. S.Thompson, The Folktale, 1946, σ. 152-175.

2. Vladimir Propp, «Ritual Laughter in Folklore (A propos of the Tale of the Princess Who Would not Laugh/Nesmejana», Theory and History of Foklklore, Manchester University Press, 1984, σ. 124-146.

Σελ. 188
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 169
    

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 570 A