Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:44
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2007
 
Σελίδες:519
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Στον πέμπτο αυτόν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. και δημοσιεύματα ΙΑΕΝ αρ. 21, 26, 34 και 41) παρουσιάζεται η επεξεργασία του τελευταίου μέρους των μαγικών παραμυθιών (AT/ATU 300-749), που καλύπτει τους τύπους AT/ATU 560-649 (μαγικά αντικείμενα) και AT/ATU 650-699 (υπερφυσική δύναμη και γνώση).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 10.44 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 181-200 από: 522
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/181.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 571

Σελ. 181
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/182.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 182
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/183.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 571 (περιλαμβάνει τους τύπους Μέγα AT 571 και AT 571 Β)

Όλοι μαζί κολλημένοι

AT: All Stick Together ATU: All Stick Together Delarue-Tenèze: Tous collés ensemble Grimm no 64: Die goldene Gans

Eberhard - Boratav no 182 III 2 (e, f)_

Άτιτλο

Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε ένας ξυλοκόπος που είχε τρία παιδιά. Το μικρότερο το θεωρούσαν όλοι κουτό και το φώναζαν Χαζοπετρή. Μιά μέρα αρρώστησε ο ξυλοκόπος κι έστειλε τον μεγαλύτερο του γιο στο δάσος να κόψει ξύλα, αφού του έδωσε φαγητό μαζί του. Μόλις άρχισε να κόβει ξύλα, παρουσιάστηκε μπρος του ένας γεροντάκος και του ζήτησε λίγο φαγητό. «Όχι δα, τι θα φάω μετά εγώ;» αποκρίθηκε εκείνος. Ο γέροντας έφυγε, μα ο γιος δεν μπόρεσε να κόψει ξύλα, γιατί έπεσε ξαφνικά ένα κλαδί και του χτύπησε το πόδι.

Ο γέρο-ξυλοκόπος έστειλε την άλλη μέρα τον δεύτερο του γιο στο δάσος. Παρουσιάστηκε και σ' αυτόν ο γέροντας και ζήτησε λίγο φαγητό. «Όχι δα, τι θα μείνει για μένα τότε;» αποκρίθηκε ο δεύτερος γιος. Ο γέροντας εξαφανίστηκε, μα κι ο δεύτερος γιος δε μπόρεσε να κόψει ξύλα, γιατί ένα κλαδί έπεσε κι έκοψε το δεξί του χέρι.

Την άλλη μέρα ο Χαζοπετρής ζήτησε από τον πατέρα του να τον αφήσει να πάει στο δάσος να κόψει ξύλα. Ο ξυλοκόπος γέλασε, αλλά τελικά τον άφησε να πάει. Παρουσιάστηκε και σ' αυτόν ο γέροντας και ζήτησε λίγο φαγητό. Ο Χαζοπετρής αποκρίθηκε: «Μετά χαράς, αν και είναι λίγο». Κάθισαν λοιπόν μαζί να φάνε. Σαν τελείωσαν, ο γέροντας του είπε : «Κόψε εκείνο το δέντρο και θα βρεις κάτι που θα σε κάνει ευτυχισμένο» κι απότομα εξαφανίστηκε.

Σαν έκοψε ο Χαζοπετρής το δέντρο, βρήκε ένα παγώνι. Το πήρε στα χέρια του κι αποφάσισε να πάει στην πόλη να βρει την τύχη του. Σαν έφτασε στην πόλη, μια κοπέλα τον πλησίασε και τον παρακάλεσε να την αφήσει να πάρει ένα φτερό από το παγώνι. Ο Χαζοπετρής δέχτηκε. Μα μόλις η κοπέλα άγγιξε το παγώνι, κόλλησαν τα χέρια της κι αναγκάστηκε ν' ακολουθήσει τον Χα-

Σελ. 183
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/184.gif&w=600&h=915

Χαζοπετρή. Ο πατέρας της κοπέλας έτρεξε από πίσω και διέταξε την κόρη του να πάψει ν' ακολουθεί αυτόν τον άνθρωπο. Βλέποντας ότι η κόρη του δεν υπάκουε, έτρεξε να την πάρει με το ζόρι. Μα μόλις την άγγιξε, τα χέρια του κόλλησαν πάνω της κι αναγκάστηκε να τους ακολουθήσει. Ο πατέρας άρχισε να φωνάζει βοήθεια από τους διαβάτες. Μα όλοι όσοι πλησίαζαν, κολλούσαν κι ακολουθούσαν τον Χαζοπετρή.

Ξαφνικά ο Χαζοπετρής είδε έναν μεγάλο κι όμορφο κήπο. Αποφάσισε λοιπόν να μπει μέσα. Σαν προχώρησε λίγο, συνάντησε πολλούς ανθρώπους παράξενα ντυμένους και στη μέση μια κοπέλα, πλούσια ντυμένη, που κοιτούσε θλιμμένα μπρος μακριά της. Ξαφνικά η ματιά της έπεσε στη συνοδεία του Χατζηπετρή κι έβαλε τα γέλια.

Με τα γέλια της σαν να λύθηκαν τα μάγια του παγωνιού κι οι άνθρωποι ξεκόλλησαν. Τότε η συνοδεία της κοπέλας άρχισε να προχωρά προς το μέρος του Χαζοπετρή. Τον προσκύνησαν και τον οδήγησαν στο παλάτι. Του εξήγησαν ακόμη πως η κοπέλα εκείνη ήταν η βασιλοπούλα της χώρας, που εδώ και τρία χρόνια είχε μια παράξενη αρρώστια. Μια περίεργη μελαγχολία την είχε καταλάβει και δεν γελούσε ποτέ.

Έβγαλε λοιπόν ο πατέρας της ο βασιλιάς διαταγή, πως όποιος κατόρθωνε να κάνει τη βασιλοπούλα να γελάσει, θα την έπαιρνε γυναίκα του, μαζί με το μισό του βασίλειο. Κι έτσι η καλή καρδιά του Χαζοπετρή τον οδήγησε στο θρόνο δίπλα στη βασιλοπούλα, όπου κι έζησε ευτυχισμένος.

ΛΦ 282, 9-11. Παραλλαγή που συλλέχτηκε από την Ελένη Γρηγοριάδου στην Κόρινθο. Η αφηγήτρια κατάγεται από τα Δαρδανέλια.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Το μαγικό αντικείμενο

α: Ο ήρωας είναι' α1: ο διάβολος' α2: ο μικρότερος τριών αδερφών' α3: καθυστερημένος (άλλο)' α4: τον φωνάζουν Χαζοπετρή (Κουτούλη, Σουβλομύτη, άλλο)' α5: και πηγαίνει να γιατρέψει την αγέλαστη βασιλοπούλα και να την παντρευτεί, κάνοντάς την να γελάσει' α6: πηγαίνει να βρει την τύχη του.

β: Ενώ τα δύο μεγαλύτερα αδέρφια που προσπαθούν αρχικά αποτυχαίνουν' β1: γιατί δεν μοιράστηκαν το λιγοστό φαΐ τους μ' ένα γέρο στο δάσος' β2: και τους κόβεται το χέρι (άλλο)' β3: ο ήρωας μοιράζεται το φαΐ του με το γέρο' β4: σώζει ένα φίδι από τη φωτιά' β5: αγοράζει ένα μαμούνι, που μπαινοβγαίνει

Σελ. 184
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/185.gif&w=600&h=915

νει όπου να 'ναι' β6: ένα ζουδάκι, που φέρνει ύπνο σ' όποιον κάτσει (άλλο)' β7: ανταμείβεται αποκτώντας μαγικά δώρα' β8: μια χρυσή χήνα' β9: ένα παγώνι' β10: τη δύναμη, όταν προφέρει μια μαγική φόρμουλα («βούρδαλο»), όλοι να κολλάνε κι όταν προφέρει μιαν άλλη («ξεβούρδαλο»), να ξεκολλάνε' β11: το χάρισμα, ό,τι λέει να γίνεται' β12: άλλο.

γ: Ο διάβολος, στο δρόμο για το παλάτι της αγέλαστης, καβαλάει ένα κριάρι στο σπίτι των κοριτσιών, που κολλάνε πάνω του, προσπαθώντας να το κουρέψουν.

II. Όλοι μαζί κολλημένοι

α: Ο ήρωας χρησιμοποιεί το μαγικό αντικείμενο (ζώο) για να κολλήσουν όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του' α1: προφέρει μαγικά λόγια ή κάνει χειρονομίες' α2: για να εκδικηθεί το αφεντικό του (το βασιλιά), που διαλέγει άλλο γαμπρό για την κόρη του' α3: και κολλούν όλοι (κι όσοι αγγίζουν το μαγικό αντικείμενο)' α4: ξεβράκωτοι' α5: με ακαθαρσίες' α6: μένουν ακίνητοι.

β: Ο διάβολος τους κολλάει όλους μεταξύ τους τον έναν μετά τον άλλο (τις κόρες, τη μάνα, τον τσομπάνη).

III. Λύση: το μαγικό γέλιο της βασιλοπούλας

α: Ο ήρωας οδηγεί στο παλάτι" α1: κολλημένους τους ανθρώπους' α2: τα τρία ζώα' α3: η βασιλοπούλα γελάει' α4: ο ήρωας προφέρει μια μαγική ρήση' α5: και τότε ξεκολλούν όλοι.

β: Ο διάβολος ξεκολλάει τους ανθρώπους και παντρεύεται τη βασιλοπούλα. Συμφυρμός με τον τύπο AT/ATU 311 (Της Κάτω Γης ο αφέντης): την πηγαίνει στην τρύπα του και της ρουφά το αίμα. Η βασιλοπούλα ειδοποιεί τον πατέρα της μ' ένα περιστέρι. Συμφυρμός με τον τύπο AT/ATU 653 (Οι επιτήδειοι αδερφοί)·, τη βασιλοπούλα γλιτώνουν οι έξι γιοι της γριάς. Παντρεύεται τον μεγαλύτερο.

γ: Ο ήρωας παντρεύεται την πριγκήπισσα' γ1: μετά από διάφορα αδύνατα ζητήματα που του βάζει ο πατέρας της, τα οποία ανήκουν σε άλλον παραμυθιακό τύπο, [π.χ. τον AT/ATU 328 (Ο Δεκατρείς)] ' γ2: γελοιοποιώντας τον αντίζηλο του που διαλέγει για γαμπρό ο βασιλιάς.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

1. ΛΦ 715, 96-99, Αργιθέα Καρδίτσας, «Το βούρδαλο-ξεβούρδαλο». I: β4, β7, β10. II: α1, α2, α3. III: α, α1, α2, α4, α5, γ.

Σελ. 185
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/186.gif&w=600&h=915

2. ΛΦ 747, 15-22, Καρδίτσα, «Η χρυσή χήνα». I: α, α2, α3, α4 (Κουτούλη), β, β1, β2 (χέρι, πόδι), β3, β7, β8. II: α, α3 (κορίτσια του πανδοχείου, παπάς, διάκος, εργάτες). III: α, α1, α3, γ, γ1 (τα αδύνατα ζητήματα εκτελεί ο γέρος στη θέση του ήρωα).

ΝΗΣΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

3. ΛΦ 1121, 1-5, Χίος, «Το μέλι». Συμφυρμός με AT/ATU 304 (Ο κυνηγός). I: β4, β10 (λέει «μέλι» και κολλούν, «κανέλα» και ξεκολλούν όλοι. Παίρνει από τον γέρο ένα μαγικό μαντήλι, όπου στρώνονται τα καλύτερα φαγητά). II: α, α2 (κολλάει τη βασιλοπούλα στο νυφικό κρεβάτι, το βασιλιά, τη βασίλισσα, τη μαμή με σηκωμένη τη φούστα της, το μαναβόπουλο. Τους ξεκολλάει, δίνει πίσω το μαγικό μαντήλι. III: γ.

β. Εύβοια- Σποράδες

4. Hahn 2, 152-154, αρ. 110, Αγία Άννα Ιστιαίας, «Hänschen, dem ein Mohr in den Mund speit». Ι: α3, α6, β11. II: α1, α6. III: γ.

γ. Κυκλάδες

5. ΛΑ 1396, 7-9 (Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά), Τήνος, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 1030* (Bargain: Choice of Cows which Go to Old or New Stable). I: α3 (λωλός). III: a, a2 (φέρνει δεμένους τους σκύλους στο δικαστήριο γιατί δεν τον πλήρωσαν), α3, γ.

δ. Κρήτη

6. ΛΑ 1323 (ΣΜ136), 33-34, Κυδωνία, «Η μοιρασιά». Από την κληρονομιά του πατέρα, ο μεγαλύτερος γιος προτιμάει το σπίτι και την κατάρα του, ενώ ο μικρότερος τα τρία γαϊδούρια του. Δίνει το ένα στον ποντικό που κουβαλάει αραβόσιτο και το άλλο στη χελώνα που κουβαλάει ένα βώλο χώμα. II: α, α2, α3. III: α3.

ΝΗΣΙΑ ΙΟΝΙΟΥ

7. ΛΑ 1211 (ΣΜ 41), 15-16, Κραναία Κεφαλονιάς, «Ο ποντικός κι ο σκαντζόχοιρος». Ο ποντικός κουβαλώντας καρύδι κι ο σκαντζόχοιρος χορεύοντας προκαλούν το γέλιο της βασιλοπούλας. Παραλλαγή φθαρμένη.

Σελ. 186
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/187.gif&w=600&h=915

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

8. ΛΑ 1187 (ΣΜ 17), 71-74, Ηλεία, «Ο Γιαννιός». Ο ήρωας σπαταλάει τα λεφτά του πατέρα του αγοράζοντας έναν κάνθαρο που παίζει βιολί όταν ακούσει το κάλεσμα «καράμπο», ένα γρύλο που τραγουδάει με το κάλεσμα «καράμπα» και μια αράχνη που χορεύει με το κάλεσμα «καράμπο>. III: α, γ.

9. ΛΑ 1281 (ΣΜ 111), 280-282, Κυπαρισσία, «Η χρυσή χήνα». I: α, α2, β, β1, β2, β3, β7, β8. II: α, α3 (οι κόρες του ξενοδόχου). III: α, α1, α3, α4, γ.

10. ΛΑ 2328, 13-14, Επαρχία Οιτύλου, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 653 (Οι επιτήδειοι αδερφοί), βλ. παρ. αρ. 32. I: γ. II: β. III: β.

11. ΛΦ 501, 40-42, Αίγιο, «Το ορφανούλι». Συμφυρμός με AT 1696 [«What Should I have Said (Done)?]. I: α, a3. II: α1 (κουβαλάει το γάιδαρο στην πλάτη του). III: α3, γ.

12. ΛΦ 939, 6-1, Μεσσήνη, «Ο Σουβλομύτης». Ι: α, α3, α4 (Σουβλομύτη). II: α1 (κάνει όλο τούμπες), α3. III: γ.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

13. ΛΑ 1271 (ΣΜ 101), 7, Λιβαδειά, «Ο γέρος και το γαϊδούρι». II: α1 (ο γέρος ρίχνει την κάπα του μπροστά στο γάιδαρο του, για να τον κάνει να περπατήσει). III: α3, γ.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ-ΠΟΝΤΟΣ-ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

14. ΚΜΣ, Αϊβαλί, 15, 1-11, «Ου Σκατουμπαμπλάς». I: α, α3 (κασίδης ξενιτεμένος), α5, β5, β6, β7 (ποντικός, που κάνει ó,Tt του πουν). III: α, α2, α3, γ, γ2 (ρίχνει τον βεζύρη σε βαθύ ύπνο με το ζουζούνι, με τον ποντικό του τρυπάει το παντελόνι, και με τον μπάμπουρα του βγάζει τις ακαθαρσίες από το έντερο και βρωμίζει το κρεβάτι).

15. ΛΦ 282, 9-11, Δαρδανέλλια, άτιτλο. Η παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

β. Καππαδοκία

16. ΚΜΣ, Φάρασα, 4876-4885, 4896-4905, «Περσίν». Ένα τσοπανόπουλο βάζει στοίχημα μ' έναν πλούσιο να του κάνει χίλια τα εκατό πρόβατά του και να παντρευτεί την κόρη του. Ο πλούσιος αθετεί το λόγο του. Το τσοπανόπουλο

Σελ. 187
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/188.gif&w=600&h=915

πουλο καταφεύγει στον Θεό, που του δίνει ένα ραβδί, όπου κολλάνε όλοι. Κολλάει ο γαμπρός, η νύφη, ο μάγος που έρχεται να τους ξεκολλήσει, η φοράδα της ξεβράκωτης γριάς και τα παιδιά στον πισινό της. Ο πλούσιος υπόσχεται να του δώσει την κόρη του κι ο ήρωας τους ξεκολλάει όλους.

ΚΥΠΡΟΣ

17. Κληρίδης I, 23-25, αρ.16, Λευκωσία, «Οι τρεις οκνιάρηες». Συμφυρμός με AT 1950 (The Three Lazy Ortes). I: α, α2. III: α3 (η βασιλοπούλα γελάει βλέποντας τους τρεις τεμπέληδες ν'αφήνουν το σκύλο να φάει το μπακλαβά) , γ.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT/ATU 571

Οι τύποι AT/ATU 571 και AT/ATU 571 Β παρουσιάζονται συχνά σε συμφυρμό. Στην Ελλάδα, ο τύπος AT/ATU 571 Β αριθμεί μόνον 2 παραλλαγές που δεν παρουσιάζουν σαφή διαφοροποίηση από τον τύπο AT/ATU 571. Συνεπώς τους ενοποιήσαμε σ'έναν ενιαίο τύπο.

Το παραμύθι αυτό δεν είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένο στον ελληνόφωνο χώρο. Ανήκει στα «ρεαλιστικά παραμύθια»1 που συγγενεύουν με τις νουβέλες κι αφηγούνται τις περιπέτειες πανέξυπνων και πονηρών ηρώων, ταπεινής καταγωγής, που όντας ετοιμόλογοι, ψεύτες και κλέφτες, καταφέρνουν με δεξιοτεχνία και γλωσσική δεινότητα να λύσουν αινίγματα, να καταβάλουν ισχυρούς αντιπάλους και ν' αποκτήσουν απρόσιτες πριγκήπισσες. Το παραμύθι απαντάται σ' ολόκληρη την Ευρώπη και στην Εγγύς Ανατολή. Το πιο χαρακτηριστικό μοτίβο του είναι ότι ο πρωταγωνιστής διαθέτει ένα μαγικό αντικείμενο που του δόθηκε και πάνω σ' αυτό κολλάει ολόκληρη κουστωδία ανθρώπων και ζώων, που τους σέρνει πίσω του και τους οδηγεί στο παλάτι, όπου κάνει την αγέλαστη βασιλοπούλα να γελάσει και την παντρεύεται. Η πλοκή του είναι συγγενική με την ιστορία της επίσης αγέλαστης Turandot, που ανήκει στον τύπο AT/ATU 851, μόνο που ο ήρωας δεν καλείται να λύσει κάποιο σιβυλλικό αίνιγμα, αλλά να μυήσει τη νεαρή κόρη στην ερωτική ταυτότητα μέσα από το γέλιο. Το θέμα πραγματεύεται ο Propp σ' ένα από τα σημαντικότερα άρθρα του σχετικά με το τελετουργικό γέλιο στη λαογραφία2. Συνδέοντας το γέλιο

1. S.Thompson, The Folktale, 1946, σ. 152-175.

2. Vladimir Propp, «Ritual Laughter in Folklore (A propos of the Tale of the Princess Who Would not Laugh/Nesmejana», Theory and History of Foklklore, Manchester University Press, 1984, σ. 124-146.

Σελ. 188
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/189.gif&w=600&h=915

με τους ζωντανούς και τις αγέλαστες φιγούρες με τον κόσμο των νεκρών, ο Propp υποστηρίζει ότι κάθε γέννηση, φυσική ή συμβολική (τελετουργική) συνοδεύεται από το γέλιο, που πιστεύεται ότι έχει τη δύναμη όχι μόνο να συνοδεύει αλλά και να δημιουργεί τη ζωή. Γι' αυτό το λόγο η γέννηση συνοδεύεται από υποχρεωτικό τελετουργικό γέλιο. «Είναι απαραίτητο να γελάσει η Nesmejana (η αγέλαστη πριγκήπισσα) για να περάσει στην καινούρια της ζωή και πρέπει ο ήρωας που θα τη μεταβάλει σε σύζυγό του και μητέρα να μπορεί να την κάνει να γελάσει, γιατί η πριγκήπισσα χρειάζεται έναν μαγικά (και ερωτικά) ισχυρό σύντροφο»3.

3. Vladimir Propp, ό.π., σ. 146.

Σελ. 189
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/190.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 190
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/191.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 572*

Σελ. 191
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/192.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 192
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/193.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 572*

Ο κουτός κάνει τη βασιλοπούλα να γελάσει

AT : The Barking Dog's Head, the Striking Axe, etc. ATU: The Barking Dog's Head, the Srtiking Axe, etc.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

1. ΛΑ 1193 (ΣΜ 23), 129-131, Βελίτσα Ολυμπίας, «Ο κουτο-Δημήτρης». Η μάνα του τον στέλνει να δουλέψει και κάνει όλο κουταμάρες: χάνει το δίφραγκο, βάζει στην τσέπη του το ποτήρι με το γάλα, βαστάει σφιχτά τη γάτα και τον γρατσουνάει και του φεύγει, σέρνει το κομμάτι με το κρέας, βάζει το γάιδαρο στον ώμο του και κάνει την αγέλαστη βασιλοπούλα να γελάσει. Ο βασιλιάς από τη χαρά του τον κάνει γαμπρό του.

Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

2. ΛΑ 572*, Τελώνια Λέσβου, άτιτλο. Για να κάνει την πριγκήπισσα να γελάσει, ο μάγκας λέει πως τον καταράστηκε η μάνα του να του φάει η γάτα το κεφάλι του. Βάζει τη γριά να του χαϊδεύει το κεφάλι και κάνει τη βουβή βασιλοπούλα να γελάσει.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT/ATU 572*

Στον κατάλογο ATU δίδεται μια περιγραφή του τύπου ATU 572* διαφορετική από τις δύο ελληνικές παραλλαγές που ο Μέγας κατέταξε σε αυτόν. Το παραμύθι είναι γνωστό στις βαλτικές χώρες, Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία κι έχει ως εξής: ένα παλικάρι βρίσκει κεφάλια ανθρώπων, σκύλων ή άλλων ζώων να τραγουδάνε. Βρίσκει σκερπάνια να χτυπάνε από μόνα τους, φυτά να τραγουδάνε και τα βάζει όλα σε μια σακούλα. Αδειάζει το περιεχόμενο του σάκου μπροστά στη μελαγχολική πριγκήπισσα και την κάνει να γελάσει. Την παντρεύεται ή του χαρίζονται κτήματα και πλούτη.

Πιστεύουμε ότι οι 2 σελληνικές παραλλαγές δεν εντάσσονται ακριβώς σ' αυτόν τον παραμυθιακό τύπο, είναι ωστόσο παραπλήσιες.

Σελ. 193
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/194.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 194
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/195.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 575

Σελ. 195
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/196.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 196
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/197.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 575

Το άλογο που πετά

AT: The Prince's Wings ATU: The Prince's Wings

Eberhard - Boratav no 136 III (1-4), no 175 IV, no 291 V_

To βασιλιόπουλον

Μια φορά 'τονε ένας βασιλιάς κι είχε κι ένα γιο. Και μαλώσανε ένας ζωγράφος μ' ένα ντουργκιέρη*. Είπε ντου ο ζωγράφος: «Το δίκιο να 'ναι δικό μου, να σου κάμω 'να μπεριστέρι, ν' ανεβαίνει μεσώρανα, κι από 'κειά να κατεβαίνει, να καθίζει σε νερό». Λέει κι ο ντουργκιέρης: «Εμένα να ρίξεις το δίκιο, να σου κάμω 'να μπεγιράκι*, να βγαίνει μεσώρανα, να πηαίνει όπου θες». Κάνει του 'να μπεγιράκι με τσι βίδες. Και ο βασιλιάς έχει έναν υγιό, και πήγε και κείνος εκειά που το σάζανε στην αυλή. Υστερα εμαλώσε ο βασιλιάς τον υγιό ντου, και βγαίνει στο μπεγίρι και καβαλικεύγει, και παίρνει γρόσα πολλά, και βάνει και το φαμέγιο* ντου στη γκαπούλα*.

Υστερα εγύρισε τη βίδα και ήφυγε και πήγε σ' άλλη χώρα, ήπεσε με το μπεγιράκι σε μνιας χήρας απάνω. Εγροίκησε* η χήρα το γτύπο, και πρόβαλε και είδε το βασιλιόπουλο στο δώμα. Υστερα κατεβαίνει και πάει στον ένα γκαβέ*, αφήνει 'να φλουρί, πάει στον άλλο, αφήνει 'να φλουρί. Υστερα λέγανε οι καβετζήδες: «Μπα να πολεμά να μασέ πνίξει και αφήνει τοσανά πλερώματα στσι καβέδες;»

Εκειά που μονοιάσανε πολλοί, είπανε πως ήχτισε επαδά ο βασιλιάς ένα μπύργο γυαλένιο, ψηλά, θεόρατο, κι ήβαλε τη θυγατέρα ντου και δεν τηνέ βρίσκει κιανείς. Επήγε ο νέος ποκάτω στο μπύργο, στο παραθύρι, και ήστεσε το μπεγιράκι και γύρισε τη βίδα και βγήκε στη γκορφή του πύργου κι ήβρε τη γκοπελιά. Η κοπελιά εξιπάστηκε αξαφνικά και φώνιαξε κι ήκουσε η νενέ τζη και ήφυγε αυτός. Και ο βασιλιάς ήβαλε κατράνι στο μπύργο απάνω, για να δει τη σκάρμη*, ήντά 'τονε που πήγε και ξίπασε τη θυγατέρα ντου. Και η κοπελιά δεν εμίλησε, μπα κι ήτονε η μοίρα τζη, και κατέβη τη μπρώτη αργατινή* κι ήβρηκέ τηνε. Και 'κειά που κατέβηκε αυτός και τη φίλησε, εκόλλησε μνια ολιά κατράνι στα ρούχα ντου. Αυτός είδε τη γαίνα* ντου στο κατράνι και πήγε και την ήβγαλε κι ήδωκέ ντηνε τση γρας, να τη γκάψει, να μην τηνέ δει ο βασιλιάς πως ήτονε κατρανιασμένη και να τονέ γραντίσει*. Και η γρα ελυπήθηκε τη

Σελ. 197
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/198.gif&w=600&h=915

γαίνα, και ήβγαλέ τηνε στο τελάλι και πούλιεν τηνέ. Και είδασίν τηνε, και μολόησέν τονε η γρα, πως ήτονε ο βασιλιόπουλος, και πήγαν και πιάσαν τονέ, να τονέ κρεμάσουνε. Και πάν' τονε στο μεϊντάνι να τονέ κρεμάσουνε, και λέει: «Άφησε να φέρω τα ταβλιά που μου'δωκε ο πατέρας μου να προσκυνώ απάνω, κι απόει με κρεμάσετε». Και σωρεύτηκε το βιλαέτι και κάνανε σεΐρι*, οντέν ήθελα τονέ κρεμάσουνε, και εκείνος εστάθηκε και στέλιωνε* το μπεγιράκι και δεν κατέχανε ήντά 'κανε και γύρισε τη βίδα στο μεϊντάνι στη μέση και σηκώθηκε το μπεγιράκι ψηλά, και πήγε θεόρανα, και πήγε ο βασιλιόπουλος κι ήπηρε τη γκοπελιά και ξαρίστη.

Παρνασσός Θ', 1885, σ. 237 - 238. Κρητική παραλλαγή από τη συλλογή του I. Ν. Ζωγραφάκη.

Λεξιλόγιο

Αργατινή = απόγευμα, απογευματινή Γαίνα (ή γάνα) = λεκές, λίγδα Γκαβές = καφενείο και καφές Γκαπούλα = καπούλια Γροικώ = ακούω Γραντίζω = βρίσκω τον μπελά μου

Μπεγιράκι = αλογάκι Ντουργκιέρης = ξυλουργός Σεΐρι = θέαμα, περίγελως Σκάρμη = ίχνη Στελιώνω = στερεώνω Φαμέγιος = υπηρέτης

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΦ 1733, 1-3, Ζαγόρι, άτιτλο. Η αρχή παρόμοια με την παραλλαγή που δημοσιεύεται εδώ. Στη συνέχεια ο ήρωας ξεφεύγει με την έγκυο βασιλοπούλα πάνω στο ξύλινο, ιπτάμενο αλογάκι. Στο δρόμο έρχεται η ώρα της γέννας, ο ήρωας φεύγει, να βρει δαδί γιατί νύχτωσε, το αλογάκι του πιάνει φωτιά και δεν μπορεί να έρθει γρήγορα κοντά της. Η βασιλοπούλα απελπισμένη φεύγει. Στο τέλος το ζευγάρι ξανασμίγει.

2. Hahn 1, 261-263, αρ. 46, Ζαγόρι, «Der Mann mit der Reisekiste». Ο ήρωας (κάποιος πλούσιος) μέσα σε ιπτάμενη κιβωτό εμφανίζεται στη βασιλοπούλα που είναι κλεισμένη σε ψηλό πύργο και της ζητά να την παντρευτεί παριστάνοντας το γιο του Θεού. Όλοι τον πιστεύουν εκτός από έναν. Για να τους πείσει παίρνει μπαρούτι και κάνει τρομερό θόρυβο, τάχα πως βροντά ο Θεός. Το κιβώτιο όμως καίγεται κι ο πλούσιος δεν ξαναγυρνά.

Σελ. 198
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/199.gif&w=600&h=915

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ α. Κρήτη

3. Παρνασσός Θ', 1885, 237-238, «Το βασιλιόπουλον». Η παραλλαγή που δημοσιεύεται εδώ.

β. Κυκλάδες

4. Roussel, αρ. 9, Μύκονος, άτιτλο. Παρόμοια με την παραλλαγή του Hahn, βλ. παρ. αρ. 2.

ΠΟΝΤΟΣ

5. Αρχείον Πόντου Γ', 1931, 87-89, αρ. 5, Σούρμενα, άτιτλο. Παρόμοια με την ηπειρώτικη παραλλαγή (βλ. παρ. αρ. 1)

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT/ATU 575

Η διήγηση αυτή έχει δύο μορφές, μια απλή και μια πιο διευρυμένη1. Η απλή (στην οποία συγκαταλέγεται και η κρητική που δημοσιεύουμε εδώ) εμφανίζεται ήδη σε κάποια μεσαιωνικά κείμενα και στις 1001 Νύχτες. Η διευρυμένη περιλαμβάνει και στοιχεία από την ιστορία του Νεκτάνεβου, διήγηση που κυκλοφορούσε από πολύ παλιά στο χώρο της ανατολικής Μεσογείου και που ενσωματώθηκε επίσης στο Μυθιστόρημα του Αλέξανδρου. Η τελευταία αφηγείται πώς ο μάγος Φαραώ Νεκτάνεβος εξαπάτησε την Ολυμπιάδα παριστάνοντας το Θεό Άμμωνα για να κοιμηθεί μαζί της (γίνεται έτσι πατέρας του Αλέξανδρου)2. Το επεισόδιο αυτό συμπληρώνει τις δύο από τις πέντε ελληνικές παραλλαγές, του Hahn και του Roussel, οι οποίες εξάλλου περιέχουν και ένα άλλο παλαιότατο μοτίβο, αυτό της καύσης της ιπτάμενης κιβωτού3.

1. Karel Horalek, « Flügel des Königssohnes. AaTh 575», Enzyklopädie des Märchens, Band 4, σ. 1358-1365.

2. Η φυλλάδα του Μεγαλέξαντρου. Διήγησις Αλεξάνδρου του Μακεδόνος, Βενετία 1750, Ερμής, Αθήνα 1989. Επιμέλεια Γ. Βελουδής. Η ιστορία του Νεκτάνεβου στις σ. 513 της παραπάνω έκδοσης. Η πρώτη γραπτή μορφή της «ιστορίας» του Μεγαλέξανδρου, η οποία κυκλοφορούσε ως τότε προφορικά, ανήκει σε έναν ελληνόγλωσσο αλεξανδρινό συγγραφέα του 3ου αιώνα. μ.Χ., τον «Ψευδο-Καλλισθένη» (Γ. Βελουδής, ό.π., σ. ι').

3. Karel Horalek, ό.π., σ. 1360.

Σελ. 199
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/200.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 200
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 181
    

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 571