Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:44
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2007
 
Σελίδες:519
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Στον πέμπτο αυτόν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. και δημοσιεύματα ΙΑΕΝ αρ. 21, 26, 34 και 41) παρουσιάζεται η επεξεργασία του τελευταίου μέρους των μαγικών παραμυθιών (AT/ATU 300-749), που καλύπτει τους τύπους AT/ATU 560-649 (μαγικά αντικείμενα) και AT/ATU 650-699 (υπερφυσική δύναμη και γνώση).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 10.44 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 242-261 από: 522
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/242.gif&w=600&h=915

δυνατότητα να ζητήσει να εκπληρωθεί (ούν)' β8: μία ευχή' β9: άλλο' β10: που κάνει τα πάντα να χορεύουν.

γ: Ο ήρωας εύχεται ν' αποκτήσει' γ1: ένα όργανο, που, όποιος ακούει τη μουσική του, να χορεύει χωρίς σταματημό' γ2: ένα όπλο που να βρίσκει πάντα το στόχο του' γ3: άλλο' γ4: βρίσκει έναν αυλό.

ΙΙ. Ο καταραμένος χορός

α: Ο μουρλός ήρωας με τη φλογέρα (άλλο)' α1: κάνει να χορέψουν' α2: ο παπάς' α3: ο γυρολόγος με τα γυαλικά' α4: άλλο" α5: στα αγκάθια' α6: και τους καταστρέφει' α7: το εμπόρευμα' α8: την άμαξα' α9: τα ράσα, αφήνοντάς τον γυμνό' α10: άλλο.

β: Η γυναίκα του παπά τον παίρνει για το διάβολο' β1: και φεύγει' β2: παντρεύεται τον ήρωα.

γ: Ο μουρλός αναγκάζει τον παπά (άλλο) να του δώσει την κόρη του για γυναίκα' γ1: παντρεύεται τη βασιλοπούλα (άλλο) που του το υπόσχεται για να σταματήσει το χορό' γ2: κάνει τα πρόβατα να πρηστούν από το χορό' γ3: και κερδίζει το στοίχημα με τον παπά ότι θα τα παχύνει βοσκώντας τα στην άμμο' γ4: τον σκοτώνει' γ5: βάζοντας φωτιά στα βάτα.

δ: Ο ήρωας πέφτει στο πηγάδι (άλλο)' δ1: τον κάνει να πέσει ένας γνωστικός (άλλο) που παίζει τη φλογέρα του' δ2: και πνίγεται.

ε: Σκοτώνει τη μάνα του με ζεματιστό νερό γιατί τον μάλωσε' ε1: βάζει φωτιά στ' αγκάθια και καίει τον παπά.

III. Ο μουρλός ήρωας γλιτώνει την τιμωρία

α: Ο ήρωας οδηγείται' α1: στο δικαστή' α2: στους χωροφύλακες' α3: άλλο' α4: και παίζει τη φλογέρα του (άλλο)' α5: και όλοι χορεύουν' α6: και ο δεμένος παπάς' α7: μην αντέχοντας το βάσανο, τον αφήνουν ελεύθερο' α8: ο δικαστής (άλλο) τον κρατάει κοντά του για να τον διασκεδάζει' α9: σπάει το κεφάλι του δικαστή, γιατί ο ήρωας του ζήτησε να βάλει μια πέτρα απάνω του κι έπειτα τον ανάγκασε να χορέψει' α10: άλλο .

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΙΛ 788, 242-254, Αγία Κυριακή Θεσπρωτίας, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 1653 Β, AT/ATU 1651 Β και AT/ATU 1009. Ι: α, α1, β5, β6, β10. II: α, α1, α4 (αυτούς που πηγαίνουν για ξύλα, τα ψωμιά στο φούρνο, τις γυναίκες με τα ρούχα). III: α, α1, α4, α5, α7.

Σελ. 242
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/243.gif&w=600&h=915

2. ΛΑ 1260 (ΣΜ 90), 77-79, Οξυά Κόνιτσας, άτιτλο. Συμφυρμός με AT 1653 Β και AT/ATU 1009. I: α, β6, β10. II: α, α1, γ2. Ατελές.

3. ΛΑ 1297 (ΣΜ 127), 462-463. Ζαγόρια, «Η φτερωτή». Συμφυρμός με AT 1653 Β. Ο τρελός αντί σιτάρι αλέθει θυμίαμα. Παίρνει τη φτερωτή του μύλου για να την πάει στη μάνα του. Ανεβαίνει στο δέντρο με το γνωστικό αδερφό του. Ρίχνει στον άνθρωπο που κάθισε από κάτω νερό, καρύδια και τη φτερωτή. Ο άνθρωπος τρομάζει και φεύγει. Ι: α, α1, β6, β5, β10. II: α, α1, α2, γ2, ε.

4. ΛΑ 1305 (ΣΜ 135), 127-128, Ζαγόρια, «Ο παπάς με τους τζομπάνους». Συμφυρμός με AT 1653 Β και AT/ATU 1009. I: α, α1, β6, β5, β10. II: α, α1, α2, γ2.

5. ΛΑ 2302, 431-434, Δωδώνη, άτιτλο. Συμφυρμός με AT 1653 Β, AT/ATU 1000 και AT/ATU 1009. I: α, α1, β6, β5, β10. II: α, α1, α2, α4 (παπαδιά, παπαδοπούλα), δ, δ2.

6. ΛΑ 3018, 105-108, Καπέσοβο, «Ο ζουρλός αδερφός». Συμφυρμός με AT/ATU 1009, AT/ATU 1653 Β και AT 1682 Β. I: α, α1, β6, β5, β10. II: α, α1, α2, α4 (βασιλιάς, βασιλοπούλα), γ2, γ1 (σταματά όταν η βασιλοπούλα υπόσχεται να τον παντρευτεί).

7. ΛΦ 376, 30-32, Μαργαρίτι Θεσπρωτίας, «Ο τρελός κι οι ιστορίες του». Συμφυρμός με AT/ATU 1009, AT 1653 Β και AT 1681 Β. I: α, α1, β6, β5, β10. II: α, α1, α4 (ο γουρουνάς με τα γουρούνια του), δ, δ1 (του παίρνουν τα παιδιά τη φλογέρα και τον κάνουν να χορέψει), δ2.

8. Hahn 1, 219-224, αρ. 34, Βήσσανη Πωγωνίου, «Baiala». Συμφυρμός με AT/ATU 1009, AT 1653 Β, AT/ATU 1007 και AT/ATU 1029. I: α, α1, β6, β5, β10. II: α, α1, α3 (ο τσουκαλάς με τα τσουκάλια του), α2, α4 (βόδια), υπάρχει συμφωνία να μη θυμώσουν.

9. Hahn 2, 238, Anmerkungen στο παραμύθι αρ. 34 του 1ου τόμου, Κουκούλι, άτιτλο. I: α, α1, β6, β5, β10. II: α, α1, α4 (ο τσουκαλάς με τα τσουκάλια του).

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

10 ΛΦ 267, 16-18, Ανατολή Αγιάς, «Τα δυο αδέρφια». Συμφυρμός με AT 1653 Β και AT/ATU 1009. I: α, α1, β (λεφτά), β6, β7. II: α, α1, α4 (παίρνει από το φούρναρη ψωμί, από τον ψαρά ψάρια, από το λαδά λάδι). III: α, α1, α4, α5, α7.

11. ΛΦ 302, 11-12, Γαύροβο Καλαμπάκας, «Ο παπάς και ο τσομπάνος». II: α, α1, α5, α4 (πηγαίνει η παπαδιά να του βγάλει τ' αγκάθια και μπαίνει ένα στην καρδιά του και πεθαίνει), β2.

Σελ. 243
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/244.gif&w=600&h=915

ΘΡΑΚΗ

12. ΛΑ 592, 1, Αίνος, «Η Ξανθομαλλούσα». Η Ξανθομαλλούσα καταστρέφει τα δυο αδέρφια. Ο μικρότερος στον πύργο των δράκων παίρνει ένα τραπέζι με φαγιά, ένα διαμαντένιο ποτήρι κι ένα βιολί που κάνει τους πάντες να χορεύουν. Η Ξανθομαλλούσα του παίρνει τα δυο πρώτα αντικείμενα κι ο ήρωας την αναγκάζει να χορέψει και να γίνει γυναίκα του.

13. ΛΑ 592, 2, Σουφλί, «Η ντιουντιούκα». Συμφυρμός με AT 1653 Β. Ι: α, α1, β6 (ο Θεός άρρωστος), β7, β8, γ, γ1 (σφυρίχτρα). II: α, α1, α4 (αυγά στο καλάθι, τσουκάλια, πρόβατα), α2, α5, α10 (διάβολοι στην καρυδιά, που τους εξαναγκάζει να χωθούν στο τσουβάλι και τους τρυπά με βελόνια) .

14. ΛΑ 1642, 2, Αδριανούπολη, άτιτλο. Παρόμοιο με το προηγούμενο. Σφυρίχτρα της Παναγίας.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

15. ΙΛ 604, 11-15, Αιανή Κοζάνης, «Ένας σαλός κι ένας γνωστικός». Συμφυρμός με AT/ATU 1681 Β και AT 1653 Β. I: α, α1, β6, β7 (ο άγγελος), β8, β10. II: α, α1, α4 (αγελάδες, πρόβατα), α2, α6.

16. ΛΑ 1653 Β, 6, «Ο ζουρλός αδερφός». Συμφυρμός με AT/ATU 1681 Β και AT/ATU 1009. Μοιράζοντας το θησαυρό ο ζουρλός διαλέγει τη σούρλα (σφυρίχτρα). II: α, α1, α4, α5, α7, α10 (κάνει το Χάρο να φύγει).

17. ΛΑ 2502, 131-132, Προάστειο Εορδαίας, «Ο τρελός». Συμφυρμός με AT 1681 Β, AT 1653 Β, AT/ATU 1000 και AT/ATU 1120. I: α, α1, β6, β7, γ, γ1. II: α, α1, α2, α5.

18. ΛΑ 2761, 361-362, Αγρίανη Σερρών, άτιτλο. Ι: α, α1, β6, β7, γ, γ1. II: α, α1, α4 (πρόβατα), α2, α5, α6, α9. Ελλιπές.

19. ΛΦ 1-3, Βλάστη Εορδαίας, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 1642, AT/ATU 1030*, AT/ATU 1211, και AT 1653 Β. I: α, α1, β6, β7, β8, β9 (το θυμίαμά του γιάτρεψε την Παναγία από τον πονόδοντο). II: α, α1, α3, α7, α7. Η συν. όπως AT/ATU 1642.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

20. ΛΑ 1646, 3, Καρδάμυλα Χίου, άτιλο. I: α, α1, β6 (ο Θεός άρρωστος), β7, β8, γ, γ1 (σφυρίχτρα). II: α, α1, α4 (αυγά στο καλάθι, τσουκάλια, πρόβατα), α2, α5.

Σελ. 244
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/245.gif&w=600&h=915

β. Δωδεκάνησα

21. Μιχαηλίδης - Νουάρος Α', 271-278, Κάρπαθος, «Ο παλλαρός κι ο φρόνιμος». Συμυρμός με AT/ATU 1684 Β, AT/ATU 1211, AT/ATU 1696, AT 1653 Β και AT/ATU 1600. I: α, α1, β6, β7, β8 (άγγελος), γ, γ1. II: α, α1, α2, α5.

22. ΛΑ 2279, 175-179, Λέρος, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 1691, AT/ATU 1009 και AT 1653 Β. I: α, α1, β6, β7, β8 (άγγελος), γ, γ1 (σουραύλι). II: α, α1, α3, α6, α7, α10 (μάνα κι αδερφός χορεύουν ασταμάτητα) .

γ. Εύβοια- Σποράδες

23. ΛΑ 1275 (ΣΜ 105) 71, «Ο παπάς και ο κοπελιάρης». Δεν λέγεται πού βρήκε ο κοπελιάρης το σουραύλι του. II: α, α1, α2, α4 (πρόβατα).

δ. Κρήτη

24. ΛΑ 2955, 268-271, Ρέθυμνο, άτιτλο. I: α, α1, α3, β6, β5, β10. II: α, α1, α4 (ο τσουκαλάς με τα τσουκάλια του, ο πιθαράς με τα πιθάρια του). III: α, α1, α4, α5, α6, α8.

25. ΛΦ 1115, 12-15, Τέμενος, άτιτλο. I: α, α1,α3 (του παπά), β5, β10. II: α, α1, α2, α3, α4 (σταμνάς). III: α, α1, α9.

ε. Κυκλάδες

26. ΛΑ 1396, 513-515, αρ. 124 (Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά, ΛΑ 1653 Β, 9), Τήνος, «Λωλός και γνωστικός». Συμφυρμός με AT/ATU 1009. I: α, α1, β6, β7, β8 (άγγελος), γ, γ1 (σουραύλι). II: α, α1, α4 (πρόβατα, σταμνιά, αυγά), α6.

ΝΗΣΙΑ ΙΟΝΙΟΥ

27. ΛΑ 2276, 468-469, Μεγανήσι Λευκάδας, άτιτλο. I: α, α1, β6, β7, β8 (άγγελος). II: α, α1, α2, α4 (πρόβατα), α5, α3, α6, α7. III: α, α1, α4, α5, α7.

Σελ. 245
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/246.gif&w=600&h=915

28. ΣΠ 56, 1-7, Κεφαλονιά, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 566 (Τα μαγικά αντικείμενα και τα μαγικά φρούτα), βλ. παρ. αρ. 25. I: α, α1, β7, β8 (φλογέρα), β10. II: α, α1, α2, α4 (γουρούνια), α5.

29. Λαογραφία ΙΑ', 1934-1937, 490-493, Ζάκυνθος, «Ο Ντρελοτυχερός». Η παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

30. Scmidt, 115, αρ. 20, Ζάκυνθος, «Die Wanderpfeife». Ο γιος του παπά παίρνει από τον Πάνο (τον αρχαίο Πάνα;) ένα χρυσόμαλλο κατσικάκι και το θυσιάζει στο Θεό. Για αμοιβή ο άγγελος του δίνει τη μαγική φλογέρα.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

31. ΛΑ 1208 (ΣΜ 38), 33-34, Κορινθία, «Οι τρεις αδερφοί». Συμφυρμός με AT/ATU 1000, AT/ATU 1200 Α και AT/ATU 1007. I: α4 (ο τρίτος αδερφός υπηρέτης του παπά), β9 (έχει μια φλογέρα από το Θεό), β1. II: α, α1, α2, α5, α4 (χορτάρια, γουρούνια, βάτα" κρύβεται σ'αυτά ο παπάς για να δει τι κάνει ο υπηρέτης του, που του λέει: «Αν είσαι παπάς, θα στα κόψω τα γένια, αν είσαι δεσπότης, τα μαλλιά, για να βγεις θα βάλω φωτιά»), ε1.

32. ΛΑ 1281 (ΣΜ 111), 133-138, Κυπαρισσία, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 1681 Β (ο μουρλός σκοτώνει τη μάνα του με το χυλό), AT/ATU 1211, AT/ATU 1009 (παίρνει την πόρτα μαζί του) και AT 1653 Β (ρίχνει την πόρτα από το δέντρο και τρομάζει τους Τούρκους, που παρατούν φλουριά και λιβάνι και φεύγουν). Ι: β6, β10. II: α, α1, α2, γ2.

33. ΛΑ 1281 (ΣΜ 111), 492-497, Κυπαρισσία, «Ο Εβραίος στ' αγκάθια». I: α, α1, α5 (διώχνεται), β (λεφτά), β6, β7, γ, γ1. II: α, α1, α2, α5. III: α, α1, α4, α5, α7.

34. ΛΑ 1281 (ΣΜ 111), 339-346, Κυπαρισσία, «Τα δυο αδέρφια». Συμφυρμός με AT/ATU 1211 A, AT/ATU 1009, AT 1653 Β και AT/ATU 1000. I: β5 (χάρισμα της Παναγίας για το λιβάνι που τη γιάτρεψε). II: α, α1, α2, γ2, γ3.

35. ΛΑ 1282 (ΣΜ 112), 139-142, Κυπαρισσία, 139-142, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 1681 Β.

36. ΛΑ 2934, 208-210, Καλαμάτα, άτιτλο. Ο μουρλός σκοτώνει τη μάνα του ζεματώντας την με το χυλό (πβ. AT 1681 Β). Παίρνει την πόρτα μαζί του (πβ. AT/ATU 1009). Ρίχνει την πόρτα από το δέντρο και τρομάζει τους Τούρκους, που παρατούν φλουριά και λιβάνι και φεύγουν (πβ. AT 1653 Β). Ο μουρλός στη μοιρασιά παίρνει το λιβάνι κι ο γνωστικός τα φλουριά. I: β5, β6 (η Παναγία). II: α, α1, α2, γ2 (του βάζει μια φρέσα ο μουρλός, πβ. AT/ATU 1000), γ4.

Σελ. 246
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/247.gif&w=600&h=915

37. ΛΦ 501, 46-48, Αίγιο, «Ο τρελός με την καραμούζα». Συμφυρμός με AT/ATU 1691, AT/ATU 1009 και AT/ATU 1653 Β.

38. ΛΦ 1091, 8-9, Πυλία, «Ο ζουρλός και ο φρόνιμος».Η αρχή όπως AT/ATU 1681 Β (ο ζουρλός ζεματάει τη μάνα του με το χυλό, σέρνοντάς την με το σκοινί για να τη θάψει κόβεται το σκοινί και μένει στο δρόμο. Βλέποντας μιαν άλλη γριά στη συκιά, νομίζει ότι είναι η μάνα του και την παίρνει στις πετριές. Φέρνει δύο πεθαμένες γριές. Μαζί με τον γνωστικό μπαίνει στην υπηρεσία του παπά). Ο μουρλός σκοτώνει τα πρόβατα γιατί έφαγαν τ' αχλάδια που έριξε από το δέντρο. Αφήνει μόνον ένα κριάρι γιατί κατά λάθος στάθηκε ένα αχλάδι στο κέρατο του. Κρεμάει τα κουδούνια στο κριάρι. Ι: β6, β5, β10. II: α, α1, α2, α4 (δέντρα), γ2, γ4, γ5.

39. ΛΦ 1404, 1-6, Γορτυνία, «Ο Λιας ο φρόνιμος». I: Μόνο ο Λιας είναι πονόψυχος, β2, β3, β5, β10. II: α, α1, α2, α4 (γουρούνια), α10 (τον περιποιείται μαθαίνοντας τη δύναμη της φλογέρας του).

40. ΛΦ 1413, 1-3, Αιγιάλεια, άτιτλο. Ο μουρλός σκοτώνει τη μάνα του ζεματώντας την με το χυλό (πβ. AT/ATU 1681 Β). Μουρλός και γνωστικός στην υπηρεσία του παπά. Ο μουρλός σκοτώνει τα πρόβατα γιατί έφαγαν τ'αχλάδια που έριξε από το δέντρο. Αφήνει μόνο ένα κριάρι γιατί κατά λάθος στάθηκε ένα αχλάδι στο κέρατο του. Φεύγουν νύχτα από τον παπά. Γίνονται υπηρέτες του μπακάλη. Του παίρνει ο μουρλός ένα τσουβάλι λιβάνι και το καίει. I: β5, β6. II: Πάνε σ' άλλον παπά υπηρέτες, α, α2, α4 (πρόβατα). Συμφυρμός με AT 1653 Β (κατουράει κι οι ληστές νομίζουν ότι είναι δροσιά τ'ουρανού), δ, δ1, δ2 (ο άγγελος του παίρνει την ψυχή).

41. ΣΠ 129, 1-3, άτιτλο. Συμφυρμός με AT 1653 Β. I: α, α1, β6, β5, β10. II: α, α1, α2, α4 (γουρούνια).

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

42. ΛΑ 1653 Β, 1, Παπαρούσι Ευρυτανίας, άτιτλο. I: α, α1, β6 (ο Θεός άρρωστος), β7, β8, γ, γ1 (σφυρίχτρα). II: α, α1, α4 (αυγά στο καλάθι, τσουκάλια, πρόβατα), α2, α5.

43. ΛΑ 1653 Β, 2, Μάνδρα Τριχωνίας, άτιτλο. I: α, α1, β6, β7, γ, γ1 (φλογέρα). II: α, α1, α2, α4 (γουρούνια, παπαδιά), α5.

44. ΛΑ1653 Β, 3, Αμπρακιά Τριχωνίας, άτιτλο. I: α, α1, β6, β7, γ, γ1 (φλογέρα). II: α, α1, α2, α4 (γουρούνια, παπαδιά), α5.

45. ΛΑ1653 Β, 4, Αμπρακιά Τριχωνίας, άτιτλο. I: α, α1, β6, β7, γ, γ1 (φλογέρα). II: α, α1, α2, α4 (γουρούνια, παπαδιά), α5.

Σελ. 247
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/248.gif&w=600&h=915

46. ΛΑ 1653 Β, 7, Αιτωλία, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 1009. I: α, α1, β6, β7, γ, γ1(φλογέρα).

II: α, α2, α4 (πρόβατα, γουρούνια).

47. ΛΑ 1256 (ΣΜ 86) 144-146, Κατούνα Βόνιτσας, «Τα δύο παιδιά». Συμφυρμός με AT 1653 Β. Ι: α, α1, β6, β7, γ, γ1 (φλογέρα). II: α, α1, α2, α4 (γουρούνια, παπαδιά), α5.

48. ΛΦ 590, 2-3, Άγραφα, άτιτλο. Ι: α,α1, α3, β6 (που έκλεψε), β7 (άγγελος κατεβαίνει), γ, γ1 (φλογέρα). II: α, α1, α2, α5, α6, α9 (χωρίς γένια), β, β1.

49. ΛΦ 852, 30-32, Άγραφα, «Ο φρόνιμος κι ο παλαβός». Συμφυρμός με AT/ATU 1681 Β, AT/ATU 1009 και AT 1653 Β. I: α,α1, β6, β7, γ, γ1 (φλογέρα). II: α, α2, α10.

50. ΛΦ 1258, 22-27, Φθιώτιδα, «Μια οικογένεια και τα παιδιά τους». Συμφυρμός με AT/ATU 1646, AT/ATU 1030*, AT/ATU 1211 και AT/ATU 1653 Β. I: α, α1, β6, β7, γ, γ1 (φλογέρα γιατί γιάτρεψε τον άρρωστο Θεό). II: α, α2, α4 (τα γουρούνια), α5, α6, α9.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ-ΠΟΝΤΟΣ-ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ α. Μικρά Ασία

51. ΚΜΣ, Φάρασα, 4449-4460, 4461-4469, «Ο δομένος». Συμφυρμός με AT 1653 Β, AT 1681 Β, AT/ATU 1211, AT/ATU 1009, AT/ATU 1000 και AT/ATU 1120. I: α, α1, β6, β7, β9 (ζητάει ζουρνά από τον άγγελο), γ1. II: α, α1, α2 (κι η παπαδιά), α4 (τα πρόβατα μένουν χωρίς νύχια).

52. ΛΑ 1642, 5, Κύζικος, άτιτλο. Ι: α, α1, β6, β7, β8, γ, γ1 (σφυρίχτρα). II: α, α1, α4 (αυγά στο καλάθι, τσουκάλια, πρόβατα), α2, α5.

β. Πόντος

53. Χρονικά Πόντου Β', 1945-1946, 517-519, Κοτύωρα, «Ο Καλτίτς και ο Κοσές». Συμφυρμός με AT/ATU 1211 A, AT/ATU 1009, AT 1653 Β και AT/ATU 1000.

Σελ. 248
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/249.gif&w=600&h=915

ΚΥΠΡΟΣ

54. ΛΦ 1287, 1-2, Μεσσαριά, «Το πηδικαβλούδιν». I: α, α1, β4 (από τα τρία αδέρφια ο ένας αγοράζει βελόνες, ο άλλος καρπούς, ο τρίτος πίσσα που την καίει κι η μυρωδιά της αρέσει στο Θεό), β5, β10. II: α, α1, α2, α5, γ2, α3. III: α, α1, α4, α5, α7.

55. ΛΦ 1290, 9-10, Αγρός Πιτσιλιάς, «Ο ντρελός τζαι το Πηδκιάβλιν». I: α, α1, β5, β6 (από το Θεό). II: α, α1, α2, α3, α6, α7, α8, γ2. III: α, α1, α4, α5, α6, α7 (φεύγει).

56. ΛΦ 1296, 16-17 , άτιτλο. I: α, α1, β (τα λεφτά του), β2, β4 (φτωχός), β5, β9 (ένα δίκανο που δεν αστοχεί κι ένα βιολί). II: α, α1, α4 (ο έμπορος που δεν έδινε τα λεφτά του για το πουλί), α5. III: α, α1, α4, α5, α7 (του δίνουν τα λεφτά του).

57. ΛΦ 1616, 54-69, Νέα Πάφος, «Ο ντρελός που την πόρταν». Συμφυρμός με AT/ATU 1030, AT/ATU 1642, AT/ATU 1211, AT/ATU 1600, AT/ATU 1691, AT/ATU 1009 και AT 1653 Β. I: α, α1, β5, β6, β10. II: α, α2, γ2. III: α, α1, α4, α5, α7.

58. Κυπριακά Χρονικά ΙΓ', 150-156, «Ο τρελός που πήρε την πόρταν». Συμφυρμός με AT/ATU 1642 και AT 1653 Β (φλογέρα για το λιβάνι που ο μουρλός έκαψε για το Θεό).

59. Κληρίδης I, 21-23, αρ. 15, «Το πηδικαβλούιν». I: α, α3, β4 (βρίσκει τυχαία έναν αυλό), β10. II: α, α2, α4 (χωριάτες, βασιλιά, βασίλισσα), γ2. III: α, α3 (βασιλιά), α4, α5, α8 (ο βασιλιάς).

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT/ATU 592

Αυτό το καθαρά ευρωπαϊκό παραμύθι κατά τον Thompson1 συναντάται συχνά στην αγγλική και γαλλική λογοτεχνία. Η αρχαιότερη παραλλαγή του είναι ένα αγγλικό ποίημα του 15ου αιώνα που διαδόθηκε κυκλοφορώντας σε λαϊκά φυλλάδια2.

Το πρόσωπο που εκδικείται ο ήρωας με το χορό στ' αγκάθια είναι συχνά παπάς και σπανιότερα Εβραίος, όπως και στις γαλλικές παραλλαγές. Το παραμύθι έχει την τάση να συμφύρεται με αλυσίδα ευτράπελων αφηγήσεων. Απαριθμούμε παρακάτω τους τύπους με τους οποίους παρουσιάζονται σταθεροί συμφυρμοί :

1. S.Thompson,ό.π., σ. 76-77.

2. John Ashton, Chapbooks of the eighteenth Century, London 1882, σ. 238-244.

Σελ. 249
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/250.gif&w=600&h=915

AT/ATU 1000, Bargain not to become Angry (Συμφωνία να μη θυμώσει κανείς)

AT/ATU 1009, Guarding the Store-Room's Door (Παίρνοντας την πόρτα της αποθήκης)

AT/ATU 1030, The Crop Division (To μοίρασμα των σιτηρών) AT/ATU 1120, The Ogre's Wife thrown into the Water (Η γυναίκα του δράκου ρίχνεται στο νερό)

AT/ATU 1211, The Peasant Woman thinks the Cow chewing her Cud is mimicking her (Η χωρική νομίζει ότι την κοροϊδεύει η αγελάδα που μηρυκάζει)

AT/ATU 1600, The Fool as Murderer (Ο τρελός δολοφόνος)

AT/ATU 1642, The Good Bargain (Η καλή συμφωνία)

AT 1653 Β, Brothers in the Tree (Τ' αδέρφια στο δέντρο)

AT 1681 Β, Fool as Custodian of Home and Animals (Ο τρελός φύλακας του

σπιτιού και των ζώων) AT/ATU 1691, Don't Eat too Greedily (Μην τρως τόσο λαίμαργα).

Τα επεισόδια μίας ή περισσοτέρων ευτράπελων αφηγήσεων έρχονται να προστεθούν στο κυρίως θέμα του καταραμένου χορού στ' αγκάθια, που προκαλεί η ουρανόσταλτη μαγική φλογέρα του σαλού ήρωα.

Σελ. 250
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/251.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 611

(περιλαμβάνει και τους τύπους Μέγα AT *611 A, AT *611 Β

και AT 611 C)

Σελ. 251
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/252.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 252
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/253.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 611 (περιλαμβάνει και τους τύπους Μέγα AT *611 A, AT *611 Β

και AT 611 C) Πρόταση κατάταξης ως AT 507 D

Τα δώρα του Αγίου

AT 611 : The gifts of the Dwarfs

ATU 611 : The Gifts of the Demons_

To παραμύθι του Αγίου Νικολάου

Μια φορά ήταν ένας βασιλιάς, λοιπόν δεν έκανε παιδιά η βασίλισσα και παρακαλούσε τον Άγιο Νικόλα κι έλεγε: «Άγιε μ' Νικόλα, δώσε μ' ένα παιδάκι, να 'ναι αγοράκι και να το βγάλω Νικολάκη και στην πανήγυρη ό,τι έξοδα χρειάζονται θα τα κάνει ο βασιλιάς».Τη λυπήθηκε ο Θεός από τα τόσα παρακάλια και τσ' έδωσε παιδί και το βάφτισε Νικολάκη, αλλά δεν ήταν τυχερό το παιδί στο μπαμπά τ' κι όλο καταστρεφόταν ο βασιλιάς. Ερχόταν η χάρη τ' Αγίου Νικόλα και ο βασιλιάς, που είχε το τάμα του, έκανε ό,τι χρειαζόταν. Το παιδί στο μεταξύ μεγάλωνε μια χαρά αλλά ο βασιλιάς χρόνο με το χρόνο καταστρεφόταν. Είχε πουλήσει ακόμη και το παλάτι του ο βασιλιάς κι έμενε σ' ένα μικρό σπίτι για χατίρι του Νικολάκη. Έφτασε το παιδί δεκάξι - δεκαεφτά χρονών, αλλά ο βασιλιάς ήταν πάμπτωχος, από τους πολέμους και τα έξοδα που έκανε. Έφτασε η εορτή τ' Αγίου Νικόλα, που έπρεπε να κάνουν το τάμα τους και σκέπτονταν πώς να βρουν λεπτά. Σκέφτηκαν λοιπόν κι οι δυο (ο βασιλιάς κι η βασίλισσα), να πουλήσουν τον Νικολάκη, γιατί δεν είχαν πια τίποτε άλλο. Σου λέγει, όπου και να πάει, παιδί μας είναι, θα το βλέπουμε, φτάνει να μην πάθει κακό. Πίσω από το παιδί τους, κάθονταν κι έκλαιγαν πώς θα το αποχωριστούν.

Απάνω στην ώρα, πηγαίνει το παιδί και τους βρίσκει και κλαίνε. Τους ρωτά: «Μαμά, μπαμπά, τι έχετε και κλαίτε;» Κι απάντησε η μητέρα: «Παιδί μου, σ' έδωσε σε μας ο Άγιος Νικόλας και του τάξαμε να του κάνουμε την πανήγυρη κάθε χρόνο, τώρα επειδή δυστυχήσαμε και δεν μπορούμε να κάνουμε την πανήγυρη, θα σε πουλήσουμε ».Το παιδί τους λέγει: «Μη στενοχωριέστε, όπου και να πάγω, ξέρω τον πατέρα μου και τη μητέρα μου».

Πάει ο βασιλιάς στο βεζίρη και του λέγει: «Ήρθα να σου πω ευχάριστο για σένα, δυσάρεστο για μένα. Πουλώ τον Νικολάκη μου για χατίρι του Αϊ-Νικόλα, να κάνω την πανήγυρή τ'». Λέ' ο βεζίρης: «Πόσο τον πουλάς;» Λέ' ο βα-

Σελ. 253
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/254.gif&w=600&h=915

βασιλιάς: «Εκατό χιλιάδες». Του δίνει τις εκατό χιλιάδες ο βεζίρης για να πάρει τον Νικολάκη. Τ' αγκάλιασαν, το φίλησαν οι γονείς του και το παίρνει ο βασιλιάς και το πάει στο βεζίρη. Το παιδί ήταν κοντά είκοσι χρονών.

Σ' εκείνο το μέρος ήταν ένας βαθύπλουτος κι είχε μια κόρη και κοίταζε ποιο καλό παιδί θα βρει για να τη δώσει. Ο βεζίρης, που είχε κι αυτός δικό του γιο, σκεφτόταν να δώσει τον δικό του στην πλούσια. Ένα πρωί, φωνάζει και τα δυο παιδιά και τους λέγει: «Ακούτε, παιδιά, να σας πω, τώρα είσαστε παλικάρια, μπορείτε να φύγετε να πάτε για εμπόριο, θα σας δώσω από εκατό χιλιάδες και θα φύγετε. Όποιος γυρίσει πρώτος κι έχει περισσότερα λεφτά, σ' εκείνον θα δώσουμε την πλούσια κοπέλα». Αλλά ο βεζίρης έδωσε κρυφά περισσότερα λεφτά στο γιο του. Του βεζίρη ο γιος επειδή είχε πολλά λεφτά, έφυγε στο εξωτερικό με πλοία. Ο Νικολάκης έφυγε με τα πόδια. Βγήκε στην ερημιά, περπατούσε κι έφτασε σε μια βρύση και λέγει: «Δεν καθίζω σ' αυτήν τη βρύση, να πιω λίγο νεράκι και να φάγω και ψωμάκι και τυράκι και να βαδίσω;» Μόλις κάθισε, βλέπει έναν καλόγερα από μακριά να 'ρχεται και σκέφτηκε να περιμένει και τον καλόγερα για να φάγει κι εκείνος λίγο, γιατί φαντάστηκε ότι θα 'ταν πεινασμένος. Ο καλόγερας μόλις έφτασε κοντά στον Νικολάκη του λέγει: «Καλημέρα, τέκνον μου». «Καλώς τον πάτερ καλόγερα». Κάθισαν να φάνε. Ο καλόγερας είπε: «Έχω, παιδί μου, φαγητά» κι ανοίγει έναν τουρβά και του 'πε να φάει, γιατί αυτός ήταν χορτάτος. Έφαγε μ'ευχαρίστηση ο Νικολάκης. Άμα έφαγε ο Νικολάκης, ρώτησε: «Πού πας, πάτερ καλόγερα;» «Πάω να μαζέψω λεφτά για την πανήγυρη του Αϊ Νικόλα».

Και τότε ο Νικολάκης θυμήθηκε ότι για τη χάρη του Αγίου τον πουλήσαν κι αυτόν οι γονείς του και σκέφτηκε: «Ας δώσω κι εγώ από τα λεφτά μου» κι έβγαλε τριάντα χιλιάδες και του τις έδωσε. Τα πήρε ο καλόγερας κι έφυγε. Άρχισε πάλι ο Νικολάκης και περπατούσε μες στα δάση. Νύχτωσε, ξημέρωσε, βρέθηκε πάλι μπροστά σε μια βρύση. Κάθισε να φάει, βλέπει κι έρχεται πάλι ένας καλόγερας με γένια μακριά κι έναν τουρβά στην πλάτη του. «Έλα να φάμε από το ψωμάκι μου». «Εγώ, παιδί μου, έχω φαγητά» και βγάζει από τον τουρβά του τα καλύτερα φαγητά και φάγαν. Ρωτάει ο Νικολάκης: «Πού πας, πάτερ καλόγερα;» «Πάω να μαζέψω λεφτά για την πανήγυρη του Αϊ-Νικολα». Βγάζει ο Νικολάκης και δίνει άλλες τριάντα χιλιάδες. Ξεχώρισαν πάλι κι έφυγαν. Βάδιζε ο Νικολάκης, πού θα βρει πολιτεία να εργασθεί. Βλέπει ένα πηγάδι, πάει να βγάλει νερό και πάλι να σου ένας καλόγερας, και λέγει: «Ας περιμένω να 'ρθει κοντά». Του δίνει ο καλόγερας ένα μπακιράκι για να βγάλει νερό. Έφαγαν, ήπιαν κι όταν ρώτησε ο Νικολάκης, πάλι ο καλόγερας του είπε ότι πήγαινε να μαζέψει λεφτά για την πανήγυρη του Αϊ-Νικόλα. Δεν δέχτηκε όμως τα λεφτά που του πρόσφερε ο Νικολάκης και του λέγει: «Σ' είδα ότι είσαι καλό παιδί και θέλω να σε πάρω να δουλέψουμε μαζί, αλλά ό,τι σου λέγω, όχι δε θα λες». Τότε ξεκίνησαν και πάνε σε μια πολιτεία και κάναν μια παραγκούλα σε μιαν ακροθαλασσιά.

Σελ. 254
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/255.gif&w=600&h=915

Λέγει μετά ο καλόγερας: «Νικολάκη, εδώ είναι ένας βασιλιάς κι έχει μια κόρη, δεκαπέντε χρόνια άρρωστη από λέπρα σε κρεβάτι, πάρε αυτά τα μπουκαλάκια και πήγαινε έξω από το παλάτι να φωνάξεις εδώ γιατρός, καλός γιατρός! ξέρω κάθε ασθένεια να γιατρεύω, ό,τι ασθένεια παλαιά και να 'ναι!'» Πήγε απ' έξω ο Νικολάκης, φώναξε. Τ' άκουσε η βασιλοπούλα, εκεί που ήτανε πλαγιασμένη και φώναξε τη μητέρα της και ζήτησε να της φέρει το γιατρό. Ο Νικολάκης όμως, μόλις την είδε σ' αυτά τα χάλια, είπε: «Έχω ανώτερο γιατρό, θα πάω να συνενοηθώ μαζί του και μετά θά 'ρθω να την πάρω». Πήγε λοιπόν στον καλόγερα και του λέει: «Η βασιλοπούλα είναι όλο πληγές και μυρίζει άσχημα». Ο καλόγερας είπε: «Πήγαινε και δώσε το λόγο σου ότι θα την κάνουμε καλά. Να τη βάλουν σ' ένα αμάξι και να τη φέρουν εδώ». Αλλά ο Νικολάκης έλεγε με το μυαλό του: «Πώς θα μπορέσει αυτός ο καλόγερας να κάνει αυτό το βρώμικο πράμα καλά;» Δε μπορούσε όμως να πει και όχι, οπότε σηκώθηκε και πήγε στο παλάτι. Χτυπά την πόρτα, μπαίνει μέσα και βλέπει το βασιλιά και τη βασίλισσα, τους χαιρετά και τους λέγει: «Μ' έστειλε το αφεντικό μου να πάρω τη βασιλοπούλα, να τη γιατρέψει». Τότε του λέει ο βασιλιάς: «Παιδί μου, αν μπορέσετε να γιατρέψετε τη βασιλοπούλα, ό,τι ζητήσετε από χρήματα θα σας τα δώσουμε». Κλάψανε ο βασιλιάς κι η βασίλισσα, πώς να το δώσουνε αυτό το κορμί το σάπιο. Φέρνουνε ένα αμάξι, τη βάζουνε σ' ένα σεντόνι μέσα και μετά μέσα στο αμάξι. Απ' όπου την πιάνανε, πονούσε η βασιλοπούλα και φώναζε. Την πήγε λοιπόν ο Νικολάκης στον καλόγερα. Την κατεβάζουν, τη βάζουν μέσα στην παραγκούλα και διώξαν τ' αμάξι κι έφυγε. Τότε λέει ο καλόγερας: «Νικολάκη, πλύσου, φόρεσε και μιαν άσπρη μπλούζα κι έλα να πιάσουμε τη δουλειά μας, να γιατρέψουμε την κοπέλα».

Ο Νικολάκης όμως μέσα του δεν πίστευε ότι θα μπορέσουν να γιατρέψουν την κοπέλα. Ο καλόγερας φωνάζει ένα παιδί και του λέει να πάει να μαζέψει λίγα κεραμίδια. Μόλις τα έφερε, λέει στον Νικολάκη: «Έλα τώρα να πιάσεις τη δουλειά σου». Την κοπέλα την είχαν ξαπλώσει πάνω σε δύο σανίδια κι από τις πληγές της έτρεχε πύον. Λέει λοιπόν ο καλόγερας: «Νικολάκη, πάρε ένα κεραμίδι και να τρίβεις τα σάπια κρέατα μέχρι που να φύγουν και να μείνουν σκέτα κόκαλα». Μόλις άρχισε ο Νικολάκης με μεγάλη λύπη του να τρίβει την κοπέλα, αυτή πέθανε. Το παιδί σκεφτότανε πώς θα πάει στο βασιλιά να πει ότι πέθανε. Ο καλόγερας όμως έλεγε: «Τη δουλειά σου εσύ, καθάρισε το σώμα της, να μην έχει τίποτα επάνω σάπιο». Μόλις την καθάρισε, του λέει ο καλόγερας να σηκωθεί να πάει στο βασιλιά, να ζητήσει να κάψουν έναν άσπρο σκύλο στο φούρνο και να του δώσουν τη στάχτη. Ο βασιλάς έκανε ευτύς ό,τι του είπε. Παίρνει τη στάχτη σ' ένα δοχείο ο Νικολάκης και πηγαίνει στον καλόγερα, που δεν ανησυχούσε καθόλου. Του λέει: «Πιάσε να πλυθείς και να καθίσεις να φας γιατί έχεις δουλειά». Όμως εκείνος, όσο έβλεπε τα κόκαλα της κοπέλας, δεν μπορούσε να βάλει μπουκιά στο στόμα του.

Του λέει ο καλόγερας: «Πάρε τη στάχτη και ρίξε μέσα τα κόκαλα». Έρι-

Σελ. 255
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/256.gif&w=600&h=915

Έριχνε λοιπόν στάχτη και, όπου έριχνε, γινότανε κρέας, έτσι έγινε το σώμα της κοπέλας, αλλά ψυχή δεν είχε κι έλεγε με το νου του ο Νικολάκης: «Τι θα το κάνει τώρα αυτό το σώμα, πώς θα το πάμε στο βασιλιά». Τότε ο καλόγερας προσευχήθηκε στον Θεό, τη σταύρωσε και της έβαλε ψυχή. Μετά τη βοήθησε και τη σήκωσε όρθια. Ο Νικολάκης γέλασε, χάρηκε κι αγκάλιασε τον καλόγερα και τον φιλούσε και του έλεγε: «Πάτερ καλόγερα, Θεός είσαι και βάζεις ψυχή στους ανθρώπους;» Και λέει ο καλόγερας: «Πήγαινε στο βασιλιά, να πεις να έρθει ένα αμάξι, να πάρει τη βασιλοπούλα, να έρθει μαζί και μια δούλα για να την πάει στο λουτρό και μετά θα την πάρουν στο παλάτι».

Τρέχει λοιπόν ο Νικολάκης και με μεγάλη χαρά λέει στο βασιλιά: «Η κόρη σας έγινε καλά, μόνο θέλω ένα αμάξι και μια δούλα για να πάν' στο λουτρό και μετά να 'ρθουν στο παλάτι». Τον ρωτά ο βασιλιάς τι είναι ο κόπος των. Ο Νικολάκης όμως απαντά ότι θα συνεννοηθεί με τ' αφεντικό και θα πάγει να του πει. Πήγαν, πήραν τη βασιλοπούλα και την πήγαν στο λουτρό, μετά την πήγαν στο παλάτι. Άμα χτύπησαν την πόρτα και μπήκαν μέσα, ο βασιλιάς κι η βασίλισσα μείναν αναίσθητοι από τη χαρά τους. Όλη η πολιτεία πανηγύριζε τη γιατρειά της βασιλοπούλας. Ο Νικολάκης πάει τρεχάλα να ρωτήσει τον καλόγερα τι πληρωμή θέλει. «Θέλω να μου κάμει ένα καράβι όλο μαλαματένιο». Τότε τρέχει ο Νικολάκης και το λέγει στο βασιλιά κι αυτός παράγγειλε ένα καράβι μαλαματένιο στους κουγιουμτζήδες.

Ο Νικολάκης έκανε παρέα στο βασιλιά, στη βασίλισσα και στη βασιλοπούλα, που τον αγαπούσε πολύ, το βράδυ όμως πάλι γύριζε στην καλύβα στον καλόγερα. Μέσα σε δέκα μέρες το καράβι ήταν έτοιμο στην προκυμαία και το παραδώσαν στον Νικολάκη. Το βράδυ του είπε ο καλόγερας ότι θα φύγουν και να πάει να χαιρετίσει το βασιλιά. Πάει κι αυτός, τους αποχαιρετά. Έκλαιγαν όλοι που θα έφευγε ο Νικολάκης. Μπήκαν λοιπόν στο καράβι, έλυσαν παλαμάρι και φύγαν. Η φουρτούνα ήταν μεγάλη και κινδυνεύσαν να πνιγούν. Ο καλόγερας στεκόταν στο τιμόνι, ο Νικολάκης φοβόταν μη βουλιάξει το καράβι και το χάσει. Πάν' κι αράξαν σ' ένα βουνό ακατοίκητο, που ήταν όλο βράχια και λέει ο καλόγερας: «Νικολάκη, πήγαινε να κουβαλήσεις λίγες πέτρες για σαβούρα και να φύγουμε». Αφού κουβάλησε τις πέτρες, έφυγαν κι από κει και πήγαν σε μια μεγάλη πολιτεία κι αράξαν.

Ο Νικολάκης ήταν κουρελιασμένος. Του λέει ο καλόγερας: «Πάρε μια πέτρα απ' αυτές που κουβάλησες κι έβγα να πας να ψωνίσεις». Λέει με το νου του ο Νικολάκης: «Άκου τι λέει ο καλόγερας, να πάρω την πέτρα να πάγω να ψωνίσω». Αλλά τις πέτρες τις είχε ευλογήσει ο γέρος κι είχαν γίνει διαμάντια. Όταν πήρε την πέτρα και βγήκε έξω, τρέχαν κατόπι τ' κι Έλληνες κι Εβραίοι κι άλλοι και τον ρωτούσαν: «Πόσο πουλάς την πέτρα;» Τότε πονηρεύτηκε ο Νικολάκης και την πούλησε πεντακόσιες χιλιάδες. Πηγαίνει σ' ένα ραφτάδικο και παίρνει το καλύτερο κοστούμι και παίρνει κι ένα ρολόγι, καπέλο, μπαστουνάκι κι άλλα. Αφού ντύθηκε καλά, πάει σ' ένα εστιατόριο να φάει. Μόλις

Σελ. 256
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/257.gif&w=600&h=915

τον είδαν τα γκαρσόνια, πέσαν στο κατόπι του και τον πήγαν εκεί που τρώγαν οι πλούσιοι. Διέταξε λοιπόν πολλά φαγητά και του τα πήγαν στο τραπέζι του. Εκεί που κάθισε, φαινόταν και το περιβόλι του καταστήματος. Βλέπει λοιπόν μέσα στο περιβόλι το γιο του βεζίρη και πότιζε τα λουλούδια. Στενοχωρέθηκε μόλις τον είδε σ' αυτή τη θέση. Λέγει λοιπόν στα γκαρσόνια: «Πείτε σ' αυτό το παλικάρι ν' ανέβει επάνω». Τρέξαν τα γκαρσόνια και τον φωνάξαν. Ανέβηκε πάνω το βεζιρόπαιδο, αλλά δε γνώρισε το Νικολάκη, που του λέει: «Εσύ θα πεινάς, κάθισε να φας». Κάθισε κι έφαγε με την ψυχή του το βεζιρόπαιδο. Ο Νικολάκης φόραγε κι ένα ωραίο δαχτυλίδι που έβγαζε και σφραγίδες. Του λέει λοιπόν: «Δέχεσαι να σου δώσω εκατό λίρες και να δοκιμάσω τη σφραγίδα στο μπράτσο σου, να δω πώς είναι;» Πιάνει λοιπόν τις λίρες το βεζιρόπουλο και πηγαίνει ίσια στο καράβι για να φύγει για την πατρίδα του.

Ο Νικολάκης γύρισε στο καράβι κι όταν τον είδε έτσι χάρηκε ο καλόγερας. Του λέει: «Τώρα φεύγουμε, πάμε για την πατρίδα». Έφυγαν κι ο καλόγερας ήταν πάντα στο τιμόνι με τη φουρτούνα. Του βεζίρη ο γιος έφτασε πιο μπροστά και πήγε στο σπίτι του. Ο βασιλιάς κι η βασίλισσα κλαίγανε και λέγανε ότι χάσανε πια το παιδί τους κι ότι δεν θα το ξαναδούν.

Κατά τις τέσσερις η ώρα που ξημέρωνε, φτάνει το καράβι και το άραξε στην προκυμαία ο καλόγερας. Έλαμψε όλος ο κόσμος και ρωτούσαν ποιός ξένος ήρθε κι έφερε ένα τέτοιο καράβι. Ο βεζίρης ήταν πονηρός, είδε που δεν ήρθε ο Νικολάκης, κι έτρεξε να ετοιμάσει τις αραβώνες με την πλούσια κοπέλα. Όταν ξημέρωσε η μέρα, λέει ο καλόγερας στο παιδί: «Πήγαινε στον πατέρα σου και στη μητέρα σου να τους δεις, αλλά να γυρίσεις πάλι στο καράβι». Οι γονείς του πέσαν επάνω του και κλαίγαν και δεν ήθελαν να τον αφήσουν από τα χέρια τους. Έτρεξε όλος ο κόσμος να δει τον Νικολάκη, έτρεξε κι ο πλούσιος να του προτείνει να τον κάμει γαμπρό. Ο Νικολάκης όμως δεν έδωσε το λόγο του, γιατί θέλησε πρώτα να συμβουλευτεί τον καλόγερα. Κι εκείνος του είπε: «Πήγαινε, παιδί μου, με την ευχή μου, να ετοιμάσεις τους γάμους σου, να πάρεις τους γονείς σου και το βράδυ απόψε να γίνει ο γάμος, γιατί εγώ θέλω πια να φύγω». Του είπε ακόμη να πάει στο καράβι να του πει κάτι μετά το γάμο. Έγιναν λοιπόν όλα καθώς έπρεπε και το παιδί γύρισε πίσω στο καράβι. Του λέει τότε ο καλόγερας: «Πιάσε τις πέτρες που ήταν διαμάντια και βγάλε τις έξω. Να τις μοιράσεις σε δύο μέρη, γιατί μαζί τα κερδίσαμε, μαζί θα τα μοιραστούμε».

Ο Νικολάκης μ' ευχαρίστηση τα μοίρασε. Του λέει μετά ο καλόγερας: «Να μοιράσουμε τώρα και το καράβι στα δύο». Όμως ο Νικολάκης του απάντησε: «Πάρ' το εσύ κι ας μην το χαλάσουμε, εμένα μου φτάνουν αυτά που μου 'δωκες». Μέχρι να συζητήσουν όμως, το καράβι είχε γίνει δυο κομάτια. Κατόπιν λέει ο καλόγερας: «Νικολάκη, θα μοιραστούμε και την κοπέλα, γιατί μαζί την κερδίσαμε».

Ο Νικολάκης όμως του λέει: «Όχι, πάρ' την εσύ, δεν θέλω να δω να τη

Σελ. 257
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/258.gif&w=600&h=915

σκοτώσεις». Ώσπου να τελειώσουν, ο καλόγερας είχε σχίσει την κοπέλα στα δύο. Μόλις την έσχισε, εβγήκε από τα εντόσθια της ένα φίδι, που το σκότωσε, μετά την ένωσε πάλι και του λέγει: «Νικολάκη, το φίδι αυτό θα έβγαινε το βράδυ και θα σ' έπνιγε. Από σήμερα η κοπέλα είναι δική σου». Κατόπιν ο καλόγερας είπε στον Νικολάκη να πάρει ό,τι του ανήκε από το καράβι. Με τη χάρη του, αυτό ήταν πάλι ενωμένο και μέσα ήταν όλες οι πέτρες. Τότε ο γέρος αγκάλιασε τον Νικολάκη και του λέγει: «Παιδί μου, επειδή ο πατέρας σου θυσίασε όλο του το βασίλειο για τον Aï-Νικόλα, κι εσένα τον ίδιο, γι' αυτό κι εγώ, που είμαι ο Άγιος, σε βοήθησα να γίνεις πλούσιος. Σου τα χαρίζω όλα και να γίνεις ευτυχισμένος».

Τότε έγινε ένας αέρας και χάθηκε από μπροστά από τον Νικολάκη.

ΛΦ 784, 1-16. Παραλλαγή από τα Μοσχονήσια. Καταγραφή της Σοφίας Κωνσταντοπούλου, που το άκουσε από τη γιαγιά της.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Το ειδύλλιο του φτωχού με τη βασιλοπούλα

α: Ένα φτωχό παιδί' α1: γιος μιας χήρας' α2: ενός βασιλιά (άλλο) που φτώχυνε' α3: ψαράς' α4: άλλο' α5: πουλάει τα ψάρια του στο παλάτι κι η βασιλοπούλα τον παίρνει κοντά της για να τον μορφώσει" α6: πωλείται οικειοθελώς στο βασιλιά (άλλο) " α7: για να μπορέσουν οι γονείς του να κάμουν το τάμα τους (άλλο)' α8: στον Αϊ- Νικόλα [πβ. AT/ATU 507 C (Η κόρη με τα φίδια), επεισόδιο ΙΙΙβ]' α9: και το ερωτεύεται η βασιλοπούλα' α10: ενώ ο βασιλιάς το στέλνει να φτιάξει περιβόλι στον αγριότοπο, χωρίς εργαλεία.

β: Το παιδί' β1: ο μικρότερος από τα τρία αδέρφια' β2: ευεργετεί ένα γέρο' β3: τον Αϊ-Νικόλα' β4: άλλο' β5: ενώ το βασιλόπουλο (άλλο) αρνείται να τον βοηθήσει' β6: ο γέρος (άλλο) το συμβουλεύει' β7: να πιάσει το μπράτσο της βασιλοπούλας, όταν τη δει (άλλο)' β8: και βγαίνει βραχιόλι με διαμαντόπετρες (άλλο)' β9: περιδέραιο στο λαιμό' β10: ζώνη στη μέση' β11: η κόρη τον ερωτεύεται' β 13: άλλο.

γ: Ένα βασιλόπουλο' γ1: βεζιρόπουλο (άλλο)' γ2: ζητά σε γάμο τη βασιλοπούλα' γ3: που αρνείται' γ4: και παντρεύεται το παιδί (σκλάβο)' γ5: αποφασίζεται να πάρει εκείνον από τους μνηστήρες που θα φέρει περισσότερα κέρδη' γ6: κατά διαταγή του βασιλιά, που θέλει τον πιο πλούσιο γαμπρό' γ7: και κοροϊδεύει την κόρη του που προτιμάει της πορδολαχανούς το γιο.

δ: Ένας φτωχός βασιλιάς' δ1: τάζει το βασίλειο του σ' όποιον από τους τρεις

Σελ. 258
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/259.gif&w=600&h=915

γιους του φέρει τα πιο πολλά λεφτά [πβ. AT/ATU 550 (Το μπιρμπιλαηδόνι)].

II. Η παρέμβαση του γέρου

α: Το παιδί φτάνει στον τόπο των δαιμόνων' α1: ένας γέρος (άλλο)' α2: που είναι ο Άγιος Νικόλαος (άλλο)' α3: παρουσιάζεται στο παιδί (άλλο) και το συμβουλεύει" α4: και φορτώνει το καράβι του με αλάτι για να το πουλήσει σε τόπο που είναι άγνωστο [πβ. AT/ATU 1651 A (Fortune in Salt)] ' α5: να κάμει μιαν αλοιφή" α6: από τη στάχτη ενός άσπρου κι ενός μαύρου σκύλου (άλλο)" α7: ενός πιθήκου" α8: και να γιατρέψει' α9: τον άρρωστο βασιλιά' α10: άλλο' α11: ούτως ώστε να πάρει ως αμοιβή μια φρεγάτα (άλλο)' α12: εμφανίζεται στον ύπνο του και τον βοηθάει να βρει εργαλεία και να φτιάξει περιβόλι' α13: και να βρει φλουριά κάτω από ένα σκίνο' α14: άλλο.

β: Στην επιστροφή ο ήρωας συναντά' β1: τον (τους) αντεραστή (ές) του' β2: το βεζιρόπουλο' β3: άλλο' β4: σε ελεεινή κατάσταση' β5: και του δίνει χρήματα' β6: τον παίρνει στη φρεγάτα του' β7: άλλο' β8: αφού εκείνος (οι) δέχτηκε (αν) να τον βουλώσει με τη σφραγίδα του' β9: στα οπίσθια' β10: άλλο.

III. Οι περιπέτειες κι η νίκη του ηρώα

α: Ο αντίζηλος (οι) του ήρωα' α1: του αρπάζει τη φρεγάτα' α2: φτάνει πρώτος με το καράβι του στον τόπο τους (άλλο)' α3: κι αξιώνει (ουν) να παντρευτεί τη βασιλοπούλα' α4: αλλά η ψευτιά του αποδεικνύεται' α5: από το σφράγισμα' α6: άλλο' α7: κι ο ήρωας γίνεται γαμπρός του βασιλιά' α8: όπως είχε προείπει ο γέρος' α9: αλλά το ζευγάρι χωρίζει, γιατί η βασιλοπούλα είναι προσβλητική' α10: και ξανασμίγει μετά από περιπλάνηση της κόρης για να ξαναβρεί τον χαμένο της σύζυγο.

β: Ο ήρωας πέφτει στη θάλασσα' β1: και βρίσκεται σε υπόγειο παλάτι' β2: όπου του χαρίζουν το πουλί με την ανθρώπινη λαλιά' β3: και βγαίνοντας γίνεται πλούσιος' β4: παντρεύεται τη βασιλοπούλα' β5: αφού λύσει μαγικά ζητήματα.

γ: Ο γέρος ζητά να μοιραστεί με τον ήρωα τα πλούτη όπως συμφώνησαν' γ1: και τη γυναίκα. Καθώς σηκώνει το μαχαίρι να κόψει τη νύφη στα δύο, βγαίνει ένα φίδι από το στόμα της (άλλο) (πβ. AT/ATU 507 C, επεισόδιο Va, β). Ο γέρος εξαφανίζεται' γ2: αφού αποκαλύψει την ταυτότητά του.

Σελ. 259
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/260.gif&w=600&h=915

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

1. ΛΑ 1267 (ΣΜ 97), 19-22, Λάρισσα, «Ο ψαράς». Συμφυρμός με AT/ATU 879 A (Fisher Husband of the Princess). I: α, α5, α9, γ, γ1, γ2, γ3, γ5, γ6. II: α4, β, β1, β6, β8, β10 (την πλάτη). III: α7, η συν. όπως AT/ATU 879 Α: ο ήρωας προσβάλλεται από την πριγκήπισσα και φεύγει βουβός. Τον σώζει η γυναίκα του από την κρεμάλα κάνοντάς τον να μιλήσει.

2. ΛΑ 3026, 120-127, Καρδίτσα, άτιτλο. Ι: α, α6, α7 (γιατί βλέπει τον Άγιο στον ύπνο του και του ζητά εκκλησία), β, β2, β3, β6, β7, β8, β9, β10, β11. II: α1, α2, α3, α4, α11. III: α7, α8, γ, γ4.

3. ΛΦ 695, 1-5, «Ο βασιλιάς και τα τρία βασιλόπουλα». Παραλλαγμένο. Συμφυρμός με AT/ATU 550. I: δ, δ1.

ΘΡΑΚΗ

4. ΛΑ 185, αρ. 2, Μάδυτος, άτιτλο.

5. Αρχ. Θρακ. Θησ. Γ', 1936-1937, αρ. 2, Καλλίπολις, «Το παραπαίδι τσ' Βαβυλωνίας». I: α2, α6, α7, α8, α9, γ (της Βαβυλωνίας), γ2, γ3, γ5, γ6. II: α1, α2, α3, α4, α5, α6, α8, α9, α11 (δέκα μαλαματένια καράβια).

III: α7.

6. Αρχ. Θ pax. Θησ. ΣΤ', 1940, 245-249, Βαβά Εσκί, «Γιάννς το φτωχόπαιδο». Συμφυρμός με AT/ATU 570 (Ο βοσκός των λαγών), βλ. παρ. αρ. 4. I: β, β2, β4 (τον Θεό, που παίρνει στο καράβι του), β5. II: α1, α2 (ο Θεός), α3, α5, α6, α8, α10 (πλούσιο τυφλό), α11 (γεμάτη αλάτι). III: α7.

7. Αρχ. Θρακ. Θησ. Ζ', 1941, 206-208, Σαμακόβιο Ανατολικής Θράκης, «Το άξιο μπαξεβανόπουλο και η βασιλοπούλα». Συμφυρμός με AT/ATU 879 Α. I: α, α4 (κηπουρός, αρέσει στη βασιλοπούλα, που θέλει να τον μορφώσει. Προκομμένος, χτίζει παλάτι), α9, γ, γ2, γ3, γ5, γ6. II: α14 (πλουτίζει κι αγοράζει δεύτερο καράβι), β, β1, β4, β5, β8, β9. III: α, α2, α3, α4, α5, α7, η συν. όπως AT/ATU 879 Α: ο ήρωας προσβάλλεται από την πριγκήπισσα και φεύγει. Η βασιλοπούλα τον αναζητάει και τον βρίσκει στο παλάτι του βασιλιά μιας χώρας, βουβό. Στοιχηματίζει να τον κάμει να μιλήσει ή να την κρεμάσουν. Την παραμονή της κρεμάλας το μπαξεβανόπουλο μιλάει και τη σώζει. Δίνοντας πέντε κούφια καρύδια στο βα-

Σελ. 260
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/261.gif&w=600&h=915

βασιλιά για να της χαρίσει τη ζωή, της δείχνει πόσο μικρή αξία είχε για το βασιλιά η ζωή της και πόσο άδικα πλήγωσε τον αγαπημένο της, προσβάλλοντας τον ως μπαξεβάνη.

8. Πασχαλίδου, 27-33, Κωνσταντινούπολη, «Ο Aï-Νικόλας». Συμφυρμός με AT/ATU 879 Α. Ι: α2, α3, α5, α9, γ1, γ3, γ5, γ6. II: α1, α2, α3, α10 (να πάρει ψάθες στο καράβι. Στο ναυάγιο τις καίει με τη συμβουλή του γέρου, γίνονται στάχτες, όπου κυλούνται άσπρα πουλιά κι αφήνουν διαμάντια. Τα σκεπάζει με κεραμίδια και τα φέρνει στο παλάτι). III: α7, η συν. όπως AT/ATU 879 Α: ο ήρωας προσβάλλεται από την πριγκήπισσα και φεύγει. Η βασιλοπούλα τον αναζητάει και τον αναγνωρίζει από το βιολί του κι εκείνος από το διαμάντι που της είχε χαρίσει. Ξανασμίγουν.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

9. ΛΑ 2154 Γ', 48, Αυγερινός Βοΐου, «Ο Άγιος Νικόλαος». I: α, α6, α7, α8,

β6, β7, β8, β9, β11, γ, γ2, γ3, γ5, γ6. II: α2, α5, α6, α8, α9, α11 (χρυσό), β, β1, β6, β8, β10 (στο μέτωπο). III: α, α1, α3, α4, α5, α7, α8.

10. ΣΠ 124 (ΛΑ 845, 3-12), Σιάτιστα, «Το παιδί του ψαρά οπού πήρε τη βασιλοπούλα». Συμφυρμός με AT/ATU 507 C. I: α4 (γιος ψαρά χαρίζει τη ζωή σε «ευγνώμονα ιχθύ»), α9, γ, γ2, γ5, γ6. II: α4, β, β1, β4, β5, β8, β9. III: α, α2, α3, α4, α5, α7.

ΝΗΣΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

11. ΛΦ 784, 1-16, Μοσχονήσια, «Το παραμύθι του Αγίου Νικολάου». Η παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

12. Pernot,!?/. Ling., 298-300, αρ. 49α, Χίος, «L'enfant vendu en l'honneur de Saint Nicolas». I: α, α6, α7, α8, γ1, γ2, γ5, γ6. II: α1, α2, α3, α5, α8, α9, α11, β, β2, β6. III: α7, α8.

β. Δωδεκάνησα

13. ΙΛ 690 Β', 227-246, Πάτμος, «Ο Αϊ- Νικόλας». Συμφυρμός με AT/ATU 750 D (Three Brothers each Granted a Wish by an Angel Visitor). I: α2, α6, α7, α8, α9, γ1, γ2, γ5, γ6. II: α1, α2, α3, α5, α6, α8, α9, α11 (λε-

Σελ. 261
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 242
    

    δυνατότητα να ζητήσει να εκπληρωθεί (ούν)' β8: μία ευχή' β9: άλλο' β10: που κάνει τα πάντα να χορεύουν.

    γ: Ο ήρωας εύχεται ν' αποκτήσει' γ1: ένα όργανο, που, όποιος ακούει τη μουσική του, να χορεύει χωρίς σταματημό' γ2: ένα όπλο που να βρίσκει πάντα το στόχο του' γ3: άλλο' γ4: βρίσκει έναν αυλό.

    ΙΙ. Ο καταραμένος χορός

    α: Ο μουρλός ήρωας με τη φλογέρα (άλλο)' α1: κάνει να χορέψουν' α2: ο παπάς' α3: ο γυρολόγος με τα γυαλικά' α4: άλλο" α5: στα αγκάθια' α6: και τους καταστρέφει' α7: το εμπόρευμα' α8: την άμαξα' α9: τα ράσα, αφήνοντάς τον γυμνό' α10: άλλο.

    β: Η γυναίκα του παπά τον παίρνει για το διάβολο' β1: και φεύγει' β2: παντρεύεται τον ήρωα.

    γ: Ο μουρλός αναγκάζει τον παπά (άλλο) να του δώσει την κόρη του για γυναίκα' γ1: παντρεύεται τη βασιλοπούλα (άλλο) που του το υπόσχεται για να σταματήσει το χορό' γ2: κάνει τα πρόβατα να πρηστούν από το χορό' γ3: και κερδίζει το στοίχημα με τον παπά ότι θα τα παχύνει βοσκώντας τα στην άμμο' γ4: τον σκοτώνει' γ5: βάζοντας φωτιά στα βάτα.

    δ: Ο ήρωας πέφτει στο πηγάδι (άλλο)' δ1: τον κάνει να πέσει ένας γνωστικός (άλλο) που παίζει τη φλογέρα του' δ2: και πνίγεται.

    ε: Σκοτώνει τη μάνα του με ζεματιστό νερό γιατί τον μάλωσε' ε1: βάζει φωτιά στ' αγκάθια και καίει τον παπά.

    III. Ο μουρλός ήρωας γλιτώνει την τιμωρία

    α: Ο ήρωας οδηγείται' α1: στο δικαστή' α2: στους χωροφύλακες' α3: άλλο' α4: και παίζει τη φλογέρα του (άλλο)' α5: και όλοι χορεύουν' α6: και ο δεμένος παπάς' α7: μην αντέχοντας το βάσανο, τον αφήνουν ελεύθερο' α8: ο δικαστής (άλλο) τον κρατάει κοντά του για να τον διασκεδάζει' α9: σπάει το κεφάλι του δικαστή, γιατί ο ήρωας του ζήτησε να βάλει μια πέτρα απάνω του κι έπειτα τον ανάγκασε να χορέψει' α10: άλλο .

    ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

    ΗΠΕΙΡΟΣ

    1. ΙΛ 788, 242-254, Αγία Κυριακή Θεσπρωτίας, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 1653 Β, AT/ATU 1651 Β και AT/ATU 1009. Ι: α, α1, β5, β6, β10. II: α, α1, α4 (αυτούς που πηγαίνουν για ξύλα, τα ψωμιά στο φούρνο, τις γυναίκες με τα ρούχα). III: α, α1, α4, α5, α7.