Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:44
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2007
 
Σελίδες:519
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Στον πέμπτο αυτόν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. και δημοσιεύματα ΙΑΕΝ αρ. 21, 26, 34 και 41) παρουσιάζεται η επεξεργασία του τελευταίου μέρους των μαγικών παραμυθιών (AT/ATU 300-749), που καλύπτει τους τύπους AT/ATU 560-649 (μαγικά αντικείμενα) και AT/ATU 650-699 (υπερφυσική δύναμη και γνώση).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 10.44 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 263-282 από: 522
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/263.gif&w=600&h=915

μεταφέρει στο καράβι), β, β1, β10 (αποκαλύπτει τελευταία στιγμή το θησαυρό). III: α7, α9, α10.

γ. Εύβοια - Σποράδες

19. ΙΛ 758, 278-283, Αλόννησος, άτιτλο. Παραλλαγμένο (πρώην τύπος Μέγα AT *611 Β). Ο Σατανάς φέρνει τρικυμία στο καράβι. Ο Άγιος Νικόλαος σώζει τον ήρωα. Τον συμβουλεύει να ζητήσει ένα περιστέρι κατεβαίνοντας στη στεριά. Το παιδί τού βγάζει το τσιμπούρι που έχει στο κεφάλι του και μεταμορφώνεται σε βασιλοπούλα. Την παντρεύεται.

20. ΛΑ 2744, 62-65, Γιάλτρα Ευβοίας, άτιτλο. Ελαφρώς παραλλαγμένο. Συμφυρμός με AT/ATU 1651 Α. I: α, α5, α9, γ, γ2, γ3, γ5, γ6. II: α, α4. III: β1, β2, β3, β4.

21. ΛΦ 1068, 6-18, Άγιος Ιστιαίας, άτιτλο. Συμφυρμός με AT 507 C. I: α6 (η μάνα πουλάει το γιο της στο βασιλιά για να πάρει λιβάνι για το εκκλησάκι του Αϊ- Νικόλα), α9, γ, γ2, γ5, γ6. II: α1, α2, α3, 5, α6, α8, α9 α11. III: a, α1, a2 (κλέβει τη βάρκα με το χρυσάφι για να βγει πρώτος στο λιμάνι, αλλά ο γέρος με την ευχή του κάνει ώστε να τον πιάσουν για κλέφτη), α7, γ, γ1.

22. Hahn 1, 288-295, αρ. 53, Αγία Άννα, «Belohnte Treue» (Kretschmer, NM, 233-240, αρ. 55, «Belohnte Treue»). Συμφυρμός με AT 507 C. I: α, α6, α7, α8, γ, γ2, γ5, γ6. II: α1, α2, α3, α5, α8, α10 (τυφλούς), α11 (γίνεται πλούσιος), β, β1, β4, β5, β8, β10 (μπράτσο). III: α, α3, α4, α7, α8, γ, γ1.

23. Πέρδικα Β', 187-189, Σκύρος, αρ.11, «Της Πορδολαχανούς ο γιος». Συμφυρμός με AT/ATU 1651 Α. I: γ, γ2, γ3, γ5, γ6, γ7. II: α4, α11 (μάλαμα). III: α7.

δ. Κυκλάδες

24. ΛΑ 1392, 87-90 (Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά, αρ. 15, ΛΑ 611, 4), Τήνος, άτιτλο. Ι: α4 (γιος ψαρά που πουλάει ψάρια στο παλάτι), α9, γ1, γ2, γ5, γ6. II: α10 (ο ψαράς πλουτίζει), β, β2, β4, β8. III: α, α2, α3, α4, α5 , α7.

25. ΛΑ 1396, 343-349 (Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά, αρ. 93, ΛΑ 611, 5), Τήνος, «Το σκλαβάκι». Ι: α, α1, α6, α7, α8, β2, β6, β7, β8, β9, β11, γ, γ2, γ3, γ5, γ6. II: α1, α2, α10 (τον σώζει από τρικυμία ο γέρος κρατώντας το τιμόνι), α5, α8, α9, α11 (πέτρες που γίνονται διαμάντια), β, β1, β7 (του

Σελ. 263
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/264.gif&w=600&h=915

παίρνει ένα φόρτωμα κρεμύδια), β8. III: α, α2, α3, α4, α5, α7, α8.

26. ΛΑ 2342, 322-324, Φιλώτι Νάξου, άτιτλο. I: α, α6, α7, α8,α9, γ, γ2, γ3. II: α1, α2, α3, α4, α11, β, β1, β4. III: α7, α8.

27. Ανέκδοτη συλλογή Διαλεχτής Ζευγώλη-Γλέζου, Τετρ. Β', 21, Νάξος, «Ο Νικόλας». I: α2, α6, α7, α8, β, β2, β3, β6, β7, β8, β9, β10, β11, γ, γ2, γ3, γ5, γ6. II: α1, α2, α3, α4, α5, α6, α8, α9, α11, β, β1, β4, β5, β8, β9. III: α, α2, α3, α4, α5, α7, α8.

28. Ανέκδοτη συλλογή Διαλεχτής Ζευγώλη-Γλέζου, Τετρ. Γ', 105-112, Νάξος «Ο υπερέτης». Συμφυρμός με AT/ATU 507 C. I: α2, α6, α7, α8, β, β2, β3, γ, γ2, γ3, γ5, γ6. II: α1, α2, α3, α5, α6, α8, α9, α11, β, β1, β4, β5, β8, β9. III: α, α2, α3, α4, α5, α7, α8, γ, γ1.

29. Roussel, αρ. 6 και 7, Μύκονος, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 507 C. I: α, α6, α7, α8, β, β2, β3, β6, β7, β8, β9, β11. III: α7, α8, γ, γ1 γ1.

ΝΗΣΙΑ ΙΟΝΙΟΥ

30. ΛΑ 2067 Γ', 61-68, Κεφαλονιά, άτιτλο. Ι: α, α6 (τον αγοράζει η βασιλοπούλα και του δίνει να βοσκήσει ένα αρνί. Ένας καλόγερος κάνει το αρνί χρυσό), α7, α8, β, β3, β7 (της δίνει ένα φιλί και φανερώνεται ήλιος χρυσός, φεγγάρι χρυσό), β11, γ, γ2, γ3, γ5, γ6. II: α1, α2, α3 (του κάνει χρυσό καράβι), β, β1, β4, β5, β8, β10 (πλάτη). III: α, α2, α3, α4, α6 (παραμύθι στο γάμο), α5, α7, α8.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

31. ΛΑ 1187 (ΣΜ 17), 5-7, Ηλεία, «Η ευχή της μάνας». (Πρώην τύπος Μέγα AT 611C). I: α, α6, α7 (για να σώσει την άρρωστη μάνα του). Με την ευχή της, τον σώζουν τα δελφίνια από ναυάγιο και βρίσκει τον χαμένο πατέρα του.

32. ΛΑ 1277 (ΣΜ 107), 43-46, Βιζύκι Γορτυνίας, άτιτλο. Παραλλαγμένο. Το παιδί ξεριζώνοντας ένα μαραμένο κλήμα βρίσκει εικόνα του Αγίου και φεύγει για να κερδίσει λεπτά, για να του χτίσει εκκλησία. Συναντά το γέρο που του δίνει ένα φράγκο και το στέλνει στον πατέρα του για ν' αρχίσει την εκκλησία. I: α, γ, γ1, γ2, γ3, γ5, γ6. II: α1, α2, α3, α5, α8, α9, α11, β, β1, β4 (λούστροι), β5, β8, β10 (πλάτη). III: α, α1, α2, α3, α4, α5, α7.

33. ΛΑ 2255, 228-240, Τρόπαια Γορτυνίας, άτιτλο. I: α, α6, α7, α8, α9, γ1, γ2, γ3, γ5, γ6. II: α1, α2, α3, α4, α14 (σταματάει η φουρτούνα όταν σκοτώνει μια γυναίκα που βγαίνει από τη θάλασσα), β, β2, β4, β5, β10 (η σαβούρα γίνεται μαργαριτάρια). III: α, α2, α3, α7, α8.

Σελ. 264
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/265.gif&w=600&h=915

34. ΣΠ 25, 21-26 (ΛΑ 552), Αγριδέικα Αιγιαλείας, «Ο λούστρος βασιλιάς». I: α4 (λούστρος), α9, γ, γ2, γ3, γ5, γ6. II: α, α3 (τον σώζει ο λούστρος από την τρικυμία), α4, α5, α6 (από σαλιγκάρια), α8, α9, β, β1, β4, β5, β8, β10 (πλάτη). III: α, α1, α2, α3, α4, α5.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

35. ΔΙΕ Α', 1883, 544-549, αρ. 17, Αθήνα, «Ο Μοδάς». (Πρώην τύπος Μέγα AT *611 A). I: α, α6 (σκλάβος στο βεζίρη για ένα μόδι φλουριά), α9, α10. II: α1, α2 (η ευχή της μάνας του), α12, α13. III: α7.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

Καππαδοκία

36. ΙΛ 812, 319-333, Νίγδη, άτιτλο. I: α, α6, α7, α8, α9, γ, γ2, γ3, γ5, γ6. II: α1, α2, α3, α5, α6, α8, α9, α11 (το ναυαγισμένο καράβι με τα διαμάντια). III: α7, γ.

37. ΚΜΣ, 5096-5116, Φάρασα, «Η Σινέ κι ο Γαρίπης». Παραλλαγμένο. I: α (ο Γαρίπης παίζει ωραίο σάζι), α9 (η Σινέ), γ5, γ6. Φεύγει για να κερδίσει λεφτά ως βοηθός καφετζή. Με το σάζι γοητεύει τους πάντες και πλουτίζει τον καφετζή. Μαθαίνει ότι η Σινέ παντρεύεται και γυρίζει πίσω, στο δρόμο πεθαίνει το άλογό του και προσεύχεται. Εμφανίζεται ο Αϊ-Γιώργης με πολλά φλουριά και τον παίρνει πάνω στο δικό του άλογο. Στο γάμο της Σινέ παίζει σάζι κι αναγνωρίζεται. Γιατρεύει τα τυφλά μάτια της μάνας του (από τα πολλά δάκρυα) με τη σκόνη του αλόγου του Αγίου. Παντρεύεται τη Σινέ.

38. ΚΜΣ, Γκιουλ Μπαξέ 8, 1-5, «Ο κοσκινάς». Ι: α, α6, α7 (για να σώσει τη μάνα του). Με την ευχή της, βρίσκει εργαλεία και νερό και φτιάχνει περιβόλι για το βασιλιά. III: α7 (και καλεί τη μάνα του κοντά του, που με την ευχή της τον βοήθησε).

39. ΚΜΣ, Γκιουλ Μπαξέ 15, 1-9, «Ο Άγιος Νικόλαος». Συμφυρμός με AT 507 C. I: α, α6, α7, α8, β, β2, β6, β13 (να κόψει μήλα, πορτοκάλια και γαρίφαλα, να τα βάλει στην ποδιά της και να τη φιλήσει) β11, γ, γ2, γ3, γ5, γ6. II: α1, α3, α4, α11 (φλουριά) β, β1, β4, β5, β8, β10 (πλάτη). III: α, α2, α3, α4, α5, α7, γ, γ1.

Σελ. 265
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/266.gif&w=600&h=915

ΚΥΠΡΟΣ

40. ΛΑ 2351 Β', 1130-1158, Ακανθού, άτιτλο. I: α, α6, α7, α8, γ, γ2, γ3, γ5, γ6. II: α1, α2, α3, α5, α6, α8, α9, ali (να ζητήσει αλάτι και την αρραβώνα του βασιλιά), α4, α10 (λίρες), β, β1, β4, β5, β8. III: α, α1, α2, α3, α4, α5, α7, α8 (ο Άγιος ζητά μια εκκλησία στο όνομά του).

41. ΛΦ 1434, 6-10, Πάφος, «Ο ψαράς». Συμφυρμός με AT 507 C και AT/ATU 879 Α. I: α3, α4 (σώζει ένα ψάρι. α5, α9, γ5, γ6. II: α1 (ψάρι), α10,(γεμίζει το βαπόρι του διαμάντια). III: α7, η συν. όπως AT/ATU 879 Α: ο ήρωας προσβάλλεται από την πριγκήπισσα, που τον ξαναβρίσκει ως βιολιτζή και συμφιλιώνονται.

42. ΛΦ 1815, 1-8, Κύπρος, «Ο γιος του ψαρά». Συμφυρμός με AT 507 C και AT/ATU 879 Α. I: α3, α4 (σώζει ένα ψάρι), α5, α9, γ5, γ6. II: α1 (ψάρι), α10 (γεμίζει το βαπόρι του διαμάντια). III : α7, η συν. όπως AT/ATU 879 Α: ο ήρωας προσβάλλεται από την πριγκήπισσα, που τον ξαναβρίσκει ως βιολιτζή και συμφιλιώνονται.

43. Λαογραφία Κ', 1962, αρ. 9, Μεσαράς Κύπρου, «Ο Νικολάτζης». I: α2, α6, «7, α8, β, β2, β3, β6, β7, β8, β9, β11, γ1, γ2, γ3, γ5, γ6. II: α, α2, α10 (να πουλήσει ξύλα σ' έναν τόπο που δεν έχουν), α5,'α7, α8, α10 (λεπρό βασιλόπουλο), α11, β, β2, β4, β5, β8, β10 (στο μηρό). III: α, α2, α3, α4, α5, α6(η βροχή γίνεται διαμαντόπετρες ), α7, α8.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΤΥΠΟΥΣ AT/ATU 611, AT *6Ι1 Α, AT *611 Β, AT 611 C

Το παραμύθι αυτό έχει επίφαση θρησκευτικής αφήγησης, όπως σημειώνει ο Γ.Μέγας1, καθώς ο ήρωας είναι ταμένος στον Άγιο Νικόλαο που τον προστατεύει, ενώ συχνά φέρει και το όνομά του. Το παιδί είναι σκλαβάκι, το έχουν πουλήσει οι γονείς του στο βασιλιά ή σε κάποιον ισχυρό, για να μπορέσουν να κάνουν το τάμα τους στον Άγιο. Έχουν φτωχύνει τόσο πολύ, που ούτε προζύμι δε μπορούν πια ν' αγοράσουν. Καμιά φορά το ίδιο το παιδί ζητάει από τη μάνα του να το πουλήσει για ν' αποκτήσει τα προς το ζειν. Και ο Άγιος Νικόλας, που για χάρη του γίνονται όλες αυτές οι αγοροπωλησίες, σώζει τον ήρωα από κάθε είδους κακοτοπιά και τον κάνει πλούσιο. Εδώ παρουσιάζεται συμφυρμός με τον κύκλο του Ευγνώμονα νεκρού, ακριβώς γιατί ο μαγικός βοηθός, ως Άγιος, δεν ανήκει στο φυσικό κόσμο. Πρόκειται ουσιαστικά για μια υπο-ομάδα του παραμυθιακού

1. Γ. Μέγας, «Σημειώσεις εις τα Κυπριακά Παραμύθια», Λαογραφία Κ', 1962, σ. 409-445.

Σελ. 266
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/267.gif&w=600&h=915

θιακού τύπου AT 507 C (Η κόρη με τα φίδια), όπως είχαμε παρατηρήσει κατά την ανάλυσή του. Ο Μέγας κατατάσσει εξάλλου ορισμένες παραλλαγές της ιστορίας του Aï-Νικόλα στον τύπο 507 C κι ορισμένες στον παρόντα AT/ATU 611 (The Gifts of the Dwarfs), χωρίς να φαίνεται ξεκάθαρα το γιατί. Βέβαια, συχνά τα θέματα των δύο τύπων είναι συναφή και οι διαφορές ελάχιστες -η απόκτηση πλούτου πουλώντας αλάτι σε μια χώρα όπου είναι τελείως άγνωστο κι η απόκτηση της βασιλοπούλας, που είναι ωστόσο ερωτευμένη με τον φτωχό ήρωα κι αρνείται να πάρει το βασιλόπουλο. Προτείνουμε κατά συνέπεια να υπάρξει ενοποίηση, δηλαδή να συμπεριληφθούν οι σαράντα τρεις παραλλαγές του AT/ATU 611 στον κύκλο του Ευγνώμονα νεκρού, δημιουργώντας ένα νέο υπότυπο, τον AT 507 D (Τα δώρα του Αγίου).

Η ερωτική αντιζηλία μεταξύ του ήρωα και του αντεραστή του αποτελεί κύριο επεισόδιο του τύπου AT 506 Α, όπου ο ήρωας βρίσκεται στη θάλασσα και τον σώζει πότε ο ευγνώμων ιχθύς και πότε ο ευγνώμων νεκρός. Στην παρούσα αφήγηση σωτήρας είναι ο θαυμάσιος γέρος που φέρει τα χαρακτηριστικά του Aï-Νικόλα. Όμως ο τύπος AT/ATU 611 που εξετάζουμε είναι πολύ πιο ρεαλιστικός, μιλάει για πλούτο, για άσκηση μαγικών θεραπευτικών μεθόδων με διογκωμένα κέρδη, για πλοία με χρυσάφι, πετράδια, θησαυρούς. Το καλό παλικάρι αυγαταίνει την περιουσία που του δίνει ο Αγιος, ενώ τα σπάταλα βασιλόπαιδα χρεοκοπούν. Σε ορισμένες παραλλαγές ό ήρωας τους ευεργετεί δανείζοντάς τους χρήματα, αλλά παράλληλα τους σφραγίζει και τα οπίσθια για να υπάρχει απόδειξη δανεισμού. Όταν οι ανταγωνιστές του σφετερίζονται τον τίτλο του συζύγου της πριγκήπισσας, ο ήρωας αποκαλύπτει τα σφραγισμένα μέλη τους και κερδίζει τη βασιλεία. Το μοτίβο αυτό δεν απαντάται στον κύκλο του Ευγνώμονα νεκρού, απ' όπου απουσιάζουν τα καθαρά ευτράπελα στοιχεία.

Σε έντεκα παραλλαγές εμφανίζεται ως τελικό επεισόδιο ο καθαρισμός της μελλόνυμφης από τα φίδια που κατοικούν στην κοιλιά της και που θα μπορούσαν να θανατώσουν τον ήρωα την πρώτη νύχτα του γάμου. Πρόκειται για έναν ακόμα συχνό συμφυρμό με τον τύπο AT 507 C (Η κόρη με τα φίδια). Ο Άγιος Νικόλαος την κόβει στα δύο ή την απειλεί με το μαχαίρι κι από τον τρόμο της πέφτουν τα φίδια από το στόμα. Το μοτίβο της μοιρασιάς καταρχήν αφορά τα κέρδη της επιχείρησης και δεν συμπεριλαμβάνει υποχρεωτικά και τη γυναίκα. Αλλά ο Άγιος συνοδεύει και μυεί τον προστατευόμενο του και στα τεχνάσματα για την κατάκτηση της κόρης. Του προτείνει να της πιάσει το χέρι, το λαιμό, τη μέση της και με το χάδι του εμφανίζονται επάνω της χρυσά κοσμήματα, που τη γοητεύουν και εμπνέουν τον έρωτά της για το φτωχό παιδί. Ο Μέγας πιστεύει2 ότι για την αφήγηση αυτή φαίνεται να υπάρχει κάποιο άγνωστο λόγιο πρότυπο σχετικά με τα θαύματα του Αγίου Νικολάου, που την ξεχωρίζει από τις παράλληλες ομοιότυπες ιστορίες περί δαιμονικού βοηθού που καταγράφηκαν

2. Γ. Μέγας, ό.π., σ. 436.

Σελ. 267
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/268.gif&w=600&h=915

φηκαν στη Βόρεια Ευρώπη. Στον ελληνόφωνο χώρο δύο είναι μόνον οι παραλλαγές (από τα Δωδεκάνησα) που αναφέρουν κάποια δαιμονική παρουσία πλάι στον ήρωα, ένα μαύρο αράπη3 ή έναν απαίσιο διάβολο, που δρα σ' ένα χώρο γεμάτο κινδύνους για την αρετή του φτωχού παιδιού. Στις υπόλοιπες εκχριστιανισμένες παραλλαγές βοηθός είναι πάντα κάποιος γέροντας, καλόγερος, Άγιος ή κάποια προσωποποίηση της «ευχής» της μάνας του ήρωα.

3. Βλ. την παρ. αρ. 15 από την Κω, και την παρ. αρ. 18 από τη Σύμη.

Σελ. 268
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/269.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 612

(περιλαμβάνει και τον τύπο Μέγα AT 612 Α)

Σελ. 269
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/270.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 270
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/271.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 612 (περιλαμβάνει και τον τύπο Μέγα AT/ATU 612 Α)

Τα φύλλα που ανασταίνουν

AT 612: The three Snake-Leaves

AT/ATU 612 A: The Ungrateful Wife Restored to Life

ATU 612: The three Snake-Leaves (περιλαμβάνει και τον AT/ATU

612 A)

Delarue-Tenèze: Les feuilles qui ressuscitent Grimm no 16: Die drei Schlangenblätte

Eberhard Boratav no 120_

Άτιτλο

Μια φορά ήτανε ένας έμπορας κι είχε τρία παιδιά, και τα τρία σερνικά. Τον ήφκενε ο πατέρας του κατάρα, αρχόντισσα να μην πάρει κανένας, παρά να πάρουνε φτωχές, κατατρεμένες. Ήτανε κοντά τωνε μιαν αρφανή πολύ φτωχή. Λέει ο πατέρας τωνε: «Να την πάρομε, καημένε, εφτήνη τη φτωχή, να μας λατρεύει». Είχαν τηνέ στο σπίτι τρία χρόνια.

Λέει λοιπόν ο πατέρας του: «Γιε μου, να παντρευτείτε, γιατί εγώ θα 'ποθάνω». «Εσύ, πατέρα μου, δε θες αρχόντισσα, να πάρω τούτη που 'βαλες μες στο σπίτι, που 'ναι πολύ φτωχή». Δεν το καταδέχτη ο έμπορας. «Την ψυχοπαίδα μας θα πάρεις γυναίκα;» «Να την πάρω, πατέρα!» Αμέσως απεθαίνει ο πατέρας και παίρνει εφτούνος αυτή τη φτωχή κόρη.

Ο πιο μεγάλος επήρενε πιο αρχόντισσα. «Βρε», λέει, «δε θυμάσαι του πατέρα την ευχή, που μας ηλέγενε, να παίρνουμε όλο φτωχές;» «Ου, τώρα», λέει «κι εσύ! Την πήρα που την πήρα!» Ο μικρός εγύρευε φτωχή, να πάει με του πατέρα του την ευχή. Επήαινε και τη βρήκενε και την παίρνει. Στο δρόμο που πααίνανε, του πόθανε.

Άρχισε λοιπόν τις φωνές: «Πατέρα, πατέρα, δεν ερουβάρισε η ευκή που μου 'δωσες, να γλιτώσ' η γυναίκα μου!» Αμέσως, πετιέται από το ντουβάρι ένα θερίο κι είχενε στο στόμα του ένα τριαντάφυλλο και της το πάει στη μύτη της και σε λίγο ανεστήνεται. Τρέχει το παιδί κι αρπά το τριαντάφυλλο από του φιδιού τη γλώσσα. Φαντάσου, όντας ανεστήθηκε τι χαρά που την είχενε. Επήρενε τη γυναίκα και το τριαντάφυλλο κι επήγαινε ν' ανεστήσει τον πατέρα του.

Σαν έπιανε στον Aï-Λουκά, ήτανε κλειστά. Ο νέος, κουρασμένος και πι-

Σελ. 271
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/272.gif&w=600&h=915

πικραμένος, έκατσεν απόξω και περίμενε ν' ανοίξει ο Άγιος Λουκάς. Έπεσε κι εκοιμήθηκε πάνω στα γόνατα τση. Ντελόγκου περνάει ένα μουλάρι κι εκάθουνταν απάνω ένας πασάς και την κοίταζε καλά-καλά. «Ε» λέει, «πασά, τι με κοιτάζεις;» Λέει: «Μου αρέσεις πολύ. Κατέβα», λέει, «να κάτσω εγώ». Τον εβγάνει από τα γόνατά της αγάλια-αγάλια, και τον 'κουμπά στα χώματα και παίρνει τον πασά και φεύγει.

Ξυπνά ο νέος και δεν τη βρίσκει, και κλαίει και σκοτώνεται. «Βρε, για όνομα του Θεού, πού πήγεν η γυναίκα μου;» Πιάνει λοιπόν και κατεβαίν' στη χώρα και μπαίνει σ' έναν καφενέ. Κι αγνάντια ήτανε μια πορτοπούλα και τη βλέπει κι εκαθούντανε. Άμα τον εβλέπει, πέφτει κι εξαπλώνεται. Τση λέει ο πασάς: «Τι έχεις;» Λέει: «Να πιάσετε κείνονε, να τον εσκοτώσετε κι όποτε με βλέπει, μου κάνει το μάτι». Αμέσως ήβαλενε στρατιώτες να τον συλλάβουν.

Ένας του φίλος τ', αγαπημένος, τ' ακούσενε κι επήγαινε. Του είπενε: «Φίλε», λέει, «θα σε σκοτώσ'!» «Ε», λέει, «τι να κάμω; βασιλικός ορισμός και τα σκυλιά δεμένα!» Βγάνει το τριαντάφυλλο και το δίνει του φίλου του: «Φίλε, μόνα με σκοτώσουνε, βάλε το τριαντάφυλλο στη μύτη μου, που αμέσως θ' ανεστηθώ». Καλά του τα 'πενε, καλά και τα κάμανε. Αμέσως που τον εσκοτώσενε, επήαινε στον τάφο του και του 'βαλε το τριαντάφυλλο κι ανεστήθηκε.

Τι να κάμει το παιδί; Εσκώθηκεν, ήφυγεν από την πόλη της κι έγινε ένας πόλεμος κι επήεν ο νέος, αγνώριστος, κι επολέμησε και γύρισε κερδεσμένος. Του λέει ο πασάς: «Τι θες, παιδί μου, να σου κάμω;» «Θα κάμομε», λέει, «ένα χαρτί κι ό,τι σου πω θα κάμεις». Λέει: «Ναι». «Εφτήν την κούρβα που έχεις, θέλω να μ' την αποκεφαλίσεις!» Ε, τι ήθελε να κάμει, που είχανε χαρτί καμωμένο; Αμέσως την αποκεφαλίσανε. Φεύγει κι αυτός και πάει στο μοναστήρι και γίνεται καλόγερος και δεν ήθελε πια να τ' απαντήξει γυναίκα...

Μήτε εγώ ήμουνα κει μητ' εσύ να το πιστέψεις.

L. Roussel, Contes de Mycono, Léopol 1929, σ. 128-129, αρ. 65.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι . Ο γάμος του ήρωα

α: Ο ήρωας παντρεύεται μια κοπέλα" α1: κατώτερης κοινωνικής τάξης" α2: παρά τη θέληση των γονιών του' α3: και συμφωνούν, όποιος πεθάνει πρώτος, ο άλλος' α4: να τον ακολουθήσει στον τάφο' α5: να θρηνήσει για σαράντα μέρες' α6: άλλο.

β: Η κοπέλα πεθαίνει λίγο καιρό μετά το γάμο' β1: κι ο ήρωας κλαίει στον τάφο της (άλλο), όπου βλέπει' β2: δυο φίδια' β3: ένα ζώο' β4: άλλο' β5: που

Σελ. 272
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/273.gif&w=600&h=915

του δείχνουν έναν μαγικό τρόπο να την αναστήσει" β6: κι ο ήρωας την ανασταίνει.

γ: Ο άντρας πεθαίνει' γ1: στον τάφο του η γυναίκα βλέπει" γ2: δυο φίδια' γ3: άλλο' γ4: που της δείχνουν έναν μαγικό τρόπο να τον αναστήσει" γ5: κι η γυναίκα τον ανασταίνει.

II. Η αχαριστία της γυναίκας

α: Η γυναίκα παντρεύεται κάποιον άλλο (ανώτερο κοινωνικά), που την παίρνει και φεύγουν μαζί.

β: Ο ήρωας γίνεται δεκανέας (άλλο) στο στράτευμα, του οποίου ηγείται ο αντίζηλος του" β1: τον αναγνωρίζει η γυναίκα του και θέλει να τον σκοτώσει" β2: καμώνεται ότι δεν τον αναγνωρίζει' β3: ενώ ο σύζυγος τη διεκδικεί από τον αντεραστή του' β4: που διατάζει να τον κάψουν (άλλο).

γ: Τον ήρωα ενοχοποιούν ως κλέφτη (βάζοντας στη τσέπη του ένα κουταλάκι (άλλο)' γ1: και τον εκτελούν' γ2: τον εκτελεί η γυναίκα του γιατί κανείς άλλος δε θέλει να τον σκοτώσει.

δ: Επεμβαίνει ο Χριστός και τον γλιτώνει' δ1: οι δήμιοι τον λυπούνται" δ2: καίνε τη γυναίκα του.

III. Η ανάσταση του ήρωα

α: Ο ήρωας παραδίδει σ' έναν πιστό του φίλο το φάρμακο (άλλο) που ανασταίνει' α1: που το έχει από τότε που ανάστησε τη γυναίκα του' α2: άλλο" α3: τριαντάφυλλο' α4: φύλλα φιδιού" α5: άλλο.

β: Ο πιστός φίλος ανασταίνει τον ήρωα' β1: που ανασταίνει και την πεθαμένη βασιλοπούλα' β2: ξαναγυρίζει σαν αρχιστράτηγος (άλλο)' β3: και τιμωρεί τον αντίζηλο' β4: και τη γυναίκα του' β5: την καταδικάζει σε θάνατο' β5: την καίνε' β6: άλλη τιμωρία' β7: παντρεύεται τη δούλα και την κάνει βασίλισσα' β8: ανασταίνει τη βασιλοπούλα" β9: γίνεται πασάς (άλλο) στον τόπο της γυναίκας του.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΘΡΑΚΗ

1. ΛΦ 584, 2-5, Σουφλί, «Το ρόδο». Ι: α, α1, α3, α4, β, β1, β2 (γουρίδες), β4 (ρόδο), β6. II: α, β (δάσκαλος του φρούραρχου), β1, γ (δαχτυλίδι),

Σελ. 273
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/274.gif&w=600&h=915

γ1. III: α (ρόδο), α1, β (ανασταίνει τη βασιλοπούλα κι ως αμοιβή ζητάει να γίνει δικαστής), β4, β6 (την αφήνει να πεθάνει νηστική).

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

2. ΛΑ 2154 Δ', 74-88, Σαμαρίνα, άτιτλο. I: α, α1, α3, α4, α5, β, β1, β2, β5, β6 (με τριαντάφυλλο), γ, ε. II: α (καπετάνιος), γ, ε. III: β3, β4.

3. ΣΠ 76, 7-13, Μεσορόπη Παγγαίου, «Απιστία συζύγου». Ι: α, α3, α4, β, β1 (διαβάζει Ευαγγέλιο μέσα στον τάφο της), β4 (ένα ρόδο πέφτει πάνω στο Ευαγγέλιο), β6. II: α (περιηγητή), β, γ, γ1. III: α,α1, β, β3, β4, β8, β9.

ΝΗΣΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

4. ΛΑ 2891, 166-178, Χώρα Σάμου, άτιτλο. Η βασιλοπούλα παντρεύεται αναγκαστικά ένα βασιλόπουλο, αλλά αγαπάει ένα φτωχό αγόρι και του γράφει γράμματα. Ο σύζυγος πλαστογραφεί τα γράμματα και της γράφει ότι δεν θα ξανάρθει. Η βασιλοπούλα σκοτώνεται και την ακολουθεί το βασιλόπουλο. Γυρνάει το παλικάρι. Ι: β, β2, β5, β6. II: α, γ, γ1. III: α, α (γαρίφαλο), α1, β, β2 (βασιλιάς), β5, β7.

5. Kretschmer, LD, 473-476, (Kretschmer, NM, 1-6, «Die Schlange»), Χίος, «Η φίδα». Παραλλαγμένο. Μια βασιλοπούλα ακούει μια φωνή που τη ρωτάει: «Τώρα νια ή γριά;» Απαντά: «Τώρα νια, που δύνουμαι». Ένας αετός την αρπάζει και την αφήνει σε μια ερημιά, μ' ένα τραπεζομάντηλο που βγάζει φαγιά και νερό. Φτάνοντας σε μια βασιλική μάντρα, κουβαλάει το γάλα στο παλάτι, αλλά επειδή ο γιος του βασιλιά θέλει να την προσβάλει, τον σκοτώνει. Χώνεται μαζί με το νεκρό στο μνήμα και με το χόρτο του φιδιού τον ζωντανεύει.

β. Εύβοια-Σποράδες

6. ΛΑ 2744, 290-304, Γιάλτρα Ευβοίας, άτιτλο. Δυο φίλοι υπόσχονται να παντρέψουν τα παιδιά τους. I: α, α3, α4, β, β1, β4 (άγγελος του δίνει λουλούδι), β, β6. II: α (ναύαρχο), β (λοχίας), β1, γ2. III: α (και του

Σελ. 274
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/275.gif&w=600&h=915

ζητάει να πάρει φωτογραφία την κρεμάλα), α3, β, β6 (η κοπέλα τρελαίνεται. Ο ήρωας πάει να τη γιατρέψει σ' ένα υπόγειο σπίτι και της δείχνει τη φωτογραφία. Θάβεται ζωντανή κι ο ήρωας επιστρέφει στον τόπο του με το φίλο του).

γ. Κυκλάδες

7. ΣΠ 57, 85-98, Πάρος, «Το ρόδο το αμάραντο». Ι: α, α3, α5 (3 μέρες), β, β1, β2, β5, β6. II: α, β, γ, γ1. III: α (στρατιώτης), α3 (ρόδο αμάραντο), β, β2, β3, β4.

8. Roussel, αρ. 65, Μύκονος, άτιτλο. Η παραλλαγή που δημοσιεύεται εδώ.

ΝΗΣΙΑ ΙΟΝΙΟΥ

9. ΣΠ 50, 29-34, Κεφαλονιά, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 947 (The Man followed by Bad Luck).

10. Boulanger, 115-123, Κέρκυρα, « La fortune dans les légumes». Επεισόδιο στον AT/ATU 712 (H τίμια γυναίκα), βλ. παρ. αρ. 9. Μια γυναίκα κατηγορείται από τις φθονερές συννυφάδες της, που της σκοτώνουν το παιδί. Διωγμένη στο δάσος, το ανασταίνει με το μαγικό βοτάνι που ζωντάνεψε ένα φίδι. Πραγματοποιεί όλες της τις επιθυμίες και ξαναβρίσκει τον άντρα της.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

11. ΣΠ 34, 16-23, Κερπινή Καλαβρύτων, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 531 (Ο βαφτισιμιός του βασιλιά κι ο σπανός), βλ. παρ. αρ. 90. I: γ, γ2, γ4 (η πεντάμορφη βλέπει ένα φίδι που ανασταίνει ένα άλλο, κομμένο στα δύο, με ένα χόρτο), γ5.

12. Λαογραφία Γ', 1911-1912, 478, Κυνουρία, άτιτλο. I: α, α3, α5, γ, γ1, γ2, γ4, γ5.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

13. ΛΑ 1271 (ΣΜ 101), 9, Κριεκούκι Βοιωτίας, «Ο βασιλιάς κι η βλάχα». I: α, α1, α3, α4, β, β1, β2, β5, β6.

Σελ. 275
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/276.gif&w=600&h=915

ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ

14. Taibbi-Caracausi, 99-113, αρ. 7, Rocca Forte, «I rigginotta 'c' ο drakose . Ως επεισόδιο στον AT/ATU 590 (Η άπιστη μάνα), βλ. παρ. αρ. 117.

ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ

15. Νέα Εστία 12, 91-92, άτιτλο. I: α, α6 (υπόσχονται αιώνια αγάπη), β, β1, β4 (άγγελος μεσολαβεί στον Χριστό και την ανασταίνει). II: α (βασιλόπουλο), β2, β3, β4, δ, δ1, δ2.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΤΥΠΟΥΣ AT/ATU 612 KAI AT 612 Α

Στα παραμύθια αυτά συνδυάζονται δυο αφηγήσεις, ένας αρχαίος μύθος περί αναβιώσεως ή θεραπείας των πληγών όφεων με βότανα και η ιστορία της άπιστης συζύγου. Ορισμένες παραλλαγές του μύθου περί όφεων που κατέγραψε ο Μέγας στα δελτία του δεν είναι αυτοτελείς, αλλά αποτελούν απλά επεισόδια άλλων παραμυθιακών τύπων (οι αριθμοί 9, 10, 11, 14). Οι υπόλοιπες παραλλαγές ανήκουν σ' ένα σύστημα παραμυθιών, όπως το ονομάζει ο Νικόλαος Πολίτης1, που προέρχεται από έναν παλαιότατο ευρωπαϊκό μύθο: ένας άνδρας και μια γυναίκα συμφωνούν ότι, όταν πεθάνει ο ένας, ο άλλος θα ταφεί μαζί του. Πεθαίνει η γυναίκα κι ο άντρας τηρεί την υπόσχεση του. Στον τάφο μέσα σκοτώνει ένα φίδι και βλέπει να έρχεται ένα άλλο φίδι μ' ένα βοτάνι και να το ανασταίνει. Ο άντρας αρπάζει το βοτάνι και επαναφέρει στη ζωή τη σύζυγο του. Ακολουθούν επεισόδια περί απιστίας της γυναίκας που σώθηκε και της τιμωρίας της. Η αφήγηση της αχάριστης συζύγου θεωρείται μεταγενέστερη προσθήκη από τον Πολίτη, που δίδει ως πρότυπο του επεισοδίου τον αρχαίο μύθο περί του Γλαύκου, γιου του Μίνωα2. Οταν ο Γλαύκος πέθανε, ο Μίνωας έκλεισε το μάντη Πολύιδο μέσα στον τάφο μαζί με το νεκρό. Ο μάντης είδε ένα φίδι ν' ανασταίνει μ' ένα χόρτο ένα άλλο, πεθαμένο φίδι, κι έτσι ανέστησε κι ο ίδιος τον Γλαύκο. Υπάρχει πλήθος παραλλαγών του μύθου στην αρχαιότητα, που αποτελούν μέρος μιας λαϊκής δοξασίας κατά την οποία τα φίδια τεμνόμενα αυτοθεραπεύονται.

1. Ν. Πολίτου, «Σύμμεικτα (Το φίδι)», Λαογραφία Γ', 1911-1912, σ. 478-485.

2. Ν. Πολίτου, Παραδόσεις, 1129 κ.ε.

Σελ. 276
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/277.gif&w=600&h=915

Όσο για το παραμύθι, είναι γνωστό στην Ευρώπη, στην Ινδία και στην Ινδονησία3. Μελετήθηκε από τον Gaston Paris4 και τον Albert Wesselski5 για τις μεσαιωνικές πηγές του. Το μοτίβο του λουλουδιού που ανασταίνει είναι γνωστό από τον 12ο αιώνα, από τη Marie de France (Le lai d'Eliduc), όπου μια νυφίτσα τρίβει μ'ένα κόκκινο λουλούδι μια πεθαμένη νυφίτσα και τη ζωντανεύει.

Στις ελληνικές παραλλαγές δεν υφίσταται διάκριση μεταξύ AT/ATU 612 και AT 612 Α, οπότε ενώσαμε τους δύο τύπους. Ο Μέγας φαίνεται να θεωρεί ότι μόνον ο τύπος AT 612 Α συνδυάζει το μοτίβο των φιδιών με το επεισόδιο της άπιστης γυναίκας. Ωστόσο ο Κατάλογος AT αναφέρει συνδυασμένα τα δύο επεισόδια και στους δύο τύπους. Αλλά και στον Κατάλογο ATU υπάρχει η απλούστευση που κάναμε, δηλαδή οι δύο τύποι είναι ενωμένοι στον ενιαίο τύπο ATU 612.

3. Thompson, The Folktale, ό.π., σ. 115.

4. Gaston Paris, «Die undankbare Gattin», Zeitschrift des Vereins für Volkskunde XIII, 1903, σ. 1-24, 129-150.

5. Albert Wesselski, Märchen des Mittelalters, Berlin 1925 σ. 188-192.

Σελ. 277
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/278.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 278
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/279.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΙ ΤΥΠΟΙ AT/ATU 613, AT *613 D, AT * 613 E

Σελ. 279
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/280.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 280
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/281.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU

Οι δύο ταξιδιώτες (Ο θεός θέλει καλοσύνες ή κακοσύνες;)

AT/ATU: The Two Travellers (Truth and Falsehood) ATU: The Two Travellers Grimm no 107: Die beiden Wanderer Delarue-Tenèze: Les deux Voyageurs (Vérité et Fausseté) Basile IV, 2: Li duje fratielle

Eberhard - Boratav no 67, no 253_

Άτιτλο

Ήταν δύο νομάτοι. Τούτοι οι δυο τους έγιναν σύντροφοι. Ο ένας τους λέει: «Ας λέμε πάντοτε ψέματα, έτσι θα κερδίζουμε λεφτά». Ο άλλος λέει: «Ας λέμε πάντοτε την αλήθεια και ο Θεός θα ανταμείψει τη δουλειά μας». Ο ψεύτης άνθρωπος λέει: «Ας ρωτήσουμε έναν παπά για να δούμε τι θα μας πει' αν έχεις εσύ δίκιο, θα δώσω όλα μου τα ρούχα σε σένα, αλλά αν έχω εγώ δίκιο, τότε εσύ θα δώσεις όλα σου τα ρούχα σε μένα». Ενώ μιλούσαν, εμφανίζεται από μακριά ένας παπάς. Τον ρωτούν: «Ψέματα να λέμε ή αλήθεια;». Ο παπάς τους λέει: «Να λέτε ψέματα». Ο άνθρωπος που ήθελε την αλήθεια δεν τον πίστεψε. Περπατούν λίγο ακόμα, και κατόπιν έρχεται στο δρόμο τους ένας άλλος παπάς, κάπως πιο γερασμένος. Τον ρωτούν ξανά: «Ψέματα είναι καλό να λες ή αλήθεια;». Ο παπάς τους λέει: «Είναι καλό να λες ψέματα». Δυο φορές αυτός που ήθελε την αλήθεια χάνει. Έπρεπε να δώσει στον σύντροφο του όλα του τα ρούχα. Λέει: «Να ρωτήσουμε κι άλλον έναν' εάν κι εκείνος πει ότι είναι καλό να λέει κανείς ψέματα, θα σου τα δώσω». Έρχεται κι άλλος ένας παπάς, ακόμα πιο γερασμένος, και λέει και τούτος: «Είναι καλό να λέτε ψέματα». Και τότε αυτός που ήθελε την αλήθεια δίνει όλα τα ρούχα του, ως και το πουκάμισο του. Απομένει γυμνός. Κλαίει πικρά πικρά. Σκέφτεται. Ενώ σκεφτόταν, έρχεται στο νου του: «Να πάω στο μύλο». Μπαίνει στο μύλο' κάθεται. Με το που κάθεται, ακούει κάποιες πικρές φωνές. Φοβάται. Δεν σαλεύει από τον τόπο του. Ακούει διαβόλους να διηγούνται στο αφεντικό τους τι κακίες είχαν κάνει. Ένας από αυτούς λέει στο αφεντικό τους: «Εγώ σήμερα ξεγέλασα την κόρη του βασιλιά' αύριο τέτοια ώρα θα τη φέρουμε εδώ να την κάνουμε

Σελ. 281
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/282.gif&w=600&h=915

νύφη». Ο αφέντης τους τον ρωτάει: «Πώς μπορεί να γίνει καλά; Πώς μπορεί να ξαναβρεί τα λογικά της;» Και ο διάβολος λέει: «Στον κήπο τους υπάρχει ένα χορτάρι' εάν το φάει, θα γίνει καλά». Μετά κοιμούνται. Πριν σηκωθούν, ο άνθρωπος πηγαίνει νωρίς στο σπίτι του βασιλιά. Λέει: «Θα κάνω καλά την κόρη σου, εάν μου δώσεις μια χούφτα παράδες». Και ο βασιλιάς λέει: «Εάν μπορέσεις να κάνεις καλά την κόρη μου, θα σου τη δώσω γυναίκα». Ο άνθρωπος αμέσως την κάνει καλά. Παντρεύεται το κορίτσι' γίνεται γαμπρός του βασιλιά.

Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα ψέματα, έγινε ζητιάνος. Ρωτά τον άλλον: «Πώς κι έγινες πλούσιος; Πες το μου για να γίνω κι εγώ». Αυτός του λέει: «Πήγαινε στο μύλο, περίμενε μια νύχτα και μάθε, έτσι θα γίνεις κι εσύ πλούσιος όπως εγώ». Το βράδυ της επόμενης, πηγαίνει και ξαπλώνει μέσα στο μύλο. Ενώ βρίσκεται εκεί, συνεδριάζουν οι διάβολοι. Ο αφέντης τους ρωτάει: «Πού είναι ο γάμος που θα κάναμε; Πού είναι αυτή;» και οι άλλοι λένε: «Ενώ μιλούσαμε εκεί επάνω ήταν ένας άνθρωπος και τα άκουσε όλα' πήγε, γιάτρεψε την κόρη του βασιλιά' και αφού είναι έτσι, ας κοιτάξουμε επάνω για να δούμε ποιος είναι αυτός». Όλοι πηγαίνουν επάνω' κοιτάζουν και βλέπουν ότι εκεί βρίσκεται ένας άνθρωπος, ο ζητιάνος. Τον δέρνουν πολύ λέγοντας: «Εσύ έκανες τον σύντροφο σου ζητιάνο' ήρθες τώρα να κάνεις κι εμάς;» Τον χτυπούν τόσο, μέχρι να πεθάνει. Όποιος λέει ψέματα, αυτά παθαίνει. Καληνύχτα. Να ευχαριστήσει κι εσένα, να ευχαριστήσει κι εμένα.

Journal of Hellenic Studies 30, 1910, σ. 128-129. Παραλλαγή από τη Σίλλη. Το κείμενο αποδίδεται εδώ στην κοινή νεοελληνική.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I: Οι ήρωες και το στοίχημα τους

α: Οι ήρωες είναι δύο' α1: αδέρφια' α2: γείτονες' α3: φίλοι" α4: παιδιά' α5: σύντροφοι στο ταξίδι.

β: Φεύγουν στην ξενιτιά για να δουλέψουν" β1: ακολουθώντας τη συμβουλή της μητέρας (της γυναίκας) του" β2: ο ένας εργάζεται με οποιοδήποτε μισθό, ενώ ο άλλος για να δουλέψει ζητά υψηλή αμοιβή, έτσι ο πρώτος μαζεύει λεφτά ενώ ο δεύτερος όχι" β3: από τα χρήματα που κερδίζουν ο ένας αποταμιεύει, ο άλλος τα σκορπάει.

γ: Στο δρόμο" γ1: του γυρισμού" γ2: ο καλός σύντροφος μοιράζεται το φαΐ του, ενώ ο κακός όχι' γ3: βάζουν στοίχημα ποιος νικά, η αλήθεια ή το ψέμα;/

Σελ. 282
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 263
    

    μεταφέρει στο καράβι), β, β1, β10 (αποκαλύπτει τελευταία στιγμή το θησαυρό). III: α7, α9, α10.

    γ. Εύβοια - Σποράδες

    19. ΙΛ 758, 278-283, Αλόννησος, άτιτλο. Παραλλαγμένο (πρώην τύπος Μέγα AT *611 Β). Ο Σατανάς φέρνει τρικυμία στο καράβι. Ο Άγιος Νικόλαος σώζει τον ήρωα. Τον συμβουλεύει να ζητήσει ένα περιστέρι κατεβαίνοντας στη στεριά. Το παιδί τού βγάζει το τσιμπούρι που έχει στο κεφάλι του και μεταμορφώνεται σε βασιλοπούλα. Την παντρεύεται.

    20. ΛΑ 2744, 62-65, Γιάλτρα Ευβοίας, άτιτλο. Ελαφρώς παραλλαγμένο. Συμφυρμός με AT/ATU 1651 Α. I: α, α5, α9, γ, γ2, γ3, γ5, γ6. II: α, α4. III: β1, β2, β3, β4.

    21. ΛΦ 1068, 6-18, Άγιος Ιστιαίας, άτιτλο. Συμφυρμός με AT 507 C. I: α6 (η μάνα πουλάει το γιο της στο βασιλιά για να πάρει λιβάνι για το εκκλησάκι του Αϊ- Νικόλα), α9, γ, γ2, γ5, γ6. II: α1, α2, α3, 5, α6, α8, α9 α11. III: a, α1, a2 (κλέβει τη βάρκα με το χρυσάφι για να βγει πρώτος στο λιμάνι, αλλά ο γέρος με την ευχή του κάνει ώστε να τον πιάσουν για κλέφτη), α7, γ, γ1.

    22. Hahn 1, 288-295, αρ. 53, Αγία Άννα, «Belohnte Treue» (Kretschmer, NM, 233-240, αρ. 55, «Belohnte Treue»). Συμφυρμός με AT 507 C. I: α, α6, α7, α8, γ, γ2, γ5, γ6. II: α1, α2, α3, α5, α8, α10 (τυφλούς), α11 (γίνεται πλούσιος), β, β1, β4, β5, β8, β10 (μπράτσο). III: α, α3, α4, α7, α8, γ, γ1.

    23. Πέρδικα Β', 187-189, Σκύρος, αρ.11, «Της Πορδολαχανούς ο γιος». Συμφυρμός με AT/ATU 1651 Α. I: γ, γ2, γ3, γ5, γ6, γ7. II: α4, α11 (μάλαμα). III: α7.

    δ. Κυκλάδες

    24. ΛΑ 1392, 87-90 (Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά, αρ. 15, ΛΑ 611, 4), Τήνος, άτιτλο. Ι: α4 (γιος ψαρά που πουλάει ψάρια στο παλάτι), α9, γ1, γ2, γ5, γ6. II: α10 (ο ψαράς πλουτίζει), β, β2, β4, β8. III: α, α2, α3, α4, α5 , α7.

    25. ΛΑ 1396, 343-349 (Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά, αρ. 93, ΛΑ 611, 5), Τήνος, «Το σκλαβάκι». Ι: α, α1, α6, α7, α8, β2, β6, β7, β8, β9, β11, γ, γ2, γ3, γ5, γ6. II: α1, α2, α10 (τον σώζει από τρικυμία ο γέρος κρατώντας το τιμόνι), α5, α8, α9, α11 (πέτρες που γίνονται διαμάντια), β, β1, β7 (του