Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:44
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2007
 
Σελίδες:519
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Στον πέμπτο αυτόν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. και δημοσιεύματα ΙΑΕΝ αρ. 21, 26, 34 και 41) παρουσιάζεται η επεξεργασία του τελευταίου μέρους των μαγικών παραμυθιών (AT/ATU 300-749), που καλύπτει τους τύπους AT/ATU 560-649 (μαγικά αντικείμενα) και AT/ATU 650-699 (υπερφυσική δύναμη και γνώση).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 10.44 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 297-316 από: 522
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/297.gif&w=600&h=915

ΠAΡAMΥΘIΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 621 / ATU 857

Σελ. 297
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/298.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 298
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/299.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 621 / ATU 857

Η Ψείρα

AT 621 : The Louse-Skin ATU 857: The Louse Skin Delarue-Tenèze: La peau de pou Grimm no 212: Die Laus Basile I, 5: Lo Polece

Eberhard-Boratav no 152 III, no 153 III, no 212 III_

Η βασιλοπούλα με την ψείρα κι ο δαίμονας

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας βασιλιάς και μια βασίλισσα και είχαν μία βασιλοπούλα. Και οι υπηρέτριες και οι υπηρέτες τη φύλαγαν να μην έβγει σε ήλιο, γιατί έκανε ψείρα. Το λοιπό μια μέρα επαρακάλεσε να την αφήσουνε να βγει όξω κι έκαμε ψείρα. Μια ημέρα η βασιλοπούλα επήγε στο βασιλέα και ο βασιλέας όπως έψαχνε το κεφάλι τση κόρης του, εύρηκε την ψείρα. Την έπιασε και γιόμισε μία μποτίλια αίμα και την έβαλε μέσα. Όταν ήπιε ούλο το αίμα, εμεγάλωσε η ψείρα και δεν την έπαιρνε πλέον η μποτίλια και με τον καιρό την έβαλε μέσα σ'ένα ασκί. Όταν την έβγαλε από τ' ασκί, την έσφαξε και με το δέρμα τση ο βασιλέας έκαμε ένα τραπέζι και εκάλεσε ούλον τον κόσμο να βρει από πού είναι ευτό το δέρμα. Όποιος ήθελε το βρει, ήθελε να πάρει τη βασιλοπούλα για γυναίκα του. Για να εύρει ένας από τι είναι το δέρμα, είχε σκοτώσει ο βασιλέας κόσμο πολύ. Οπού από τσι πολλούς τ' άκουσε κι ένας δαίμονας, και επήε στο βασιλιά. «Μπα! γι' αυτό σκοτιζόσαστε! είπε. Είναι απλούστατο. Γι' αυτό έχεις σκοτώσει τόσον κόσμο! Το πετσί αυτό είναι από το ζωύφιο εκείνο, που έχουνε ούλοι τους απάνω τσους στο στρατό». Ετότες ο βασιλέας λέει: «Να πάρεις τη βασιλοπούλα την Κυριακή».

Οπού ενώ είχανε πει για να γένουνε τα στέφανα, δεν πήγε ο δαίμονας, επειδής ήτανε παπάδες. Και επήγε την άλλη Κυριακή και έγιναν τα στέφανα και επήρε σαράντα αμάξια και επήρε τη βασιλοπούλα. Εις το δρόμο, που επηγαίνανε, έπιασε ανεμοστρούφουλας και έσπασε τσι άμαξες και τσι αμαξηλάτες και επήγανε ούλα ούφου ντου λούφου.

Η βασιλοπούλα, όπου είχε φύγει από το σπίτι τση, είχε πάρει τρία πιτσούνια μαζί τση. Ο δαίμονας την πήγε μέσα στα βουνά και στα λαγκάδια. Επιτέλους

Σελ. 299
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/300.gif&w=600&h=915

λους τηνέ πήγε και σ' ένα έρημο μέρος, όπου δεν ήταν άνθρωπος. Ο δαίμονας την εβασάνιζε τη βασιλοπούλα. Όλο τηνέ βύζαινε από το ζερβί βυζί και ήρθε η κοπέλα σε θέση να πεθάνει. Ο βασιλέας ο πατέρας τση είχε σαράντα ημέρες να μάθει και ανησυχούσε πολύ τι έγινε η κόρη του. Η βασιλοπούλα μια ημέρα εύρηκε ευκαιρία κι έκαμε ένα γράμμα του πατέρα τση και το έστειλε με το ένα πιτσούνι. Και το πιτσούνι εκίνησε και πήγε εις το παλάτι του βασιλιά. Μόλις είδε το πιτσούνι ο βασιλιάς, αρχίνησε να κλαίει από τη χαρά του. Το πιτσούνι ανέβηκε απάνου στον ώμο του βασιλιά. Ο βασιλέας αρχίνησε να το χαϊδεύει και είδε το γράμμα στο λαιμό του: «Πατέρα, βρίσκουμαι εις το τάδε μέρος. Σώσε με, διότι πεθαίνω».

Ο βασιλέας έκαμε ένα τραπέζι κι εκάλεσε όλον τον κόσμο, ποίος μπορεί να του φέρει την κόρη του οπίσω. Όσοι είχανε πάει στο τραπέζι, δεν εμπόρειε κανείς να φέρει τη βασιλοπούλα. Ήτανε και μία γρία μαζί και είδανε πως έβγαλε λίγο ψωμί στην τσέπη τση. «Γρία, τι το θες το ψωμί;» «Έχω κάτι παιδία και δεν μπορούσα να τα φέρω και δι' αυτό το πήρα». «Να ντα φέρεις εδώ». «Τα παιδία δε θέλουν». Ο βασιλέας έστειλε την αστυνομία και τα έφερε. Ο βασιλέας λοιπόν τα ρώτησε ποίος είναι εις θέση να ντου φέρει την κόρη του. Λένε: «Εμείς είμαστε σε θέση». Και ένα-ένα τι κάνουν; Ο πρώτος του είπε: «Βάνω το αυτί μου εδεπά και ακούω εις την από κάτου γης». Ο άλλος λέει: «Βαρώ σαϊτιά και κόβω τη μύγα στον αέρα». Ο τρίτος είπε: «Εβαρούσα γροθία και έφτιανα πύργο». Ο τέταρτος λέει: «Εβαρούσα γροθία κι έσκιζα τη γης». Και ο πέφτος έτρεχε σα λαγός και δεν ημπόρειε κανείς να ντόνε φτάσει.

Το λοιπό εξεκινήσανε και πηγαίνανε στα βουνά. Οπού λέει ο ένας στον άλλονε: «Βάλε το αυτί σου, να ιδούμε πού βρισκόμαστε». Έβαλε το αυτί του κι ήτανε μακρία ακόμα από κει και επροχωρέσανε ομπρός και εξανάβαλε το αυτί του και τους άκουε από κοντά. Επροχωρέσανε και επήανε ακριβώς σ' αυτό το μέρος. Και εβάρειε ο ένοις γροθιές κι έσκιζε το βουνό και ευρήκανε το δαίμονα κι εβύζαινε την κόρη κι ήτανε αποκοιμισμένος κι ετραβήχτηκε η κόρη από κει και την επήρανε τα παιδία κι εφεύγανε. Οπού λοιπόν ε ξύπνησε ο δράκοντας και δεν την ηύρηκε εκεί. Εκανε σαν τρελός. Τρέχει εδώ, τρέχει εκεί, και τη βρίσκει που επήγαινε οπίσω από τα παιδία. Τσου εφώναξε: «Να με αφήσετε να την ιδώ από μία τρούπα». Κι εκείνοι εβαρείανε γροθιές κι εφτιάνανε πύργους, να μην την πάρει την κόρη. Την είδε όμως ο δαίμονας και τους την πήρε. Τόνε βαρέσανε σαϊτιές και τον ελαβώσανε και του την πήρανε πάλι. Κι εκινήσανε κι επηγαίνανε στο βασιλέα. Δεν την εγνώρισε ο βασιλέας την κόρη του από την κατάντια, που είχε. Κι άρχισε κι έκλαιγε από τη χαρά του, πως του την εφέρανε οπίσω, και τσ' είπε ποιο από τα παιδία να διαλέξει, να ντονε πάρει άντρα τση.

Μαριέττα Μινώτου, «Παραμύθια από τη Ζάκυνθο», Λαογραφία ΙΑ', 1934-1937, σ. 520-522. Παραλλαγή που αφηγήθηκε ο Κωνσταντής Καραμαλίκης, 80 χρονών, από το Λυκούδι.

Σελ. 300
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/301.gif&w=600&h=915

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Η ψείρα

α: Ένας βασιλιάς" α1: έχει μια μοναχοκόρη" α2: τρεις κόρες" α3: βρίσκει μια ψείρα στα γένια του" α4: στα μαλλιά της κόρης του" α5: στον κήπο, την ημέρα που γεννήθηκε η κόρη" α6: την αγοράζει γιατί δεν ξέρει τι είναι' α7: η βασιλοπούλα ψειρίζοντας τον πατέρα της βρίσκει την ψείρα.

β: Ο βασιλιάς θρέφει την ψείρα" β1: τη δίνει στην κόρη του να τη θρέψει' β2: τη βάζει μέσα' β3: σε μια κούπα λάδι' β4: σ' ένα ποτήρι αίμα' β5: άλλο' β6: η ψείρα μεγαλώνει' β7: και σπάζουν το δοχείο πολλές φορές για να τη βάλουν σε μεγαλύτερο" β8: ώσπου γίνεται τεράστια σαν βόδι' β9: άλλο' β10: τότε τη σφάζει" β1 1 : ψοφάει" β12: ο βασιλιάς σκοτώνει το χασάπη για να μη μαθευτεί το μυστικό" β13: κι απλώνει το πετσί της ψείρας στον ήλιο, να στεγνώσει.

II. Το αίνιγμα

α : Το δέρμα της ψείρας εκτείθεται σε κοινή θέα' α1: ο βασιλιάς διακηρύσσει ότι θα παντρέψει την κόρη του με όποιον βρει τίνος ζώου είναι το δέρμα" α2: η ίδια η βασιλοπούλα δηλώνει ότι θα παντρευτεί αυτόν που θα μαντέψει τίνος ζώου είναι το δέρμα.

β: Μαζεύονται οι γαμπροί κι αποτυχαίνουν' β1: τη λύση βρίσκει' β2: ένας νέος χαμηλής καταγωγής (άλλο)" β3: δασκαλεμένος από τη βασιλοπούλα' β4: από μια μάγισσα, που του λέει να πάρει τον αντίθετο δρόμο από το διάβολο' β5: ο διάβολος' β6: το θερίο (άλλο)' β7: μεταμορφωμένος σε υποψήφιο γαμπρό λύνει το αίνιγμα' β8: και παίρνει τη (μεγαλύτερη) κόρη για γυναίκα" β9: την αρπάζει από το βασιλιά, που τον καταλαβαίνει.

γ: Ο βασιλιάς του βάζει ένα αντι-αίνιγμα" γ1: ο διάβολος χάνει.

III. Ο γάμος κι οι δοκιμασίες του

α: Η βασιλοπούλα φεύγει με το διάβολο και τεράστια συνοδεία' α1: καμήλες' α2: αγωγιάτες' α3: φαγητά' α4: παίρνοντας μαζί της δύο περιστέρια" α5: ένα γατάκι' α6: άλλο.

β : Ο διάβολος τρώει τα φαγητά' β1: τα ζώα' β2 : διώχνει τους αγωγιάτες' β4: και μένει μόνος με την κόρη, οδηγώντας την στην υπόγεια κατοικία του' β5: την οδηγεί στο βουνό και τη δένει.

γ: Ο διάβολος της ρουφά το αίμα' γ1: κάθε βράδυ γίνεται όφις και τυλίγεται γύρω από τα βυζιά της και τη βυζαίνει' γ2: ρουφά το δαχτυλάκι της' γ3: άλλο" γ4: ρουφάει το αίμα και των άλλων δύο αδερφών της, που την επισκέπτονται.

Σελ. 301
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/302.gif&w=600&h=915

δ: Η κοπέλα καταρρέει' δ1: γράφει γράμμα στον πατέρα της' δ2: στους δικούς της' δ3: όπου ζητάει να τη σώσουν και το στέλνει με το ένα από τα δύο περιστέρια' δ4: με τη γάτα' δ5 : άλλο.

ε: Ο διάβολος συλλαμβάνει το περιστέρι (άλλο)' ε1: και το σκοτώνει' ε2: η κόρη στέλνει το δεύτερο ή και το τρίτο, που φθάνει σώο στό παλάτι' ε3: το γράμμα διαβάζει ο βασιλιάς κι αναζητεί λύση' ε4: τη φέρνει πίσω ένα καράβι.

στ: Τη βασιλοπούλα σώζουν ο κοφινάς κι ο μπαουλάς, που τη φυγαδεύουν μέσα σ' ένα μπαούλο. Το βρίσκει το βασιλόπουλο και την παντρεύεται. Ο κλέφτης ζητάει να την εκδικηθεί, ανεβαίνει στον πύργο της αλλά τα σκυλιά της τον κατασπαράζουν.

IV. Η απαγόρευση, η υπέρβαση κι η τιμωρία [πβ. AT/ATU 311 (Της Κάτω Γης ο αφέντης) ]

α: Ο διάβολος ζητά από την κόρη' α1: να φάει' α2: χέρι' α3: γλώσσα' α4: πόδι' α5: ανθρώπινο μέλος σε αποσύνθεση' α6: άλλο" α7: να μην ανοίξει το απαγορευμένο δωμάτιο' α8: να μην κοιμηθεί' α9: άλλο.

β: Η κόρη το πετάει' β1: το κρύβει' β2: αποκοιμιέται' β3: ανοίγει το απαγορευμένο δωμάτιο' β4: άλλο.

γ: Ο διάβολος τη ρωτάει αν το έφαγε κι ανακαλύπτει το ψέμα, γιατί το ανθρώπινο μέλος μιλά και λέει πού βρίσκεται' γ1: την τρώει' γ2: τη μαρμαρώνει' γ3: τη ρίχνει στο δωμάτιο με τις άλλες γυναίκες που πέρασαν από τα χέρια του" γ4: άλλο' γ5: η κόρη βάζει τη γλώσσα στον κόρφο της.

δ: Ιδιες περιπέτειες για τις άλλες δύο κόρες, που σώζονται μαζί με την ηρωίδα.

V. Οι επιτήδειοι αδερφοί [πβ. AT/ATU 653 (Οι επιτήδειοι αδερφοί)]

α: Ο βασιλιάς απελπισμένος προσφεύγει" α1: στα αδέρφια της κόρης" α2: στον (στους) άξιο (ους) γιο (ους) της γριάς" α3: της χήρας' α4: τρεις αδερφοί' α5: πέντε' α6: σαράντα' α7: άλλο' α8: που έχει (ουν) μαγικές ιδιότητες' α9: που κατέχουν σπάνιες τέχνες" α10: και τις ομολογούν για να πάρουν το ρούχο που ράβει η γριά για τον καλύτερο γιο της' α11: άλλο.

β: Ο ένας ακούει ό,τι συμβαίνει πολύ μακριά βάζοντας το αυτί του στη γη' β1: άλλος είναι επιτήδειος κλέφτης' β2: άλλος χτυπά το χέρι του στη γη και γίνεται πύργος' β3: άλλος σημαδεύει στα σύννεφα με τη σαΐτα κι αρπάζει ό,τι πέσει' β4: άλλος κατεβαίνει σαράντα οργιές κάτω από τη γη' β5: άλλος μ' ένα μπάτσο ρίχνει αναίσθητον όποιον χτυπήσει' β6: άλλος βλέπει μακριά' β7: πετροβολά τον κόσμο από τη μια μεριά στην άλλη' β8: δίνει ψυχή στον πεθαμένο' β9: κλέβει το μοσχάρι από την κοιλιά της αγελάδας, χωρίς να το καταλάβει' β10: πετά το ένα παπούτσι του διαβόλου στην ανατολή και τ' άλλο στη

Σελ. 302
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/303.gif&w=600&h=915

δύση' β11: βάζει τα χέρια του και πιάνει ό,τι πέφτει' β12: πετάει το χτένι και γίνεται δάσος' β 13: πετάει τη λαγήνα και γίνεται θάλασσα' β14: άλλο.

VI. Η φυγή (πβ. AT/ATU 653)

α: Ο γιος (τα αδέρφια) ελευθερώνει (ουν) την κόρη' α1: ο πρώτος αφουγκράζεται πού βρίσκονται' α2: ο δεύτερος δίνει γρόθο στη γη κι ανοίγει σαράντα οργιές' α3: ο τρίτος αρπάζει τη βασιλοπούλα (από την αγκαλιά του διαβόλου)' α4: άλλο.

β: Ο δράκος ξυπνά και τους κυνηγά' β1: χτίζουν γυάλινο πύργο' β2: περίεργη η κόρη κοιτάει από το παράθυρο (άλλο) κι ο δράκος την αρπάζει πάλι' β3: με δόλο την ξαναπαίρνουν' β4: πετιέται στον ουρανό αλλά τον σαιτεύουν' β5: παρασκευάζει ο ένας το γιατρικό' β6: κι ο άλλος το φέρνει γρήγορα' β7: άλλο.

VII. Η λύση

α: Την κόρη εναποθέτουν στην αγκαλιά των γονιών της' α1: του πατέρα της' α2: και παντρεύεται' α3: με τον μικρότερο' α4: τον μεγαλύτερο' α5: αυτόν που την έβγαλε' α6: από την αγκαλιά του διαβόλου' α7: με το τόξο του, που έστειλε ψηλά στα σύννεφα' α8: από την κοιλιά του, όπου είχε μείνει ζωντανή [πβ. AT/ATU 333 (Η Κοκκινοσκουφίτσα) ] ' α9: η οικογένεια ξανασμίγει χαρούμενη' α10: άλλο.

β: Η κόρη αρνείται να διαλέξει γαμπρό' β1: ζει με τους γονείς της' β2: που κάνουν πλούσιους τους θαυμαστούς αδερφούς' β3: ο αδερφός που την έσωσε κατακρημνίζεται στον άλλο κόσμο από τα ζηλόφθονα αδέρφια του. Σκοτώνει το τρικέφαλο φίδι που κρατάει το νερό. Με τα κεφάλια του φιδιού αποδεικνύει την ψευτιά του αδερφού του, που διεκδικεί το τίμημα για τη σωτηρία της κόρης [πβ. AT/ATU 300 (Ο δρακοντοκτόνος ήρωας)]. Χρησιμοποιεί το τέχνασμα με τα άσπρα και μαύρα σύκα [πβ. AT/ATU 566 (Άσπρα σύκα, μαύρα σύκα)] για να τους αναγκάσει να του δώσουν την κόρη' β4: τ' αδέρφια φεύγουν να βρουν την τύχη τους' β5: ο πρώτος πεθαίνει' β6: ο δεύτερος παντρεύεται κι ο τρίτος φεύγει στον άλλον κόσμο.

γ: Η κόρη πεθαίνει' γ1: έχοντας χάσει πολύ αίμα' γ2: ευτυχισμένη στα χέρια των γονιών της.

δ: Ο διάβολος έρχεται μεταμφιεσμένος, τάχα να γλιτώσει την άρρωστη βασιλοπούλα' δ1: ως γιατρός, δ2: ως δεσπότης, δ3: άλλο' δ4: και της ρουφάει το αίμα.

Σελ. 303
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/304.gif&w=600&h=915

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 621, 3, Λεσινίτσα, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: α, α6 (ένα πουλάκι), γ, δ1, δ3, ε. V : α, α2, α8. VII: β, β3.

2. ΛΑ 1263 (ΣΜ 93), 67-70, Επαρχία Κονίτσης, άτιτλο.

3. ΛΑ 1294 (ΣΜ 124), 316-317, Ζαγόρια, άτιτλο.

4. ΛΑ 3176, 84-85, « Οι διαόλοι κι η θυγατέρα τ' άρχοντα». Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: α, β, β1, β4,δ,δ3. IV: α, α6 («πετούμενα»), β. V: α, α2, α5, α8, β, β1, β2 (την κλείνει μέσα στο κάστρο). Ο διάβολος ζητά να δει το δαχτυλάκι της και την ξαναπαίρνει, β3. VI: α, α1, α2, α3, β, β1, β3, β4. VII: α, β, β1, β2.

5. ΛΦ 191, 3-5, Αγία Κυριακή, Τσουμέρκα, «Η βασιλοπούλα και τα επτά αδέρφια». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: γ, δ, δ1, δ3, δ5 (στο γράμμα λέει ότι μόνον τα επτά αδέρφια θα τη σώσουν). V: α, α2, α7 (επτά), α8, β1, β2, β9, β11. VI: α. VII: α, β, β1, β2.

6. ΛΦ 214, 31-48, Άγιος Σπυρίδων, «Η αρχοντοπούλα και ο δαίμονας». Συμφυρμός με AT/ATU 311. Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: δ1, δ3, ε, ε2, ε3. V: α, α2, α9, β14 (ο πρώτος με τη γροθιά του έφτιανε γυάλινη καρότσα που πετάει, ο δεύτερος με μια τουφεκιά έκοβε σκοινί, ο τρίτος με το άγγιγμα του αυτιού του άκουγε τα πάντα). VII: α, α1, α2, α3. VII: β, β4, β6.

7. Archiv für Literaturgeschichte XII, 118-121, «(Die sieben Brüder mit den Wundergaben)». Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α2, β, β1, β5, β7, β8. III: α, β4, δ, δ1, δ3. V: α, α2, α7 (επτά), α9, α10. VI: α, α1, α5 (την κλείνει μέσα στο κάστρο. Ο διάβολος ζητά να δει το δαχτυλάκι της και την ξαναπαίρνει), β, β1, β3, β4. VII: α, α2, α10 (τον τέταρτο).

8. Dozon, 27-33, αρ. 4, « Le pou ». I: α7, β1, β2, β5 (κουτί, ντουλάπα), β6, β8, β10, β11. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. V: α, α2, α7 (επτά), β, β1, β4, β10, β2, β3, β11. VI : α, α2, α3, β4. VII: α2, α3.

9. Χρηστοβασίλης, 116-123, «Η ψείρα των γενειών» Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β, β4, δ, δ1. VI: α, α2, α3, β1, β4, β7 (ο έκτος την πιάνει όταν πέφτει από ψηλά). VII: α, α2, α3.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

10. ΛΦ 1743, 7-9, Μουζάκι Καρδίτσας, «Ο βασιλιάς κι η ψείρα». Συμφυρμός

Σελ. 304
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/305.gif&w=600&h=915

με AT/ATU 313 (Η κόρη βοηθός στη φυγή του ήρωα). I: α, α3 (που του προκαλεί φαγούρα), β, β5 (ρακοπότηρο), β6, β8, β10, β13. II: α, α1, β, β5, β7, β8. III: β4, δ1, δ3, ε, ε2, ε3. IV: α, α1, α6 (φίδια, βατράχια). V: α, α1, α11 (πβ. AT/ATU 313: μαγική φυγή της κόρης με τ' αδέρφια της. Πετούν το χτένι και φυτρώνει δάσος, το αλάτι κι εμφανίζεται λίμνη, τον καθρέφτη και γίνεται βουνό από γυαλί, όπου δεν μπορεί να πατήσει ο διάβολος και γλιτώνουν.)

ΘΡΑΚΗ

11. ΛΑ 653, 1, Αίνος, «Της ψείρας το κεφάλι». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β, β1, β2, β4, γ1, δ1, δ3. V : α, α2, α8, β, β1, β2, β14. VII: α, α1, α2, α3, β, β4. VII: α.

12. ΣΠ 77, 1-3, Αίνος, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II : α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β, β4, γ, γ1 (κάθε βράδι γίνεται φίδι με δώδεκα κεφάλια και τη βυζαίνει), δ, δ1 (το παλάτι βάφεται μαύρο). V: α, α2, α7 (επτά) α8, β14 (σηκώνει ό,τι φορτίο να 'ναι), β14 (κόβει δώδεκα κεφάλια στην αράδα) β2, β3, β14 (κρατάει την αστραπή στα χέρια του), β10, β. VI: α. VII: α, α2, α3.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

13. ΛΑ 2762, 120-121, Κορμίστα Σερρών, άτιτλο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β2 (γύφτος), γ (ο βασιλιάς δεν τον θέλει για γαμπρό και του βάζει άλλο ένα στοίχημα, να κάτσει γυμνός στα κεραμίδια. Συμφυρμός με AT/ATU *920. Ο γύφτος (Ναστραντίν Χότζας) καλεί το βασιλιά σε τραπέζι. Κρεμάει το αρνί σ' ένα δέντρο κι ανάβει από κάτω κερί για να το ψήσει. Ο βασιλιάς καταλαβαίνει το άτοπο).

14. ΛΑ 2895, 37-42, Χωριστή Δράμας, άτιτλο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4. V: α, α2, α8, α10, α14 (γίνεται αμάξι), β2, β, β1. VI: α, α2, α3, β, β1, β2, β3, β4, β7 (γίνεται στρώμα). VII: α, α10 (ζουν όλοι μαζί σαν αδέρφια).

15. ΛΦ 566, 1-6, Έδεσσα, «Ο Σατανάς γαμπρός». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, γ, δ, δ1, δ3. V: α, α2, α5, α11 (γνέθει ανάποδα για να τους προκαλέσει να της πουν τις θαυμαστές τους ιδιότητες), β, β1, β2, β3, β11. VI: a. VII: α, α2, α10 (τον τελευταίο, που την έπιασε όταν έπεφτε).

16. ΛΑ 2895, 37-42, Χωριστή Δράμας, άτιτλο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II:

Σελ. 305
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/306.gif&w=600&h=915

α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, γ, γ2, δ, δ1, δ3. V: α, α2, α7 (επτά), β, β1, β2, β3, β11. VI: α. VII: λ.

17. ΣΠ 101, 35-37, Ρουμλούκι Ημαθίας, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β, β4, γ, γ1, δ, δΙ. V: α, α2, α7 (επτά), α8, β14 (σηκώνει ό,τι φορτίο να 'ναι), β2, β3, β14 (κρατάει την αστραπή στα χέρια του), β10, β, β14 (ο έβδομος είναι αραμπάς). VI: α. VIII: α, α2, α4.

ΝΗΣΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

18. ΛΑ 2459, 269-276, Μεστά Χίου, άτιτλο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β, β4. V: α, α2, α7 (έξι), α8, β14 (γίνεται σιδηρόδρομος), β4, β10, β2, β3, β14 (πιάνει ποτήρι νερό που πέφτει από τον ουρανό). VI: α. VII: α, α2, α10 (αυτόν που την έπιασε).

β. Δωδεκάνησα

19. Ζωγράφειος Αγών Α', 1891, 427, αρ. 11, Νίσυρος, άτιτλο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5 (ο πειρασμός), β7, β8. III: β4 V: α, α2, α4, α8, β14 (ο ένας «νόης» και καταλάβαινε πότε θα εχόταν ο πειρασμός), β2, β4. VI: α. VII: α, α2, α3.

20. Pio, 93-111, αρ. 2, Αστυπάλαια, « Το χρουσό κουτάκι » (Misotakis, 42, Geldart, 106). Εδώ οι τύποι AT/ATU 621 και AT/ATU 653 αποτελούν ένα επεισόδιο ένθετο στο παραμύθι της Αμίλητης βασιλοπούλας [AT/ATU 851 (The Princess who Cannot Solve the Riddle)], όπου ο ήρωας αφηγείται την ιστορία της ψείρας για να κάνει τη βασιλοπούλα να μιλήσει. I: α, α1, α3, β, β3, β6, β8, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: α, α1, α2, α3, β, β1, β2, β4, γ, δ, δ1, δ3, ε, ε1, ε2. IV : α, α5. V : α, α2, α7 (επτά), α9, β, β1, β2, β3, β6. VI: α, α1, α2, α3, α5 (τη βάζει στους ώμους του και φεύγει), β, β1, β2, β3, β4, β7 (την πιάνει ενώ πέφτει).

γ. Εύβοια - Σποράδες

21. ΛΑ 2745, 351-357, Γιάλτρα Ευβοίας, άτιτλο. I: α, α1, α4, β, β2, β4, β6, β7, β8, β10. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: α, α4, γ3 (τη βυζαίνει), δ, δ1, δ3. V: α, α2, α5, β, β3, β14 (ο ένας φτιάχνει πύργο, ο άλλος σκίζει

Σελ. 306
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/307.gif&w=600&h=915

τη γη, ο τελευταίος τρέχει σαν λαγός). VI: α, α1, β, β1, β2, β3. VII: α2.

22. ΛΦ 244, 17-22, Αλιβέρι Κύμης, «Η γριά κι οι επτά γιοι της». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, γ, δ, δ1, δ3. V: α, α2, α7 (επτά), α8, β, β1, β2, β14. VI: α, α1, α2, α3, β, β4. VII: α, α2, α3 (που την έπιασε πέφτοντας από τον ουρανό).

δ. Κρήτη

23. ΛΑ 621, 2, Μονοφάτσιο, άτιτλο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, γ1, δ, δ1, δ3, ε3. V: α, α2, α7 (τέσσερις), α8, β, β9, β14 (σκοτώνει σκνίπα στον αέρα), β11 (πιάνει αστροπελέκι που πέφτει). VI: α. VII: α2, α10 (τον τελευταίο, που την έπιασε και δε σκοτώθηκε) .

24. ΛΦ 932, 31-33, Ρέθυμνο, «Ο Σατανάς κι η βασιλοπούλα». Παραλλαγμένο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. Η κόρη βλέπει τον Σατανά να γίνεται σκύλος, να σκάβει τάφους και να τρώει κόκαλα. Ψειρίζοντάς τον, βρίσκει στο κεφάλι του κλειδάκια και μ' αυτά ανοίγει τις σαράντα κάμαρες και βρίσκει κόκαλα. Τη βρίσκει ένας κυνηγός και την παίρνει μαζί του. Ο Σατανάς σαν διακονιάρης καταφέρνει να μπει στο σπίτι τους και την αρπάζει. Πριν να τη φάει, του ζητάει να λουστεί. Με τη συμβουλή τριών τυφλών γριών ρίχνει το τενεκεδάκι με τις σαράντα ψυχές, τις ελευθερώνει και γίνονται άντρες δυνατοί που σκοτώνουν το Σατανά. Οι γριές ζητούν ως αμοιβή να σφάξει το πρώτο της παιδί όταν γίνει δώδεκα ετών και με το αίμα του να τους ξεπλύνει τα μάτια. Τους στέλνει το παιδί της. Γιατρεύονται μ' ένα περιστέρι και στέλνουν το παιδί σώο πίσω στη μάνα του.

25. ΛΦ 959, 5-8, «Το δέρμα της ψείρας». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4. V: α, α2, α10, β, β4, β2, β9, β14 (σηκώνει δοκάρι που κάθονται έξι επάνω), β11, β14 (κατεβαίνει σαράντα σκαλιά κάτω στη γη). VI: α, α1, α2, α10 (σ' αυτόν που κατέβηκε σαράντα σκαλιά κάτω στη γη).

26. ΛΦ 1217, 9-12, Ρέθυμνο, « Το ψειράκι ». Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, γ, γ1, δ, δ1, δ3, ε3. V: α, α2, α7 (6 αδέρφια), α8, α14 (ο πρώτος σήκωνε τον ουρανό, ο δεύτερος γινόταν κάστρο, ο τρίτος πέρναγε σφαίρα μέσα από δαχτυλίδι, ο τέταρτος έκλεβε αβγό μέσα από την κοιλιά της κότας, ο πέμπτος σκότωνε πουλί και το 'πιανε στα χέρια του, ο έκτος χωρίς δύναμη). VI: ο δεύτερος φτιάχνει κάστρο και βάζουν μέσα τη βασιλοπούλα που ξετύλιξε από το φίδι ο τέταρτος. Ανοίγοντας τρύπα την αρπάζει ο διάβολος. Τον σημαδεύει ο τρίτος

Σελ. 307
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/308.gif&w=600&h=915

και τον σκοτώνει, την κόρη πιάνει ο πέμπτος. VII: α2, α10 (της δίνουν τον έκτο αδερφό για να μη μαλώνουν).

27. ΛΦ 1525, 20-24, Βραχάσι Μεραμβέλλου, «Η ψείρα». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: α, α4, α6 (τη δούλα της), γ1, δ1, δ3, ε, ε2, ε3. IV: α, α1, α6 (ο διάβολος ως σκύλος τρώει τα συκώτια ενός πεθαμένου και της τα φέρνει να τα φάει. Η βασιλοπούλα το καταλαβαίνει και δεν τα δίνει στη δούλα ούτε τα πετάει). V: α, α2, α6, α8, β, β1, β2, β3, β11. VI: α, α1, α2, β1, β4 (ως γεράκι). VII: α, β1, β2 (και την κόρη βασίλισσα).

28. ΣΛ I, 317-323, Ιεράπετρα, «Η προβειά της ψείρας κι ο διάολος». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, δ1, δ3. V: α, α2, α5, α8. VI: α.

ε. Κυκλάδες

29. ΛΑ 1684 Β', 13-16, Χώρα Αμοργού, «Οι επτά αδερφοί». I: α, α1, β, β6, β10, β 13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, γ (με τη μορφή αράπη), γ1, γ3 (τη βυζαίνουν διαόλοι) δ, δ1, δ3, ε3. V : α, α2, α7 (επτά) α8, β, β1, β2, β14. VI: α, α1, α2, α3, β, β4. VII: α.

30. ΝΕΑ Β', 1874, 118-122, αρ. 35, Νάξος, άτιτλο. I: α, α1, α3, β, β3, β6, β8, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: α, α1, α2, α3, β, β1, β2, β4, γ, δ, δ1, δ3, ε, ε1, ε2. V: α, α2, α6 (σαράντα αντρειωμένοι με ουρά), α8. VI: α, β, β7 (ο ένας την παίρνει στην πλάτη του κι οι άλλοι τριάντα εννέα παλεύουν με το διάβολο). VII: α, γ, γ1, γ2.

ΝΗΣΙΑ ΙΟΝΙΟΥ

31. Λαογραφία ΙΑ', 1934-37, 464-465, Ζάκυνθος, «Η βασιλοπούλα με την ψείρα και ο δαίμονας». Η παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

32. ΛΑ 1186 (ΣΜ 16), 77-80, Πύργος Ηλείας, «Η ψείρα ». Συμφυρμός με AT/ATU 311. Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. IV: α, α1, α4, α6 (κρέας σκύλου, αλεπούς, λύκου κι επειδή αρνείται να φάει, την ξυλοφορτώνει). III: δ, δ1, δ3, ε, ε1, ε2, ε3. V : α, α2, α7 (τέσσερα αδέρφια), α8, β, β1, β2, β14 (καρδιογνώστης). VI: α, β, β1, β2, β3. VII: α, α2, α5, α6.

Σελ. 308
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/309.gif&w=600&h=915

33. ΛΑ 1276 (ΣΜ 106), 25-26, Αργολίδα, άτιτλο. Ελλιπές. Ίδιο με ΣΛ I, 317-323. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. V: α, α3, α4, α8, α10, β1, β, β14 (με το πάτημα του ποδιού του φτιάχνει γυάλινο πύργο).

34. ΛΑ 1332 (ΣΜ 145), 65, Σιμιάδες Μαντινείας, άτιτλο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: α, α4, γ, δ, δ1, δ3, ε2, ε4.

35. ΛΑ 2211 (ΙΛ 595,6-9), Τρίπολη Μαντινείας, άτιτλο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III : γ, δ, δ1, ε3. V: α, α3, α4, α7 (εννέα αδέλφια), α8, α10, β, β6, β. VI: α, α9.

36. ΛΑ 2328, 20-22, Επαρχία Οιτύλου, «Της ψείρας». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. IV: α, α5. III : δ, δ1, δ3, ε. V: α, α2, α9, β14 (ρίχνοντας ένα κουκί φυτρώνει δέντρο κι ανεβαίνουν επάνω. Ο διάολος την ξεγελά, χτίζουν γυάλινο πύργο και γλιτώνουν). VI: α1, β, β2, β3. VII: α, δ, δ1, δ2, δ3 (παππούς), δ4.

37. ΛΑ 2934, 30-32, Μεσσήνη, «Ο κλέφτης της Ανατολής». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II. α, α1, β, β1, β2 (ο κλέφτης της Ανατολής), III: β5, στ.

38. ΛΦ 1160, 17-18, Αίγιο, «Η βασιλοπούλα». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: δ1, δ4. V: α, α2 (ο μοναχογιός), α8 (άκουγε τι γινόταν κάτω από τη γη, με τη γροθιά του έφτιαχνε γυάλινο πύργο). VI: α. VII: α10 (την παντρεύεται).

39. ΛΦ 1534, 5-9, Καλάβρυτα, «Η έξυπνη βασιλοπούλα και ο σατανάς». Συμφυρμός με AT/ATU 311. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. IV: α, α5, β, γ, γ3. V: α, α2, α, α8, β, β1, β12, β13. VI : α, β, β7 (βλέποντάς την πίσω από τα βουνά, που βγήκαν από την τσατσάρα του τρίτου αδερφού, ο Σατανάς ορμά στο παλάτι της, πέφτει στο κενό από το κακό του και σκοτώνεται). VII : α, α2, α4.

40. ΛΦ 1624, 7-10, Βελίτσα Ολυμπίας, άτιτλο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: δ1, δ4. V: α, α2, α8, β14 (ο πρώτος τρυπάει το βουνό με τη σαΐτα και βγάζει άνθρωπο, ο δεύτερος σηκώνει άνθρωπο στον αέρα και τον πάει όπου θέλει, ο τρίτος πετώντας την τσατσάρα του κάνει ποτάμι αδιάβατο). VII: α, β, β2 .

41. ΛΦ 1555,15-18, Γορτυνία, «Το τομάρι της ψείρας και οι τρεις βασιλοπούλες». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: γ, γ4, δ, δ1, δ4. V: α, α2, α4, α9, β, β2, β14 (σημαδεύει και σκοτώνει το διάβολο). VI: α, α1, β1, β7 (σπώντας το κρύσταλλο του πύργου). VII: α10.

42. ΣΠ 30, 1-4, Αίγιο, άτιτλο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, δ1, δ3. V: α, α2, α7 (εννιά), β14 (φορτώνεται τ' αμάξι και φεύγει) β1, β4, β9, β13, β2, β14 (ρίχνει την πέτρα στη δύση και στην ανατολή και χτυπά το πουλί στον αέρα). VI: α. VII : α, α2, α4.

Σελ. 309
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/310.gif&w=600&h=915

43. ΣΠ 34, 7-12, Κερπινή Καλαβρύτων, άτιτλο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, δ1, δ3. V: α, α2, α7 (επτά), α8, β14 (βαρεί το γρόθο του και γίνεται σιδηρόδρομος), β14 (με μια σαΐτα βαρεί από δυο περιστέρια ή δυο ανθρώπους το αρσενικό), β10, β11, β, β2. VI: α. VII: α, β1, β2.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

44. ΛΑ 1175 (ΣΜ 85-88), Αθήνα, «Το τομάρι της ψείρας». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4. Τη βασιλοπούλα γλιτώνει ένα βασιλόπουλο με τη βοήθεια μιας μάγισσας, που τον οδηγεί από τον αντίθετο δρόμο που ήταν ο διάβολος.

45. ΛΦ 260, 7-8, Άγραφα Ευρυτανίας, «Η ψείρα». Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, γ, γ1, δ, δ1, δ3. V: α, α2, α7, α8, β14: ο πρώτος βγάζει φίδι από την τρύπα, ο δεύτερος κάνει ίσιωμα μπροστά και πίσω γκρεμούς, ο τρίτος σκοτώνει κουνούπι στον αέρα, σκοτώνει το δράκο που έγινε κουνούπι.

46. ΛΦ 852, 32-34, Άγραφα Ευρυτανίας, «Ο βασιλιάς, η ψείρα κι ο διάβολος». Συμφυρμός με AT/ATU 311. Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, γ, γ1, δ, δ1, δ3. IV: α, α1, α6 (γλώσσα), β, γ, γ4 (της ρουφά το αίμα και κρεμάει το σκελετό της), γ5, δ. V: α, α2, α7 (επτά) α8, β1, β2, β10, β8, β14 (ζεύεται τον πύργο και γίνεται καπνός) .

47. ΛΦ 1175, 1-3, Αίγινα, « Το γυάλινο παλάτι». Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4. V: α, α1, α2, α8. VI: α, β7.

48. ΛΦ 1258, 46-51, Πολυδένδρι Δομοκού, «Η τύχη της βασιλοπούλας». Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, γ, γ1, γ3 (λύκος), δ, δ1, δ3. V: α, α2, α7, α8, β2, β3, β11, β9, β, β6. VI : α, α1, α2, α3, β, β1, β3. VII: α, α1, α2, α5, α6.

49. ΛΦ 1353, 6-10, Κερατέα, «Η μάνα με τα επτά παιδιά». Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, γ1, δ, δ1, δ3. V: α, α2, α7 (επτά) α8, β, β4, β9, β14 (τους φορτώνεται όλους), β2, β3, β11. VI: α, α1, α2, α3, β, β1, β3, β4.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ α. Πόντος

50. ΛΦ 1194, 34-36, « Η ψείρα ». Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1,

Σελ. 310
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/311.gif&w=600&h=915

β5, β7, β8. III: β4. V : α, α2, α7 (επτά), α8, β1, β2, β7, β3, β14 (φτιάχνει φωλιά), β11. VI: α, α1, α2, α3, β, β1, β3, β4, β7 (την πιάνει ενώ πέφτει). VII: α, α1, α2, α3, β2.

β. Καππαδοκία

51. ΛΑ 1270 (ΣΜ 100), 59-60, «Ο βασιλιάς και ο διάολος». Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, γ, γ1, δ, 81, δ3. V: α, α2, α8. VI: α

ΚΥΠΡΟΣ

52. ΛΦ 769, 12-15, «Ο δράκος που ενυμφεύθη βασιλοπούλα». Παραλλαγμένο. Συμφυρμός με AT/ATU 956 Β (The Clever Maiden Alone at Home Kills the Robbers) και AT/ATU 403 Β (Οι ζηλιάρες αδερφές).

53. ΛΦ 1820, 35-43, Κυθρέα, «Ο Τρίματος». Συμφυρμός με AT/ATU 311, βλ. παρ. αρ. 119. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β6 (ο Τρίματος), β7, β8. III: β4

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΤΥΠΟΥΣ AT 621 / ATU 857 και AT/ATU 653

Τό παραμύθι αυτό στην Ελλάδα αποτελείται από δύο τύπους, τον AT/ATU 621 (Η ψείρα) και τον AT/ATU 653 (Οι επιτήδειοι αδερφοί), που σταθερά συμφύρονται. Η ιστορία αρχίζει με μια βασιλοκόρη που δεν θέλει να παντρευτεί. Ο πατέρας της μια μέρα βρίσκει στα γένεια του μια ψείρα και τη θρέφει. Πολλές φορές τη δίνει στην κόρη του να τη θρέψει εκείνη. Η ψείρα αυτή τρώει λάδι ή αίμα και μεγαλώνει πολύ γρήγορα" μέσα σε λίγες μέρες δε χωράει στη λεκάνη, μετά περισσεύει στο βαρέλι και στο τέλος γίνεται χοντρή σαν βόδι. Τότε ο βασιλιάς διατάζει να τη σφάξουν και μάλιστα πολλές φορές σκοτώνει και το χασάπη, που γνωρίζει το μυστικό κι απλώνει το δέρμα της ψείρας στο μπαλκόνι του. Υστερα, διαλαλεί πως θα παντρέψει την κόρη του μ' όποιον κατορθώσει να βρει τίνος ζώου είναι αυτό το δέρμα. Πολλοί μνηστήρες παρελαύνουν, πολλά κεφάλια κόβονται, ώσπου μια μέρα εμφανίζεται ο ίδιος ο διάβολος, μετεμφιεσμένος σε πρίγκηπα, και λύνει το αίνιγμα. Έτσι ο δαίμονας παντρεύεται τη βασιλοπούλα.

Εδώ η ιστορία συχνά συμφύρεται με τον τύπο AT/ATU 311 (Της Κάτω

Σελ. 311
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/312.gif&w=600&h=915

Γης ο αφέντης) και ακολουθούν οι περιπέτειες της κόρης, που γνωρίζουμε από τον αντίστοιχο μύθο. Ο δαίμονας της ρουφάει το αίμα μέχρι να τη θανατώσει ή την υποχρεώνει να φάει ανθρώπινη σάρκα. Απελπισμένη η βασιλοπούλα ειδοποιεί τους γονείς της, με γράμματα που τους στέλνει με δύο περιστεράκια, όπου τους λέει ότι κινδυνεύει η ζωή της. Ακολουθεί μαγική φυγή. Στο σημείο αυτό παρατηρείται στις ελληνικές παραλλαγές συμφυρμός με τον παραμυθιακό τύπο AT/ATU 653 (Οι επιτήδειοι αδερφοί), διότι την κόρη σώζουν από τα χέρια του διαβόλου οι παινεμένοι γιοι μιας γριάς. Η γριά (χήρα) έχει τρεις, επτά ή σαράντα γιους, που φύγανε στην άκρη της γης για να μάθουν ο καθένας από μια τέχνη, του διαβόλου τις τέχνες, όπως λέγεται στην παραλλαγή της Νάξου, βλ. παραπάνω, παρ. αρ. 30). Ο ένας βάζει το αυτί του στη γη κι αφουγκράζεται μακριά, ο άλλος κλέβει μέσα από την αγκαλιά κάποιου αυτό που κρατάει χωρίς να το πάρει είδηση, ο τρίτος τρέχει πολύ γρήγορα, ο τέταρτος χτίζει έναν πανύψηλο πύργο σε μισό λεπτό, ο πέμπτος αρπάζει στα χέρια του ένα μεγάλο βάρος που πέφτει από ψηλά, κτλ. Όλοι μαζί καταφέρνουν να σώσουν τη βασιλοπούλα, εκείνη όμως συχνά δεν μπορεί να διαλέξει κανέναν τους για γαμπρό και ζει με τους γονείς της. Ο πατέρας πάντως δίνει στους επιτήδειους αδερφούς το μισό του βασίλειο. Άλλοτε πάλι η βασιλοπούλα πεθαίνει, γιατί έχει χάσει τόσο αίμα, που δεν μπορεί να συνέλθει, όμως δηλώνει ότι χαίρεται που πεθαίνει στην αγκαλιά των γονιών της.

Τό παραμύθι της Ψείρας αποτελεί συχνά ένθετο επεισόδιο σε άλλους παραμυθιακούς τύπους. Αποτελεί για παράδειγμα ένα από τα αινίγματα που χρησιμοποιούνται από τον υποψήφιο γαμπρό για να κάνει την αμίλητη βασιλοπούλα να μιλήσει [πβ. τους τύπους AT/ATU 851 (The Princess who cannot solve the Riddle) και AT/ATU 851 A (Turandot)]. Μάλιστα, στην τελευταία αναθεώρηση του διεθνούς Καταλόγου, ο τύπος AT/ATU 621 έχει αφαιρεθεί από τα μαγικά παραμύθια και μεταφερθεί στις νουβέλες με νέο αριθμό (ATU 857).

Το παραμύθι της Ψείρας είναι διαδεδομένο στην Ευρώπη, στη Γαλλία, στη Γερμανία και κυρίως στις βαλτικές ανατολικές χώρες. Συναντάται επίσης στις Φιλιππίνες και στη Λατινική Αμερική. Δεν αποτελεί αυτόνομη αφήγηση, εφόσον οδηγεί την ηρωίδα σε αδιέξοδο και συχνά σε βέβαιο θάνατο, άρα πρέπει να συνδυαστεί αναγκαστικά με κάποιο επεισόδιο μαγικής φυγής και σωτηρίας. Έτσι, παρατηρείται ανά την Ευρώπη μια σειρά συμφυρμών με επεισόδια άλλων παραμυθιακών τύπων, όπως για παράδειγμα με τον AT/ATU 653 (Οι επιτήδειοι αδερφοί), AT/ATU 513 Α (Οι θαυμάσιοι σύντροφοι), AT/ATU 311 (Της Κάτω Γης ο αφέντης), AT/ATU 313 (Η κόρη βοηθός στη φυγή του ήρωα), AT/ATU 571 (Όλοι μαζί κολλημένοι), AT/ATU 851 (Η πριγκήπισσα που δεν μπορεί να λύσει το αίνιγμα), AT/ATU 900 (King Thrushbeard - Η στρίγκλα που εξημερώθηκε). Από τη θεματική των παραμυθιακών συμφυρμών φαίνεται ότι πρόκειται κατά κανόνα για ιστορίες δυσερώτων γυναικών που δεν θέλουν ή δεν μπορούν να παντρευτούν και πρέπει ο ήρωας να τις προκαλέσει

Σελ. 312
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/313.gif&w=600&h=915

ώστε να μιλήσουν, να γελάσουν και να μυηθούν στην επικοινωνία των φύλων.

Ιδιαίτερα επιτυχημένη είναι η σύζευξη του στις ελληνικές παραλλαγές με τον τύπο AT/ATU 653, που ενώ διασώζουν την ηρωίδα, προκαλούν ταυτόχρονα το αδιέξοδο ερώτημα του ποιος θα την παντρευτεί τελικά. Έτσι το αρχικό μοτίβο της ψείρας, αναδεικνύεται σαφέστερα ως ενδογαμική αιμομεικτική φαντασίωση. Η ψείρα φυτρώνει στα γένια του πατέρα, αναθρέφεται στα χέρια της κόρης και προκαλεί την εμφάνιση του διαβόλου, ως αιμομεικτικού συζύγου αλλά και του μόνου πιθανού κι αποδεκτού γαμπρού, που ωστόσο της ρουφάει τό αίμα και απειλεί να τη θανατώσει.

Ακόμα κι όταν η κόρη σωθεί τελικά χάρη στην παρέμβαση των θαυμάσιων αδερφών, δεν κατορθώνει πάντα να διαλέξει κάποιον απ' όλους τους για σύζυγο. Έτσι τονίζεται το αδιέξοδο των σχέσεών της με τους άντρες, που απορρέει από την αιμομεικτική φαντασιακή σχέση πατέρα και κόρης. Η ηρωίδα αδυνατεί συνήθως να παντρευτεί κάποιον από τους πολλούς σωτήρες της, με τους οποίους έχει αποκτήσει αδερφική σχέση. Άλλοτε η αφήγηση περατώνεται με τη σωτηρία της, χωρίς να τεθεί θέμα επιλογής γαμπρού μέσα από το πλήθος των ευεργετών της. Για την κατάληξη της πλοκής απομένουν συνεπώς δύο λύσεις, εφόσον αποκλειστεί ο γάμος, να ζήσει η κόρη για πάντα στον πατρικό οίκο ή να πεθάνει.

Σελ. 313
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/314.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 314
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/315.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΙ ΤΥΠΟΙ AT/ATU 650 A,

(περιλαμβάνει και τον τύπο Μέγα AT 650),

AT/ATU 650 Β

Σελ. 315
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/316.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 316
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 297
    

    ΠAΡAMΥΘIΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 621 / ATU 857