Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:44
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2007
 
Σελίδες:519
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Στον πέμπτο αυτόν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. και δημοσιεύματα ΙΑΕΝ αρ. 21, 26, 34 και 41) παρουσιάζεται η επεξεργασία του τελευταίου μέρους των μαγικών παραμυθιών (AT/ATU 300-749), που καλύπτει τους τύπους AT/ATU 560-649 (μαγικά αντικείμενα) και AT/ATU 650-699 (υπερφυσική δύναμη και γνώση).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 10.44 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 309-328 από: 522
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/309.gif&w=600&h=915

33. ΛΑ 1276 (ΣΜ 106), 25-26, Αργολίδα, άτιτλο. Ελλιπές. Ίδιο με ΣΛ I, 317-323. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. V: α, α3, α4, α8, α10, β1, β, β14 (με το πάτημα του ποδιού του φτιάχνει γυάλινο πύργο).

34. ΛΑ 1332 (ΣΜ 145), 65, Σιμιάδες Μαντινείας, άτιτλο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: α, α4, γ, δ, δ1, δ3, ε2, ε4.

35. ΛΑ 2211 (ΙΛ 595,6-9), Τρίπολη Μαντινείας, άτιτλο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III : γ, δ, δ1, ε3. V: α, α3, α4, α7 (εννέα αδέλφια), α8, α10, β, β6, β. VI: α, α9.

36. ΛΑ 2328, 20-22, Επαρχία Οιτύλου, «Της ψείρας». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. IV: α, α5. III : δ, δ1, δ3, ε. V: α, α2, α9, β14 (ρίχνοντας ένα κουκί φυτρώνει δέντρο κι ανεβαίνουν επάνω. Ο διάολος την ξεγελά, χτίζουν γυάλινο πύργο και γλιτώνουν). VI: α1, β, β2, β3. VII: α, δ, δ1, δ2, δ3 (παππούς), δ4.

37. ΛΑ 2934, 30-32, Μεσσήνη, «Ο κλέφτης της Ανατολής». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II. α, α1, β, β1, β2 (ο κλέφτης της Ανατολής), III: β5, στ.

38. ΛΦ 1160, 17-18, Αίγιο, «Η βασιλοπούλα». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: δ1, δ4. V: α, α2 (ο μοναχογιός), α8 (άκουγε τι γινόταν κάτω από τη γη, με τη γροθιά του έφτιαχνε γυάλινο πύργο). VI: α. VII: α10 (την παντρεύεται).

39. ΛΦ 1534, 5-9, Καλάβρυτα, «Η έξυπνη βασιλοπούλα και ο σατανάς». Συμφυρμός με AT/ATU 311. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. IV: α, α5, β, γ, γ3. V: α, α2, α, α8, β, β1, β12, β13. VI : α, β, β7 (βλέποντάς την πίσω από τα βουνά, που βγήκαν από την τσατσάρα του τρίτου αδερφού, ο Σατανάς ορμά στο παλάτι της, πέφτει στο κενό από το κακό του και σκοτώνεται). VII : α, α2, α4.

40. ΛΦ 1624, 7-10, Βελίτσα Ολυμπίας, άτιτλο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: δ1, δ4. V: α, α2, α8, β14 (ο πρώτος τρυπάει το βουνό με τη σαΐτα και βγάζει άνθρωπο, ο δεύτερος σηκώνει άνθρωπο στον αέρα και τον πάει όπου θέλει, ο τρίτος πετώντας την τσατσάρα του κάνει ποτάμι αδιάβατο). VII: α, β, β2 .

41. ΛΦ 1555,15-18, Γορτυνία, «Το τομάρι της ψείρας και οι τρεις βασιλοπούλες». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: γ, γ4, δ, δ1, δ4. V: α, α2, α4, α9, β, β2, β14 (σημαδεύει και σκοτώνει το διάβολο). VI: α, α1, β1, β7 (σπώντας το κρύσταλλο του πύργου). VII: α10.

42. ΣΠ 30, 1-4, Αίγιο, άτιτλο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, δ1, δ3. V: α, α2, α7 (εννιά), β14 (φορτώνεται τ' αμάξι και φεύγει) β1, β4, β9, β13, β2, β14 (ρίχνει την πέτρα στη δύση και στην ανατολή και χτυπά το πουλί στον αέρα). VI: α. VII : α, α2, α4.

Σελ. 309
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/310.gif&w=600&h=915

43. ΣΠ 34, 7-12, Κερπινή Καλαβρύτων, άτιτλο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, δ1, δ3. V: α, α2, α7 (επτά), α8, β14 (βαρεί το γρόθο του και γίνεται σιδηρόδρομος), β14 (με μια σαΐτα βαρεί από δυο περιστέρια ή δυο ανθρώπους το αρσενικό), β10, β11, β, β2. VI: α. VII: α, β1, β2.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

44. ΛΑ 1175 (ΣΜ 85-88), Αθήνα, «Το τομάρι της ψείρας». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4. Τη βασιλοπούλα γλιτώνει ένα βασιλόπουλο με τη βοήθεια μιας μάγισσας, που τον οδηγεί από τον αντίθετο δρόμο που ήταν ο διάβολος.

45. ΛΦ 260, 7-8, Άγραφα Ευρυτανίας, «Η ψείρα». Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, γ, γ1, δ, δ1, δ3. V: α, α2, α7, α8, β14: ο πρώτος βγάζει φίδι από την τρύπα, ο δεύτερος κάνει ίσιωμα μπροστά και πίσω γκρεμούς, ο τρίτος σκοτώνει κουνούπι στον αέρα, σκοτώνει το δράκο που έγινε κουνούπι.

46. ΛΦ 852, 32-34, Άγραφα Ευρυτανίας, «Ο βασιλιάς, η ψείρα κι ο διάβολος». Συμφυρμός με AT/ATU 311. Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, γ, γ1, δ, δ1, δ3. IV: α, α1, α6 (γλώσσα), β, γ, γ4 (της ρουφά το αίμα και κρεμάει το σκελετό της), γ5, δ. V: α, α2, α7 (επτά) α8, β1, β2, β10, β8, β14 (ζεύεται τον πύργο και γίνεται καπνός) .

47. ΛΦ 1175, 1-3, Αίγινα, « Το γυάλινο παλάτι». Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4. V: α, α1, α2, α8. VI: α, β7.

48. ΛΦ 1258, 46-51, Πολυδένδρι Δομοκού, «Η τύχη της βασιλοπούλας». Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, γ, γ1, γ3 (λύκος), δ, δ1, δ3. V: α, α2, α7, α8, β2, β3, β11, β9, β, β6. VI : α, α1, α2, α3, β, β1, β3. VII: α, α1, α2, α5, α6.

49. ΛΦ 1353, 6-10, Κερατέα, «Η μάνα με τα επτά παιδιά». Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, γ1, δ, δ1, δ3. V: α, α2, α7 (επτά) α8, β, β4, β9, β14 (τους φορτώνεται όλους), β2, β3, β11. VI: α, α1, α2, α3, β, β1, β3, β4.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ α. Πόντος

50. ΛΦ 1194, 34-36, « Η ψείρα ». Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1,

Σελ. 310
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/311.gif&w=600&h=915

β5, β7, β8. III: β4. V : α, α2, α7 (επτά), α8, β1, β2, β7, β3, β14 (φτιάχνει φωλιά), β11. VI: α, α1, α2, α3, β, β1, β3, β4, β7 (την πιάνει ενώ πέφτει). VII: α, α1, α2, α3, β2.

β. Καππαδοκία

51. ΛΑ 1270 (ΣΜ 100), 59-60, «Ο βασιλιάς και ο διάολος». Ι: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, γ, γ1, δ, 81, δ3. V: α, α2, α8. VI: α

ΚΥΠΡΟΣ

52. ΛΦ 769, 12-15, «Ο δράκος που ενυμφεύθη βασιλοπούλα». Παραλλαγμένο. Συμφυρμός με AT/ATU 956 Β (The Clever Maiden Alone at Home Kills the Robbers) και AT/ATU 403 Β (Οι ζηλιάρες αδερφές).

53. ΛΦ 1820, 35-43, Κυθρέα, «Ο Τρίματος». Συμφυρμός με AT/ATU 311, βλ. παρ. αρ. 119. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β6 (ο Τρίματος), β7, β8. III: β4

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΤΥΠΟΥΣ AT 621 / ATU 857 και AT/ATU 653

Τό παραμύθι αυτό στην Ελλάδα αποτελείται από δύο τύπους, τον AT/ATU 621 (Η ψείρα) και τον AT/ATU 653 (Οι επιτήδειοι αδερφοί), που σταθερά συμφύρονται. Η ιστορία αρχίζει με μια βασιλοκόρη που δεν θέλει να παντρευτεί. Ο πατέρας της μια μέρα βρίσκει στα γένεια του μια ψείρα και τη θρέφει. Πολλές φορές τη δίνει στην κόρη του να τη θρέψει εκείνη. Η ψείρα αυτή τρώει λάδι ή αίμα και μεγαλώνει πολύ γρήγορα" μέσα σε λίγες μέρες δε χωράει στη λεκάνη, μετά περισσεύει στο βαρέλι και στο τέλος γίνεται χοντρή σαν βόδι. Τότε ο βασιλιάς διατάζει να τη σφάξουν και μάλιστα πολλές φορές σκοτώνει και το χασάπη, που γνωρίζει το μυστικό κι απλώνει το δέρμα της ψείρας στο μπαλκόνι του. Υστερα, διαλαλεί πως θα παντρέψει την κόρη του μ' όποιον κατορθώσει να βρει τίνος ζώου είναι αυτό το δέρμα. Πολλοί μνηστήρες παρελαύνουν, πολλά κεφάλια κόβονται, ώσπου μια μέρα εμφανίζεται ο ίδιος ο διάβολος, μετεμφιεσμένος σε πρίγκηπα, και λύνει το αίνιγμα. Έτσι ο δαίμονας παντρεύεται τη βασιλοπούλα.

Εδώ η ιστορία συχνά συμφύρεται με τον τύπο AT/ATU 311 (Της Κάτω

Σελ. 311
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/312.gif&w=600&h=915

Γης ο αφέντης) και ακολουθούν οι περιπέτειες της κόρης, που γνωρίζουμε από τον αντίστοιχο μύθο. Ο δαίμονας της ρουφάει το αίμα μέχρι να τη θανατώσει ή την υποχρεώνει να φάει ανθρώπινη σάρκα. Απελπισμένη η βασιλοπούλα ειδοποιεί τους γονείς της, με γράμματα που τους στέλνει με δύο περιστεράκια, όπου τους λέει ότι κινδυνεύει η ζωή της. Ακολουθεί μαγική φυγή. Στο σημείο αυτό παρατηρείται στις ελληνικές παραλλαγές συμφυρμός με τον παραμυθιακό τύπο AT/ATU 653 (Οι επιτήδειοι αδερφοί), διότι την κόρη σώζουν από τα χέρια του διαβόλου οι παινεμένοι γιοι μιας γριάς. Η γριά (χήρα) έχει τρεις, επτά ή σαράντα γιους, που φύγανε στην άκρη της γης για να μάθουν ο καθένας από μια τέχνη, του διαβόλου τις τέχνες, όπως λέγεται στην παραλλαγή της Νάξου, βλ. παραπάνω, παρ. αρ. 30). Ο ένας βάζει το αυτί του στη γη κι αφουγκράζεται μακριά, ο άλλος κλέβει μέσα από την αγκαλιά κάποιου αυτό που κρατάει χωρίς να το πάρει είδηση, ο τρίτος τρέχει πολύ γρήγορα, ο τέταρτος χτίζει έναν πανύψηλο πύργο σε μισό λεπτό, ο πέμπτος αρπάζει στα χέρια του ένα μεγάλο βάρος που πέφτει από ψηλά, κτλ. Όλοι μαζί καταφέρνουν να σώσουν τη βασιλοπούλα, εκείνη όμως συχνά δεν μπορεί να διαλέξει κανέναν τους για γαμπρό και ζει με τους γονείς της. Ο πατέρας πάντως δίνει στους επιτήδειους αδερφούς το μισό του βασίλειο. Άλλοτε πάλι η βασιλοπούλα πεθαίνει, γιατί έχει χάσει τόσο αίμα, που δεν μπορεί να συνέλθει, όμως δηλώνει ότι χαίρεται που πεθαίνει στην αγκαλιά των γονιών της.

Τό παραμύθι της Ψείρας αποτελεί συχνά ένθετο επεισόδιο σε άλλους παραμυθιακούς τύπους. Αποτελεί για παράδειγμα ένα από τα αινίγματα που χρησιμοποιούνται από τον υποψήφιο γαμπρό για να κάνει την αμίλητη βασιλοπούλα να μιλήσει [πβ. τους τύπους AT/ATU 851 (The Princess who cannot solve the Riddle) και AT/ATU 851 A (Turandot)]. Μάλιστα, στην τελευταία αναθεώρηση του διεθνούς Καταλόγου, ο τύπος AT/ATU 621 έχει αφαιρεθεί από τα μαγικά παραμύθια και μεταφερθεί στις νουβέλες με νέο αριθμό (ATU 857).

Το παραμύθι της Ψείρας είναι διαδεδομένο στην Ευρώπη, στη Γαλλία, στη Γερμανία και κυρίως στις βαλτικές ανατολικές χώρες. Συναντάται επίσης στις Φιλιππίνες και στη Λατινική Αμερική. Δεν αποτελεί αυτόνομη αφήγηση, εφόσον οδηγεί την ηρωίδα σε αδιέξοδο και συχνά σε βέβαιο θάνατο, άρα πρέπει να συνδυαστεί αναγκαστικά με κάποιο επεισόδιο μαγικής φυγής και σωτηρίας. Έτσι, παρατηρείται ανά την Ευρώπη μια σειρά συμφυρμών με επεισόδια άλλων παραμυθιακών τύπων, όπως για παράδειγμα με τον AT/ATU 653 (Οι επιτήδειοι αδερφοί), AT/ATU 513 Α (Οι θαυμάσιοι σύντροφοι), AT/ATU 311 (Της Κάτω Γης ο αφέντης), AT/ATU 313 (Η κόρη βοηθός στη φυγή του ήρωα), AT/ATU 571 (Όλοι μαζί κολλημένοι), AT/ATU 851 (Η πριγκήπισσα που δεν μπορεί να λύσει το αίνιγμα), AT/ATU 900 (King Thrushbeard - Η στρίγκλα που εξημερώθηκε). Από τη θεματική των παραμυθιακών συμφυρμών φαίνεται ότι πρόκειται κατά κανόνα για ιστορίες δυσερώτων γυναικών που δεν θέλουν ή δεν μπορούν να παντρευτούν και πρέπει ο ήρωας να τις προκαλέσει

Σελ. 312
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/313.gif&w=600&h=915

ώστε να μιλήσουν, να γελάσουν και να μυηθούν στην επικοινωνία των φύλων.

Ιδιαίτερα επιτυχημένη είναι η σύζευξη του στις ελληνικές παραλλαγές με τον τύπο AT/ATU 653, που ενώ διασώζουν την ηρωίδα, προκαλούν ταυτόχρονα το αδιέξοδο ερώτημα του ποιος θα την παντρευτεί τελικά. Έτσι το αρχικό μοτίβο της ψείρας, αναδεικνύεται σαφέστερα ως ενδογαμική αιμομεικτική φαντασίωση. Η ψείρα φυτρώνει στα γένια του πατέρα, αναθρέφεται στα χέρια της κόρης και προκαλεί την εμφάνιση του διαβόλου, ως αιμομεικτικού συζύγου αλλά και του μόνου πιθανού κι αποδεκτού γαμπρού, που ωστόσο της ρουφάει τό αίμα και απειλεί να τη θανατώσει.

Ακόμα κι όταν η κόρη σωθεί τελικά χάρη στην παρέμβαση των θαυμάσιων αδερφών, δεν κατορθώνει πάντα να διαλέξει κάποιον απ' όλους τους για σύζυγο. Έτσι τονίζεται το αδιέξοδο των σχέσεών της με τους άντρες, που απορρέει από την αιμομεικτική φαντασιακή σχέση πατέρα και κόρης. Η ηρωίδα αδυνατεί συνήθως να παντρευτεί κάποιον από τους πολλούς σωτήρες της, με τους οποίους έχει αποκτήσει αδερφική σχέση. Άλλοτε η αφήγηση περατώνεται με τη σωτηρία της, χωρίς να τεθεί θέμα επιλογής γαμπρού μέσα από το πλήθος των ευεργετών της. Για την κατάληξη της πλοκής απομένουν συνεπώς δύο λύσεις, εφόσον αποκλειστεί ο γάμος, να ζήσει η κόρη για πάντα στον πατρικό οίκο ή να πεθάνει.

Σελ. 313
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/314.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 314
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/315.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΙ ΤΥΠΟΙ AT/ATU 650 A,

(περιλαμβάνει και τον τύπο Μέγα AT 650),

AT/ATU 650 Β

Σελ. 315
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/316.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 316
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/317.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΙ ΤΥΠΟΙ AT/ATU 650 A (περιλαμβάνει και τον τύπο Μέγα AT 650) και AT/ATU 650 Β

Ο αντρειωμένος Γιάννης

AT/ATU 650 A: Strong John ATU 650 A: Strong John Delarue-Tenèze: Jean le Fort ou Quatorze Grimm no 90: Der junge Riese

Eberhard-Boratav 146 V, no 3_

Άτιτλο

Ήταν ένας βασιλές και δεν έκανε παιδί και πήρε τ' άλογο και πήγαινε στην οξοχή και βρίσκει μια βρύση. Κοντά στη βρύση μια μηλιά κι από πάνω από τη βρύση ήτανε μια απογραφή κι έγραφε: «Όποιος καθαρίσει τη μηλιά, σ' ένα χρόνο να πάρ' από τον καρπό τς, να φάει η βασίλισσα να γκαστρωθεί, να κάμ' αρσενικό παιδί. Αλλά να μην το δει μήτε η μάνα μήτε ο πατέρας ως τα δεκαοκτώ χρόνια». Επήεν ο βασιλές στο παλάτι και πήρενε τροφή και μιαν αξίνη κι επήαινε στη μηλιά κι εσταματήσενε κι έσκαβε τη μηλιά.

Στο χρόνο απάνω ήκαμε τον καρπό και τον επήρενε και πήαινε στη βασίλισσα. Λέει: «Φάε, βασίλισσα, από τούτο το μήλο». Τρώει η βασίλισσα το μήλο και παράφτας εγγαστρώθη. Ήρθε ο καιρός κι εγέννησε η βασίλισσα αρσενικό παιδί. Παράφτας η μαμή το πήρενε και το δώκενε σε παραμάνα, δίχως να το δει ο βασιλιάς μηδέ η βασίλισσα. Ο βασιλές επάαινε κάθε μέρα από κάτω από το παλάτι κι ερώτανε: «Τι κάνει το παιδί;» Η παραμάνα του 'λενε: «Καλά είναι».

Ήρθε το παιδί κι έγινε δεκαεφτά χρονώ. Ένα μεσημέρι εκοιμούνταν η παραμάνα και το παιδί εκρεμάστηνε από την πορτοπούλα και ήβγαινε κι ετραβήξενε στο ρουμάνι. Ο βασιλιάς αρωτά: «Ε, καλά το παιδί;» «Βασιλέ μου, εκοιμούμουνε κι εξύπνησα κι έχασα το παιδί από μες απ' το παλάτι». Ο βασιλές βγάνει στρατό για να βρούνε το γιο του. Δεν εμπορούσαν να τονε βρούνε. Εφτός τραβά το ρουμάνι και βρίσκει ένα γέρο ίσαμε εκατό χρονώ κι ήτανε οι μπαντέρες του και σκέπαζαν τα μάτια του.

Το παιδί πιάνει ένα ψαλίδι και του τις κόβει και του λέει: «Πού πας, παιδί μου, από δω; Που εδώ δε λαλεί μήτε πουλί πετάμενο. Κι εδώ που πας, το λέει η καρδιά σου;» Λέει: «Το λέει». «Κάμε μου τη χάρη, φέρε μου κείνο το

Σελ. 317
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/318.gif&w=600&h=915

μπαστούνι». Επήγε το παιδί κι έπιασε το μπαστούνι και το πήαινε ομπρός στο γέρο. Το μπαστούνι ήτανε πεντακόσιες οκάδες βαρύ. Του λέει ο γέρος: «Πήαινε, παιδί μου, κι εσύ εφτού που πας, θα κυριέψς τον κόσμο».

Εσηκώθη το παιδί κι έφυγε και βρίσκει ένα παλάτι κι απάνω στο παλάτι ήτανε μια νέα κι είχενε σαράντα αδέρφια δράκοι. Και του λέει η νέα: «Πού ευρέθηκες, παιδί μ', εδώ;» Λέει: «Με το νου μου». Λέει: «Μα εδώ που ήρθες, έχω σαράντα αδέρφια κι είναι δράκοι κι όταν σε βρούν εδώ, θα σε φάνε». «Δε φοβούμαι», λέει, «κερά μου, μηδέ τ' αδέρφια σου κι όσοι κι αν λάχουνε». «Καλά», λέει.

Με την πολλή ώρα ερχότανε τ' αδέρφια της και κατεβαίνει κάτω και τους λέει: «Τι θέλετ' εδώ;» Λέν': «Ερχόμαστε στο παλάτι μας. Αμέ συ, τι θες;» «Εγώ είμαι καλύτερος από λόγου σας κι ό,τι ώρα θέτε, θα σας αποδείξω το». Οι δράκοι εφοβηθήκανε και του λένε: «Τι θες αφέντη;» «Ήρθα να πάρω την αδερφή σας και να κουβαλείτε τα εισοδήματα σε μένα». «Με τις χαρές, εφέντη». Παντρεύεται και παίρνει την αδερφή τωνε.

Ο πατέρας τα μάθαινε και του κακοφάνηκε πως δεν εφανερώθηκε στον πατέρα του κι έβγαλε στρατό να τονέ χαλάσει. Το στρατό που έβγαλε σε μιαν ώρα κι είχεν ο νέος σκοτωμένο. Ετότε ο πατέρας του εφοβήθη και του μηνά: «Παιδί μου, συχώρεσέ με κι έλα εδώ να σε διώ». Παράφτας επήρε τη γυναίκα του και τους σαράντα δράκους και πάει και μπαίνει μες στην πολιτεία του πατέρα του, που έτρεμεν η πολιτεία. Ο πατέρας του εφοβήθη και πήγαινε στο γιο του και τον εχαιρέτησε. «Γιατί, πατέρα, έστειλες στρατό για να με χαλάσεις; Δε γνωρίζεις, εγώ όταν θελήσω χαλώ τον κόσμο;» «Συχώρεσέ με, παιδί μου». Ετότε παράφτας ο βασιλές βγάνει την κορώνα του και τονε καθίζει βασιλέ. Ετότε εζήσανε καλά.

Louis Roussel, Contes de Mycono, Léopol 1929, σ. 28-30, αρ. 14.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Ο ήρωας

α: Ο ήρωας είναι αντρειωμένος" α1: ο μικρότερος από τους τρεις γιους του βασιλιά" α2: γεννήθηκε από το φάγωμα μαγικού μήλου" α3: όπως και τ' αδέρφια του" α4: το δικό του μήλο ήταν μισό" α4: πήρε δρακίσσια δύναμη, επειδή τον έφτυσε η δρακοπούλα στο στόμα' α5: επειδή ήταν τεμπέλης" α6: και κυλιόταν στις στάχτες" α7: δυνάμωνε από τη φωτιά' α8: γιος χήρας" α9: άλλο.

β: Ο ήρωας τρώει πολύ" β1: το ψωμί του φούρνου" β2: τα αμπέλια με τα σταφύλια' β3: άλλο.

Σελ. 318
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/319.gif&w=600&h=915

γ: Οπλίζεται με σιδερένια ράβδο (μπάλα, άλλο)' γ1: σπαθί' γ2: και φεύγει να βρει την τύχη του.

II. Οι άθλοι του ήρωα

α: Ο ήρωας μπαρκάρει σ' ένα καράβι' α1: και σηκώνει την άγκυρα μόνος του' α2: ρίχνει τους άλλους ναύτες στη θάλασσα επειδή τον πειράζουν' α3: άλλο' α4: κι ο καπετάνιος τον φοβάται και θέλει να τον διώξει' α5: θέλει να τον κρατήσει κοντά του.

β: Φτάνει σ' έναν πύργο' β1: των σαράντα δράκων' β2: (του δράκου) και της δρακοπούλας' β3: κατεβάζει μόνος του το καζάνι από τη φωτιά που το κατέβαζαν όλοι μαζί' β4: και τον κάνουν αδερφό τους' β5: αλλά θέλουν να τον στείλουν μακριά να χαθεί' β6: σκοτώνει το (τους) δράκο (ους) και παίρνει τη δρακοπούλα γυναίκα' β7: άλλο.

γ: Φτάνει στο παλάτι του βασιλιά' γ1: και γίνεται υπηρέτης' γ2: στο μάγειρα' γ3: φέρνει φαγητό στη βασιλοπούλα' γ4: και την κάνει γυναίκα του" γ5: ο βασιλιάς τους καταδιώκει με στρατό αλλά κατατροπώνεται" γ6: το ζευγάρι φεύγει μακριά και ζει σ' ένα πύργο' γ7: άλλο.

δ: Ο ήρωας φεύγει για να βρει τον δυνατότερο του' δ1: φτάνει σ' ένα μακρινό μέρος και σκοτώνει το δράκο (άλλο)' δ2: ζει με την κόρη του' δ3: υποτάσσει διάφορα μυθικά τέρατα, όπως τον αγριάνθρωπο, τη Μάλτα (άλλο)' δ4: που τον υπερασπίζονται' δ5: τρώνε τον πατέρα του' δ6: όταν τον επιβουλεύεται' δ7: και θέλει να του πάρει τη γυναίκα του' δ7: άλλο.

III. Επικίνδυνες αποστολές για τη ζωή του ήρωα

α: Ο βασιλιάς τον στέλνει' α1: να φέρει τους φόρους από τους Τρίματους' α2: κι επιστρέφει με φορτωμένες τις καμήλες του χρυσάφι" α3: στέλνει στρατό να τον σκοτώσει' α4: κατατροπώνεται και του πληρώνει φόρο υποτελείας.

β: Ο ήρωας αποκτάει γιο' β1: αντρειωμένο σαν τον ίδιον' β2: που σκοτώνεται από τον Τριπιθαμίτη' β3: κι ο πατέρας τον ανασταίνει' β4: άλλο.

γ: Τον εξαπατά ένας Εβραίος' γ1: που του ζητάει να φέρει το ταίρι της γκαλέτσας (του βραχιολού, άλλο)' γ2: για να μη σκοτώσει τ' αδέρφια του' γ3: σώζει τους αδερφούς δράκους από την εκτέλεση και κρεμάει τον Εβραίο.

IV. Λύση

α: Ο ήρωας ζει ευτυχισμένος' α1: με το γιο του" α2: με τη γυναίκα του" α3: παντρεύεται την Πεντάμορφη" α4: άλλο.

Σελ. 319
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/320.gif&w=600&h=915

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΘΡΑΚΗ

1. ΛΑ 650 Α, 4, Αίνος, «Η Μάλτα». Μια δρακοπούλα, η πιο όμορφη του κόσμου, ζει στα βουνά και την προστατεύουν τ' αδέρφια της. Ρουφάνε τα στρατεύματα του βασιλιά, που τη θέλει για γυναίκα του. Το βασιλόπουλο ξεκινάει μόνο του να την πάρει. Κοιμάται με ανοιχτό το στόμα έξω από τον πύργο της κι η δρακοπούλα τον φτύνει μες στο στόμα και του δίνει δρακίσσια δύναμη. Αδερφώνει με τους δράκους, που τον στέλνουν στη Μάλτα για να βρει τον δυνατότερο του. Τη νικά και την παίρνει σκλάβα του. Καθώς γυρίζει στου πατέρα του με τη δρακοπούλα και τη Μάλτα, ο πατέρας του θέλει να τον σκοτώσει. Η Μάλτα τον τρώει.

2. Θρακικά ΙΣΤ', 1941, 99-105, Φανάρι, «Το αντρειωμένο βασιλόπουλο». Συμφυρμός με AT/ATU 516 (Ο πιστός σύντροφος) και AT/ATU 1359 Β (The Husband Meets the Paramour in the Wife's Place).

ΝΗΣΙΑ TOY ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

3. ΛΑ 650 Α, 5 (Argenti-Rose I, 469-476, αρ. 16), Χίος, «Ο Νίκος ο αντρειωμένος». Ο ήρωας κάνει σκλάβους του μια Μώρα, Φατουμά (το ένα χείλι της άγγιζε τον ουρανό και το άλλο τη γη), κι ένα Μώρο, Σελίμη (τα πόδια του ξαπλωμένα από το ένα βουνό στο άλλο). Φτάνουν στον πύργο του δράκου, τον νικάει ο ήρωας και παίρνει τη δρακοπούλα. Ο πατέρας του θέλει να του πάρει τη γυναίκα του κι η μάνα του μαθαίνει από τον ίδιο πού είναι η αντρειά του, του κόβει τις τρεις χρυσές τρίχες για να τον εξοντώσει (πβ. AT/ATU 590 (Η άπιστη μάνα). Δυο φονιάδες, σταλμένοι από τον πατέρα του, δεν τον σκοτώνουν, αλλά του βγάζουν τα μάτια. Γιατρεύεται τρίβοντάς τα μ' ένα φύλλο από το δέντρο της στέρνας, μαθαίνοντας το μυστικό από δυο καρδερίνες. Η Μώρα κι ο Μώρος τρώνε το βασιλιά και τη βασίλισσα.

β. Δωδεκάνησα

4. Dawkins 45 Stories, 73-180, αρ. 13, Αντιμάχεια Κω, «Ο Αθθοπούτης». Ξεκινώντας να πάρει την Πεντάμορφη, ο Σταχτοπούτης τρομάζει το δράκο με τους παλικαρίσιους τρόπους του. Χτυπώντας τον στην πλάτη με τη σιδερένια ματσούκα του, τον κάνει να ξεράσει τα δυο του αδέρφια, που είχε ρουφήξει. Αλλά τ' αδέρφια του, για να τον ξεφορτωθούν και να πάρουν την Πεντάμορφη, τον κλείνουν στο πηγάδι και τον σπρώχνουν στη φωτιά.

Σελ. 320
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/321.gif&w=600&h=915

Συμφυρμός με AT/ATU 301 Β (Δακρυγιάννης). Ο ήρωας λέγοντας την πρώτη φορά «ρούφα, κώλε μου, νερό» και την άλλη «τσίλλα, κώλε μου, νερό», γλιτώνει. Συμφυρμός με AT/ATU 715 (Ο μισοκοκοράκος). Ο ήρωας ξεφεύγει από τα άγρια άλογα που του έστειλαν και, φτάνοντας στο παλάτι, καταγγέλλει τους αχάριστους και παντρεύεται την Πεντάμορφη.

5. Pio, 126, αρ. 6, 126-143, Αστυπάλαια, «Ο αντρειωμένος πατέρας με το αντρειωμένο παιδί του». I: α, α8. II: α, α2, α5, γ, γ1, γ2, γ3, γ4, γ5, γ6. III: α, α1, α2, α3, α4, β, β1, β4 (κατατροπώνει τον εχθρό του παππού του, που κρατάει τον εγγονό κοντά του για πάντα). IV: α, α2.

γ. Εύβοια - Σποράδες

6. Hahn 2, Anmerkungen στο παραμύθι αρ. 64 του 2ου τόμου, παραλλαγή 2η, Αγία Άννα Ιστιαίας, άτιτλο. I: α, α9 (παπαδοπαίδι), β, β1, γ. II: α, α1, β, β1, β3, β4, β7 (παλεύοντας στο μπρούτζινο αλώνι με τον δυνατότερο τους. Τον κάνουν γαμπρό στην αδερφή τους). Συμφυρμός με AT/ATU 516 Β (The Abducted Princess). Ένα βασιλόπουλο ερωτεύεται τη γυναίκα του (από μια εικόνα της που βρέθηκε στην κοιλιά του ψαριού) και την απάγει. Ο ήρωας, νικώντας την Κρικέζα τη δράκισσα, τη βάζει και τρώει το βασιλιά και το βασιλόπουλο και ξαναβρίσκει τη γυναίκα του.

δ. Κρήτη

7. ΛΦ 369, 1-4, Ρέθυμνο, «Η δικαιοσύνη». Ι: α, α1 (δυο γιοι), α9 (αρκούδας), β, β1, β3 (ακούει τη φωνή του Θεού). II: γ1, γ7 (πλένεται στην πηγή). IV: α3 (κάθεται να ξεκουραστεί έξω από το παλάτι και τον κάνουν βασιλιά. Ο αδερφός του πάει να κάνει τα ίδια, αλλά μένει τυφλός για πάντα.)

ε. Κυκλάδες

8. Roussel, 28-30, αρ. 14, Μύκονος, άτιτλο. Η παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

9. ΛΑ 2276, 371-409, Μεγανήσι Λευκάδας, άτιτλο. Ο βασιλιάς αποκτάει με μαγικά νομίσματα τρία παιδιά, τον Μάλαμα, τον Χρυσάφη και τον Ασημή. Χάνει όμως τα πλούτη του κι αναγκάζεται να φύγει. Ο Ασημής αντρειωμένος (δεν ξέρουμε πώς) σκοτώνει το δράκο στον πύργο που ήταν φυλακισμένα τα δύο κορίτσια και τα παντρεύει με τα αδέρφια του. Φεύγει

Σελ. 321
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/322.gif&w=600&h=915

με τους γονείς του. Στον άλλο πύργο, που ήταν φυλακισμένο ένα κορίτσι, βρίσκει δυο γριές, τη Μέρα και τη Νύχτα, που τύλιγαν και ξετύλιγαν μια τριχιά. Τις δένει. Ξετυλίγει μόνος τη μαύρη τριχιά (νύχτα) και πάει στους σαράντα δράκους. Σηκώνει μόνος το καζάνι τους κι αδελφώνουν. Παντρεύεται την κόρη. Φεύγει για να βρει δυνατότερο του. Φτάνει στα μαύρα βουνά και σκοτώνει το δράκο παλεύοντας μαζί του σαράντα μερόνυχτα. Μένει δέκα χρόνια με την κόρη του δράκου και τον αναζητάει η γυναίκα του με τον αντρειωμένο γιο του. Αναγνώριση. Ο γιος του παλεύει με τον Τριπιθαμίτη, που βγαίνει από τη θάλασσα και τον σκοτώνει. Ο Ασημής ζωντανεύει το γιο του, που καβαλάει το άλογο του Τριπιθαμίτη, τον Τριπόδη. Κυνηγητό. Το άλογο με μια κλωτσιά σκοτώνει τον Τριπιθαμίτη. Παιδί, πατέρας και κόρη ζουν μαζί.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

10. ΣΠ 44, 29-34, Κυπαρισσία, άτιτλο. Ο Γιαννάκης, του παπά ο γιος, αντρειωμένος (δεν λέγεται από πού αντλεί τη δύναμή του). Προσπάθειες να τον εξοντώσουν: τον στέλνουν να φέρει πρόβατα από το κοπάδι του αράπη, μια πλεξίδα της Λάμιας, που είχε τα μαλλιά της από φίδια. Τους νικά και τον κάνουν σταυραδερφό τους. Έχοντας δικά τους σημάδια (σουγιά, κονδυλοφόρο) κατορθώνει να κλείσει στην κασέλα την αγριότερη λάμια και να τη φέρει στο βασιλιά. Συμφυρμός με AT/ATU 328 (Ο ήρωας κλέβει την περιουσία του δράκου). Η λάμια τους τρώει όλους κι απομένει ο Γιαννάκης βασιλιάς.

11. ΣΠ 113, 3-5. Καλαμάτα, άτιτλο. Ο γιος της γριάς, αντρειωμένος, νικάει με τη σειρά τους δράκους. Από μια μαύρη βάρκα βγαίνει ένας αράπης με εννιά κεφάλια, που διπλασιάζονται με το κόψιμο. Ατελές.

12. ΛΦ 606, 1-4, Καλαμάτα, «Του παπά ο γιος». Ατελές. Δεν λέγεται από πού αντλεί τη δύναμή του. Ξεριζώνει το μεγάλο δέντρο του σχολείου. Το βασιλόπουλο τον φθονεί και τον στέλνει να φέρει την Πεντάμορφη που τη φυλάνε οι σαράντα δράκοι. Γίνεται αδερφός τους ανοίγοντας μόνος του την πόρτα που άνοιγαν μαζί και οι σαράντα. Σηκώνει με το ένα χέρι τη σιδερένια μαγκούρα και παίζει μπάλα με το βουνό που παίζανε στα χέρια τους ο αράπης κι η αράπισσα. Γίνεται αδερφός τους. Τον εξαπατά ένας Εβραίος, που του ζητάει να φέρει το ταίρι της γκαλέτσας για να μη σκοτώσει τ' αδέρφια του. Ταξιδεύοντας νικάει και την τρίτη μάγισσα (γοργόνα) και την τέταρτη (αράπης). Τις συναντά και τις τέσσερις σ' ένα παλάτι και του δίνουν την άλλη γαλέτσα. Σώζει τους αδερφούς δράκους από την εκτέλεση και κρεμάει τον Εβραίο.

Σελ. 322
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/323.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 650Β Πρόταση κατάταξης ως AT 301B

Δακρυγιάννης / Αρκουδογιάννης

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. Höeg, 15-22, αρ. 2, Σαρακατσάνοι Ηπείρου, «Le fils né des larmes». Ο δράκος έχει πάρει με δόλο την αδερφή του και μαρμαρώσει τα αδέρφια του. Γιος δακρύων αντρειωμένος. Προδότρα μάνα. Συμφυρμός με AT/ATU 590 (Η άπιστη μάνα) και AT/ATU 302 (Η εξωτερική ψυχή).

2. Pio, 75-76, αρ. 24 (Hahn, 2, 72, αρ. 75), Δωδώνη, «Το παιδί της αρκούδας». Γιος αρκούδας που βίασε έναν παπά. Αναγνώριση με το τσεκούρι που ξέχασε ο παπάς στη σπηλιά της αρκούδας. Τρώει πολύ, πάει στον ψωμά, στο βασιλιά. Φέρνει τους θησαυρούς των σκυλοκέφαλων και ξεριζώνει τον πλάτανο. Μοιράζεται το μισό βασίλειο.

ΘΡΑΚΗ

3. ΙΑ 725 Β', 253-269, Μάλγαρα, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 516 (Ο πιστός σύντροφος, AT/ATU 302). Γιος αρκούδας (ο πατέρας του αρκούδα) δυνατός. Σκοτώνει την αγριογουρούνα και λευτερώνει την Πεντάμορφη. Γυρνώντας στον παππού του προκαλεί φόβο και τον στέλνουν να τον αφανίσουν, στο δάσος με τους λύκους, όπου ζεύει το αμάξι του μ' ένα λύκο, στο διαβολικό σπίτι, όπου ξεπαστρεύει το φάντασμα, στο βουνό, να φέρει τα λεφτά που χρωστάει ο δράκος. Καβαλικεύει την καμήλα-φάντασμα και τον αναγκάζει να τα δώσει. Το χωριό τον κάνει πρόεδρο.

4. ΛΦ 1249, 26-31, Ορεστιάδα Αδριανουπόλεως, «Ο Γιάννης». Ο βασιλιάς μαθαίνει πως οι γύφτοι θέλουν γύφτο βασιλιά και σκοτώνει όλους τους γύφτους. Μια γύφτισσα παίρνει το παιδί της και φεύγει στο βουνό. Το μεγαλώνει μια αρκούδα και γίνεται δυνατό. Συμφυρμός με AT 301 Β (Αρκουδογιάννης). Σκοτώνει το δάσκαλο του, τους φορατζήδες του βασιλιά. Συναντά τους σαράντα δράκους στον Κάτω Κόσμο, που τον φοβούνται και τον κάνουν καπετάνιο τους. Αδερφοποιτοί. Υποτάσσει τις τρεις μάγισσες.

Σελ. 323
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/324.gif&w=600&h=915

Κρεμάει ανάποδα αυτήν που μαρμάρωνε τον κόσμο και της παίρνει το ένα γαλέτσι (παντόφλα) και ψάχνει να βρει το ταίρι του.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

5. ΛΑ 1248 (ΣΜ 78), 3-6, Λιβάδι Χαλκιδικής, «Ο Αρκουδογιάννης». Παιδί παπάδων. Ψάχνει να βρει τον δυνατότερο του, αφήνοντας για σημάδι ζωής ένα σπαθί που θα ματώσει αν πεθάνει. Σηκώνει μόνος το καζάνι των σαράντα δράκων και νικάει το δράκο στο πάλεμα. Κουτσαίνει το δράκο με το σιδερένιο τόπι. Πνίγει τη γριά που βύθιζε τους ανθρώπους στο ποτάμι, παντρεύεται τη Γκιουζέλ Ντουνιά.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Κρήτη

6. ΛΦ 875, 3-6, Σέλινο, «Της δάκρυσσας ο γιός». Πατέρας και γιοι πάνε να σκοτώσουν το δράκο. Δεν είναι άξιοι να καβαλικέψουν τις καμήλες των καμηλιέρηδων, να πιουν το γάλα του κοπαδιού και ο δράκος σκοτώνει τον πατέρα, φυλακίζει τους γιους. Γιος δάκρυσσας αντρειωμένος. Σηκώνει σιδερένιο ραβδί χίλιες οκάδες, κάνει ό,τι δε μπορούσαν τ' αδέρφια του και σκοτώνει το δράκο ρίχνοντάς τον σε αναμμένο καζάνι, όπως είχε κάνει εκείνος με τον πατέρα του. Ελευθερώνει τ'αδέρφια του.

7. ΛΦ 1832, 4-6, «Ο Μισόκωλος». Συμφυρμός με AT/ATU 715 (Ο μισοκοκοράκος). Τρεις αδερφοί θέλουν την κόρη του δράκου. Οι δυο μεγαλύτεροι δεν καταφέρνουν να φάνε και να πιούνε πολύ ούτε να ξεριζώσουν τις ουρές των βοδιών. Ο Μισόκωλος με την πρώτη. Ο δράκος σκάει από το κακό του κι ο ήρωας παίρνει τη δρακοπούλα.

8. Σ ΚΠ 31, 139, αρ.7, Γάβδος, «Ο Αρκουδάφτης». Παιδί παπά και αλεπούς, αναγνωρίζεται με το σκεπάρνι του παπά. Τρώει δυο φούρνους ψωμιά τη μέρα. Κουβαλά σαράντα φορτώματα ξύλα, φέρνει τους φόρους για το βασιλιά από τη Μπαρμπαριά. Συμφυρμός με AT 301 Β.

β. Κυκλάδες

9. ΛΑ 1340, 1-5 (ΛΑ 650 Α, 2), Τήνος, άτιτλο. Ο δράκος φυλακίζει τον ήρωα. Τ' αδέρφια του για να τον ελευθερώσουν ζητούν σπαθί τριάντα

Σελ. 324
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/325.gif&w=600&h=915

οκάδων από τον πατέρα τους. Διαγωνισμός πολυφαγίας. Δεν μπορούν να φάνε ένα καζάνι γάλα, ένα φούρνο ψωμιά, ένα καζάνι μέλι. Τους ρουφάει ο δράκος μαζί με ένα αυγό. Ο μικρότερος τα τρώει όλα και σκοτώνει το δράκο.

10. ΛΑ 1392, 79-82 (Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά, ΛΑ 650 Α, 10), Τήνος, άτιτλο. Ο δράκος έχει πάρει με δόλο την αδερφή του και μαρμαρώσει τα δώδεκα αδέρφια του. Γιος δακρύων αντρειωμένος. Σηκώνει σιδερένια μπάλα εκατό οκάδες, τρώει τα ψωμιά του φουρνάρη, το κρέας του κρεοπώλη και σκοτώνει το δράκο. Παίρνει το αθάνατο νερό από τη δράκισσα και ξεμαρμαρώνει τ' αδέρφια του.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

11. ΛΦ 1205, 4-8, Κεφαλονιά, «Η δάκρυσσα». Γιος της δάκρυσσας. Ο δράκος έχει φυλακίσει με δόλο την αδερφή του και τα πέντε αδέρφια του. Πηγαίνει να παντρευτεί τη βασιλοπούλα που βάζει αινίγματα στους μνηστήρες της. Συμφυρμός με AT/ATU 851 (The Princess who Cannot Solve the Riddle). Ελευθερώνει τ' αδέρφια του κι επιστρέφουν στη μάνα τους.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

12. ΛΑ 1192 (ΣΜ 22), 89-90. Βελίτσα Ολυμπίας, «Το γενναίο βασιλόπουλο». Σύμβουλος του ήρωα μια μάγισσα, που της έκοψε τα μακριά τσίνορα για να βλέπει. Μη μπορώντας να φάει τα καρβέλια δέκα-δέκα, να πιει το καζάνι το γάλα, να φάει το αμπέλι με τα σταφύλια, μαρμαρώνεται από μιαν άλλη μάγισσα. Η μάνα του κάνει άλλο παιδί δυνατό (δεν λέει πώς). Στα οκτώ του χρόνια παραγγέλνει μαγκούρα οκτακόσιες οκάδες και φεύγει. Παίρνει τον ίδιο δρόμο, τρώει, πίνει και βυθίζει στη γη τη μάγισσα με τη μαγκούρα. Από εκείνη μαθαίνει πώς να ξεμαρμαρώσει τους άλλους.

13. ΛΑ 1281 (ΣΜ 111), 444-448, Κυπαρισσία, «Ο Αρκουδογιαννάκης». Παιδί δυνατό γίνεται υπηρέτης του παπά. Τρώει πολύ και τον στέλνουν να φέρει σαράντα λύκους, λαβώνει ένα λύκο με τη μαγκούρα που έφτιαξε ο γύφτος και τον αναγκάζει να φέρει τους άλλους τριάντα εννιά. Πρέπει να φέρει σαράντα μουλάρια φορτωμένα λίρες από τις λάμιες, που τις αναγκάζει να υπακούσουν με τη μαγκούρα του. Στο δρόμο ένας λύκος τρώει το ένα μουλάρι και ο ήρωας φορτώνει το λύκο. Κάνει η παπαδιά να του δώσει σανό κι εκείνος της βουτάει το χέρι. Ο ήρωας σκοτώνει το λύκο και ζουν καλά.

14. ΛΑ 1282 (ΣΜ 112), 305-307, Κυπαρισσία, άτιτλο. Από τα παρακάλια τυ-

Σελ. 325
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/326.gif&w=600&h=915

τυφλής μάνας γεννιέται παιδί δυνατό με αλογίσια μούτρα. Σκοτώνει τον αράπη που μαρμάρωσε τ' αδέρφια του, τα ζωντανεύει με το αθάνατο νερό.

15. ΛΑ 1282 (ΣΜ 112), Κυπαρισσία, 433-435, άτιτλο. Τα παιδιά μιας μάνας τρώει ο αράπης. Γιος δακρύων. Παρατηρεί πώς τρώει ο αράπης τα σταφύλια (με τα κουκούτσια κτλ), καταλαβαίνει τη δύναμή του και τον σκοτώνει. Πετάει τη βασίλισσα στη σταφίδα. Πάει να βρει τον δυνατότερο του αλλά δεν τον βρίσκει και γυρνάει πίσω στη μάνα του.

16. ΛΑ 1283 (ΣΜ 113), 199-200, Κυπαρισσία, «Το παιδί με τα αλογινά μούτρα».

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

17. ΛΑ 650 Α, 1, Αιτωλία, άτιτλο. Γιος του Αρκουδογιάννη και της αρκούδας. Οι κάτοικοι του χωριού θέλουν να του πάρουν την αρκουδίσια μύτη και τ' αυτιά. Ζητάει από τον πατέρα του σαράντα μουλάρια, ογδόντα σακιά, πέντε σιδεροματσούκες και σκοτώνει όλους τους κατοίκους. Γεμίζει τα σακιά με κεχρί και φεύγει. Στο δρόμο ο λύκος τρώει ένα μουλάρι. Το παιδί ζεύει το λύκο και φέρνει στη γρια κεχρί. Ατελές.

18. ΛΦ 1353, 1-5, Κερατέα, «Ο Δακρογιαννάκης». Ο δράκος έχει πάρει με δόλο την αδερφή του και μαρμαρώσει τα δώδεκα αδέρφια του. Γιος δακρύων αντρειωμένος. Σηκώνει σιδερένια γλίτσα οχτακόσιες οκάδες, τρώει ένα φούρνο ψωμιά, τρία βόδια, δώδεκα πρόβατα και σκοτώνει το δράκο. Αναγνωρίζει την αδερφή του. Ζωντανεύει τ' αδέρφια του. Γυρνάν στη μάνα τους κι ο ήρωας ξαναφεύγει. Μαθαίνει πως οι δώδεκα δράκοι έφαγαν τ' αδέρφια του και τους σφάζει, βγάζει τα κομματάκια τους, τα ραντίζει και τους ξαναζωντανεύει.

19. ΛΦ 1426, 35-36, Λιβαδειά, «Ο Αρκουδόγιαννος». Γιος αρκούδας που βίασε έναν παπά. Αναγνώριση με το τσεκούρι, που ξέχασε ο παπάς στη σπηλιά της αρκούδας. Τρώει πολύ, πάει στον ψωμά, στο βασιλιά. Τον στέλνουν να φέρει τους θησαυρούς των σκυλοκεφάλων, που σκοτώνει με το χοντρό του ραβδί. Κατόπιν, την Πεντάμορφη, που φύλαγαν σαράντα αραπάδες. Τους σκοτώνει βάζοντάς τους να πηδήξουν όλοι μαζί. Πηγαίνει να σκοτώσει τον αντίζηλο του, το βασιλόπουλο, αλλ'αυτό ανασταίνεται. Βάζει την Πεντάμορφη να μάθει πού είναι η δύναμή του. Η δύναμη στην κοιλιά της αγριογουρούνας (πβ. AT 302 Α*. Παλεύει μαζί της και τη νικάει σκοτώνοντας τα περιστέρια. Το βασιλόπουλο πεθαίνει κι ο Αρκουδόγιαννος παίρνει την Πεντάμορφη.

20. ΛΦ 1560, 34-38, Θήβα, «Ο τεμπέλης». Ο ήρωας δυναμώνει όσο κάθεται στη φωτιά. Έρχεται στον πύργο των σαράντα δράκων βλέποντας μια φω-

Σελ. 326
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/327.gif&w=600&h=915

φωτιά στο βουνό και σηκώνει μόνος του το καζάνι τους. Τον κάνουν σύντροφο. Τον στέλνουν στο πηγάδι να κάνει πλακόπιτες για να τον αφανίσουν. Παλεύει με νεράιδα που πάει να του πάρει την πίτα και τη δέρνει. Την αφήνει μόνον όταν ορκίζεται πως δεν θα ξανάρθει. Νικάει δεύτερη γυναίκα, που τάχα έκλαιγε για το κρεμασμένο της παιδί και τον κλωτσάει. Τρίτη γυναίκα-ψάρι, που σταματούσε τα καράβια και ζητούσε να φάει ένα ναύτη. Του λένε και οι τρεις πως θα τις βρει στα Καμένα και στ' Άκαφτα. Φτάνει σ'ένα νησί, που πότε καιγόταν και πότε έσβηνε η φωτιά του, βρίσκει τη στοιχειωμένη γριά, που όταν άνοιγε το στόμα της, άναβε η φωτιά κι όταν το έκλεινε, έσβηνε. Τη σκοτώνει. Φτάνει στον πύργο, βρίσκει τραπέζι στρωμένο και τις τρεις γυναίκες να εξυμνούν τη δύναμή του. Συμφυρμός με AT/ATU 326 (Ο άφοβος). Οι γυναίκες τον πάνε σπίτι του μ' ένα σακί λίρες.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ-ΠΟΝΤΟΣ-ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ α. Μικρά Ασία

21. ΛΑ 650 Β, 1, Βιθυνία, «Θα πάω να βρω τον καλύτερο μου». Το παιδί του ξυλοκόπου, για να βγάλει το παλούκι από τον πισινό του δράκου χρειάζεται δύναμη, που του δίνει ο ίδιος ο δράκος, φτύνοντάς το στο στόμα του. Γίνεται αντρειωμένος. Ξεριζώνει πλάτανο κι αφήνει στους γονείς του ξύλα για χρόνια. Φεύγει για να βρει τον δυνατότερο του. Σηκώνει μόνος του το καζάνι των σαράντα δράκων. Τον κάνουν αδερφό τους. Νικάει δυο γυναίκες στην πάλη. Πιάνει τη μία από τα μαλλιά κι έτσι δεν μπορεί να γυρίσει για να τον μαρμαρώσει. Της δεύτερης της παίρνει το βραχιόλι. Ένας Εβραίος, με στοίχημα, του ζητάει ένα άλλο ίδιο βραχιόλι, με την απειλή να σκλαβώσει τ' αδέρφια του ή να γίνει σκλάβος ο ίδιος, εφόσον χάσει το στοίχημα. Ο ήρωας πηγαίνει σ' έναν πύργο, όπου οι τρεις γυναίκες εκθειάζουν την αντρεία του. Φανερώνεται και διαλέγει τη γυναίκα με τα βραχιόλια, που τον στέλνει πίσω μ' ένα δούλο της, τόσο γρήγορα, όσο ν' ανοιγοκλείσει τα μάτια του. Έτσι κερδίζει το στοίχημα.

β. Πόντος

22. ΛΑ 650 Α, 1, Κερασούντα, «Αϊκουλάκης». Γιος αρκούδας κι ενός παπά, που εκείνη βίασε στο βουνό να την κάμει γυναίκα του. Αυτιά αρκούδας. Αναγνώριση πατέρα και γιου με την αξίνα που ξέχασε ο παπάς στη σπηλιά

Σελ. 327
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/328.gif&w=600&h=915

της αρκούδας. Τον ήρωα στέλνει ο παπάς στο βασιλιά κι ο βασιλιάς στην Τσερκεζία για να πάρει τους φόρους. Με σαράντα κανταριών τοπούζι νικά τους Τσερκέζους. Ο βασιλιάς τον στέλνει στους «ρασιοκυλίστες», που κυλούσαν ράχες από τα βουνά κι εσκότωναν τους ανθρώπους. Συμμαχεί μαζ1 τους γιατί τους φοβίζει και βγάζουν το βασιλιά από το θρόνο.

23. ΛΑ 1249 (ΣΜ 79), 11-12, «Το θηρίο και τα τρία παιδιά». Τρία αδέρφια ξεκινούν για την όμορφη κόρη του θηρίου, που τρώει τους δύο πρώτους. Ο τρίτος πετυχαίνει. Τρώει τα ψωμιά του φούρνου, όλο το γάλα, κτλ. Σκοτώνει το θηρίο βάζοντάς το να φυσήξει τη φωτιά αντί να τη φυσήξει ο ίδιος. Γλιτώνει τ' αδέρφια του και παντρεύεται την κόρη.

ΚΥΠΡΟΣ

24. ΛΦ 402, 1-4, «Ο ήμισος». Τρία αδέφια ξεκινούν για την κόρη της δράκαινας. Οι δύο πρώτοι αποτυχαίνουν και τους τρώει. Ο τρίτος αντρειωμένος γιατί γεννήθηκε από μισό μήλο. Πραγματοποιεί τα ζητήματα. Ανοίγει την κοιλιά της δράκαινας και λευτερώνει τ'αδέρφια του. Φεύγουν όλοι μαζί με την κόρη. Η συν. όπως AT/ATU 715. Στο πηγάδι ρουφά το νερό και βγαίνει επάνω. Τον ανεβάζουν στην αχλαδιά και βάζουν φωτιά. Βγάζει το νερό και τη σβήνει. Τους αφήνει να πνιγούν περνώντας το ποτάμι. Παντρεύεται την κόρη.

25. ΛΦ 1097, 16-21, Λευκωσία, «Ο Μισός». Τρία αδέφια ξεκινούν για την κόρη της δράκαινας. Οι δύο πρώτοι αποτυχαίνουν και τους τρώει. Ο τρίτος αντρειωμένος γιατί γεννήθηκε από μισό μήλο. Τρώει τα ψωμιά, πίνει το γάλα πέντε καζανιών, κτλ. Ανοίγει την κοιλιά της δράκαινας και λευτερώνει τ' αδέρφια του. Φεύγουν όλοι μαζί με την κόρη. Τον ρίχνουν στο πηγάδι. Η συν. όπως AT/ATU 715. Ρουφά το νερό και βγαίνει. Τον ανεβάζουν στην αχλαδιά και βάζουν φωτιά. Βγάζει το νερό και τη σβήνει. Τους δέρνει ο Μισός και τους αφήνει μισοπεθαμένους. Παντρεύεται την κόρη και φανερώνει την αλήθεια στον πατέρα του.

26. ΛΦ 1167, 28-39, «Ο Πουλαρόφτας». Η αρχή όπως AT/ATU 311 (Της Κάτω Γης ο αφέντης). Ο Σατανάς παντρεύεται τη βασιλοπούλα και την οδηγεί στην τρύπα του. Τα τρία αδέρφια δεν μπορούν να την ελευθερώσουν (δεν τρώνε αρκετά). Φυλακίζονται. Η γιαγιά θρηνεί. Πίνει το κάτουρο του γαϊδάρου και γεννά τον Πουλαρόφτα (με αυτιά γαϊδάρας), που αναζητάει τ'αδέρφια του. Ξεφεύγει από τον Σατανά μεσα στα σακιά με το μπαμπάκι [πβ. AT/ATU 956 Β (The Clever Maiden Alone at Home Kills the Robbers). Ελευθερώνει τους φυλακισμένους και σκοτώνει το Σατανά. Η συν. όπως AT/ATU 300 (Ο δρακοντοκτόνος) .

Σελ. 328
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 309
    

    33. ΛΑ 1276 (ΣΜ 106), 25-26, Αργολίδα, άτιτλο. Ελλιπές. Ίδιο με ΣΛ I, 317-323. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. V: α, α3, α4, α8, α10, β1, β, β14 (με το πάτημα του ποδιού του φτιάχνει γυάλινο πύργο).

    34. ΛΑ 1332 (ΣΜ 145), 65, Σιμιάδες Μαντινείας, άτιτλο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: α, α4, γ, δ, δ1, δ3, ε2, ε4.

    35. ΛΑ 2211 (ΙΛ 595,6-9), Τρίπολη Μαντινείας, άτιτλο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III : γ, δ, δ1, ε3. V: α, α3, α4, α7 (εννέα αδέλφια), α8, α10, β, β6, β. VI: α, α9.

    36. ΛΑ 2328, 20-22, Επαρχία Οιτύλου, «Της ψείρας». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. IV: α, α5. III : δ, δ1, δ3, ε. V: α, α2, α9, β14 (ρίχνοντας ένα κουκί φυτρώνει δέντρο κι ανεβαίνουν επάνω. Ο διάολος την ξεγελά, χτίζουν γυάλινο πύργο και γλιτώνουν). VI: α1, β, β2, β3. VII: α, δ, δ1, δ2, δ3 (παππούς), δ4.

    37. ΛΑ 2934, 30-32, Μεσσήνη, «Ο κλέφτης της Ανατολής». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II. α, α1, β, β1, β2 (ο κλέφτης της Ανατολής), III: β5, στ.

    38. ΛΦ 1160, 17-18, Αίγιο, «Η βασιλοπούλα». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: δ1, δ4. V: α, α2 (ο μοναχογιός), α8 (άκουγε τι γινόταν κάτω από τη γη, με τη γροθιά του έφτιαχνε γυάλινο πύργο). VI: α. VII: α10 (την παντρεύεται).

    39. ΛΦ 1534, 5-9, Καλάβρυτα, «Η έξυπνη βασιλοπούλα και ο σατανάς». Συμφυρμός με AT/ATU 311. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. IV: α, α5, β, γ, γ3. V: α, α2, α, α8, β, β1, β12, β13. VI : α, β, β7 (βλέποντάς την πίσω από τα βουνά, που βγήκαν από την τσατσάρα του τρίτου αδερφού, ο Σατανάς ορμά στο παλάτι της, πέφτει στο κενό από το κακό του και σκοτώνεται). VII : α, α2, α4.

    40. ΛΦ 1624, 7-10, Βελίτσα Ολυμπίας, άτιτλο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: δ1, δ4. V: α, α2, α8, β14 (ο πρώτος τρυπάει το βουνό με τη σαΐτα και βγάζει άνθρωπο, ο δεύτερος σηκώνει άνθρωπο στον αέρα και τον πάει όπου θέλει, ο τρίτος πετώντας την τσατσάρα του κάνει ποτάμι αδιάβατο). VII: α, β, β2 .

    41. ΛΦ 1555,15-18, Γορτυνία, «Το τομάρι της ψείρας και οι τρεις βασιλοπούλες». I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: γ, γ4, δ, δ1, δ4. V: α, α2, α4, α9, β, β2, β14 (σημαδεύει και σκοτώνει το διάβολο). VI: α, α1, β1, β7 (σπώντας το κρύσταλλο του πύργου). VII: α10.

    42. ΣΠ 30, 1-4, Αίγιο, άτιτλο. I: α, α1, β, β6, β10, β13. II: α, α1, β, β1, β5, β7, β8. III: β4, δ1, δ3. V: α, α2, α7 (εννιά), β14 (φορτώνεται τ' αμάξι και φεύγει) β1, β4, β9, β13, β2, β14 (ρίχνει την πέτρα στη δύση και στην ανατολή και χτυπά το πουλί στον αέρα). VI: α. VII : α, α2, α4.