Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:44
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2007
 
Σελίδες:519
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Στον πέμπτο αυτόν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. και δημοσιεύματα ΙΑΕΝ αρ. 21, 26, 34 και 41) παρουσιάζεται η επεξεργασία του τελευταίου μέρους των μαγικών παραμυθιών (AT/ATU 300-749), που καλύπτει τους τύπους AT/ATU 560-649 (μαγικά αντικείμενα) και AT/ATU 650-699 (υπερφυσική δύναμη και γνώση).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 10.44 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 359-378 από: 522
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/359.gif&w=600&h=915

II. Το ξεστρατισμένο ζώο και τα λογικά συμπεράσματα (AT 655 Α)

α: Στο δρόμο για τον κριτή τα αδέρφια συναντούν έναν άνθρωπο που έχει χάσει κάποιο ζώο του" α1: γάιδαρο (άλογο)' α2: καμήλα' α3: μαντεύουν τα χαρακτηριστικά του ζώου, χωρίς να το έχουν δει, από σημάδια' α4: πως είναι μονόφθαλμο' α5: βλέποντας ότι τα χορτάρια είναι φαγωμένα από τη μια μεριά του δρόμου' α6: πως είναι κουφιοδόντικο' α7: από τον τρόπο που είναι φαγωμένα τα σπαρτά' α8: πως μετέφερε ξίδι (μέλι)' α9: από το χυμένο ξίδι (μέλι) στο δρόμο' α10: άλλο μάντεμα' α12: ο άνθρωπος τους κατηγορεί ότι αυτοί έκλεψαν το ζώο και τους πάει στον κριτή για να τους δικάσει.

β: Τα αδέρφια εξηγούν στον κριτή με ποιον τρόπο έφτασαν στα συμπεράσματα για το ζώο, χωρίς να το έχουν δει, κι αυτός τους αθωώνει.

ΙΙΙΑ. Τα μαντέματα των αδερφών και η κρίση του βασιλιά

α: Ο κριτής προσκαλεί τα αδέρφια σε γεύμα κι εκείνα μαντεύουν' α1: πως το κρέας είναι σκυλίσιο (σκυλοβύζαχτο) ' α2: επειδή το σφαχτό είχε θηλάσει από σκύλα" α3: πως το ψωμί έχει μυρωδιά πεθαμένου' α4: γιατί το στάρι είναι σπαρμένο πάνω στα μνήματα' α5: άλλο' α6: πως ο κριτής είναι νόθος" α7: πράγματι αποκαλύπτεται πως σε όλα τα μαντέματα τα αδέρφια είχαν δίκιο.

β: Για να βγάλει δίκαιη κρίση για το ποιος είναι ο κλέφτης της πατρικής περιουσίας, ο κριτής διηγείται στα αδέρφια μια ιστορία και τους ρωτάει τι θα έκαναν αν συνέβαινε σε αυτούς [πβ. AT/ATU 976 ( Which Was the Noblest Act)]' β1: άλλο' β2: καταλαβαίνει ότι κλέφτης είναι ο μικρότερος αδερφός' β3: από τις απαντήσεις τους' β4: πιάνοντας τον μικρότερο να κλέβει το βραχιόλι της βασιλοπούλας.

ΙΙΙΒ. Διήγηση Πτωχολέοντος

α. Ο δούλος αποφαίνεται' α1: πως το διαμάντι που πάνε να πουλήσουν στο βασιλιά είναι κούφιο' α2: πως το άλογο που πάνε να πουλήσουν στο βασιλιά είναι άγριο' α3: πως ο βασιλιάς είναι νόθος' α4: αφού είναι αχάριστος και δεν τον αμείβει για τις συμβουλές του' α5: άλλο.

β: Όλες οι κρίσεις του δούλου βγαίνουν αληθινές' β1: ο βασιλιάς τον ελευθερώνει' β2: ο δούλος ξαναγίνεται πλούσιος.

Σελ. 359
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/360.gif&w=600&h=915

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ AT 655 + AT 655 A

ΘΡΑΚΗ

1. Λαογραφία ΙΣΤ', 1956-1957, 15-16 (ΛΑ 162, 1-6, ΛΑ 655, 2), Αίνος, «Ο παπάς και οι τρεις μάντεις». ΙΑ: α2 (ο βασιλιάς φυλάει σ' ένα σεντούκι το δαχτυλίδι του αρραβώνα του), β, β1 (ο βασιλιάς), β2 (στον παπά-μάντη), γ (τους έχει διδάξει ο παπάς). II: α9 (πως πέρασαν σαράντα καμήλες, οκτώ αρσενικές και οι υπόλοιπες θηλυκές), α10 (γκαστρωμένες), α8. ΙΙΙΑ: α, α1, α2, α3, α4, α6, α7, β1 (τους δείχνει τη φωτογραφία μιας όμορφης κοπέλας και τους ρωτά τι θα πρόσφεραν για να την αποκτήσουν. Ο μικρότερος λέει πως θα ήθελε πρώτα να τη χαρεί μια βραδιά), β2, β3.

2. Λαογραφία ΙΣΤ', 1956-1957, 16-17, (ΛΑ 225, 120-123, ΛΑ 655, 1), Χατζηγύριο Κεσσάνης, «Τα τρία αδέρφια προφήτες». ΙΑ: α2 (τρία φτωχά αδέρφια κληρονομούν από τον πατέρα τους ένα γάιδαρο. Φεύγουν από τον τόπο τους για να βρουν δουλειά, αλλά χάνουν το γάιδαρο τους) II: α10 (μαντεύουν ποιος έκλεψε το γάιδαρο: ένας κοντός, με στριμμένο σαρίκι, που τον λένε Μουσά. Πάνε στον κριτή που το επιβεβαιώνει). ΙΙΙΑ: α, α1, α2, α3, α4, α6, α7.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Δωδεκάνησα

3. Λαογραφία ΙΣΤ', 1956-1957, 14-15 (Ζωγράφειος Αγών Α', 1891, 252, αρ. 4, Δροσίνης Β', 122-126, Λουκάτος 164-167, αρ. 9), Σύμη, άτιτλο. ΙΑ: α, α1, β, β1, β2, γ. II: α, α2, α3, α8, α9, α4, α5, α11, β. ΙΙΙΑ: α, α1, α2, α3 (τα σταφύλια), α5 (τα σταφύλια είναι από μνήματα), α6, α7, β, β2, β3.

4. Dawkins, 45 Stories, 318-326, αρ. 31 (Καφαντάρης Α', 538-546), Λέρος, «Τα παιδιά του φιλοσόφου». ΙΑ: α, β, β1, β2, γ. II: α, α1, α3, α8, α9, α6, α7, α4, α5, α11, β. ΙΙΙΑ: α, α1, α2, α3 (το κρασί), α5 (το αμπέλι είναι κοντά σε μνήμα), α6, α7, β, β2, β3.

β. Κυκλάδες

5. ΛΑ 1387, 357-374, αρ. 47 (Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά, ΛΑ 655, 3), Τήνος, «Τα τρία βασιλόπαιδα». ΙΑ: α, α1, β, β1, β2, γ. II: α, α1 (φοράδα), α3, α4, α5, α8, α9, α11, β. ΙΙΙΑ: α, α1, α2, α3, α4, α6, α7, β, β2, β3.

Σελ. 360
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/361.gif&w=600&h=915

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ- ΠΟΝΤΟΣ- ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ α. Μικρά Ασία

6. RHR 10, 1884, 79-85, Σμύρνη, «Le marchand et ses trois fils», β. Πόντος

7. Αρχείον Πόντου ΚΣΤ', 1964, 58-65, Τραπεζούντα, «Τη κατή το μεσέλ'». Η παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ AT 655

ΘΡΑΚΗ

1. Λαογραφία ΙΣΤ', 1956-1957, 4-5 (ΛΑ 230, 28, ΛΑ 925**, 1), Χατζηγύριο Κεσσάνης, «Ο γνωρίζων τριών πραγμάτων». IB: α, α1, α2, α3, α4. ΙΙΙΒ: α, α1, α2, α3, α4, β, β2.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

2. Λαογραφία ΙΑ', 1934-1937, 483-484, αρ. 26, Βασιλικό Ζακύνθου, «Η έξυπνη κόρη του Σοφο-Σολομώντα». ΙΑ: α, α1, β, β1, β2, β3, γ. III Α: α, α1, α2, α5 (το ψωμί είναι ματοζυμωμένο, γιατί αυτός που το ζύμωνε έκοψε το χέρι του κι έτρεξε αίμα), α6, α7, β3, β5.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

3. Λαογραφία ΙΣΤ', 1956-1957, 6-7 (ΣΠ 18, 2-3), Κορινθία, άτιτλο. ΙΑ: α2 (στο Σουλτάνο, α4). ΙΙΙΒ: α, α2 (άλογο φοβιτσιάρικο), α1 (βγάζει το λιθαράκι από το διαμάντι του Σουλτάνου), α3, α5 (συμπεραίνει πως είναι γιος του χασάπη επειδή αντί να τον ανταμείψει με χρήματα του δίνει κρέας).

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ

4. Λαογραφία ΙΣΤ', 1956-1957, 5-6 (ΣΠ 2, ΛΑ 529, 148-149), Σμύρνη, άτιτλο. IB: α, α2, α3, α4. ΙΙΙΒ: α, α2, α1 (άλογο φοβιτσιάρικο), α3, β, β1, β2 (τον αμείβει πλουσιοπάροχα ο βασιλιάς).

Σελ. 361
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/362.gif&w=600&h=915

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ AT 655 A

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

1. ΛΑ 1192 (ΣΜ 22), 164, Νιοχώρι Ηλείας, «Η ματιά του κυνηγού». II: Ο κυνηγός συναντά μικροπωλητές και μαντεύει τα χαρακτηριστικά των ζώων τους, α2, α4, α5, α8 (μέλι από τη μια μεριά, βρώμη από την άλλη), α9 (από τις μύγες στο μέλι), α6, α7, α11, β.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΤΥΠΟΥΣ AT 655, AT 655 A

Στον διεθνή Κατάλογο Aarne - Thompson (στην έκδοση του 1981) αναφέρονται δύο συγγενικοί τύποι, ο AT 655 και ο AT 655 Α με θέμα τις έξυπνες κρίσεις τριών ευφυϊών αδερφών. Από αυτούς τους δύο τύπους ο πρώτος εμφανίζεται περισσότερο διαδεδομένος, ενώ για τον δεύτερο αναφέρονται μόνο ινδικές παραλλαγές. Ο H.-J. Uther στην αναθεωρημένη έκδοση του Καταλόγου ενσωματώνει τον τύπο AT 655 Α στον AT/ATU 655, καθώς συμφύρονται συχνότατα. Πάντως φαίνεται πως υπάρχουν και παραλλαγές που περιλαμβάνουν επεισόδια μόνο από τον ένα ή τον άλλο τύπο1. Είναι γενικά αποδεκτό ότι η προέλευση αυτών των παραμυθιών είναι ανατολική2 και πολύ παλιά3.

Οι λιγοστές ελληνικές παραλλαγές των παραμυθιών που ο Γ. Μέγας κατέταξε στους τύπους AT/ATU 655 και AT/ATU 655 Α μπορούν να χωριστούν σε δύο βασικές ομάδες. Η πρώτη ακολουθεί σε γενικές γραμμές τους τύπους AT/ATU 655 και AT/ATU 655 Α, όπως αυτοί περιγράφονται στον διεθνή Κατάλογο AT/ATU. Οι τύποι αυτοί συνήθως συμφύρονται (επτά παραλλαγές), ενώ έχουμε τέσσερις ανεξάρτητες παραλλαγές του AT 655 και μία του 655 Α.

Η δεύτερη, με τρεις παραλλαγές καταγεγραμμένες στα τέλη του 19ου αιώνα, ανήκει επίσης στον τύπο AT/ATU 655 (βλ. παραπάνω, συνθετική παραλλαγή, επεισόδια IB και ΙΙΙΒ), αλλά ακολουθεί ένα έμμετρο βυζαντινό αφήγημα, τη διήγηση Περί Πτωχολέοντος, ανατολικής επίσης προέλευσης. Ο Γ.

1. Kurt Ranke, «Brüder: Die scharfsinnigen Brüder (AT 655, AT 655 A)», Enzyklopädie des Märchens, Band 2, 1999, σ. 874-887.

2. Ο Κ. Ranke, ό.π., σ. 883-884 διατυπώνει την υπόθεση ότι ο τύπος AT 655 έχει ινδική προέλευση και ο τύπος AT 655 Α αραβική.

3. Ο Κ. Ranke, ό.π., σ. 879-881 αναφέρει μια ινδική αφήγηση του 7ου αιώνα καθώς και αρκετές ευρωπαϊκές μεσαιωνικές παραλλαγές.

Σελ. 362
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/363.gif&w=600&h=915

Μέγας έδειξε σε σχετικό άρθρο του4 πως η διήγηση του Πτωχολέοντος πέρασε και στην προφορική παράδοση, χωρίς ωστόσο να βρει μεγάλη απήχηση, όπως μαρτυρούν οι λιγοστές προφορικές παραλλαγές5.

4. Γ. Α. Μέγας, «Η περί Πτωχολέοντος διήγησις και τα σχετικά προς αυτήν παραμύθια», Λαογραφία ΙΣΤ', 1956, σ. 3-20.

5. Για την Ιστορία Πτωχολέοντος βλ. επίσης Γ. Κεχαγιόγλου (εκδ.), Κριτική έκδοση της Ιστορίας Πτωχολέοντος, Θεσσαλονίκη 1978.

Σελ. 363
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/364.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 364
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/365.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΙ ΤΥΠΟΙ AT *667 Α, AT *667 Β

Σελ. 365
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/366.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 366
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/367.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT *667 Α

Ο θετός γιος του δράκου και η Πεντάμορφη

AT: Δεν περιλαμβάνεται

ATU: Δεν περιλαμβάνεται_

Του δράκου ο γιος

Ήταν ένας βασιλιάς και δεν έκανε παιδιά" και μια φορά τον πήρε το παράπονο και βγήκε έξω από τη χώρα να περπατήσει για να ξεδώσει ο νους του. Εκεί που περπατούσε, τον βρίσκει ένας ασκητής' ήταν δράκος" και λέει του βασιλιά: «Ώρα καλή, αφέντη βασιλιά. Πού πηγαίνεις έτσι ολομόναχος και πεζός και δεν έχεις κανένα στρατιώτη μαζί σου;» «Τι να σου πω, γέροντα;» αποκρίθηκε ο βασιλιάς. «Δεν κάνω παιδιά. Και απ' αυτό το παράπονο βγήκα έξω να περπατήσω κομμάτι, για να ξεδώσει ο νους μου, γιατί είμαι για να σκάσω». Τότε ο ασκητής του λέει: «Εγώ θα σου δώσω ένα γιατρικό να κάνεις παιδί, αλλά θέλω όταν θα γίνει δώδεκα χρονών, να μου το δώσεις να το σπουδάσω και πάλι να σου το φέρω». «Καλό" γίνεται», είπε ο βασιλιάς. Τότε ο δράκος βγάζει και του δίνει ένα μήλο και του λέει: «Το μισό να φάει η βασίλισσα και τ' άλλο μισό να το φάει ο βασιλιάς να κάνει παιδί».

Πήρε το μήλο ο βασιλιάς με χαρά και πάει στο παλάτι και λέει στη βασίλισσα: «Μη λυπάσαι τώρα, βασίλισσα" τώρα πια θα κάνουμε κι εμείς ένα παιδί. Αυτό το μήλο μου το 'δωσε ένας ασκητής και να φάμε από μισό για να κάνουμε παιδί». Τότε πιάνει η βασίλισσα και το κόβει το μήλο και το μισό το δίνει στο βασιλιά και το τρώει και τ' άλλο το μισό το 'φαγε εκείνη και γκαστρώθηκε και ήρθε καιρός και γέννησε η βασίλισσα και γέννησε ένα αγόρι. Και το αναθρέψανε και το χαίρονταν. Και όταν γίνηκε έξι-εφτά χρονών το στείλανε στο σχολείο και μάθαινε γράμματα μέχρι που γίνηκε δώδεκα χρονών. Τη μέρα που συμπλήρωσε τα δώδεκα χρόνια, πάει ο δράκος στο παλάτι και γύρεψε από το βασιλιά το παιδί. Και ο βασιλιάς δεν μπόρεσε να μην το δώσει το παιδί.

Το πήρε λοιπόν ο δράκος το παιδί και το πήγε σε άλλη χώρα και το 'βαλε πάλι στο σχολείο και έμαθε τα γράμματα καλά. Και ύστερα ο δράκος το έφτυσε μέσα στο στόμα και του έδωσε δρακοντίσια δύναμη. Και τότε το έφερε πάλι στον πατέρα του το βασιλιά. Του 'δωσε και ένα μαχαιρούδι και του είπε πως αυτό το μαχαιρούδι ποτέ να μην το βγάζει από πάνω. Και όσο το φορεί κανένα

Σελ. 367
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/368.gif&w=600&h=915

να να μην φοβάται. Και αφού κάθισε κοντά στον πατέρα του κανένα χρόνο, γύρεψε να φύγει πάλι να γυρίσει όλο το βασίλειο. Και πήγε μέσα στο βασιλικό το αχούρι για να διαλέξει ένα άλογο για να καβαλικέψει. Και τα τραβούσε από την ουρά να τα δοκιμάσει, να δει μπορούν να τον σηκώσουν; Και όσα άλογα ήταν μέσα στο αχούρι, όλα τα τράβηξε από την ουρά κι όλα γονατίσανε. Και το λέει του πατέρα του ότι κανένα άλογο δεν υπάρχει που να μπορεί να τον σηκώσει και θάμαξε ο βασιλιάς. Μια μέρα λοιπόν, κει που σεριάνιζε μέσα στους παχτσέδες (κήπους) βλέπει έναν παχτσέ κι είχανε στο μαγγανοπήγαδο ζεμένη μια παλιοφοράδα και κατά πόδι της πήγαινε ένα πουλάρι ως έξι μηνών. Πηγαίνει στον παχτσεβάνη (κηπουρό) και του λέει: «Δε μου το πουλάς εμένα αυτό το πουλάρι;» «Σου του πουλώ», είπε ο παχτσεβάνης. Και κάνανε τη συμφωνία και το πήρε κείνο το πουλάρι το βασιλόπουλο, γιατί το γνώρισε πως κείνο το πουλάρι ήτανε από γοργόνα. Είχε έρθει σε επαφή η παλαιοφοράδα με γοργόνα αρσενικιά και δεν το 'ξερε ο παχτσεβάνης. Το βασιλόπουλο έβαλε και έναν άνθρωπο για να προσέχει μόνο αυτό το πουλάρι όσο να μεγαλώσει, να μπορεί να το καβαλικέψει.

Έξω από το βασιλικό το παλάτι ήτανε μια μεγάλη πέτρα, που δεν μπορούσαν να την σηκώσουν εκατό νοματαίοι. Και κάθε πουρνό το βασιλόπουλο, για να γυμνάζεται, πήγαινε και τη σήκωνε και την έβαζε παρακάθι κι έλεγε: «Α, τώρα ίσιωσαν λίγο τα κόκαλά μου». Ο βασιλιάς την είδε μια μέρα την πέτρα μετατοπισμένη αλλά δεν την περιεργάστηκε τόσο. Άλλη μέρα πάλι την είδε σε άλλο μέρος και ρώτησε τους δούλους και του είπε μια δούλα πως κάθε πουρνό σηκώνεται το βασιλόπουλο απ' τον ύπνο και αφού νιφτεί και χτενιστεί, πηγαίνει και τη σηκώνει αυτή την πέτρα και τη μετατοπίζει και λέει: «Α, τώρα ίσιωσαν κομμάτι τα κόκαλά μου». Παραφύλαξε λοιπόν ο βασιλιάς ένα πουρνό και τον είδε πως τη σήκωσε και θάμαξε και το 'νιωσε πως ο γιος του είναι δρακοφορεμένος.

Όταν μεγάλωσε το πουλάρι, το καβαλίκεψε και πάει να γυρίσει το βασίλειο να δει κόσμο. Εκεί που πήγαινε, τον πιάνει μια φουρτούνα που ξερίζωνε τα δέντρα" κι αυτή την ώρα πέφτει ένα παλικάρι από τον ουρανό και λέει στο βασιλόπουλο: «Ώρα καλή, αδερφέ». «Πολλά τα έτη», απολογήθηκε το βασιλόπουλο. «Πού πηγαίνεις;» το ρωτά. «Πηγαίνω να δω κόσμο», είπε το βασιλόπουλο. «Ας πάμε μαζί», είπε το παλικάρι. «Ας πάμε», είπε το βασιλόπουλο και γινήκανε σταυραδέρφια και πήρανε το δρόμο μαζί και πηγαίνανε. Και κει που πηγαίνανε, βρήκαν έναν πύργο κι έξω από τον πύργο μια βρύση. Και καθίσανε εκεί στη βρύση να ξεκουραστούν, να φάνε και κομμάτι ψωμί. Και κει που τρώγανε, κατέβηκε μια δούλα από τον πύργο να πάρει ένα τάσι νερό, να πάει στην κοκκώνα της να πιει, και γυρέψανε το τάσι να πιούνε νερό κι η δούλα είπε: «Δεν ταιριάζουνε τα δικά σας τα χείλια να πιουν νερό με της κοκκώνας μου το τάσι». «Πρε!», είπε το βασιλόπουλο, «καλύτερη είναι η κοκκώνα σου από μας;» Και πετιέται απάνω και αρπάζει το τάσι και το γεμίζει νερό και

Σελ. 368
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/369.gif&w=600&h=915

το δίνει στο σταυραδερφό του και πίνει κι ύστερα πίνει και κείνος και το έδωσε το τάσι στη δούλα. Και κείνη το γέμισε και το πάει επάνω στην κοκκώνα της' και είπε πως κάτω στη βρύση είναι δυο παλικάρια και της γυρέψανε το τάσι να πιούνε νερό και κείνη δεν το 'δωσε και τ' αρπάξανε απ' τα χέρια της και ήπιανε. Και τη μάλωσε η κοκκώνα της, γιατί να μην τους δώσει το τάσι να πιουν νερό. Και την έστειλε και πήγε και τους είπε να πάνε επάνω στον πύργο. Και όταν πήγανε, τους καλοδέχτηκε και τους έβαλε τραπέζι και φάγανε. Φάγανε δε φάγανε, βλέπουν κι ανεβαίνει στον πύργο ο ασκητής, ο ψυχοπατέρας του βασιλόπουλου και βαστούσε μια κληματσίδα στο χέρι και πιάνει και στεφανώνει το παλικάρι με τη βασιλοπούλα και κουμπάρος γίνηκε το βασιλόπουλο. Κι ύστερα έφυγε ο ασκητής. Τη δεύτερη τη μέρα ετοιμάστηκε και το βασιλόπουλο να φύγει και βγάζει το δαχτυλίδι του και το δίνει στο σταυραδερφό του και του λέει: «Βάλ' το αυτό στο χέρι σου και όποτε σε σφίξει, να ξέρεις πως πέθανα και να έρθεις να με βρεις». Υστερα αποχαιρετηθήκανε και έφυγε το βασιλόπουλο.

Στο δρόμο που πήγαινε, πήρε πάλι μια φουρτούνα μεγάλη κι έπεσε πάλι από τον ουρανό ένα παλικάρι, και χαιρετηθήκανε και γινήκανε ,σταυραδέρφια και πηγαίνανε. Και στο δρόμο που πηγαίνανε, βρήκανε ένα πύργο πάλι και έναν τσεσμέ (βρύση), καθίσανε στον τσεσμέ και κατέβηκε η δούλα να πάρει νερό με το τάσι. Γύρεψαν να πιούνε νερό, δεν τους έδωσε το τάσι η δούλα, το άρπαξε το βασιλόπουλο και ήπιανε' το είπε η δούλα της κοκκώνας της και τους προσκάλεσε επάνω στον πύργο και τους έβαλε τραπέζι και φάγανε. Πρόφτασε πάλι ο ασκητής με μια κληματσίδα στο χέρι και τη βάζει την κληματσίδα και στεφανώνει το παλικάρι με την κοκκώνα του πύργου και κουμπάρος γίνηκε το βασιλόπουλο. Κι ύστερα έφυγε ο ασκητής. Τη δεύτερη τη μέρα πάλι το βασιλόπουλο πιάνει και μπήγει το σπαθί του απ' τη μύτη στο ταβάνι και λέει στο σταυραδερφό του πως σαν πέσει μοναχό του το σπαθί, να ξέρει πως είναι πεθαμένος και να πάει να τον βρει.

Καβαλίκεψε πάλι το γοργονούδι του και πάει. Και περπατούσε μέσα στα βουνά. Εκεί βρήκε έναν πύργο' και σ' αυτόν τον πύργο καθότανε η Έμορφη του Κόσμου. Κι έδεσε κάτω στο αχούρι το γοργονούδι του κι αυτός πάει επάνω. Μόλις τον είδε η Έμορφη τον καλοδέχτηκε και τον ρώτησε πώς ήταν και πήγαινε σ' εκείνα τα μέρη; Και το βασιλόπουλο είπε: «Για σένα ήρθα για να σε πάρω». «Καλά», είπε η Έμορφη, «κι εγώ σε παίρνω, αλλά βλέπεις εκείνο τον πύργο εκεί; Τον έχω φτιαγμένο όλον με ανθρώπινα κεφάλια και κόκαλα, γιατί πολλά βασιλόπουλα σαν εσένα ήρθανε για να με πάρουνε και δεν μπορέσανε' και τα έσφαζα κι έκανα αυτόν τον πύργο. Λοιπόν αύριο θα παλέψουμε. Κι αν με νικήσεις, θα με πάρεις, κι αν σε νικήσω, θα σε σφάξω και θα πάρω και το δικό σου το κεφάλι και τα κόκαλά σου να τα βάλω εκεί στον πύργο». «Γίνεται», είπε το βασιλόπουλο.

Το πουρνό λοιπόν ήρθε η ώρα να παλέψουνε. Και πιαστήκανε στο πάλεμα. Πιάνει η Έμορφη το βασιλόπουλο και το σηκώνει και το χτυπά μία κατά γης

Σελ. 369
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/370.gif&w=600&h=915

και μπήκε το βασιλόπουλο μέσα στη γης ως τους αστράγαλους. Πάει πάλι να το πιάσει η Έμορφη το βασιλόπουλο και την πιάνει αυτό και την τινάζει, μπήκε ως τη μέση' ύστερα κι αυτή χύνεται, τον πιάνει και τον χτυπά μια κατά γης και μπαίνει κι αυτός ως τη μέση. Τότε φωνάζει το βασιλόπουλο: «Τώρα σε θέλω, μαχαιρούδι μου». Αυτό είπε κι ευθύς βρέθηκε έξω από τη γης' κι αρπάζει την Όμορφη και την χτυπά κάτω και μπήκε ως τα βυζιά. Τότες είπε κείνη: «Ε, τώρα πια με νίκησες. Είμαι δική σου και συ δικός μου». Και πήγαν απάνω στον πύργο και φάγανε και χαρήκανε. Και τη νύχτα πλαγιάσανε μαζί. Το βασιλόπουλο όμως έβαζε ανάμεσά τους ένα προσκέφαλο. Και ρώτησε η Έμορφη: «Εμ, γιατί το βάζεις αυτό; Τώρα είμαστε το ένα». «Έχουμε καιρό», είπε το βασιλόπουλο, «για να γίνουμε το ένα».

Έμαθε ένας γέρος βασιλιάς πως την Έμορφη του Κόσμου την πήρε πια ένα βασιλόπουλο και θέλησε να την πάρει αυτός απ' τα χέρια του βασιλόπουλου. Γιατί του είχε πει ένας μάγος ότι, άμα κοιμηθεί με αυτήν την Όμορφη, θα σηκωθεί το πουρνό είκοσι πέντε χρονών παλικάρι. Έστειλε στρατεύματα να την πάρει, δεν μπορέσανε' γιατί όσο είχε το μαχαιρούδι του το βασιλόπουλο, ήταν ανίκητο. Τότε στέλνει ο βασιλιάς μια γριά για να μπορέσει να γελάσει την Έμορφη, να την πάρει να φύγουνε. Την πήγανε λοιπόν στρατεύματα τη γριά ως εκείνο το μέρος, και κείνα κρυφτήκανε. Κι η γριά λοιπόν άρχισε να κλαίει έξω από τον πύργο κι έκανε πως είχε ένα γιο και πήγε εκεί να για να πάρει την Έμορφη και τονέ σκότωσε. Τη νύχτα ακούσανε τα κλάματα της γριάς το βασιλόπουλο και η Έμορφη και την παρηγορούσανε. Ήρθε η ώρα να πλαγιάσουνε' είπανε στη γριά να πάει σε μιαν άλλη κάμαρα να πλαγιάσει και είπε: «Όχι, παιδιά μου, το παιδί μου να 'ναι σκοτωμένο εδώ, κι εγώ να πλαγιάζω στα μαλακά, δεν το πάει η ψυχή μου. Να, εδώ που κάθομαι, θα ζαρώσω ως το πουρνό».

Την αφήσανε λοιπόν κι έμεινε. Τη δεύτερη τη μέρα έμαθε από την Όμορφη πως η ανδρεία του ήτανε σε ένα μαχαιρούδι. Το βράδυ λοιπόν το βασιλόπουλο, όποτε ήθελε να πλαγιάσει, έβγαζε το μαχαιρούδι από το ζωνάρι του, και το έβαζε από κάτω από το προσκέφαλο του. Τα μεσάνυχτα σηκώνεται η μπαμπόγρια και αγάλια αγάλια απλώνει, παίρνει το μαχαιρούδι και κατεβαίνει κάτω από τον πύργο και έδωσε είδηση στα στρατεύματα και πήγανε και πήρανε την Έμορφη και την πάνε στον βασιλιά. Και ο βασιλιάς θέλησε ευθύς να την στεφανωθεί, γιατί βιαζότανε να γίνει είκοσι πέντε χρονών παλικάρι. Η Έμορφη όμως γύρεψε σαράντα μέρες διορία, με την ελπίδα πως θα πάει το βασιλόπουλο να τη λευτερώσει.

Η γριά, όταν πήρε το μαχαιρούδι, το έριξε μέσα στη θάλασσα. Τότε έσφιξε το δαχτυλίδι το δάχτυλο του σταυραδερφού του και το σπαθί έπεσε από κει που ήτανε μπηγμένο. Ο πρώτος που 'χε το δαχτυλίδι πήρε αθάνατο νερό μαζί του' και είχε την αξία να βάζει τ' αυτί του κατά γης, ν' ακούει τι γίνεται σ' όλη τη γης την οικουμένη. Έβαλε λοιπόν τ' αυτί του κατά γης και άκουσε πως

Σελ. 370
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/371.gif&w=600&h=915

έχει το βασιλόπουλο έναν άλλον σταυραδερφό και του άφησε το σπαθί του και πως ρίξανε το μαχαιρούδι μέσα στη θάλασσα και πήρανε τη γυναίκα του και κείνος είναι πεθαμένος στο κρεβάτι του.

Παίρνει λοιπόν τ' αθάνατο το νερό και πηγαίνει και βρίσκει τον άλλον το σταυραδερφό" αυτός πάλι ήξερε τη γλώσσα των ψαριών και τον ακούγανε σε ό,τι τους έλεγε. Σηκώνονται λοιπόν και πηγαίνουνε εκεί στον πύργο και βρίσκουνε το σταυραδερφό τους και κοιμότανε στο κρεβάτι του τον αξύπνητο. Τότες του έχυσε το αθάνατο νερό ο σταυραδερφός του και αναστήθηκε και ξύπνησε και είπε: «Τι βαθιά κοιμόμουνα!» «Δεν κοιμόσουνα, μόνο ήσουνα πεθαμένος». Τότε γύρεψε το μαχαιρούδι του, πού 'ν 'το; Τότε του είπανε: «Το μαχαιρούδι σου είναι μέσα στη θάλασσα και τη γυναίκα σου την πήρε άλλος βασιλιάς». «Εμ, τώρα;» ρώτησε το βασιλόπουλο με τα δάκρυα. «Μη λυπάσαι», του λέει ο άλλος σταυραδερφός του, «τώρα εγώ σου φέρνω το μαχαιρούδι σου. Σεις καθίστε εδώ».

Και φεύγει και πηγαίνει στη θάλασσα και φωνάζει όλα τα ψάρια και τα ρωτά: «Δεν είδατε κανένα μαχαιρούδι να πέφτει μέσα στη θάλασσα;» Όλα τα ψάρια στεκότανε και συλλογίζονταν. Και κει που συλλογίζονταν, βλέπουνε κι έρχεται και κείνο απ' τα μακριά. Και το ρωτήσανε τ' άλλα τα ψάρια, και είπε: «Α, εγώ το είδα κείνο το μαχαιρούδι την ώρα που 'πεφτε. Εκείνη την ώρα κοιμόταν ένας γερο-σάζανος με το στόμα του ανοιχτό κι έπεσε μέσα στο στόμα του ίσια. Και τώρα πάλι πέρασα και τον βρήκα και κοιμότανε. Τώρα να πάω να το φέρω». Γυρίζει το ψαρούδι μάνι μάνι και πηγαίνει και βρίσκει το σάζανο και, καθώς είχε το στόμα του ανοιχτό, χώνεται μέσα στην κοιλιά και παίρνει το μαχαιρούδι και το πάει. Το παίρνει το παλικάρι το μαχαιρούδι και το πάει στο βασιλόπουλο. Αυτό άμα είδε το μαχαιρούδι του, πέταξε από τη χαρά του.

Κείνο το βράδυ απομείνανε στον πύργο, φάγανε, ήπιανε και χαρήκανε και πλαγιάσανε. Το πουρνό είπε το βασιλόπουλο: «Ε, αδέρφια, σας ευχαριστώ για τη χάρη που μου κάνατε. Α να πάτε τώρα να ησυχάσετε κι εγώ θα πάω να βρω τη γυναίκα μου». Και αφού ο ένας ο σταυραδερφός του έβαλε τ' αυτί του κατά γης κι έμαθε πού βρίσκεται η γυναίκα και πως τον περιμένει να πάει, αγκαλιαστήκανε και φιληθήκανε και χωρίσανε. Και τα δυο τα σταυραδέρφια του γυρίσανε το καθένα στον πύργο του. Ανέβηκε και το βασιλόπουλο στη γοργόνα του και πηγαίνει σ' εκείνη τη χώρα που 'τανε η γυναίκα του και πάει σε μιας γριάς το σπίτι κι έκανε κονάκι (κατέλυσε).

Το πουρνό λέει στη γριά: «Να σηκωθείς να πας στο βασιλικό το παλάτι που κάθεται η ξένη η βασίλισσα και να της πεις: «Ο άνδρας σου ήρθε. Τον θέλεις; Για να κάνει όλη τη χώρα και τον κόσμο αχλιά (στάχτη);»

Σηκώνεται η γριά, πηγαίνει στο παλάτι που καθότανε η Έμορφη και βρίσκει τρόπο και πηγαίνει κοντά της και της λέει κρυφά: «Ο άνδρας σου ήρθε. Τον θέλεις πάλι ή θα αφανίσει τη χώρα και τους ανθρώπους μαζί;» «Τι θα πει τονέ θέλω;» είπε η Έμορφη. «Εγώ τον περιμένω τόσον καιρό. Τώρα που

Σελ. 371
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/372.gif&w=600&h=915

'ρθε, θα πω στο βασιλιά να αρχίσει τη χαρά. Και συ τον άνδρα μου, να του φορέσεις γυναικεία φορέματα, να κάνεις πως και καλά είναι θυγατέρα σου. Και 'γώ θα στείλω την καλέστρια να την προσκαλέσει στο γάμο. Κι όταν θα 'ρθει, ξέρουμε τι θα κάνουμε».

Πήγε η γριά, τα 'πε αυτά τα λόγια στο βασιλόπουλο και χάρηκε. Κι η Έμορφη μήνυσε του βασιλιά πως την Κυριακή να προστάξει να ετοιμάσουνε για να γίνει η χαρά. Ετοιμαστήκανε λοιπόν για τη χαρά, στείλανε την καλέστρια και προσκάλεσε στο γάμο, πήγε προσκάλεσε και της γριάς τη θυγατέρα. Σηκώνεται λοιπόν αυτή την Κυριακή και στολίζει το βασιλόπουλο καλά καλά και το κάνει ένα κορίτσι' και το παίρνει και πάνε στη χαρά. Άμα τον είδε η Έμορφη, τον γνώρισε και τον πήρε μέσα και τον έκρυψε από κάτω από το κρεβάτι που θα κοιμηθούνε το βράδυ. Αφού λοιπόν τελείωσε η χαρά και έφυγε ο κόσμος ο προσκαλεσμένος, πήγε ο γαμπρός και πλάγιασε στο κρεβάτι και περίμενε και τη νύφη να πλαγιάσει για να γίνει είκοσι πέντε χρονών. Τότε βγαίνει το βασιλόπουλο και του παίρνει το κεφάλι του με το μαχαιρούδι. Και πλαγιάσανε αυτός με τη γυναίκα του' αλλά ανάμεσα έβαλε πάλι ένα προσκέφαλο. «Ως πότε θα το βάζεις αυτό το προσκέφαλο;» «Έχει καιρό ακόμα», είπε το βασιλόπουλο και πλάγιασε. Το πουρνό όταν σηκώθηκε, τον είδαν οι άνθρωποι του παλατιού και θαμάξανε πως ο γέρος ο βασιλιάς γίνηκε είκοσι πέντε χρονών παλικάρι. Τότε βλέπει πάλι τον ασκητή κι έρχεται με μια κληματσίδα στο χέρι και στεφανώνει το βασιλόπουλο με την Έμορφη του Κόσμου' και το βράδυ πλαγιάσανε πια μαζί και δεν έβαζε πια προσκέφαλο ανάμεσα. Υστερα έφυγε ο ασκητής και το βασιλόπουλο έμεινε εκεί και βασίλεψε.

ΙΛ, Αρ. Χ. Κ. 372/1894, 97-125, αρ. 8, Αίνος Θράκης. Το κείμενο αποδίδεται εδώ στην κοινή νεοελληνική.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

ΙΑ: Η πάλη με το δράκο (αράπη κτλ.)

α: Ο γιος' α1: μιας χήρας" α2: φτωχιάς γυναίκας' α3: φτωχού ζευγαριού" α4: το μικρότερο παιδί' α5: πολύ δυνατό' α6: που ονομάζεται Γιάννης' α7: Γιαννάκης' α8: Δρακοντογιαννάκης.

β: Μπαίνει' β1: παρακούοντας την παραγγελία που του άφησε ο πατέρας του' β2: πεθαίνοντας' β3: στο περιβόλι' β4: του δράκου' β5: του αράπη' β6: για να μαζέψει χόρτα' β7: λάχανα" β8: πορτοκάλια" β9: για να πιει νερό' β10: άλλο.

Σελ. 372
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/373.gif&w=600&h=915

γ: Παλεύουν" γ1: στο μαρμαρένιο αλώνι' γ2: ο ήρωας νικά το δράκο (αράπη)' γ3: χώνοντάς τον στη γη' γ4: μέχρι τα γόνατα' γ5: μέχρι το στήθος' γ6: μέχρι το λαιμό' γ7: αλλά του χαρίζει τη ζωή' γ8: το υπερφυσικό ον τον κάνει παιδί του.

IB: Η μαγική γέννηση (Ο δράκος - νονός)

α: Ένα αγόρι' α1: τρία αγόρια' α2: αγόρι και κορίτσι' α3: βασιλόπουλο (βασιλόπουλα)' α4: γεννιέται (γεννιούνται) με θαυμαστό τρόπο' α5: με το φάγωμα ενός μήλου' α6: δοσμένο από' α7: ένα δερβίση' α8: δράκο' α9: ασκητή' α10: άλλο' α11: μαζί του(ς) φυτρώνει(ουν) ένα (δύο, τρία) κυπαρίσσι(α) αντίστοιχα.

β: Ο ήρωας είναι ταμένος στο υπερφυσικό ον που προκάλεσε τη γέννησή του' β1: το υπερφυσικό ον γίνεται νονός του παιδιού.

ΙΓ: Άλλες εισαγωγές συνήθεις σε άλλους παραμυθιακούς τύπους [AT 531 (Ο βαφτισμιός του βασιλιά και ο σπανός) κ. ά]

II: Τα δώρα του θετού γονιού (νονού) και η αναζήτηση της Πεντάμορφης

α: Το υπερφυσικό ον' α1: δίνει στο παιδί όλα του τα πλούτη' α2: φτύνοντας στο στόμα του του δίνει δρακοντίσια δύναμη' α3: του χαρίζει μαγικά αντικείμενα' α4: με ευτελή εμφάνιση' α5: πριν πεθάνει' α6: ή το παιδί τα βρίσκει στο παλάτι του υπερφυσικού όντος' α7: παπούτσια' α8: τσαρούχια' α9: που με αυτά πηδάς όσο μακριά κι αν είναι' α10: φτερωτά' α11: αθόρυβα' α12: τα φοράς και γίνεσαι άφαντος' α13: φεσάκι' α14: σκουφάκι' α15: φτερωτό' α16: άφαντο' α17: σπαθί' α18: κόβει' α19: σίδερα' α20: βουνά, βράχια, δέντρα" α21: όποιον βρεθεί αντίκρυ' α22: άλογο' α23: φτερωτό' α24: που μιλάει και το συμβουλεύει" α25: νοητάκι" α26: το λένε Σπίθα' α27: τρίχες από το άλογο' α28: όταν τις καίει, εμφανίζεται' α29: άλλα μαγικά αντικείμενα.

β: Η ζωή (ή η δύναμη) του παιδιού εξαρτάται από' β1: το σπαθί' β2: τη σαΐτα' β3: το μαχαίρι' β4: το σιδερένιο ρόπαλο' β5: που του έδωσε ο θετός γονιός (νονός) του' β6: ο πατέρας του' β7: άλλο πρόσωπο (πρόσωπα)' β8: από τρεις άσπρες τρίχες του κεφαλιού του' β9: τρεις χρυσές τρίχες' β10: το μικρό του δάχτυλο' β11: το κυπαρίσσι που φύτρωσε με τη γέννησή του' β12: άλλο.

γ: Ο ήρωας βρίσκει στο απαγορευμένο δωμάτιο' γ1: τη ζωγραφιά' γ2: τη φωτογραφία' γ3: τρίχα από τα μαλλιά' γ4: της Πεντάμορφης' γ5: της Χρυσομαλλούσας' γ6: της Όμορφης του Κόσμου' γ7: η οποία έχει διάφορες μαγικές δυνάμεις (είναι η ίδια δράκισσα ή μάγισσα, μπορεί να μεταμορφώνεται, κατέχει μαγικό αντικείμενο από το οποίο εξαρτάται η δύναμή της, είναι αθά-

Σελ. 373
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/374.gif&w=600&h=915

αθάνατη και ξανανιώνει όποιον κοιμηθεί μαζί της κ.ά.)' γ8: έχει μαρμαρώσει (ή μεταμορφώσει σε ζώα) τα παλικάρια που την αναζητούν" γ9: αφού πρώτα τα νικήσει στο πάλεμα (τρέξιμο)" γ10: μεταξύ αυτών και τα δύο μεγαλύτερα αδέρφια του ήρωα' γ11: ο ήρωας αναζητά τ' αδέρφια του" γ12: φθάνει στον τόπο της μαγικής γυναίκας και τη νικά στο πάλεμα' γ13: στο απαγορευμένο δωμάτιο ο ήρωας βρίσκει την ίδια τη Πεντάμορφη' γ14: με την οποία πρέπει να μείνει για ορισμένο χρονικό διάστημα χωρίς να την αγγίξει (κοιτάξει) αλλά δεν τα καταφέρνει' γ15: ο ήρωας πληροφορείται την ύπαρξη της Πεντάμορφης με άλλο τρόπο.

δ: Η μαγική γυναίκα του ξεφεύγει' δ1: παραγγέλνοντάς του πως θα τη βρει' δ2: στον έρημο κάμπο, στα μαύρα κούτσουρα' δ3: στα χρυσά κλαδιά' δ4: στην αθάνατη λίμνη' δ5: στα καημένα αμπέλια' δ6: στο στοιχειωμένο δάσος' δ7: στο κόκκινο παλάτι' δ8: στα χρυσά βουνά' δ9: σε άλλο μαγικό μέρος' δ10: για να τη βρει πρέπει να περπατήσει ένα μεγάλο χρονικό διάστημα.

ε: Ο ήρωας φεύγει για να βρει τη μαγική γυναίκα' ε1: αφού πάρει μαζί του' ε2: τα μαγικά αντικείμενα' ε3: το άλογο του δράκου' ε4: τρίχες του αλόγου.

III: Οι σύντροφοι στο δρόμο [πβ. AT 513 Α (Οι θαυμάσιοι σύντροφοι)]

α: Στο δρόμο ο ήρωας συναντά' α1: τρία' α2: δύο' α3: παλικάρια' α4: δράκους' α5: κυρίαρχους (ή γιους) ουρανίων σωμάτων ή φυσικών στοιχείων (ήλιος, φεγγάρι, φωτιά, θάλασσα, γη, βουνό)' α6: βασιλείς ζώων (ποντικών, πουλιών, ψαριών)' α7: πρόσωπα με θαυμαστές ιδιότητες' α8: ένας είναι πολύ γρήγορος' α9: ένας ακούει πολύ μακριά' α10: ένας καταλαβαίνει τη γλώσσα των ζώων (ψαριών, των πουλιών κτλ.)' α11: ένας είναι πρώτος στο σημάδι' α12: αντρειωμένος (πολύ δυνατός)' α13: χτυπώντας τη γροθιά του κάνει πύργο' α14: ξεριζώνει βουνά (δέντρα)' α15: τα ρίχνει στη θάλασσα (ρίχνει τη θάλασσα στη στεριά)' α16: άλλη θαυμαστή ιδιότητα' α17: που τον αναγνωρίζουν ως αξιότερο τους' αϊ8: όταν τους νικά στο πάλεμα' α19: άλλο' α20: και τον ακολουθούν ως σύντροφοι (αδελφοποιητοί).

β: Φτάνοντας σε ξένες πολιτείες και προκειμένου να κερδίσει μια βασιλοπούλα ως νύφη για τον καθένα από τους συντρόφους του ο ήρωας αντιμετωπίζει διαδοχικά αδύνατα ζητήματα' β1: που του θέτει κάθε φορά ο πατέρας της βασιλοπούλας' β2: ο οποίος σκοτώνει όποιον αποτύχει.

γ: Ο ήρωας πρέπει' γ1: να κόψει' γ2: με μια σπαθιά' γ3: το βράχο" γ4: το μάρμαρο' γ5: ένα δέντρο' γ6: τη σιδερένια κολώνα' γ7: άλλο' γ8: το κατορθώνει με το μαγικό σπαθί του' γ9: να περάσει με ένα πήδημα τον ποταμό (χαντάκι, βουνό)' γ10: το κατορθώνει με τα μαγικά τσαρούχια' γ11: με το φτερωτό άλογο' γ12: να ανακαλύψει τι κάνει η βασιλοπούλα τις νύχτες [(πβ.

Σελ. 374
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/375.gif&w=600&h=915

AT/ATU 306, (Η βασιλοπούλα που χαλούσε τα παπούτσια της)]' γ13: να ξεχωρίσει τη βασιλοπούλα ανάμεσα σε άλλες όμοιες" γ14: το κατορθώνει χρησιμοποιώντας το άφαντο σκουφί (τα αθόρυβα τσαρούχια κ.λπ.)" γ15: άλλα αδύνατα ζητήματα.

δ: Ο ήρωας σκοτώνει δράκους (άλλα υπερφυσικά όντα)" δ1: και λευτερώνει' δ2: βασιλοπούλες' δ3: άλλο" δ4: τις οποίες στη συνέχεια παντρεύει με τους συντρόφους του' δ5: ο ήρωας κάνει άλλους άθλους [συμφυρμοί με τους παραμυθιακούς τύπους: AT/ATU 306, AT/ATU 325 (Ο μαθητευόμενος μάγος), AT/ATU 300 (Ο δρακοντοκτόνος)].

ε: Φεύγοντας αφήνει στον καθένα από τους συντρόφους του (κάποιο από τα μαγικά του αντικείμενα ως) σημάδια ζωής και θανάτου' ε1: ζώνη' ε2: λουρί' ε3: δαχτυλίδι' ε4: βραχιόλι' ε5: άμα τους σφίξει' ε6: μήλο' ε7: αν μαραθεί (κιτρινίσει)' ε8: μαχαίρι' ε9: σπαθί' ε10: σαΐτα' ε11: στο ταβάνι' ε12: μαντίλι' ε13: αν στάξει αίμα (ματώσει)' ε14: καθρέφτης' ε15: αν θολώσει' ε16: άλλο σημάδι.

στ: Ο ήρωας δέχεται συμβουλές' στ1 : πώς να φτάσει στον τόπο της Πεντάμορφης' στ2: ή (και) πώς να την αντιμετωπίσει' στ3: από το άλογό του' στ4: που εμφανίζεται με το κάψιμο της τρίχας του' στ5: από την αδερφή του' στ6: ένα γέρο" στ7: μια δράκισσα" στ8: άλλο πρόσωπο' στ9: το οποίο έχει προηγουμένως βοηθήσει.

IVA. Η αρπαγή της μαγικής γυναίκας

α: Ο ήρωας φτάνει στον πύργο (παλάτι) της Πεντάμορφης' α1: ταΐζει (δίνει τη σωστή τροφή) (σ)τα ζώα ή (και) επαινεί τα φυτά ή τα αντικείμενα που βρίσκονται εκεί, έτσι αυτά δεν τον πειράζουν' α2: πετά μέσα με τα μαγικά του παπούτσια (τσαρούχια)' α3: μπαίνει μέσα με άλλο τρόπο.

β: Ο ήρωας νικά την Πεντάμορφη' β1: στο πάλεμα' β2: χώνοντάς την μέσα στη γη ως ένα ορισμένο σημείο του σώματος της" β3: τη νικά με άλλο τρόπο" β4: τη βάζει να του ορκιστεί ότι δεν θα τον πειράξει' β5: η Πεντάμορφη ξεμαρμαρώνει τα παλικάρια (μαζί και τ' αδέρφια του ήρωα)' β6: χτυπώντας τα με χρυσή βέργα' β7: ραντίζοντάς τα με αθάνατο νερό.

γ: Ο ήρωας σκοτώνει' γ1: τους δράκους που φυλάγουν την Πεντάμορφη' γ2: τα άγρια θηρία' γ3: τη μάνα της' γ4: ακολουθώντας τις συμβουλές της ίδιας της Πεντάμορφης' γ5: φτάνοντας στον τόπο της κόρης ο νέος κάνει διάφορα κατορθώματα (σηκώνει μόνος του το καζάνι με τα σαράντα χερούλια που ήθελαν και οι σαράντα δράκοι για να σηκώσουν, παλεύει μαζί τους και τους νικά κτλ.) και οι σαράντα δράκοι (αδέλφια της Πεντάμορφης) τον παραδέχονται για δυνατότερο τους και του δίνουν την κόρη.

δ: Η Πεντάμορφη' δ1: ο πατέρας της' δ2: που φτιάχνει πύργο με τα κεφάλια

Σελ. 375
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/376.gif&w=600&h=915

λια όσων απέτυχαν στις δοκιμασίες' δ3: θέτει στον ήρωα αδύνατα ζητήματα, ως προϋπόθεση για να πάρει την Πεντάμορφη.

ε: Ο ήρωας λύνει τα ζητήματα που του θέτει ο βασιλιάς' ε1 : με τη βοήθεια ευγνωμόνων ζώων (μυρμήγκια, ποντίκι, ψάρι)' ε2: που εμφανίζονται όποτε τα χρειαστεί' ε3: με το κάψιμο της τρίχας (φτερού, λεπιού) που του έχουν δώσει.

στ: Έχοντας ξεπεράσει όλα τα εμπόδια, ο ήρωας παντρεύεται (ζει με) την Πεντάμορφη στον πύργο της' στ1: πηγαίνοντας στο κυνήγι' στ2: αλλού' στ3: έχει μαζί του' στ4: τη ζωγραφιά (φωτογραφία, καθρέφτη) της Πεντάμορφης' στ5: μια πλεξίδα της' στ6: μια χρυσή τρίχα της' στ7: από απροσεξία τη χάνει' στ8: του πέφτει στο ρέμα (ποτάμι, θάλασσα, βρύση κτλ.)' στ9: την παίρνει ο άνεμος' στ10: και τη βγάζει στο περιβόλι (δεξαμενή κτλ.) ενός βασιλιά" στ11: γέρου' στ12: που επιθυμεί την Πεντάμορφη' στ13: όταν μαθαίνει πως θα ξανανιώσει αν κοιμηθεί μαζί της" στ14: και στέλνει το στρατό του αλλά ο ήρωας τους σκοτώνει όλους' στ15: τον ήρωα καταδιώκει ο πατέρας της Πεντάμορφης" στίό: με παράκληση ή βοήθεια της κόρης του" στ17: άλλο πρόσωπο.

ζ: Ο βασιλιάς στέλνει μια γριά (μάγισσα) για να του φέρει την Πεντάμορφη' ζ1: ή αυτή προσφέρεται να πάει' ζ2: με τον όρο ο ξανανιωμένος βασιλιάς να πλαγιάσει μαζί της για να γίνει και αυτή νέα' ζ3: η γριά (μάγισσα) έρχεται στον πύργο της Πεντάμορφης' ζ4: μεταμφιεσμένη σε ζητιάνα' ζ5: κρυμμένη σε σεντούκι' ζ6: που κουβαλούν οι διάβολοι' ζ7: βάζει τη γυναίκα του ήρωα να τον ρωτήσει από πού εξαρτάται η δύναμή του' ζ8: τάχα για να την προσκυνούν' ζ9: ή ρωτά τον ίδιο τον ήρωα' ζ10: ο ήρωας αρχικά λέει ψέματα για το πού βρίσκεται η δύναμή του αλλά τελικά ομολογεί την αλήθεια' ζ11: μαθαίνοντας πού βρίσκεται η δύναμή του' ζ12: η γριά (άλλος) πετά το(α) μαγικό(ά) αντικείμενο (α) ' ζ13: το μαχαίρι' ζ14: το σπαθί' ζ15: ή (και) άλλο(α) μαγικό(ά) αντικείμενο (α)' ζ16: στη θάλασσα" ζ17: αλλού" ζ18: κόβει τις χρυσές (άσπρες) τρίχες του ήρωα' ζ19: του μπήγει βελόνα (καρφίτσα, αγκάθι) στο κεφάλι' ζ20: του φορά δαχτυλίδι' ζ21: την ώρα που κοιμάται' ζ22: έτσι τον πεθαίνει' ζ23: τον αποδυναμώνει' ζ24 άλλο' ζ25: ο νέος φωνάζει στο παράθυρο αν υπάρχει δυνατότερος του και η γριά του απαντά ότι υπάρχει μια γυναίκα (ή θηλυκό τέρας) που ονομάζεται Κρικέσσα. Ο ήρωας φεύγει σε αναζήτηση της, τη βρίσκει, τη νικά και αυτή τον υπηρετεί' ζ26: εντωμεταξύ η γριά (άλλος) αρπάζει την Πεντάμορφη' ζ27: με τη βοήθεια' ζ28: ενός ιπτάμενου κιβωτίου' ζ29: του στρατού του βασιλιά' ζ30: φθάνοντας στο ξένο βασίλειο η Πεντάμορφη αρνείται να παντρευτεί το βασιλιά' ζ31: του βάζει δοκιμασίες ως προϋπόθεση για να τον παντρευτεί.

η: Οι σύντροφοι ειδοποιημένοι από τα σημάδια ζωής και θανάτου τον αναζητούν' η1: χρησιμοποιώντας τις θαυμαστές τους ιδιότητες' η2: ζητώντας τη βοήθεια των ζώων που κυβερνούν" η3: ή (και) τη βοήθεια των ουρανίων σωμάτων (ή φυσικών στοιχείων)— γονιών τους" η4: βρίσκουν το σώμα του ήρωα'

Σελ. 376
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/377.gif&w=600&h=915

η5: κολλούν τα κομμάτια του' η6: τον ραντίζουν με το αθάνατο νερό' η7: που φέρνει' η8: η αδερφή του ήρωα' η9: η μάνα του' η10: άλλο πρόσωπο' η11: με το φτερωτό άλογο' η12: χρησιμοποιούν το χόρτο με το οποίο ένα ζώο (φίδι, περιστέρι) ζωντανεύει το σύντροφο του" η13: βρίσκουν το μαγικό αντικείμενο από το οποίο εξαρτάται η ζωή του' η14: ή (και) τα άλλα μαγικά του αντικείμενα' η15: το μαχαίρι (σπαθί) από τη θάλασσα (από την κοιλιά ενός ψαριού)' η16: και το φορούν στον ήρωα' η17: του βγάζουν το δαχτυλίδι (καρφίτσα κ.λπ.)' η18: περιμένουν ώσπου οι τρεις χρυσές (άσπρες) τρίχες του να ξαναμεγαλώσουν' η19: έτσι ο ήρωας ζωντανεύει (ξυπνάει, ξαναβρίσκει τη δύναμή του)' η20: άλλα(ο) πρόσωπα(ο) ανασταίνουν τον ήρωα.

θ: Αναζητώντας την Πεντάμορφη ο ήρωας φθάνει στο ξένο βασίλειο' θ1: μπαίνει στο παλάτι μεταμφιεσμένος' θ2: σε γυναίκα' θ3: άλλη μεταμφίεση' θ4: αόρατος' θ5: αναγνωρίζεται με τη γυναίκα του' θ6: από το δαχτυλίδι' θ7: το μαντίλι' θ8: το πουλί τ' αηδόνι' θ9: αλλιώς' θ10 είναι ο μόνος που μπορεί να πραγματοποιήσει το αδύνατο ζήτημα που έχει βάλει η Πεντάμορφη' θ11 : ο ήρωας σκοτώνει" θ12: το βασιλιά' θ13: και την πονηρή γριά' θ14: και παρουσιάζεται ως (ξανανιωμένος) βασιλιάς" θ15: η Πεντάμορφη σκοτώνει το βασιλιά' θ16: και παρουσιάζει τον ήρωα ως (ξανανιωμένο) βασιλιά' θ17: οι δύο νέοι επιστρέφουν' θ18: στον μαγικό τόπο της Πεντάμορφης" θ19: στον τόπο του ήρωα" θ20: ζουν ευτυχισμένοι.

IVB: Η αναμέτρηση με τον υπερφυσικό φύλακα της μαγικής γυναίκας [ (πβ. AT/ATU302, (Η εξωτερική ψυχή)]

α. Τη μαγική γυναίκα φυλάγει" α1: σε πύργο' α2: ένα τελώνιο' α3: ένας αράπης' α4: άλλο τέρας' α5: που την έχει αρπάξει.

β: ο ήρωας σκοτώνει το υπερφυσικό ον' β1: αλλά αυτό ζωντανεύει' β2: πολλαπλασιάζεται' β3: τυφλώνει τον ήρωα αλλά αυτός ξαναβρίσκει το φως του' β4: τον σκοτώνει' β5: τον κάνει κομμάτια' β6: που τα σκορπάει' β7: στη θάλασσα' β8: αλλού" β9: πετά και τα μαγικά αντικείμενα" β10: έτσι ο ήρωας χάνει τη δύναμή του' β11: και το υπερφυσικό ον του κλέβει τη γυναίκα.

γ: το ίδιο με η' γ1: το ίδιο με η1' γ2: το ίδιο με η2' γ3: το ίδιο με η3' γ4: το ίδιο με η4" γ5: το ίδιο με η5' γ6: το ίδιο με η6' γ7: το ίδιο με η7' γ8: το ίδιο με η8" γ9: το ίδιο με η9" γ10: το ίδιο με η10" γ11: το ίδιο με η11' γ12: το ίδιο με η12" γ13: το ίδιο με η13" γ14: το ίδιο με η14" γ15: το ίδιο με η15" γ16: το ίδιο με η16" γ17: το ίδιο με η17" γ18: το ίδιο με η18" γ19: το ίδιο με η19" γ20: το ίδιο με η20.

δ: ο ήρωας και η μαγική γυναίκα ξεφεύγουν' δ1: με το φτερωτό άλογο' δ2: το υπερφυσικό ον τους κυνηγά' δ3: ειδοποιημένο από αντικείμενα (ή φυσικά στοιχεία)' δ4: ξεπερνούν το σύνορο που το υπερφυσικό ον δεν μπορεί να περάσει

Σελ. 377
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/378.gif&w=600&h=915

σει, έτσι γλιτώνουν' δ5: συνέχεια όπως στον AT 302 Α* (Η αγριογούρουνα): ο ήρωας μαθαίνει από την Πεντάμορφη ότι η ζωή του υπερφυσικού όντος βρίσκεται σε τρία περιστέρια στην κοιλιά μιας αγριογουρούνας και το πεθαίνει' δ6: ο ήρωας επιστρέφει στο σπίτι της μάνας του μαζί με την Πεντάμορφη.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 1304 (ΣΜ 134), 93-98, Κρυόβρυση Ζαγορίου, «Ο πατέρας και τα τρία παιδιά». Η αρχή όπως AT/ATU 303 (Τα δίδυμα): τρία αδέρφια βρίσκονται σε σταυροδρόμι με τρία μονοπάτια. Αφήνουν τα δαχτυλίδια τους κάτω από μια πλάκα και ο καθένας παίρνει από ένα δρόμο. Τα δύο μικρότερα αδέρφια βρίσκουν διαδοχικά την Ξανθομαλλούσα που τους μαρμαρώνει. II: γ8, γ10, γ11. III: ε16 (τριαντάφυλλο που αφήνει στη γριά που τον συμβουλεύει), στ, στ2, στ8 (γριά). IVA: α, α1, β3 (την πιάνει από τα μαλλιά), β4 (στο γάλα της μάνας της), β5, β6, στ, στ2 (επιστρέφοντας στο σπίτι του), στ4, στ7, στ10, στ12, ζ, ζ11, ζ12, ζ13, ζ22, ζ26, η20 (η γριά που τον συμβούλευε), θ10 (καλιγώνει το άλογό της), θ17.

2. ΛΑ 3018, 133-140, Καπέσοβο Ζαγορίου, «Ο βασιλιάς και τα παιδιά του». Συμφυρμός με AT/ATU 552 (Τα ζώα γαμπροί), βλ. παρ. αρ. 3. Επεισόδια του ΑΤ*667 A: IVA: ο νέος σκοτώνει τη Λάμια, όμως ένας βασιλιάς βλέπει τη γυναίκα του και την αρπάζει. Η γυναίκα του μαρτυράει, χωρίς να το θέλει, τη δύναμη του άντρα της: τρεις χρυσές τρίχες στο κεφάλι, χρυσό μαχαίρι και πιστόλι. Του τα παίρνουν και τον πεθαίνουν.

3. Archiv für Litteraturgeschichte 12, 1884, 97-105, «Die drei Gesellen». To παιδί που γεννήθηκε μετά το θάνατο του πατέρα του, όταν μεγαλώνει, ζητά το σκουριασμένο χαντζάρι του πατέρα του που έχει κρυμμένο η μάνα του. Αλλάζει όνομα (Χάντζαρος) και φεύγει αναζητώντας την τύχη του. III: α, α2, α3 (Άστρος, Θάλασσος), α20, β, β1, γ, γ9, ε, ε15 (φτερό αν ματώσει), στ, στ1, στ8 (μια γριά του λέει στο σταυροδρόμι των εφτά δρόμων ποιος είναι ο δρόμος για τον πύργο της Πεντάμορφης και αφήνοντας το όνομά του της λέει να οδηγήσει τους αδελφοποιητούς αν τον αναζητήσουν). IVA: Συναντώντας μια λάμια με έξι μικρά τους σκοτώνει καθώς πάνε να τον φάνε, γονατίζει και πίνει νερό με τα χέρια, αρπάζει με τα δόντια του με ένα πήδημα το μήλο της ψηλής μηλιάς, κομματιάζει και την άλλη λάμια που αντιστέκεται και κερδίζει την Πεντάμορφη, στί7 (φθονεροί βασιλιάδες που θέλουν την Πεντάμορφη στέλνουν στρατό αλλά νικώνται), ζ, ζ7, ζ11, ζ12, ζ14 (χαντζάρι), ζ16, ζ22, η, η1 (βουτά στη θάλασσα

Σελ. 378
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 359
    

    II. Το ξεστρατισμένο ζώο και τα λογικά συμπεράσματα (AT 655 Α)

    α: Στο δρόμο για τον κριτή τα αδέρφια συναντούν έναν άνθρωπο που έχει χάσει κάποιο ζώο του" α1: γάιδαρο (άλογο)' α2: καμήλα' α3: μαντεύουν τα χαρακτηριστικά του ζώου, χωρίς να το έχουν δει, από σημάδια' α4: πως είναι μονόφθαλμο' α5: βλέποντας ότι τα χορτάρια είναι φαγωμένα από τη μια μεριά του δρόμου' α6: πως είναι κουφιοδόντικο' α7: από τον τρόπο που είναι φαγωμένα τα σπαρτά' α8: πως μετέφερε ξίδι (μέλι)' α9: από το χυμένο ξίδι (μέλι) στο δρόμο' α10: άλλο μάντεμα' α12: ο άνθρωπος τους κατηγορεί ότι αυτοί έκλεψαν το ζώο και τους πάει στον κριτή για να τους δικάσει.

    β: Τα αδέρφια εξηγούν στον κριτή με ποιον τρόπο έφτασαν στα συμπεράσματα για το ζώο, χωρίς να το έχουν δει, κι αυτός τους αθωώνει.

    ΙΙΙΑ. Τα μαντέματα των αδερφών και η κρίση του βασιλιά

    α: Ο κριτής προσκαλεί τα αδέρφια σε γεύμα κι εκείνα μαντεύουν' α1: πως το κρέας είναι σκυλίσιο (σκυλοβύζαχτο) ' α2: επειδή το σφαχτό είχε θηλάσει από σκύλα" α3: πως το ψωμί έχει μυρωδιά πεθαμένου' α4: γιατί το στάρι είναι σπαρμένο πάνω στα μνήματα' α5: άλλο' α6: πως ο κριτής είναι νόθος" α7: πράγματι αποκαλύπτεται πως σε όλα τα μαντέματα τα αδέρφια είχαν δίκιο.

    β: Για να βγάλει δίκαιη κρίση για το ποιος είναι ο κλέφτης της πατρικής περιουσίας, ο κριτής διηγείται στα αδέρφια μια ιστορία και τους ρωτάει τι θα έκαναν αν συνέβαινε σε αυτούς [πβ. AT/ATU 976 ( Which Was the Noblest Act)]' β1: άλλο' β2: καταλαβαίνει ότι κλέφτης είναι ο μικρότερος αδερφός' β3: από τις απαντήσεις τους' β4: πιάνοντας τον μικρότερο να κλέβει το βραχιόλι της βασιλοπούλας.

    ΙΙΙΒ. Διήγηση Πτωχολέοντος

    α. Ο δούλος αποφαίνεται' α1: πως το διαμάντι που πάνε να πουλήσουν στο βασιλιά είναι κούφιο' α2: πως το άλογο που πάνε να πουλήσουν στο βασιλιά είναι άγριο' α3: πως ο βασιλιάς είναι νόθος' α4: αφού είναι αχάριστος και δεν τον αμείβει για τις συμβουλές του' α5: άλλο.

    β: Όλες οι κρίσεις του δούλου βγαίνουν αληθινές' β1: ο βασιλιάς τον ελευθερώνει' β2: ο δούλος ξαναγίνεται πλούσιος.