Error(s) found: '2'

+ Unable to change databases. Unknown database 'iaennew'.
+ Unable to perform the query SELECT * FROM keywords_description WHERE (language_id = ''). No database selected.
TEXT_VISIBLE_PAGES 402-421 TEXT_OF 522
TEXT_PREVIOUS_20
TEXT_CURRENT_PAGE
TEXT_NEXT_20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/402.gif&w=600&h=915

πλάσμα που εξασφαλίζει μια μαγική γέννηση για να οικειοποιηθεί στη συνέχεια το αποτέλεσμά της, η πατρική μορφή που ο νεαρός ήρωας πρέπει να αντιμετωπίσει και να νικήσει για να πάρει τη «δρακοντίσια» δύναμη, κατέχει μαγικά αντικείμενα και ζώα και ζει σε παλάτι μέσα στο οποίο υπάρχει η απαγορευμένη κάμαρα με την Πεντάμορφη, ένα πρόσωπο ταυτόχρονα απειλητικό και λυτρωτικό, που συνήθως πεθαίνει ή εξαφανίζεται από το πεδίο της δράσης, όταν ο νεαρός ήρωας, φορτωμένος με τα δώρα που εκείνος του έδωσε, ξεκινά να βρει την Πεντάμορφη.

Η βασική ιδέα των παραμυθιών για την αναζήτηση της Πεντάμορφης αφορά στην αντιπαράθεση ανάμεσα σ' έναν θνητό άντρα και μια γυναίκα με υπερφυσικές δυνάμεις. Ο παραμυθιακός ήρωας, προικισμένος με «δρακοντίσια» δύναμη ή παίρνοντας από τον θετό γονιό του μαγικά αντικείμενα και φτερωτό άλογο που τον συμβουλεύει, ξεκινά σε αναζήτηση της Πεντάμορφης που τη ζωγραφιά της έχει δει μέσα στο απαγορευμένο δωμάτιο. Η Πεντάμορφη, που κατοικεί σ' έναν απομακρυσμένο, μαγικό τόπο, μακριά από τον κόσμο των ανθρώπων, στην ερημιά, προσκαλεί τους υποψήφιους μνηστήρες να παλέψουν μαζ1 της, αποδεχόμενη να παντρευτεί μόνο όποιον τη νικήσει στο πάλεμα. Ορισμένες φορές πρόκειται για μια μάγισσα που έχει τη δυνατότητα να αλλάζει μορφές ή και να μεταμορφώνει τους αντιπάλους της σε ζώα ή να τους μαρμαρώνει. Είναι συχνά καρδιογνώστης και κατέχει κι άλλες μαγικές ιδιότητες όπως την ικανότητα να ξανανιώνει όποιον κοιμηθεί μαζί της. Άλλοτε πρόκειται για την κόρη ενός βασιλιά ο οποίος βάζει αδύνατα ζητήματα στους υποψήφιους μνηστήρες, τους σκοτώνει, όταν αποτύχουν και χτίζει πύργο με ανθρώπινα κεφάλια.

Μύθοι και παραμύθια για μάγισσες που μεταμορφώνουν τους ανθρώπους σε ζώα ή μάρμαρα είναι διεθνώς γνωστά. Ωστόσο η μάγισσα δεν είναι ένα συνηθισμένο πρόσωπο στον αρχαίο ελληνικό μύθο: ως προέλευση των δύο πιο γνωστών μαγισσών, της Κίρκης και της Μήδειας, αναφέρεται εξάλλου η ανατολή. Συνήθως πρόκειται είτε για μια μάγισσα που σκοτώνει (και καμιά φορά τρώει) κάθε άνθρωπο που παραβιάζει το χώρο της είτε για μια όμορφη μαγική γυναίκα, σε αναζήτηση ενός εραστή, που, όταν βαρεθεί, μεταμορφώνει σε ζώο.

Σε ορισμένες παραλλαγές (από τη νησιωτική Ελλάδα και τους μικρασιάτες πρόσφυγες) ο παραμυθιακός ήρωας έχει να αντιμετωπίσει όχι μόνο την Πεντάμορφη (ή τους φύλακές της) αλλά και ένα ανθρωποφάγο θηλυκό τέρας, ένα είδος δράκισσας, που τελικά νικάει και κάνει υπηρέτη του. Το επεισόδιο αυτό εντάσσεται σε διαφορετικούς παραμυθιακούς τύπους και παραδόσεις (όπως η μικρασιατική παράδοση της Μαρκάλτσας, μιας δράκισσας που τρώει μικρά παιδιά) όπου το θηλυκό τέρας αντικαθιστά την Πεντάμορφη, αφού ο ήρωας τελικά το παντρεύεται. Στις παραλλαγές του AT *667 Β το επεισόδιο της αναζήτησης της γυναίκας - θηλυκού τέρατος που υποτάσσεται από τον ήρωα και τον βοηθάει στη συνέχεια είναι επίσης περισσότερο αναπτυγμένο.

TEXT_PAGE_SHORT402
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/403.gif&w=600&h=915

Με βάση το αφηγηματικό υλικό που διαθέτουμε, φαίνεται ότι το θέμα της αναζήτησης της Πεντάμορφης και το θέμα της πάλης με μια γυναίκα αυτή τη φορά όχι όμορφη αλλά τερατώδη, λειτούργησαν συμπληρωματικά σε ορισμένες παραλλαγές των τύπων AT *667 Α και AT *667 Β, μεταφέροντας ερωτήματα για τη γυναικεία φύση και τη γυναικεία γενναιότητα. Οπωσδήποτε οι Πεντάμορφες, και οι μαγικές ή τερατώδεις γυναίκες των παραμυθιών ξεφεύγουν από τα ανθρώπινα μέτρα, δρουν στο περιθώριο της ανθρώπινης κοινωνίας, τα βάζουν με υπερφυσικούς αντιπάλους και αρνούνται συνήθως να ενσωματωθούν σε μια κοινωνία μέσα από ένα κατεξοχήν κοινωνικό θεσμό, το γάμο, που, όταν τελικά συμβεί, οδηγεί στην απώλεια μέρους ή όλων των μαγικών δυνάμεων της ηρωίδας.

TEXT_PAGE_SHORT403
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/404.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT404
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/405.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 670

TEXT_PAGE_SHORT405
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/406.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT406
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/407.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 670

Η γλώσσα των ζώων

AT: The animal languages

ATU 670: The man who understands animal languages Delarue-Tenèze : Le langage des animaux

Straparola XII, 3, Federic du Petit Puys, lequel entendoit le langage de tous animaux...

Eberhard - Boratav no 56_

Ο καρδιογνώστης

Κάποια φορά ζούσε ένας χωριάτης. Δούλευε στο χτήμα του μιαν ημέρα και στο δρόμο που πήγαινε συνάντησε ένα θάμνο που καιγόταν. Γλίτωσε λοιπόν ένα φίδι που κινδύνευε να καεί και κείνο για πλερωμή του 'δωκε το χάρισμα να καταλαβαίνει όλων των ζώων τις γλώσσες. Δεν έπρεπε όμως να πει σε κανέναν το μυστικό, γιατί θα πέθαινε.

Μια μέρα ταξίδευε για το χωριό του πεθερού του. Καβάλα στη φοράδα του ήταν η γυναίκα του, γκαστρωμένη, που 'χε κι άλλο μωρό στην αγκαλιά της. Μα κι η φοράδα ήταν γκαστρωμένη και πίσω της ακολουθούσε το πουλαράκι της. Το πουλαράκι όμως απόστασε και λέει στη μάνα του: «Μάνα, απόστασα». Κι η φοράδα τ' απάντησε: «Πορπάτα, μωρέ παιδί μου. Τι να πω κι εγώ η δόλια, που σέρνω τέσσερους απάνω μου...» Ο χωριάτης τ' άκουσε τούτα κι είπε στη γυναίκα του να κατεβεί. Εκείνη ζήτησε να μάθει το γιατί, μα ο χωριάτης δεν της απάντησε άλλο.

Άμα φτάσανε στο χωριό, ο πεθερός του πήρε να σφάξει έν' αρνί, για να τους καλωσορίσει. Η μάνα τ' αρνιού παραπονεύτηκε κι είπε: «Λαμπρή να 'ρθει, δικό μου αρνί θα σφάξουν. Απόκριες να 'ρθουν, το ίδιο. Δε σφάζουν και καμιάς άλλης;» Τ' άκουσ' ο χωριάτης και είπε στον πεθερό του να σφάξει άλλο αρνί.

Τη νύχτα ήρθανε λύκοι στο χωριό. Είπαν στα σκυλιά να τους κάμουν πλάτες και το μερίδιο θα το 'χαν μισακό. Όλα τα σκυλιά δέχτηκαν. Μονάχα ένα γέρικο σηκώθηκε και φόβισε τ' άλλα σκυλιά πως θα μαρτυρήσει στ' αφεντικά τη μπαμπεσά τους. Αν διώχναν τους λύκους, τους υποσχέθηκε το πρωί να χύσει το γάλα απ' την καρδάρα, για να κάνουν οι σκύλοι ένα ωραίο φαΐ. Έτσι κι έγινε. Το πρωί το γέρικο σκυλί το 'χυσε το γάλ' από την καρδάρα. Θύμωσε ο πεθερός και χύμηξε με τη μαγκούρα του να σκοτώσει το σκυλί. Τον αμπόδικε

TEXT_PAGE_SHORT407
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/408.gif&w=600&h=915

όμως ο χωριάτης. Του 'πε πως τούτο το παλιόσκυλο γλίτωσε τη νύχτα ούλο το κοπάδι.

Η γυναίκα του χωριάτη ζητούσε σώνει και καλά να μάθει το μυστικό. Ο χωριάτης της είπε πως θα πέθαινε άμα της το 'λεγε. Η γυναίκα επέμενε. Ο χωριάτης στο τέλος δέχτηκε. Μόνο την παρακάλεσε, μια και θα 'ταν τα τελευταία του, να του 'τοιμάσει τα σπερνά του. Έτσι κι έγινε.

Στα σπερνά όμως πήγε και σγάρλιξ'ένας κόκορας. Μια κότα του 'πε: «Άσ' τα, και τον αφέντη μας θα τον πεθάνει η σκύλα η γυναίκα του. Θέλει να μάθει το μυστικό του». Κι ο κόκορας απάντησε: «Μωρέ, μπράβο! Εγώ κάνω καλά ενός χωριού κότες κι είμαι άρχοντας και κείνος μια γυναίκα δεν μπορεί να κάνει καλά; Ας πάρει μια σανίδα να της μετρήσει τα παίδια, να δεις, του ματαζητάει να μάθει το μυστικό;» Τ' άκουσ' ο χωριάτης κι έκανε κατά πώς είπε ο κόκορας. Και ζήσαν όλοι καλά και ποτέ δεν ματαζήτησε η χωριάτισσα να μάθει το μυστικό τ' αντρού της.

ΛΦ 1243, 27-28. Παραλλαγή που κατέγραψε ο I. Παπαδόπουλος το 1957 στην επαρχία Καλαβρύτων.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Το δώρο των ζώων (ο ήρωας αποκτά το χάρισμα να καταλαβαίνει τις γλώσσες των ζώων)

α: Ο ήρωας είναι ένας άντρας που καταλαβαίνει τις γλώσσες των ζώων' α1: και των πουλιών' α2: είναι βοσκός' α3: είναι γεωργός' α4: άλλο.

β: Το χάρισμα αυτό του το έχει δώσει' β1: ένα φίδι' β2: φτύνοντας μέσα στο στόμα του' β3: δίνοντάς του ένα μαγικό αντικείμενο' β4: ένα ψάρι' β5: άλλο πρόσωπο ή ζώο' β6: επειδή του έσωσε τη ζωή' β7: ως ανταμοιβή, γιατί το τάιζε' β8: ο θεός' β9: άλλο.

γ: Ο άντρας δεν πρέπει να αποκαλύψει το μυστικό της γνώσης του' γ1: ειδάλλως θα πεθάνει' γ2: άλλο.

II. Οι συνομιλίες των ζώων και η περίεργη γυναίκα

α: Ο ήρωας ακούει τη συνομιλία των ζώων (και γελά)' α1: ακούει τα σκυλιά του να μιλούν με το λύκο που θέλει να φάει τα πρόβατα- μόνο ένα σκυλί (το πιο γέρικο) είναι πιστό και σώζει το κοπάδι. Ο άντρας ανταμείβει το πιστό σκυλί (και τιμωρεί τα άλλα)' α2: την προβατίνα να παραπονιέται που θέ-

TEXT_PAGE_SHORT408
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/409.gif&w=600&h=915

θέλουν να σφάξουν το (μονάκριβο) αρνάκι της και δεν το σφάζει' α3: πηγαίνοντας με τη γυναίκα του στο παζάρι (αλλού) καβάλα στην έγκυο φοράδα, ακούει το ζώο να παραπονιέται και κατεβάζει τη γυναίκα του από τη φοράδα' α4: (πβ. AT/ATU 207Α) ακούει το γάιδαρο να συμβουλεύει το βόδι να μην φάει, ώστε να γλιτώσει το ζέψιμο. Ο άντρας ζεύει το γάιδαρο. Έπειτα τον ακούει να λέει στο βόδι ότι τάχα το αφεντικό σκοπεύει να το σφάξει, αν δεν φάει, και βάζει τα γέλια' α5: άλλο.

β: Ο ήρωας ακούει τα πουλιά να μιλούν για έναν κρυμμένο θησαυρό και γίνεται πλούσιος.

γ: Η γυναίκα του είναι πολύ περίεργη κι επιμένει να μάθει γιατί ο άντρας της συμπεριφέρεται έτσι' γ1: παρόλο που της λέει πως αν μαρτυρήσει το μυστικό του θα πεθάνει.

III. Το δίδαγμα του κόκορα

α: Την ώρα που ετοιμάζεται να αποκαλύψει το μυστικό του' α1: κι η γυναίκα του έχει ετοιμάσει ήδη τα κόλυβα' α2: ο άντρας ακούει τον κόκορα να λέει: «Εγώ τα καταφέρνω με τόσες κότες, κι αυτός δεν μπορεί να κάνει καλά μια γυναίκα; Ας τη δείρει, για να μάθει».

β: Ο άντρας ακολουθεί τη συμβουλή του κόκορα' β1: δέρνει τη γυναίκα του' β2: κι εκείνη συμμορφώνεται' β3: άλλο.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΙΛ 757, 181-187, Πάργα, άτιτλο. I: α, α1, β, β1, β6. II: α, α1, α2, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

2. ΛΑ 1260 (ΣΜ90), 1-4, Κόνιτσα, «Η άμυαλη γυναίκα». Ι: α, α1, β, β1, β9 (καταπίνει τον ήρωα, που μέσα στην κοιλιά του μαθαίνει τις γλώσσες των ζώων), γ. II: α, α1, α3, γ. III: α, α2, β, β1, β2.

3. ΛΑ 1265 (ΣΜ95), 31-32, Επαρχία Κονίτσης, «Ο βοσκός». I: α, α1, α2, β. II; α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1.

4. ΛΑ 1908 Β', 104-110, Ιωάννινα, άτιτλο. I: α, α1, α4 (ξυλοκόπος), β, β1, γ. II: α, α3, α2, α1, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

5. ΛΑ 2302, 519-522, Δωδώνη, άτιτλο. Ι: α, α1, β. II: α, α1, α2, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1.

TEXT_PAGE_SHORT409
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/410.gif&w=600&h=915

6. ΛΦ 256, 1-4, επαρχία Δελβίνου (Αλβανία), άτιτλο. 7: α, α1, β, β6, β9 (το φίδι καταπίνει το παιδί και το ξαναβγάζει γυμνό και γνωρίζοντας τις γλώσσες των ζώων), γ, γ1. II: α, α2, α1, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

7. ΛΦ 376, 9-10, Γλυκύ Σουλίου, «Σαράντα Γιάννηδες, ενός κοκόρου γνώση». Ενωμένο με AT/ATU 1365J* (Asking by Opposites). I: α, α1, β5 (μια γριά μάγισσα), β3 (ένα χόρτο, για να το φάει), γ, γ1. II: α, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2. Η συν. όπως AT 1365J*: η δύστροπη γυναίκα κάνει πάντα το αντίθετο απ' ό,τι της λέει ο άντρας της. Ο πετεινός λέει στο σκύλο πως ο άντρας πρέπει να της πει να μην κάτσει στην κάπα που είναι πάνω στο πηγάδι, η γυναίκα κάνει το αντίθετο και πέφτει μέσα.

8. ΛΦ 428, 4-6, Πρέβεζα, άτιτλο. I: α, α1, α2, β, β1, γ. II: β (ακούει δύο πρόβατα), γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

9. ΛΦ 991, 14-17, Δωδώνη. «Το φίδι και ο κακός βοσκός». I: α, α2, β, β1, β2, β6, γ, γ1. II: α, α1, γ (ο κακός αδερφός του είναι περίεργος), γ1. III: α, α1 (ο αδερφός του), β3 (ακούει όλα τα ζώα να λένε πως πρέπει να σκοτώσει τον κακό αδερφό του. Φωνάζει το φίδι που έσωσε, τρομάζει ο αδερφός του και φεύγει).

10. ΛΦ 1663, 1-5, Δωδώνη, «Ο γελαδάρης». I: α, α1, α2, β, β4, β7, γ, γ1. II: α, α1, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

11. ΛΦ 1749, 19-21, Δωδώνη, «Ο τσέλιγκας π' αγαπούσε τα ζώα». I: α, α1, α2, β, β1, β2 (τσιμπώντας του τη γλώσσα), γ, γ1. II: α, α3, α2, α1, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

12. Ζωγράφειος Αγών Α', 1891, 195, αρ. 2 (Καφαντάρης Α', 365-366), «Το αντρόγυνο». I: α, α1, γ, γ1. II: α, α3, α1, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

13. ΛΑ 2301, 496-499, Καρδίτσα, άτιτλο. I: α, β5 (η τύχη του, μόλις γεννιέται). II: α, α2, α1, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

14. ΛΦ 143, 19-20, Γαύροβο Καλαμπάκας, άτιτλο. I: α, α1, β, β1, β6. II: α, α3, α1, α2, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1.

15. ΛΦ 577, 13-16, Αμπελώνας Λάρισας, «Τα τρία αδέρφια». Η αρχή όπως AT/ATU 1009 (Guarding the Store-room Door) και AT 1653 Β (The Brothers in the Tree). Ο ένας από τα τρία αδέρφια είναι χαζός. Φεύγοντας από το σπίτι παίρνει μαζί του την πόρτα του σπιτιού. Ανεβαίνουν σε δέντρο γιατί φοβούνται τους κλέφτες, ο χαζός ρίχνει την πόρτα και τους τρομάζει. Τ' αδέρφια του παίρνουν τα κλοπιμαία, εκείνος δεν παίρνει τίποτα. Βάζει

TEXT_PAGE_SHORT410
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/411.gif&w=600&h=915

να θυμιατίσει και γίνεται καλά ο Θεός, που ήταν άρρωστος. Η συν. όπως AT/ATU 670: I: α, β, β8, γ, γ1. II: α, α2, α1, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2-

16. ΛΦ 1208, 1-2, Παλαμάς Καρδίτσας, «Ο νιόπανδρος». I: α, α1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

17. ΛΦ 1263, 33, Βολκάνο Τρικάλων, άτιτλο. I: α, α1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β3 (τη σκοτώνει).

18. ΛΦ 1621 Α', Αύρα Καλαμπάκας, «Ο τσέλιγκας με τις εννιά χιλιάδες πρόβατα». Ι: α, α1, α2, β, β1, β2, β6. II: α, α3, α1, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1 (και τη σκοτώνει).

19. ΛΦ 1655, 153-156, Γεωργανάδες Τρικάλων, «Οι γλώσσες των ζώων». I: α, α1, β, β1, β2, β6. II: α, α1, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1 (και τη σκοτώνει).

20. ΣΠ 103, 2-3, Πορταριά Πηλίου, «Η πέτσους».

ΘΡΑΚΗ

21. Αρχ. Θρ. Θησ. Δ', 1936-1937, 175-177 (ΛΑ 670, 2), Σαράντα Εκκλησιές. «Ο άνθρωπος και το φίδ'». Ι: α, α1, α1, β, β1, β2, β6. II: β, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

22. Αρχ. Θρ. Θησ. Γ, 1943-1944, 203-204, Σκοπός Σαράντα Εκκλησιών, «Ο τσομπάνος και το φίδι». Ενωμένο με AT/ATU *934 Α2. I: α, α1, α2, β, β1, β9 (το φίδι φτύνει τη γκλίτσα του τσοπάνου κι αυτός τη γλείφει). II: α, α3, η συν. όπως AT/ATU *934 Α 2 (στο δρόμο βρίσκει κεφάλι που πάνω του γράφει: «κείνα πο 'παθα τα ξέρω, κείνα που θα πάθω δεν τα ξέρω» και το παίρνει στο σπίτι του, για να δει τι θα συμβεί. Από τη ζήλεια της η γυναίκα του το πετάει στο φούρνο και τον ρωτάει επίμονα τι ήταν το κεφάλι). III: α2, β, β1, β2.

23. Θρακική Επετηρίς, 1897, 201, Σαράντα Εκκλησιές, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β1, β2, β6. II: β, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

24. ΛΑ 1179 (ΣΜ 9), 27, Κρήνη Χαλκιδικής, «Ο τσοπάνος και το φίδι». I: α, α2, β, β1, β6. II: β, γ, γ1. III: Ο τσοπάνος λέει στη γυναίκα του πως θα μαρτυρήσει το μυστικό αν κλείσει τον κόκορα στο σεντούκι κι αυτός βγει. Ο κόκορας δεν βγαίνει, β3 (σκοτώνει την κακιά γυναίκα).

TEXT_PAGE_SHORT411
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/412.gif&w=600&h=915

25. ΛΑ 1181 (ΣΜ 11), 59-60, Επαρχία Κοζάνης, άτιτλο. I: α, α1. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

26. ΛΑ 1235 (ΣΜ 65), 45-46, Παλιοχώρα Χαλκιδικής, «Τσοπάνος, φίδι, φοράδα και πετεινός». I: α, α1, α2, β, β1, β6. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

27. ΛΑ 1241 (ΣΜ 71), 21-23, Γουμένισσα Παιονίας, «Ο βοσκός και το φίδι». I: α, α1, α2, β, β1, β6. II: α, α3, α2, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

28. ΛΑ 1246 (ΣΜ 76), 12-13, «Ο βοσκός και το φίδι».

29. ΛΑ 2154 Α', 63-67, Αυγερινός Αβασελίτσας, άτιτλο. I: α, α1, β, β1, β6. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

30. ΛΑ 2215 (ΙΛ 670 Β, 448-451), Κεράσοβο Καστοριάς, άτιτλο. I: α, α1, β, β1, β2, β6. II: α, α3, α2, α1, γ, γ1. III: α, α2, β, β1 (και τη σκοτώνει).

31. ΛΑ 2779, 71-74, Αηδονοχώρια Σερρών, άτιτλο. I: α, α1, α4 (ξυλοκόπος), β, β1, β6, β9 (και του χαρίζει φλουριά). II: α, α3, α2, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

32. ΛΑ 2896, 113-115, Πύργοι Δράμας, άτιτλο. I: α, α1, α2. II: α, α3, α1, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

33. ΛΦ 1552, 26-29, Σαμαρίνα Γρεβενών, «Ο τσέλιγκας και το φίδι». I: α, α1, α2, β, β1, β2, β6, γ, γ1. II: α, α1, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

34. ΛΦ 1823, 3-4, Σιάτιστα Ανασελίτσας, άτιτλο. I: α, α1, α2, β, β1, β2, β6. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

35. ΛΦ 1833, 40-42, Αδριανή Δράμας, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β4, β6, γ, γ1. II: β, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

36. Ημερολόγιον Δυτικής Μακεδονίας, 1936, 165-167, Φιλιππαίοι Γρεβενών, «Ο άνδρας να διοικεί το σπίτι». I: α, α1, α2, β, β1, β6. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

37. ΛΑ 2891, 218-222, Μυτιληνιοί Σάμου, άτιτλο. I: α, α1, β, β4, β7, γ, γ1. II: β, α, α5 (ακούει τα παράπονα των φορτωμένων μουλαριών και το γάιδαρο που θέλει να φάει το σαμάρι για να μην τον ξαναφορτώσει-τα δέρνει), α3, γ. III: α,α2, β, β1, β2.

38. ΛΑ 670, 3, Λέσβος, «Του ξύλου ήβγι απ' τουν παράδεισου».

39. ΛΦ 612, 2-4, Πολιχνίτος Λέσβου, άτιτλο. I: α, α1, β, β8 (για την ευλάβειά

TEXT_PAGE_SHORT412
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/413.gif&w=600&h=915

βειά του), γ, γ1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

40. ΛΦ 1148, 2-4, Λέσβος, «Ο γνωστικός κόκορας». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. I: α, α1, β5 (η μητέρα του), γ, γ1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

41. ΛΑ 1284 (ΣΜ114), 7, Λήμνος, «Το πάθημα του γαϊδάρου». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. Ι: α, α1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

42. Argenti-Rose I, 557, αρ. 40, Χίος, «Ο πετεινός ξυπνότερος απ' τον άνθρωπο». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. I: α, α1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

43. Georgakis-Pineau, 46-49, Λέσβος, «Le langage des animaux». I: α, α1, β, β4, β7, β3 (μια πέτρα που είχε στο στόμα του), γ, γ1. II: β, α, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

44. Pernot, Ét. ling. III, 209-213, Πυργί Χίου, «Le langage des bêtes». I: α, α1, α2. II: β, α, α4, α3, α2, α1, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

β. Εύβοια- Σποράδες

45. ΛΑ 2744, 178-80, Γιάλτρα Ευβοίας, άτιτλο. I: α, α1, α2, β, β1, β4. II: β (ακούει τα πρόβατα), α, α5 (ακούει το άλογο να λέει τη γυναίκα του στρίγκλα), γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

46. ΛΦ 377, 3, Γερακού Ιστιαίας Ευβοίας, «Περιπέτεια του βοσκού». Ι: α, α2, β, β1, γ, γ1. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

47. ΛΦ 1038, 5-7, Άνω Βάθεια Ευβοίας, «Το ανδρόγυνο και ο πετεινός». Ι: α, α1, γ, γ1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

γ. Κρήτη

48. ΛΑ 2817, 16-18, Παναγιά Καινουργίου, «Γάιδαρος, βόδι, σκύλος, πετεινός». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. I: α, α1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

49. ΛΑ 2884, 230-234, Φόδελε Μαλεβιζίου, άτιτλο. I: α, α1, β, β4, β7. II: β, α, α5 (ακούει τα γαϊδούρια που είναι φορτωμένα με λίρες να λένε πως θα πετάξουν τα σακιά. Τα παίρνει εκείνος), α3, α2, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

50. ΛΑ 670, 8, Λατσίδα Μεραμβέλλου, άτιτλο. Ι: α, α1, β8. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1.

51. ΛΦ 718, 22-24, Κριτσά Μεραμβέλλου, «Κάμε καλό και ρίξετο στο γυαλό». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. Ι: α, α1, α2, β, β4, β7, γ, γ1. II: β,

TEXT_PAGE_SHORT413
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/414.gif&w=600&h=915

α, α5 (ακούει τα φορτωμένα γαϊδούρια να λένε πως θα πετάξουν τα σακιά και τα χτυπάει), α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

δ. Κυκλάδες

52. ΛΑ 2303, 29-30, Φιλώτι Νάξου, «Ο πετεινός». I: α, α1, β8 (ένας άγγελος), β9 (γιατί είναι πονετικός και ευσεβής). II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2·

53. ΛΑ 2764, 37-39, Αμοργός, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. I: α, α1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

54. ΛΦ 1401, 5-8, Δαμαριώνας Νάξου, «Ο βοσκός και το δελφίνι». Ι: α, α1, α2, β, β5 (ένα δελφίνι), β7, γ, γ1. II: α, α1, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

55. Roussel, αρ. 32, Μύκονος, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. Ι: α, α1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

56. ΙΛ 805 Α, 66-68, Οθωνοί, «Ο γκαρδιογνώστης». Ι: α, α1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

57. ΛΑ 1210 (ΣΜ40), 147, Αργοστόλι Κεφαλλονιάς, «Η φώτισις ενός ανθρώπου». I: α, β8 (ως δώρο για την ευσέβειά του). II: α, γ, γ1. III: ο άντρας αποκαλύπτει το μυστικό και πεθαίνει.

58. ΛΑ 2276, 60, Μεγανήσι Λευκάδας, άτιτλο. Διαφορετικό. I: α, α1, γ2 (ο άντρας είναι πολύ δυνατός και δεν πρέπει να αποκαλύψει το μυστικό της δύναμής του). II: γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

59. ΛΑ 2276, 210-212, Μεγανήσι Λευκάδας, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β1. II: α, α3, α1, α2, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

60. ΛΦ 942, 1-4, Κύθηρα, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. Ι: α, α1, α3, β, β1, β3 (το δαχτυλίδι που έχει στο στόμα του), β6, γ, γ1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

61. Λουκάτος, 48-49, αρ. 6, Κεφαλονιά, «Η συμβουλή του κοκόρου». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. Ι: ο άντρας, που τον τυραννάει η γυναίκα του, παρακαλώντας τον Θεό παίρνει για μια νύχτα το χάρισμα να καταλαβαίνει τι λένε τα ζώα. II: α, α4, α5 (ακούει τα παράπονα της κατσίκας και των γουρουνιών). III: β, β1, β2.

TEXT_PAGE_SHORT414
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/415.gif&w=600&h=915

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

62. ΛΑ 1194 (ΣΜ 24), 55-56, Ηλεία, «Φίδι, τσοπάνης και σκύλος».

63. ΛΑ 1195 (ΣΜ 25), 5-6, Ηλεία, άτιτλο. Αντί για άνθρωπο ένας πίθηκος παίρνει από το λιοντάρι το χάρισμα να γνωρίζει τις γλώσσες των ζώων. II: α, α3, γ. III: α, α2, β, β1, β2.

64. ΛΑ 1207 (ΣΜ37), 9-10, Σουλινάρι Κορινθίας, «Ένας κόκορας που σώζει». I: α, α1, α2, β, β8 (ο Χριστός), β9 (επειδή ο τσέλιγκας του φέρθηκε φιλόξενα), γ, γ1. II: α, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

65. ΛΑ 1226 (ΣΜ56), 21-22, Βουρνάζι Μεσσήνης, «Πώς μιλούν τα ζώα». Ι:α, α1, β, β1, β6. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1 (και τη σκοτώνει).

66. ΛΑ 1228 (ΣΜ58), 49, Αρφαρά Καλαμάτας, «Άνθρωπος και ζώα». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. I: α, α1. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1 (κα τη σκοτώνει).

67. ΛΑ 1228 (ΣΜ58), 79-80, Αρφαρά Καλαμάτας, «Άνθρωπος και φίδι». I: α, α1, β, β1, β6. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

68. ΛΑ 1280 (ΣΜ110), 220-223, Κυπαρισσία Τριφυλίας, «Το φίδι και ένα παιδί». I: α, α1, β, β1, β6, γ, γ1. II: β (ακούει δυο προβατίνες), γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

69. ΛΑ 1282 (ΣΜ112), 428-429, Κυπαρισσία Τριφυλίας άτιτλο. Ι: α, α1 (των κοράκων), α2, β, β1, β6. II: β.

70. ΛΑ 1282 (ΣΜ112), 483-488, Κυπαρισσία Τριφυλίας άτιτλο. Ι: α, α1, α2, β, β1, γ, γ1. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

71. ΛΑ 1353 (ΣΜ166), 5-7, Γορτυνία, «Για ένα γέρο και μια γριά». I: α, α1, β, β5 (ένα στοιχειό), β7, β2 (οι γονείς του στοιχειού). II: α, α5 (πιάνει την καρακάξα και δεν την αφήνει να του βγάλει το μάτι όπως έλεγε), β, α, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

72. ΛΑ 2328, 17-18, Μάνη, «Ο πασάς και τα βυζάδια που χάριζε». I: α, α1, β9 (δώρο από τον πασά). II: α, α1, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

73. ΛΑ 2934, 182-183, Μεσσήνη, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β4, β2, β6, γ, γ1. II: α, α3, α1, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

74. ΛΑ 670, 9, Μανιάκι Πυλίας, άτιτλο. I: α. II: α, α2, α5 (κι η προβατίνα του εύχεται: χιλιόχρονος). III: λείπει το επεισόδιο με την επιμονή της γυναίκας.

75. ΛΦ 231, 1-11, Γορτυνία, «Κάμε το καλό και ρίχ' το στο γυαλό». I: α, α1, β, β5 (ένα θαλασσινό θηρίο), β7, β2 (οι γονείς του θηρίου), γ, yl.II: β, α, α1, α2, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1 (και τη σκοτώνει).

76. ΛΦ 354, 6-8, Πυλία, «Ένα αντρόγυνο». I: α, α1, β, β1, γ, γ1. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

TEXT_PAGE_SHORT415
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/416.gif&w=600&h=915

77. ΛΦ 552, 5-7, Επαρχία Μεσσήνης, «Ο δράκος (φίδι)». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. I: α, α1, β, β1 (ακουμπώντας τη γλώσσα του στη γλώσσα του ήρωα), β7, γ, γ1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α1, α2.

78. ΛΦ 1243, 27-28, Επαρχία Καλαβρύτων, «Ο καρδιογνώστης». Η παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

79. ΛΦ 1852, 2-4, Πύργος Ηλείας, «Ο πατέρας και το παιδί». I: α, α1, β, β5 (ένα θηρίο), β6. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

80. ΛΑ 1205 (ΣΜ35), 105, Ναύπακτος, «Μια συνομιλία διαφόρων ζώων». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. I: α, β, β1. II: α, γ. III: α, α2, β, β1, β2.

81. ΛΑ 1209 (ΣΜ39), 49, άτιτλο. I: α, α1, β, β1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, «2, β, β1, β2.

82. ΛΑ 1216 (ΣΜ46), 181-183, Γραμματικό επαρχίας Μεσολογγίου, «Μια φοράδα». Ι: α, β8, β9 (για την ευσέβειά του). II: α, γ, γ1. III: α, α2 (το τέλος ασαφές).

83. ΛΑ 1257 (ΣΜ87), 39-40, Κατούνα Ακαρνανίας, «Ο κόκοτος που έσωσε τη ζωή του αφεντικού του». Ι: α, β5 (μια γριά), β9 (επειδή της έκανε καλό), γ, γ1. II: α, α2, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

84. ΛΑ 1272 (ΣΜ 102), 31-33, Λιβαδιά, «Ο γεωργός και το φίδι». Ι: α, α1, α3, β, β1, β6, γ, γ1. II: α, α3, α1, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

85. ΛΑ 1321 (ΣΜ 134), 11-12, Ναύπακτος, «Το φίδι και ο βοσκός».

86. ΛΑ 670, 1, Άγραφα Ευρυτανίας, «Πώς ου κόκοτας φάνκι πιο ξυπνός αφ'τουν άνθρουπον».

87. ΛΑ 670, 4, Αμπρακιά- Κοσκινάς Τριχωνίας, άτιτλο.

88. ΛΦ 356, 15-17, Λοκρίδα, «Η αβάσταχη γυναίκα». I: α, β, α1, β8, γ, γ1. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

89. ΛΦ 590, 12-13, Πουρνάρι Δομοκού Φθιώτιδας, άτιτλο. I: α, α1, β, β1, β2, β6, γ, γ1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

90. ΛΦ 852, 27-29, Άγραφα Ευρυτανίας, «Ο τσοπάνος και το φίδι». Ι: α, α1, α2, β, β1, β3 (ένα μπουκαλάκι). II: α, α1, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1 (και τη σκοτώνει).

91. ΛΦ 1213, 13-15, Ευρυτανία, άτιτλο. I: α, α1, β, β1, β3 (ένα μαγικό δαχτυλίδι), β6, γ, γ1. II: α, α5 (ακούει τη γάτα να λέει πως τα ποντίκια κλέβουν τα αυγά. Βλέπει τα ποντίκια, ένα ανάσκελα να κρατά στην αγκαλιά το αυγό, κι ένα άλλο να το σέρνει από την ουρά. Ο γεωργός βάζει τα γέλια), γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

TEXT_PAGE_SHORT416
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/417.gif&w=600&h=915

92.ΛΦ 1739, 1-3, Λοκρίδα, άτιτλο. I: α, β, β1, β2, β6, γ, γ1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

93.Λουκόπουλος, Νεοελλ. Μυθ. 53-54, Αιτωλία, «Ο κόκορας».

94.Αττικόν Ημερολόγιον, 1886, 348, άτιτλο.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ-ΠΟΝΤΟΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ α. Μικρά Ασία

95.ΛΑ 1274 (ΣΜ 104), 37-38, Κύζικος, «Χωρικός, βόδι, πετεινός και κότες». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α.

96. Λ Α 670, 10, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. Ι: α, α1, α3, β8 (ένας άγγελος). II: α, α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

97.ΛΑ 670, 11, άτιτλο. Ι: α, α1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

98.Μικρασιατικά Χρονικά Γ', 1940, 350-352, άτιτλο. Ι: α, β8 (ένας άγγελος). II: α, α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

99.ΛΦ 1599, 7-9, «Αβτζή-αράπης». Ι: α, α1, α4 (κυνηγός). II: α, α1, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

β. Πόντος

100.ΛΦ 617, 9-11, Τραπεζούντα, «Το φίδι». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. Ι: α, α1, β, β1, β2 (χτυπώντας τη γλώσσα του στη γλώσσα του ήρωα), β7, γ, γ1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

101.ΛΦ 1833, 40-43, Άνω Αμισός, άτιτλο. I: α1, β, β4. II: β, γ (πώς πλούτισε), γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT/ATU 670

Το παραμύθι με αριθμό AT/ATU 670 είναι ευρύτατα διαδεδομένο σε ολόκληρο τον κόσμο και υπάρχουν πολλές παλαιότατες καταγραφές του, όπως μας πληροφορεί ο Α. Aarne, που του έχει αφιερώσει εκτενή μονογραφία1.

1. Α. Aarne, Der Tiersprachenkundige Mann und seine neugierige Frau, FFC 15, Hamina 1914.

TEXT_PAGE_SHORT417
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/418.gif&w=600&h=915

Σύμφωνα με τον Φινλανδό παραμυθολόγο η αρχική μορφή / δομή (Urform) του παραμυθιού παραμένει σταθερή κατά τη διάδοση του στις διάφορες χώρες, παρ' όλες τις διαφορές που παρατηρούνται σε επιμέρους στοιχεία. Αυτή η αρχική, βασική δομή έχει ως εξής:

«Ένας άνθρωπος παίρνει από ένα ευγνώμον φίδι το χάρισμα να καταλαβαίνει τις γλώσσες των ζώων. Όμως κανείς δεν πρέπει να μάθει ότι κατέχει αυτή τη γνώση, αλλιώς ο άνδρας θα πεθάνει. Ακούγοντας δύο ζώα να μιλούν και καταλαβαίνοντας τι λένε, ο άνδρας γελά και προκαλεί την περιέργεια της γυναίκας του που επιμένει να της πει γιατί γέλασε, παρόλο που ο άντρας της της λέει πως, αν της πει, θα πεθάνει. Ο άντρας αποφασίζει τελικά να αποκαλύψει το μυστικό του, αλλά πριν το κάνει ακούει ένα αρσενικό ζώο να μιλά περιφρονητικά γι' αυτόν και για το ότι δεν μπορεί να επιβάλει πειθαρχία στη γυναίκα του, κι έτσι κρατά το μυστικό του»2.

Ο Aarne καταλήγει σε αυτήν την αρχική μορφή - γύρω από την οποία αναπτύσσονται πράγματι και οι ελληνικές παραλλαγές - αφού έχει πρώτα μελετήσει τα επιμέρους επεισόδια και μοτίβα των διαφόρων παραλλαγών που διαθέτει. Τη μεγαλύτερη ποικιλομορφία από χώρα σε χώρα, εμφανίζει, όπως γράφει, το επεισόδιο των συνομιλιών μεταξύ των ζώων, που ακούει ο ήρωας. Τούτη η ποικιλομορφία καθιστά πολύ δύσκολο τον προσδιορισμό του διαλόγου που ανήκει στην αρχική μορφή του παραμυθιού3. Πολλοί αφηγητές μάλιστα επεκτείνουν το παραμύθι με περισσότερες συνομιλίες.

Όσον αφορά τις ελληνικές παραλλαγές, παρατηρούμε πως περιλαμβάνουν συνήθως περισσότερους από έναν διάλογους μεταξύ ζώων. Οι βασικότεροι είναι ο διάλογος της εγκύου φοράδας με το μικρό πουλάρι4, της προβατίνας με το μονάκριβο αρνάκι της5, του πιστού σκυλιού με τα άπιστα, που αφήνουν τους λύκους να ρημάξουν το κοπάδι6. Ορισμένες παραλλαγές περιλαμβάνουν και τη διήγηση του γάιδαρου και της αγελάδας, που αποτελεί και αυτόνομο παραμύθι (AT/ATU 207 Α), ενώ σε κάποιες άλλες συναντάμε ένα κάπως διαφορετικό επεισόδιο: ο ήρωας πλουτίζει ακούγοντας τα πουλιά να μιλούν για έναν κρυμμένο θησαυρό. Σύμφωνα με τον Aarne το επεισόδιο αυτό δεν πρέπει να ανήκει στην αρχική μορφή του παραμυθιού7.

2. Α. Aarne, ό.π., σ. 55 (Δίνουμε περίληψη σε ελεύθερη απόδοση).

3. Εκτός από τις συνομιλίες που συναντάμε στην ελληνική παράδοση του παραμυθιού, ο Aarne αναφέρει και δύο άλλες βασικές (καθώς και τις παραλλαγές τους) : συνομιλία μεταξύ μυρμηγκιών ή άλλων εντόμων με ερωτικό περιεχόμενο και συνομιλία ζώων σχετικά με την τροφή τους.

4. Αυτό το επεισόδιο περιλαμβάνεται ήδη σε λογοτεχνικές παραλλαγές του 16ου αιώνα. Aarne, ό.π., σ. 34.

5 Χαρακτηριστική των βαλκανικών παραλλαγών, Aarne, ό.π., σ. 44.

6. Αυτή την τελευταία ο Aarne τη θεωρεί μεταγενέστερη προσθήκη, Aarne, ό.π., σ. 41.

7. Aarne, ό.π.

TEXT_PAGE_SHORT418
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/419.gif&w=600&h=915

Το παραμύθι αναπτύσσει ένα θέμα πανάρχαιο, την απόκτηση της γνώσης των γλωσσών των ζώων, χάρισμα που ο άνθρωπος παίρνει συνήθως από ένα φίδι. Το θέμα αυτό είναι γνωστό στη μυθολογία. Σε έναν ελληνικό μύθο ο μάντης Μελάμπους καίει ένα νεκρό θηλυκό φίδι και τα μικρά φιδάκια τού γλείφουν το αυτί δίνοντάς του το χάρισμα να καταλαβαίνει τις γλώσσες των ζώων και των πουλιών8. Την ίδια γνώση κατέχει και ο ήρωας της νορβηγικής μυθολογίας Ζίγκφριντ9.

Έτσι και στο παραμύθι, ο ήρωας αποκτά τη γνώση αυτή χάρη σε ένα ευγνώμον φίδι, που το έσωσε από τη φωτιά (ή από το ζώο με το οποίο πάλευε). Όμως γιατί στο παραμύθι αυτή η γνώση είναι επικίνδυνη και γιατί η αποκάλυψή της μπορεί να επιφέρει το θάνατο του ήρωα; Γιατί δηλαδή είναι μια γνώση που πρέπει να παραμείνει μυστική; Και ποιο είναι αυτό το μυστικό, που είναι τόσο τρομερό, ώστε να δικαιολογεί ακόμα και την ακραία μισογυνική λύση της δολοφονίας της περίεργης συζύγου, με την οποία μας ξαφνιάζουν αρκετές παραλλαγές;

Μια ερμηνεία αυτού του προβλήματος από τη σκοπιά της ψυχανάλυσης επιχειρεί ο G. Róheim, που αναλύει το περιεχόμενο του παραμυθιού συνδέοντάς το με το μύθο του Μελάμποδα και του Τειρεσία αλλά και με λαϊκές δοξασίες της Ευρώπης, κατά τη γνωστή του μέθοδο10. Σύμφωνα με αυτή την ανάλυση, δίνεται βάρος σε ένα επεισόδιο που δεν συναντάμε στις ελληνικές παραλλαγές, αλλά που απαντά σε άλλες χώρες: στην αρχή της αφήγησης ο ήρωας βλέπει δυο φίδια να παλεύουν. Σε ένα κείμενο μάλιστα του 14ου αιώνα, που περιλαμβάνεται στο περσικό βιβλίο Tuti Nameh, ο ήρωας μαθαίνει τις γλώσσες των ζώων από ένα αρσενικό φίδι, αφού πρώτα έχει δει μια σκηνή συνουσίας μεταξύ του άπιστου θηλυκού φιδιού κι ενός φιδιού από άλλο είδος. Αυτό το κείμενο επιβεβαιώνει, κατά τον G. Róheim, την υπόθεση ότι αυτό που βλέπει ο ήρωας αρχικά είναι μια σεξουαλική πράξη, και μάλιστα η «πρωταρχική σκηνή» (primal scene). Αυτό που ακούει στη συνέχεια, καθώς γνωρίζει πλέον τις γλώσσες των ζώων, και που πρέπει να το κρατήσει μυστικό, είναι η εγκυμοσύνη του ζώου (και της γυναίκας του ίδιου), ή μια συνομιλία μεταξύ πουλιών (γνωστό φαλλικό σύμβολο κατά την ψυχανάλυση) σχετικά με έναν κρυμμένο θησαυρό (τον οποίο ο Róheim ερμηνεύει ως το «έμβρυο στην κοιλιά» embryo in the womb). Στη συνέχεια του παραμυθιού συναντάμε πάλι τα σύμβολα του αρσενικού και του θηλυκού, στις μορφές του κόκορα, που δίνει μαθήματα συμπεριφοράς απέναντι στο θηλυκό, και της κότας. Αυτό που ακούει λοι-

8. Το μύθο αναφέρει ο Απολλόδωρος. Η παραπομπή στον G. Róheim, βλ. παρακάτω, υποσημείωση αρ. 10.

9. S.Thompson, The folktale, ό.π., σ. 83.

10. Géza Róheim, «The language of Birds», in: Fire in the Dragon and Other Psychoanalytic Essays on Folklore, Princeton University Press, Princeton-New Jersey 1992.

TEXT_PAGE_SHORT419
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/420.gif&w=600&h=915

λοιπόν ο ήρωας σχετίζεται και πάλι με τη σεξουαλικότητα. Αν λοιπόν η υπόθεση του Róheim περί «πρωταρχικής σκηνής» είναι σωστή, τότε η τιμωρία της περιέργειας (προβαλλόμενη στη γυναίκα) εξηγείται από το ότι ένα τέτοιο θέαμα προκαλεί συναισθήματα ενοχής και φόβου, και άρα η περιέργεια θεωρείται αμαρτία που πρέπει να τιμωρηθεί. Τέλος, η ταύτιση του ήρωα με τον κόκορα κι η αποδοχή των διδαγμάτων του σημαίνει ταύτιση με το πατρικό πρότυπο και Κυριαρχία πάνω στη σεξουαλικότητα. Κι ο Róheim καταλήγει: «Τώρα ο ήρωας καταλαβαίνει πράγματι τη γλώσσα των πουλιών» («now he truly understands the language of birds» ).

Η ψυχαναλυτική ερμηνεία του Róheim βασίζεται στην υπόθεση ότι το περιεχόμενο του παραμυθιού έχει σχέση γενικά με την ανακάλυψη της σεξουαλικότητας. Ίσως η βασική του ιδέα θα μπορούσε να εφαρμοστεί και στην ερμηνεία των ελληνικών παραλλαγών του κοντινού τύπου AT/ATU 671, όπου ο ήρωας γνωρίζοντας κι εδώ τις γλώσσες των ζώων, μαθαίνει, αυτή τη φορά, τι συμβαίνει μέσα στην κοιλιά μιας γυναίκας. Η αναλογία με την ανακάλυψη του μυστικού της εγκυμοσύνης στον τύπο AT/ATU 670 μοιάζει αρκετά προφανής.

TEXT_PAGE_SHORT420
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/421.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 671

TEXT_PAGE_SHORT421
    TEXT_SEARCH_FORM
    TEXT_SEARCH_IN_BOOK
    TEXT_SEARCH_RESULTS
      TEXT_BOOK_LIST
        

        πλάσμα που εξασφαλίζει μια μαγική γέννηση για να οικειοποιηθεί στη συνέχεια το αποτέλεσμά της, η πατρική μορφή που ο νεαρός ήρωας πρέπει να αντιμετωπίσει και να νικήσει για να πάρει τη «δρακοντίσια» δύναμη, κατέχει μαγικά αντικείμενα και ζώα και ζει σε παλάτι μέσα στο οποίο υπάρχει η απαγορευμένη κάμαρα με την Πεντάμορφη, ένα πρόσωπο ταυτόχρονα απειλητικό και λυτρωτικό, που συνήθως πεθαίνει ή εξαφανίζεται από το πεδίο της δράσης, όταν ο νεαρός ήρωας, φορτωμένος με τα δώρα που εκείνος του έδωσε, ξεκινά να βρει την Πεντάμορφη.

        Η βασική ιδέα των παραμυθιών για την αναζήτηση της Πεντάμορφης αφορά στην αντιπαράθεση ανάμεσα σ' έναν θνητό άντρα και μια γυναίκα με υπερφυσικές δυνάμεις. Ο παραμυθιακός ήρωας, προικισμένος με «δρακοντίσια» δύναμη ή παίρνοντας από τον θετό γονιό του μαγικά αντικείμενα και φτερωτό άλογο που τον συμβουλεύει, ξεκινά σε αναζήτηση της Πεντάμορφης που τη ζωγραφιά της έχει δει μέσα στο απαγορευμένο δωμάτιο. Η Πεντάμορφη, που κατοικεί σ' έναν απομακρυσμένο, μαγικό τόπο, μακριά από τον κόσμο των ανθρώπων, στην ερημιά, προσκαλεί τους υποψήφιους μνηστήρες να παλέψουν μαζ1 της, αποδεχόμενη να παντρευτεί μόνο όποιον τη νικήσει στο πάλεμα. Ορισμένες φορές πρόκειται για μια μάγισσα που έχει τη δυνατότητα να αλλάζει μορφές ή και να μεταμορφώνει τους αντιπάλους της σε ζώα ή να τους μαρμαρώνει. Είναι συχνά καρδιογνώστης και κατέχει κι άλλες μαγικές ιδιότητες όπως την ικανότητα να ξανανιώνει όποιον κοιμηθεί μαζί της. Άλλοτε πρόκειται για την κόρη ενός βασιλιά ο οποίος βάζει αδύνατα ζητήματα στους υποψήφιους μνηστήρες, τους σκοτώνει, όταν αποτύχουν και χτίζει πύργο με ανθρώπινα κεφάλια.

        Μύθοι και παραμύθια για μάγισσες που μεταμορφώνουν τους ανθρώπους σε ζώα ή μάρμαρα είναι διεθνώς γνωστά. Ωστόσο η μάγισσα δεν είναι ένα συνηθισμένο πρόσωπο στον αρχαίο ελληνικό μύθο: ως προέλευση των δύο πιο γνωστών μαγισσών, της Κίρκης και της Μήδειας, αναφέρεται εξάλλου η ανατολή. Συνήθως πρόκειται είτε για μια μάγισσα που σκοτώνει (και καμιά φορά τρώει) κάθε άνθρωπο που παραβιάζει το χώρο της είτε για μια όμορφη μαγική γυναίκα, σε αναζήτηση ενός εραστή, που, όταν βαρεθεί, μεταμορφώνει σε ζώο.

        Σε ορισμένες παραλλαγές (από τη νησιωτική Ελλάδα και τους μικρασιάτες πρόσφυγες) ο παραμυθιακός ήρωας έχει να αντιμετωπίσει όχι μόνο την Πεντάμορφη (ή τους φύλακές της) αλλά και ένα ανθρωποφάγο θηλυκό τέρας, ένα είδος δράκισσας, που τελικά νικάει και κάνει υπηρέτη του. Το επεισόδιο αυτό εντάσσεται σε διαφορετικούς παραμυθιακούς τύπους και παραδόσεις (όπως η μικρασιατική παράδοση της Μαρκάλτσας, μιας δράκισσας που τρώει μικρά παιδιά) όπου το θηλυκό τέρας αντικαθιστά την Πεντάμορφη, αφού ο ήρωας τελικά το παντρεύεται. Στις παραλλαγές του AT *667 Β το επεισόδιο της αναζήτησης της γυναίκας - θηλυκού τέρατος που υποτάσσεται από τον ήρωα και τον βοηθάει στη συνέχεια είναι επίσης περισσότερο αναπτυγμένο.