Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:44
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2007
 
Σελίδες:519
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Στον πέμπτο αυτόν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. και δημοσιεύματα ΙΑΕΝ αρ. 21, 26, 34 και 41) παρουσιάζεται η επεξεργασία του τελευταίου μέρους των μαγικών παραμυθιών (AT/ATU 300-749), που καλύπτει τους τύπους AT/ATU 560-649 (μαγικά αντικείμενα) και AT/ATU 650-699 (υπερφυσική δύναμη και γνώση).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 10.44 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 405-424 από: 522
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/405.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 670

Σελ. 405
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/406.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 406
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/407.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 670

Η γλώσσα των ζώων

AT: The animal languages

ATU 670: The man who understands animal languages Delarue-Tenèze : Le langage des animaux

Straparola XII, 3, Federic du Petit Puys, lequel entendoit le langage de tous animaux...

Eberhard - Boratav no 56_

Ο καρδιογνώστης

Κάποια φορά ζούσε ένας χωριάτης. Δούλευε στο χτήμα του μιαν ημέρα και στο δρόμο που πήγαινε συνάντησε ένα θάμνο που καιγόταν. Γλίτωσε λοιπόν ένα φίδι που κινδύνευε να καεί και κείνο για πλερωμή του 'δωκε το χάρισμα να καταλαβαίνει όλων των ζώων τις γλώσσες. Δεν έπρεπε όμως να πει σε κανέναν το μυστικό, γιατί θα πέθαινε.

Μια μέρα ταξίδευε για το χωριό του πεθερού του. Καβάλα στη φοράδα του ήταν η γυναίκα του, γκαστρωμένη, που 'χε κι άλλο μωρό στην αγκαλιά της. Μα κι η φοράδα ήταν γκαστρωμένη και πίσω της ακολουθούσε το πουλαράκι της. Το πουλαράκι όμως απόστασε και λέει στη μάνα του: «Μάνα, απόστασα». Κι η φοράδα τ' απάντησε: «Πορπάτα, μωρέ παιδί μου. Τι να πω κι εγώ η δόλια, που σέρνω τέσσερους απάνω μου...» Ο χωριάτης τ' άκουσε τούτα κι είπε στη γυναίκα του να κατεβεί. Εκείνη ζήτησε να μάθει το γιατί, μα ο χωριάτης δεν της απάντησε άλλο.

Άμα φτάσανε στο χωριό, ο πεθερός του πήρε να σφάξει έν' αρνί, για να τους καλωσορίσει. Η μάνα τ' αρνιού παραπονεύτηκε κι είπε: «Λαμπρή να 'ρθει, δικό μου αρνί θα σφάξουν. Απόκριες να 'ρθουν, το ίδιο. Δε σφάζουν και καμιάς άλλης;» Τ' άκουσ' ο χωριάτης και είπε στον πεθερό του να σφάξει άλλο αρνί.

Τη νύχτα ήρθανε λύκοι στο χωριό. Είπαν στα σκυλιά να τους κάμουν πλάτες και το μερίδιο θα το 'χαν μισακό. Όλα τα σκυλιά δέχτηκαν. Μονάχα ένα γέρικο σηκώθηκε και φόβισε τ' άλλα σκυλιά πως θα μαρτυρήσει στ' αφεντικά τη μπαμπεσά τους. Αν διώχναν τους λύκους, τους υποσχέθηκε το πρωί να χύσει το γάλα απ' την καρδάρα, για να κάνουν οι σκύλοι ένα ωραίο φαΐ. Έτσι κι έγινε. Το πρωί το γέρικο σκυλί το 'χυσε το γάλ' από την καρδάρα. Θύμωσε ο πεθερός και χύμηξε με τη μαγκούρα του να σκοτώσει το σκυλί. Τον αμπόδικε

Σελ. 407
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/408.gif&w=600&h=915

όμως ο χωριάτης. Του 'πε πως τούτο το παλιόσκυλο γλίτωσε τη νύχτα ούλο το κοπάδι.

Η γυναίκα του χωριάτη ζητούσε σώνει και καλά να μάθει το μυστικό. Ο χωριάτης της είπε πως θα πέθαινε άμα της το 'λεγε. Η γυναίκα επέμενε. Ο χωριάτης στο τέλος δέχτηκε. Μόνο την παρακάλεσε, μια και θα 'ταν τα τελευταία του, να του 'τοιμάσει τα σπερνά του. Έτσι κι έγινε.

Στα σπερνά όμως πήγε και σγάρλιξ'ένας κόκορας. Μια κότα του 'πε: «Άσ' τα, και τον αφέντη μας θα τον πεθάνει η σκύλα η γυναίκα του. Θέλει να μάθει το μυστικό του». Κι ο κόκορας απάντησε: «Μωρέ, μπράβο! Εγώ κάνω καλά ενός χωριού κότες κι είμαι άρχοντας και κείνος μια γυναίκα δεν μπορεί να κάνει καλά; Ας πάρει μια σανίδα να της μετρήσει τα παίδια, να δεις, του ματαζητάει να μάθει το μυστικό;» Τ' άκουσ' ο χωριάτης κι έκανε κατά πώς είπε ο κόκορας. Και ζήσαν όλοι καλά και ποτέ δεν ματαζήτησε η χωριάτισσα να μάθει το μυστικό τ' αντρού της.

ΛΦ 1243, 27-28. Παραλλαγή που κατέγραψε ο I. Παπαδόπουλος το 1957 στην επαρχία Καλαβρύτων.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Το δώρο των ζώων (ο ήρωας αποκτά το χάρισμα να καταλαβαίνει τις γλώσσες των ζώων)

α: Ο ήρωας είναι ένας άντρας που καταλαβαίνει τις γλώσσες των ζώων' α1: και των πουλιών' α2: είναι βοσκός' α3: είναι γεωργός' α4: άλλο.

β: Το χάρισμα αυτό του το έχει δώσει' β1: ένα φίδι' β2: φτύνοντας μέσα στο στόμα του' β3: δίνοντάς του ένα μαγικό αντικείμενο' β4: ένα ψάρι' β5: άλλο πρόσωπο ή ζώο' β6: επειδή του έσωσε τη ζωή' β7: ως ανταμοιβή, γιατί το τάιζε' β8: ο θεός' β9: άλλο.

γ: Ο άντρας δεν πρέπει να αποκαλύψει το μυστικό της γνώσης του' γ1: ειδάλλως θα πεθάνει' γ2: άλλο.

II. Οι συνομιλίες των ζώων και η περίεργη γυναίκα

α: Ο ήρωας ακούει τη συνομιλία των ζώων (και γελά)' α1: ακούει τα σκυλιά του να μιλούν με το λύκο που θέλει να φάει τα πρόβατα- μόνο ένα σκυλί (το πιο γέρικο) είναι πιστό και σώζει το κοπάδι. Ο άντρας ανταμείβει το πιστό σκυλί (και τιμωρεί τα άλλα)' α2: την προβατίνα να παραπονιέται που θέ-

Σελ. 408
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/409.gif&w=600&h=915

θέλουν να σφάξουν το (μονάκριβο) αρνάκι της και δεν το σφάζει' α3: πηγαίνοντας με τη γυναίκα του στο παζάρι (αλλού) καβάλα στην έγκυο φοράδα, ακούει το ζώο να παραπονιέται και κατεβάζει τη γυναίκα του από τη φοράδα' α4: (πβ. AT/ATU 207Α) ακούει το γάιδαρο να συμβουλεύει το βόδι να μην φάει, ώστε να γλιτώσει το ζέψιμο. Ο άντρας ζεύει το γάιδαρο. Έπειτα τον ακούει να λέει στο βόδι ότι τάχα το αφεντικό σκοπεύει να το σφάξει, αν δεν φάει, και βάζει τα γέλια' α5: άλλο.

β: Ο ήρωας ακούει τα πουλιά να μιλούν για έναν κρυμμένο θησαυρό και γίνεται πλούσιος.

γ: Η γυναίκα του είναι πολύ περίεργη κι επιμένει να μάθει γιατί ο άντρας της συμπεριφέρεται έτσι' γ1: παρόλο που της λέει πως αν μαρτυρήσει το μυστικό του θα πεθάνει.

III. Το δίδαγμα του κόκορα

α: Την ώρα που ετοιμάζεται να αποκαλύψει το μυστικό του' α1: κι η γυναίκα του έχει ετοιμάσει ήδη τα κόλυβα' α2: ο άντρας ακούει τον κόκορα να λέει: «Εγώ τα καταφέρνω με τόσες κότες, κι αυτός δεν μπορεί να κάνει καλά μια γυναίκα; Ας τη δείρει, για να μάθει».

β: Ο άντρας ακολουθεί τη συμβουλή του κόκορα' β1: δέρνει τη γυναίκα του' β2: κι εκείνη συμμορφώνεται' β3: άλλο.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΙΛ 757, 181-187, Πάργα, άτιτλο. I: α, α1, β, β1, β6. II: α, α1, α2, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

2. ΛΑ 1260 (ΣΜ90), 1-4, Κόνιτσα, «Η άμυαλη γυναίκα». Ι: α, α1, β, β1, β9 (καταπίνει τον ήρωα, που μέσα στην κοιλιά του μαθαίνει τις γλώσσες των ζώων), γ. II: α, α1, α3, γ. III: α, α2, β, β1, β2.

3. ΛΑ 1265 (ΣΜ95), 31-32, Επαρχία Κονίτσης, «Ο βοσκός». I: α, α1, α2, β. II; α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1.

4. ΛΑ 1908 Β', 104-110, Ιωάννινα, άτιτλο. I: α, α1, α4 (ξυλοκόπος), β, β1, γ. II: α, α3, α2, α1, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

5. ΛΑ 2302, 519-522, Δωδώνη, άτιτλο. Ι: α, α1, β. II: α, α1, α2, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1.

Σελ. 409
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/410.gif&w=600&h=915

6. ΛΦ 256, 1-4, επαρχία Δελβίνου (Αλβανία), άτιτλο. 7: α, α1, β, β6, β9 (το φίδι καταπίνει το παιδί και το ξαναβγάζει γυμνό και γνωρίζοντας τις γλώσσες των ζώων), γ, γ1. II: α, α2, α1, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

7. ΛΦ 376, 9-10, Γλυκύ Σουλίου, «Σαράντα Γιάννηδες, ενός κοκόρου γνώση». Ενωμένο με AT/ATU 1365J* (Asking by Opposites). I: α, α1, β5 (μια γριά μάγισσα), β3 (ένα χόρτο, για να το φάει), γ, γ1. II: α, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2. Η συν. όπως AT 1365J*: η δύστροπη γυναίκα κάνει πάντα το αντίθετο απ' ό,τι της λέει ο άντρας της. Ο πετεινός λέει στο σκύλο πως ο άντρας πρέπει να της πει να μην κάτσει στην κάπα που είναι πάνω στο πηγάδι, η γυναίκα κάνει το αντίθετο και πέφτει μέσα.

8. ΛΦ 428, 4-6, Πρέβεζα, άτιτλο. I: α, α1, α2, β, β1, γ. II: β (ακούει δύο πρόβατα), γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

9. ΛΦ 991, 14-17, Δωδώνη. «Το φίδι και ο κακός βοσκός». I: α, α2, β, β1, β2, β6, γ, γ1. II: α, α1, γ (ο κακός αδερφός του είναι περίεργος), γ1. III: α, α1 (ο αδερφός του), β3 (ακούει όλα τα ζώα να λένε πως πρέπει να σκοτώσει τον κακό αδερφό του. Φωνάζει το φίδι που έσωσε, τρομάζει ο αδερφός του και φεύγει).

10. ΛΦ 1663, 1-5, Δωδώνη, «Ο γελαδάρης». I: α, α1, α2, β, β4, β7, γ, γ1. II: α, α1, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

11. ΛΦ 1749, 19-21, Δωδώνη, «Ο τσέλιγκας π' αγαπούσε τα ζώα». I: α, α1, α2, β, β1, β2 (τσιμπώντας του τη γλώσσα), γ, γ1. II: α, α3, α2, α1, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

12. Ζωγράφειος Αγών Α', 1891, 195, αρ. 2 (Καφαντάρης Α', 365-366), «Το αντρόγυνο». I: α, α1, γ, γ1. II: α, α3, α1, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

13. ΛΑ 2301, 496-499, Καρδίτσα, άτιτλο. I: α, β5 (η τύχη του, μόλις γεννιέται). II: α, α2, α1, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

14. ΛΦ 143, 19-20, Γαύροβο Καλαμπάκας, άτιτλο. I: α, α1, β, β1, β6. II: α, α3, α1, α2, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1.

15. ΛΦ 577, 13-16, Αμπελώνας Λάρισας, «Τα τρία αδέρφια». Η αρχή όπως AT/ATU 1009 (Guarding the Store-room Door) και AT 1653 Β (The Brothers in the Tree). Ο ένας από τα τρία αδέρφια είναι χαζός. Φεύγοντας από το σπίτι παίρνει μαζί του την πόρτα του σπιτιού. Ανεβαίνουν σε δέντρο γιατί φοβούνται τους κλέφτες, ο χαζός ρίχνει την πόρτα και τους τρομάζει. Τ' αδέρφια του παίρνουν τα κλοπιμαία, εκείνος δεν παίρνει τίποτα. Βάζει

Σελ. 410
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/411.gif&w=600&h=915

να θυμιατίσει και γίνεται καλά ο Θεός, που ήταν άρρωστος. Η συν. όπως AT/ATU 670: I: α, β, β8, γ, γ1. II: α, α2, α1, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2-

16. ΛΦ 1208, 1-2, Παλαμάς Καρδίτσας, «Ο νιόπανδρος». I: α, α1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

17. ΛΦ 1263, 33, Βολκάνο Τρικάλων, άτιτλο. I: α, α1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β3 (τη σκοτώνει).

18. ΛΦ 1621 Α', Αύρα Καλαμπάκας, «Ο τσέλιγκας με τις εννιά χιλιάδες πρόβατα». Ι: α, α1, α2, β, β1, β2, β6. II: α, α3, α1, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1 (και τη σκοτώνει).

19. ΛΦ 1655, 153-156, Γεωργανάδες Τρικάλων, «Οι γλώσσες των ζώων». I: α, α1, β, β1, β2, β6. II: α, α1, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1 (και τη σκοτώνει).

20. ΣΠ 103, 2-3, Πορταριά Πηλίου, «Η πέτσους».

ΘΡΑΚΗ

21. Αρχ. Θρ. Θησ. Δ', 1936-1937, 175-177 (ΛΑ 670, 2), Σαράντα Εκκλησιές. «Ο άνθρωπος και το φίδ'». Ι: α, α1, α1, β, β1, β2, β6. II: β, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

22. Αρχ. Θρ. Θησ. Γ, 1943-1944, 203-204, Σκοπός Σαράντα Εκκλησιών, «Ο τσομπάνος και το φίδι». Ενωμένο με AT/ATU *934 Α2. I: α, α1, α2, β, β1, β9 (το φίδι φτύνει τη γκλίτσα του τσοπάνου κι αυτός τη γλείφει). II: α, α3, η συν. όπως AT/ATU *934 Α 2 (στο δρόμο βρίσκει κεφάλι που πάνω του γράφει: «κείνα πο 'παθα τα ξέρω, κείνα που θα πάθω δεν τα ξέρω» και το παίρνει στο σπίτι του, για να δει τι θα συμβεί. Από τη ζήλεια της η γυναίκα του το πετάει στο φούρνο και τον ρωτάει επίμονα τι ήταν το κεφάλι). III: α2, β, β1, β2.

23. Θρακική Επετηρίς, 1897, 201, Σαράντα Εκκλησιές, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β1, β2, β6. II: β, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

24. ΛΑ 1179 (ΣΜ 9), 27, Κρήνη Χαλκιδικής, «Ο τσοπάνος και το φίδι». I: α, α2, β, β1, β6. II: β, γ, γ1. III: Ο τσοπάνος λέει στη γυναίκα του πως θα μαρτυρήσει το μυστικό αν κλείσει τον κόκορα στο σεντούκι κι αυτός βγει. Ο κόκορας δεν βγαίνει, β3 (σκοτώνει την κακιά γυναίκα).

Σελ. 411
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/412.gif&w=600&h=915

25. ΛΑ 1181 (ΣΜ 11), 59-60, Επαρχία Κοζάνης, άτιτλο. I: α, α1. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

26. ΛΑ 1235 (ΣΜ 65), 45-46, Παλιοχώρα Χαλκιδικής, «Τσοπάνος, φίδι, φοράδα και πετεινός». I: α, α1, α2, β, β1, β6. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

27. ΛΑ 1241 (ΣΜ 71), 21-23, Γουμένισσα Παιονίας, «Ο βοσκός και το φίδι». I: α, α1, α2, β, β1, β6. II: α, α3, α2, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

28. ΛΑ 1246 (ΣΜ 76), 12-13, «Ο βοσκός και το φίδι».

29. ΛΑ 2154 Α', 63-67, Αυγερινός Αβασελίτσας, άτιτλο. I: α, α1, β, β1, β6. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

30. ΛΑ 2215 (ΙΛ 670 Β, 448-451), Κεράσοβο Καστοριάς, άτιτλο. I: α, α1, β, β1, β2, β6. II: α, α3, α2, α1, γ, γ1. III: α, α2, β, β1 (και τη σκοτώνει).

31. ΛΑ 2779, 71-74, Αηδονοχώρια Σερρών, άτιτλο. I: α, α1, α4 (ξυλοκόπος), β, β1, β6, β9 (και του χαρίζει φλουριά). II: α, α3, α2, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

32. ΛΑ 2896, 113-115, Πύργοι Δράμας, άτιτλο. I: α, α1, α2. II: α, α3, α1, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

33. ΛΦ 1552, 26-29, Σαμαρίνα Γρεβενών, «Ο τσέλιγκας και το φίδι». I: α, α1, α2, β, β1, β2, β6, γ, γ1. II: α, α1, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

34. ΛΦ 1823, 3-4, Σιάτιστα Ανασελίτσας, άτιτλο. I: α, α1, α2, β, β1, β2, β6. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

35. ΛΦ 1833, 40-42, Αδριανή Δράμας, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β4, β6, γ, γ1. II: β, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

36. Ημερολόγιον Δυτικής Μακεδονίας, 1936, 165-167, Φιλιππαίοι Γρεβενών, «Ο άνδρας να διοικεί το σπίτι». I: α, α1, α2, β, β1, β6. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

37. ΛΑ 2891, 218-222, Μυτιληνιοί Σάμου, άτιτλο. I: α, α1, β, β4, β7, γ, γ1. II: β, α, α5 (ακούει τα παράπονα των φορτωμένων μουλαριών και το γάιδαρο που θέλει να φάει το σαμάρι για να μην τον ξαναφορτώσει-τα δέρνει), α3, γ. III: α,α2, β, β1, β2.

38. ΛΑ 670, 3, Λέσβος, «Του ξύλου ήβγι απ' τουν παράδεισου».

39. ΛΦ 612, 2-4, Πολιχνίτος Λέσβου, άτιτλο. I: α, α1, β, β8 (για την ευλάβειά

Σελ. 412
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/413.gif&w=600&h=915

βειά του), γ, γ1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

40. ΛΦ 1148, 2-4, Λέσβος, «Ο γνωστικός κόκορας». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. I: α, α1, β5 (η μητέρα του), γ, γ1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

41. ΛΑ 1284 (ΣΜ114), 7, Λήμνος, «Το πάθημα του γαϊδάρου». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. Ι: α, α1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

42. Argenti-Rose I, 557, αρ. 40, Χίος, «Ο πετεινός ξυπνότερος απ' τον άνθρωπο». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. I: α, α1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

43. Georgakis-Pineau, 46-49, Λέσβος, «Le langage des animaux». I: α, α1, β, β4, β7, β3 (μια πέτρα που είχε στο στόμα του), γ, γ1. II: β, α, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

44. Pernot, Ét. ling. III, 209-213, Πυργί Χίου, «Le langage des bêtes». I: α, α1, α2. II: β, α, α4, α3, α2, α1, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

β. Εύβοια- Σποράδες

45. ΛΑ 2744, 178-80, Γιάλτρα Ευβοίας, άτιτλο. I: α, α1, α2, β, β1, β4. II: β (ακούει τα πρόβατα), α, α5 (ακούει το άλογο να λέει τη γυναίκα του στρίγκλα), γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

46. ΛΦ 377, 3, Γερακού Ιστιαίας Ευβοίας, «Περιπέτεια του βοσκού». Ι: α, α2, β, β1, γ, γ1. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

47. ΛΦ 1038, 5-7, Άνω Βάθεια Ευβοίας, «Το ανδρόγυνο και ο πετεινός». Ι: α, α1, γ, γ1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

γ. Κρήτη

48. ΛΑ 2817, 16-18, Παναγιά Καινουργίου, «Γάιδαρος, βόδι, σκύλος, πετεινός». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. I: α, α1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

49. ΛΑ 2884, 230-234, Φόδελε Μαλεβιζίου, άτιτλο. I: α, α1, β, β4, β7. II: β, α, α5 (ακούει τα γαϊδούρια που είναι φορτωμένα με λίρες να λένε πως θα πετάξουν τα σακιά. Τα παίρνει εκείνος), α3, α2, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

50. ΛΑ 670, 8, Λατσίδα Μεραμβέλλου, άτιτλο. Ι: α, α1, β8. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1.

51. ΛΦ 718, 22-24, Κριτσά Μεραμβέλλου, «Κάμε καλό και ρίξετο στο γυαλό». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. Ι: α, α1, α2, β, β4, β7, γ, γ1. II: β,

Σελ. 413
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/414.gif&w=600&h=915

α, α5 (ακούει τα φορτωμένα γαϊδούρια να λένε πως θα πετάξουν τα σακιά και τα χτυπάει), α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

δ. Κυκλάδες

52. ΛΑ 2303, 29-30, Φιλώτι Νάξου, «Ο πετεινός». I: α, α1, β8 (ένας άγγελος), β9 (γιατί είναι πονετικός και ευσεβής). II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2·

53. ΛΑ 2764, 37-39, Αμοργός, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. I: α, α1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

54. ΛΦ 1401, 5-8, Δαμαριώνας Νάξου, «Ο βοσκός και το δελφίνι». Ι: α, α1, α2, β, β5 (ένα δελφίνι), β7, γ, γ1. II: α, α1, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

55. Roussel, αρ. 32, Μύκονος, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. Ι: α, α1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

56. ΙΛ 805 Α, 66-68, Οθωνοί, «Ο γκαρδιογνώστης». Ι: α, α1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

57. ΛΑ 1210 (ΣΜ40), 147, Αργοστόλι Κεφαλλονιάς, «Η φώτισις ενός ανθρώπου». I: α, β8 (ως δώρο για την ευσέβειά του). II: α, γ, γ1. III: ο άντρας αποκαλύπτει το μυστικό και πεθαίνει.

58. ΛΑ 2276, 60, Μεγανήσι Λευκάδας, άτιτλο. Διαφορετικό. I: α, α1, γ2 (ο άντρας είναι πολύ δυνατός και δεν πρέπει να αποκαλύψει το μυστικό της δύναμής του). II: γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

59. ΛΑ 2276, 210-212, Μεγανήσι Λευκάδας, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β1. II: α, α3, α1, α2, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

60. ΛΦ 942, 1-4, Κύθηρα, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. Ι: α, α1, α3, β, β1, β3 (το δαχτυλίδι που έχει στο στόμα του), β6, γ, γ1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

61. Λουκάτος, 48-49, αρ. 6, Κεφαλονιά, «Η συμβουλή του κοκόρου». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. Ι: ο άντρας, που τον τυραννάει η γυναίκα του, παρακαλώντας τον Θεό παίρνει για μια νύχτα το χάρισμα να καταλαβαίνει τι λένε τα ζώα. II: α, α4, α5 (ακούει τα παράπονα της κατσίκας και των γουρουνιών). III: β, β1, β2.

Σελ. 414
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/415.gif&w=600&h=915

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

62. ΛΑ 1194 (ΣΜ 24), 55-56, Ηλεία, «Φίδι, τσοπάνης και σκύλος».

63. ΛΑ 1195 (ΣΜ 25), 5-6, Ηλεία, άτιτλο. Αντί για άνθρωπο ένας πίθηκος παίρνει από το λιοντάρι το χάρισμα να γνωρίζει τις γλώσσες των ζώων. II: α, α3, γ. III: α, α2, β, β1, β2.

64. ΛΑ 1207 (ΣΜ37), 9-10, Σουλινάρι Κορινθίας, «Ένας κόκορας που σώζει». I: α, α1, α2, β, β8 (ο Χριστός), β9 (επειδή ο τσέλιγκας του φέρθηκε φιλόξενα), γ, γ1. II: α, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

65. ΛΑ 1226 (ΣΜ56), 21-22, Βουρνάζι Μεσσήνης, «Πώς μιλούν τα ζώα». Ι:α, α1, β, β1, β6. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1 (και τη σκοτώνει).

66. ΛΑ 1228 (ΣΜ58), 49, Αρφαρά Καλαμάτας, «Άνθρωπος και ζώα». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. I: α, α1. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1 (κα τη σκοτώνει).

67. ΛΑ 1228 (ΣΜ58), 79-80, Αρφαρά Καλαμάτας, «Άνθρωπος και φίδι». I: α, α1, β, β1, β6. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

68. ΛΑ 1280 (ΣΜ110), 220-223, Κυπαρισσία Τριφυλίας, «Το φίδι και ένα παιδί». I: α, α1, β, β1, β6, γ, γ1. II: β (ακούει δυο προβατίνες), γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

69. ΛΑ 1282 (ΣΜ112), 428-429, Κυπαρισσία Τριφυλίας άτιτλο. Ι: α, α1 (των κοράκων), α2, β, β1, β6. II: β.

70. ΛΑ 1282 (ΣΜ112), 483-488, Κυπαρισσία Τριφυλίας άτιτλο. Ι: α, α1, α2, β, β1, γ, γ1. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

71. ΛΑ 1353 (ΣΜ166), 5-7, Γορτυνία, «Για ένα γέρο και μια γριά». I: α, α1, β, β5 (ένα στοιχειό), β7, β2 (οι γονείς του στοιχειού). II: α, α5 (πιάνει την καρακάξα και δεν την αφήνει να του βγάλει το μάτι όπως έλεγε), β, α, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

72. ΛΑ 2328, 17-18, Μάνη, «Ο πασάς και τα βυζάδια που χάριζε». I: α, α1, β9 (δώρο από τον πασά). II: α, α1, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

73. ΛΑ 2934, 182-183, Μεσσήνη, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β4, β2, β6, γ, γ1. II: α, α3, α1, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

74. ΛΑ 670, 9, Μανιάκι Πυλίας, άτιτλο. I: α. II: α, α2, α5 (κι η προβατίνα του εύχεται: χιλιόχρονος). III: λείπει το επεισόδιο με την επιμονή της γυναίκας.

75. ΛΦ 231, 1-11, Γορτυνία, «Κάμε το καλό και ρίχ' το στο γυαλό». I: α, α1, β, β5 (ένα θαλασσινό θηρίο), β7, β2 (οι γονείς του θηρίου), γ, yl.II: β, α, α1, α2, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1 (και τη σκοτώνει).

76. ΛΦ 354, 6-8, Πυλία, «Ένα αντρόγυνο». I: α, α1, β, β1, γ, γ1. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

Σελ. 415
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/416.gif&w=600&h=915

77. ΛΦ 552, 5-7, Επαρχία Μεσσήνης, «Ο δράκος (φίδι)». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. I: α, α1, β, β1 (ακουμπώντας τη γλώσσα του στη γλώσσα του ήρωα), β7, γ, γ1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α1, α2.

78. ΛΦ 1243, 27-28, Επαρχία Καλαβρύτων, «Ο καρδιογνώστης». Η παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

79. ΛΦ 1852, 2-4, Πύργος Ηλείας, «Ο πατέρας και το παιδί». I: α, α1, β, β5 (ένα θηρίο), β6. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

80. ΛΑ 1205 (ΣΜ35), 105, Ναύπακτος, «Μια συνομιλία διαφόρων ζώων». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. I: α, β, β1. II: α, γ. III: α, α2, β, β1, β2.

81. ΛΑ 1209 (ΣΜ39), 49, άτιτλο. I: α, α1, β, β1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, «2, β, β1, β2.

82. ΛΑ 1216 (ΣΜ46), 181-183, Γραμματικό επαρχίας Μεσολογγίου, «Μια φοράδα». Ι: α, β8, β9 (για την ευσέβειά του). II: α, γ, γ1. III: α, α2 (το τέλος ασαφές).

83. ΛΑ 1257 (ΣΜ87), 39-40, Κατούνα Ακαρνανίας, «Ο κόκοτος που έσωσε τη ζωή του αφεντικού του». Ι: α, β5 (μια γριά), β9 (επειδή της έκανε καλό), γ, γ1. II: α, α2, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

84. ΛΑ 1272 (ΣΜ 102), 31-33, Λιβαδιά, «Ο γεωργός και το φίδι». Ι: α, α1, α3, β, β1, β6, γ, γ1. II: α, α3, α1, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

85. ΛΑ 1321 (ΣΜ 134), 11-12, Ναύπακτος, «Το φίδι και ο βοσκός».

86. ΛΑ 670, 1, Άγραφα Ευρυτανίας, «Πώς ου κόκοτας φάνκι πιο ξυπνός αφ'τουν άνθρουπον».

87. ΛΑ 670, 4, Αμπρακιά- Κοσκινάς Τριχωνίας, άτιτλο.

88. ΛΦ 356, 15-17, Λοκρίδα, «Η αβάσταχη γυναίκα». I: α, β, α1, β8, γ, γ1. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

89. ΛΦ 590, 12-13, Πουρνάρι Δομοκού Φθιώτιδας, άτιτλο. I: α, α1, β, β1, β2, β6, γ, γ1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

90. ΛΦ 852, 27-29, Άγραφα Ευρυτανίας, «Ο τσοπάνος και το φίδι». Ι: α, α1, α2, β, β1, β3 (ένα μπουκαλάκι). II: α, α1, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1 (και τη σκοτώνει).

91. ΛΦ 1213, 13-15, Ευρυτανία, άτιτλο. I: α, α1, β, β1, β3 (ένα μαγικό δαχτυλίδι), β6, γ, γ1. II: α, α5 (ακούει τη γάτα να λέει πως τα ποντίκια κλέβουν τα αυγά. Βλέπει τα ποντίκια, ένα ανάσκελα να κρατά στην αγκαλιά το αυγό, κι ένα άλλο να το σέρνει από την ουρά. Ο γεωργός βάζει τα γέλια), γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

Σελ. 416
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/417.gif&w=600&h=915

92.ΛΦ 1739, 1-3, Λοκρίδα, άτιτλο. I: α, β, β1, β2, β6, γ, γ1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

93.Λουκόπουλος, Νεοελλ. Μυθ. 53-54, Αιτωλία, «Ο κόκορας».

94.Αττικόν Ημερολόγιον, 1886, 348, άτιτλο.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ-ΠΟΝΤΟΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ α. Μικρά Ασία

95.ΛΑ 1274 (ΣΜ 104), 37-38, Κύζικος, «Χωρικός, βόδι, πετεινός και κότες». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α.

96. Λ Α 670, 10, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. Ι: α, α1, α3, β8 (ένας άγγελος). II: α, α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

97.ΛΑ 670, 11, άτιτλο. Ι: α, α1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

98.Μικρασιατικά Χρονικά Γ', 1940, 350-352, άτιτλο. Ι: α, β8 (ένας άγγελος). II: α, α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

99.ΛΦ 1599, 7-9, «Αβτζή-αράπης». Ι: α, α1, α4 (κυνηγός). II: α, α1, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

β. Πόντος

100.ΛΦ 617, 9-11, Τραπεζούντα, «Το φίδι». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. Ι: α, α1, β, β1, β2 (χτυπώντας τη γλώσσα του στη γλώσσα του ήρωα), β7, γ, γ1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

101.ΛΦ 1833, 40-43, Άνω Αμισός, άτιτλο. I: α1, β, β4. II: β, γ (πώς πλούτισε), γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT/ATU 670

Το παραμύθι με αριθμό AT/ATU 670 είναι ευρύτατα διαδεδομένο σε ολόκληρο τον κόσμο και υπάρχουν πολλές παλαιότατες καταγραφές του, όπως μας πληροφορεί ο Α. Aarne, που του έχει αφιερώσει εκτενή μονογραφία1.

1. Α. Aarne, Der Tiersprachenkundige Mann und seine neugierige Frau, FFC 15, Hamina 1914.

Σελ. 417
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/418.gif&w=600&h=915

Σύμφωνα με τον Φινλανδό παραμυθολόγο η αρχική μορφή / δομή (Urform) του παραμυθιού παραμένει σταθερή κατά τη διάδοση του στις διάφορες χώρες, παρ' όλες τις διαφορές που παρατηρούνται σε επιμέρους στοιχεία. Αυτή η αρχική, βασική δομή έχει ως εξής:

«Ένας άνθρωπος παίρνει από ένα ευγνώμον φίδι το χάρισμα να καταλαβαίνει τις γλώσσες των ζώων. Όμως κανείς δεν πρέπει να μάθει ότι κατέχει αυτή τη γνώση, αλλιώς ο άνδρας θα πεθάνει. Ακούγοντας δύο ζώα να μιλούν και καταλαβαίνοντας τι λένε, ο άνδρας γελά και προκαλεί την περιέργεια της γυναίκας του που επιμένει να της πει γιατί γέλασε, παρόλο που ο άντρας της της λέει πως, αν της πει, θα πεθάνει. Ο άντρας αποφασίζει τελικά να αποκαλύψει το μυστικό του, αλλά πριν το κάνει ακούει ένα αρσενικό ζώο να μιλά περιφρονητικά γι' αυτόν και για το ότι δεν μπορεί να επιβάλει πειθαρχία στη γυναίκα του, κι έτσι κρατά το μυστικό του»2.

Ο Aarne καταλήγει σε αυτήν την αρχική μορφή - γύρω από την οποία αναπτύσσονται πράγματι και οι ελληνικές παραλλαγές - αφού έχει πρώτα μελετήσει τα επιμέρους επεισόδια και μοτίβα των διαφόρων παραλλαγών που διαθέτει. Τη μεγαλύτερη ποικιλομορφία από χώρα σε χώρα, εμφανίζει, όπως γράφει, το επεισόδιο των συνομιλιών μεταξύ των ζώων, που ακούει ο ήρωας. Τούτη η ποικιλομορφία καθιστά πολύ δύσκολο τον προσδιορισμό του διαλόγου που ανήκει στην αρχική μορφή του παραμυθιού3. Πολλοί αφηγητές μάλιστα επεκτείνουν το παραμύθι με περισσότερες συνομιλίες.

Όσον αφορά τις ελληνικές παραλλαγές, παρατηρούμε πως περιλαμβάνουν συνήθως περισσότερους από έναν διάλογους μεταξύ ζώων. Οι βασικότεροι είναι ο διάλογος της εγκύου φοράδας με το μικρό πουλάρι4, της προβατίνας με το μονάκριβο αρνάκι της5, του πιστού σκυλιού με τα άπιστα, που αφήνουν τους λύκους να ρημάξουν το κοπάδι6. Ορισμένες παραλλαγές περιλαμβάνουν και τη διήγηση του γάιδαρου και της αγελάδας, που αποτελεί και αυτόνομο παραμύθι (AT/ATU 207 Α), ενώ σε κάποιες άλλες συναντάμε ένα κάπως διαφορετικό επεισόδιο: ο ήρωας πλουτίζει ακούγοντας τα πουλιά να μιλούν για έναν κρυμμένο θησαυρό. Σύμφωνα με τον Aarne το επεισόδιο αυτό δεν πρέπει να ανήκει στην αρχική μορφή του παραμυθιού7.

2. Α. Aarne, ό.π., σ. 55 (Δίνουμε περίληψη σε ελεύθερη απόδοση).

3. Εκτός από τις συνομιλίες που συναντάμε στην ελληνική παράδοση του παραμυθιού, ο Aarne αναφέρει και δύο άλλες βασικές (καθώς και τις παραλλαγές τους) : συνομιλία μεταξύ μυρμηγκιών ή άλλων εντόμων με ερωτικό περιεχόμενο και συνομιλία ζώων σχετικά με την τροφή τους.

4. Αυτό το επεισόδιο περιλαμβάνεται ήδη σε λογοτεχνικές παραλλαγές του 16ου αιώνα. Aarne, ό.π., σ. 34.

5 Χαρακτηριστική των βαλκανικών παραλλαγών, Aarne, ό.π., σ. 44.

6. Αυτή την τελευταία ο Aarne τη θεωρεί μεταγενέστερη προσθήκη, Aarne, ό.π., σ. 41.

7. Aarne, ό.π.

Σελ. 418
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/419.gif&w=600&h=915

Το παραμύθι αναπτύσσει ένα θέμα πανάρχαιο, την απόκτηση της γνώσης των γλωσσών των ζώων, χάρισμα που ο άνθρωπος παίρνει συνήθως από ένα φίδι. Το θέμα αυτό είναι γνωστό στη μυθολογία. Σε έναν ελληνικό μύθο ο μάντης Μελάμπους καίει ένα νεκρό θηλυκό φίδι και τα μικρά φιδάκια τού γλείφουν το αυτί δίνοντάς του το χάρισμα να καταλαβαίνει τις γλώσσες των ζώων και των πουλιών8. Την ίδια γνώση κατέχει και ο ήρωας της νορβηγικής μυθολογίας Ζίγκφριντ9.

Έτσι και στο παραμύθι, ο ήρωας αποκτά τη γνώση αυτή χάρη σε ένα ευγνώμον φίδι, που το έσωσε από τη φωτιά (ή από το ζώο με το οποίο πάλευε). Όμως γιατί στο παραμύθι αυτή η γνώση είναι επικίνδυνη και γιατί η αποκάλυψή της μπορεί να επιφέρει το θάνατο του ήρωα; Γιατί δηλαδή είναι μια γνώση που πρέπει να παραμείνει μυστική; Και ποιο είναι αυτό το μυστικό, που είναι τόσο τρομερό, ώστε να δικαιολογεί ακόμα και την ακραία μισογυνική λύση της δολοφονίας της περίεργης συζύγου, με την οποία μας ξαφνιάζουν αρκετές παραλλαγές;

Μια ερμηνεία αυτού του προβλήματος από τη σκοπιά της ψυχανάλυσης επιχειρεί ο G. Róheim, που αναλύει το περιεχόμενο του παραμυθιού συνδέοντάς το με το μύθο του Μελάμποδα και του Τειρεσία αλλά και με λαϊκές δοξασίες της Ευρώπης, κατά τη γνωστή του μέθοδο10. Σύμφωνα με αυτή την ανάλυση, δίνεται βάρος σε ένα επεισόδιο που δεν συναντάμε στις ελληνικές παραλλαγές, αλλά που απαντά σε άλλες χώρες: στην αρχή της αφήγησης ο ήρωας βλέπει δυο φίδια να παλεύουν. Σε ένα κείμενο μάλιστα του 14ου αιώνα, που περιλαμβάνεται στο περσικό βιβλίο Tuti Nameh, ο ήρωας μαθαίνει τις γλώσσες των ζώων από ένα αρσενικό φίδι, αφού πρώτα έχει δει μια σκηνή συνουσίας μεταξύ του άπιστου θηλυκού φιδιού κι ενός φιδιού από άλλο είδος. Αυτό το κείμενο επιβεβαιώνει, κατά τον G. Róheim, την υπόθεση ότι αυτό που βλέπει ο ήρωας αρχικά είναι μια σεξουαλική πράξη, και μάλιστα η «πρωταρχική σκηνή» (primal scene). Αυτό που ακούει στη συνέχεια, καθώς γνωρίζει πλέον τις γλώσσες των ζώων, και που πρέπει να το κρατήσει μυστικό, είναι η εγκυμοσύνη του ζώου (και της γυναίκας του ίδιου), ή μια συνομιλία μεταξύ πουλιών (γνωστό φαλλικό σύμβολο κατά την ψυχανάλυση) σχετικά με έναν κρυμμένο θησαυρό (τον οποίο ο Róheim ερμηνεύει ως το «έμβρυο στην κοιλιά» embryo in the womb). Στη συνέχεια του παραμυθιού συναντάμε πάλι τα σύμβολα του αρσενικού και του θηλυκού, στις μορφές του κόκορα, που δίνει μαθήματα συμπεριφοράς απέναντι στο θηλυκό, και της κότας. Αυτό που ακούει λοι-

8. Το μύθο αναφέρει ο Απολλόδωρος. Η παραπομπή στον G. Róheim, βλ. παρακάτω, υποσημείωση αρ. 10.

9. S.Thompson, The folktale, ό.π., σ. 83.

10. Géza Róheim, «The language of Birds», in: Fire in the Dragon and Other Psychoanalytic Essays on Folklore, Princeton University Press, Princeton-New Jersey 1992.

Σελ. 419
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/420.gif&w=600&h=915

λοιπόν ο ήρωας σχετίζεται και πάλι με τη σεξουαλικότητα. Αν λοιπόν η υπόθεση του Róheim περί «πρωταρχικής σκηνής» είναι σωστή, τότε η τιμωρία της περιέργειας (προβαλλόμενη στη γυναίκα) εξηγείται από το ότι ένα τέτοιο θέαμα προκαλεί συναισθήματα ενοχής και φόβου, και άρα η περιέργεια θεωρείται αμαρτία που πρέπει να τιμωρηθεί. Τέλος, η ταύτιση του ήρωα με τον κόκορα κι η αποδοχή των διδαγμάτων του σημαίνει ταύτιση με το πατρικό πρότυπο και Κυριαρχία πάνω στη σεξουαλικότητα. Κι ο Róheim καταλήγει: «Τώρα ο ήρωας καταλαβαίνει πράγματι τη γλώσσα των πουλιών» («now he truly understands the language of birds» ).

Η ψυχαναλυτική ερμηνεία του Róheim βασίζεται στην υπόθεση ότι το περιεχόμενο του παραμυθιού έχει σχέση γενικά με την ανακάλυψη της σεξουαλικότητας. Ίσως η βασική του ιδέα θα μπορούσε να εφαρμοστεί και στην ερμηνεία των ελληνικών παραλλαγών του κοντινού τύπου AT/ATU 671, όπου ο ήρωας γνωρίζοντας κι εδώ τις γλώσσες των ζώων, μαθαίνει, αυτή τη φορά, τι συμβαίνει μέσα στην κοιλιά μιας γυναίκας. Η αναλογία με την ανακάλυψη του μυστικού της εγκυμοσύνης στον τύπο AT/ATU 670 μοιάζει αρκετά προφανής.

Σελ. 420
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/421.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 671

Σελ. 421
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/422.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 422
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/423.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 671

Η γλώσσα των βατράχων

AT: The Three Languages ATU: The Three Languages Delarue- Tenèze: Les trois languages Grimm no 33: Die drei Sprachen

Straparola VII, 5: Les trois frères qui vont par le monde... (σε συμφυρμό με AT/ATU 653)_

Άτιτλο

Ήσανε μια φορά δυο αδέρφια, το 'να φρόνιμο, τ' άλλο σα λωλό λίγο, και κινήσανε να πάνε να βρούνε δουλειά για να ζήσουν. Στο δρόμο που παγαίνανε, φθάσανε το βράδυ-βράδυ σ' ένα ποτάμι. Εκεί λέει ο λωλός: «Αδερφέ, 'γώ θα καθίσω δω να μάθω τη γλώσσα των μποκακάδω (των βατράχων)», και εκάθισε. Ο αδερφός του σάμπως εθύμωσε και του λέει: «Σήκω να πάμε στη δουλειά μας, τι θα κάνεις εδώ, θα ψοφήσεις από την πείνα;» Τίποτα ο λωλός: «Θα καθίσω δω να μάθω τη γλώσσα των μποκακάδω». Έτσ' ο φρόνιμος αναγκάσθη και τον άφησε και έφυγε" εκείνος εκάθισε ένα χρόνο, δύο, όσο έμαθε τη γλώσσα.

Υστερα από τόσον καιρό εγύρισε και ο αδερφός του από τα ξένα και τον ηύρε εκεί ακόμα και του λέει: «Εδώ είσαι ακόμα;» «Εδώ», λέει εκείνος». «Αμ, πώς ζεις;» «Άι, με τον ένανε, με τον άλλονε...» «Σήκω, λοιπόν, να φύγομε τώρα». «Άι στο καλό», λέει εκείνος, «και άφσε με μένα». Έφυγε λοιπόν ο αδερφός του και έμεινε κείνος. Υστερα από ολίγες ημέρες εσηκώθη να πάει και κείνος στον τόπο του. Στο δρόμο που πάγαινε, πέρασε και από την πόλη, που ήτανε ο βασιλιάς. Εκεί έμαθε πως δεν μπορεί η βασιλοπούλα' έχει πόσον καιρό, και κάτι έχει μέσα της και δεν μπαρά την κάνε καλά οι γιατροί. Σαν να ακούεται κάπου-κάπου μια σιγαλή, σιγαλή φωνή, σα φωνή μπακακά. Καθώς άκσε έτσι κείνος, αμέσως επήγε στο παλάτι και εζήταγε να μπει μέσα, αλλά δεν τον αφήνανε. Εκεί άκσε ο βασιλιάς τη λογομαχία και λέει: «Τι τρέχει;» «Να», είπαν εκείνοι που φυλάγανε κει, «ένας παλιάνθρωπος θέλει να 'ρθει μέσα να ιδεί τη βασιλοπούλα, λέει πως είναι και αυτός γιατρός». «Αφήστε τον άνθρωπο», λέει ο βασιλιάς.

Σελ. 423
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/424.gif&w=600&h=915

Τον αφήσανε λοιπόν και μπήκε. Πήγε στη βασιλοπούλα, εκάθισε κοντά στο κρεβάτι της και την ερώταγε τι έχει. Του είπε: «Τι να 'χω. Εδώ στην κοιλιά μου κάτι έχω και δεν μπορώ να ανασάνω" κάποτε- κάποτε ακούω σαν να φωνάζει κάτι τι μέσα μου, σα να είναι μποκακάς». Αμέσως ζυγώνει στη βασιλοπούλα και αρχινάει τη γλώσσα των μποκακάδω, κι, κι, κι. Κι, κι, κι, κι εκείνοι από μέσα. «Τι κάνετε;» τωνε λέει. «Τι να κάνομε», λέει η μάνα των μποκακάδω, «καλά είμαστε, και πολύ καλά. Έχω και δώδεκα παιδιά και το 'χουμε ζεύκι (φαγοπότι)». Τότε λέει: «Φκιάστε μια σκορδολιά». Τη φκιάνε, του την πάνε και δίνει της βασιλοπούλας και πίνει δύο, τρία χουλιάρια (κουτάλια). Πέρασε λίγη ώρα, ρωτάει: «Τι κάνετε;» «Τι να κάνομε», λέει η μάνα των μποκακάδω, «άλλη φορά μας εδίνανε καλά φαγητά και τρώγαμε. Σήμερα όμως δεν ξέρω τι φαί μας δώσανε, και μου ψοφήσανε έξι παιδιά». Άμα άκσε έτσι, δίνει άλλη σκορδολιά της βασιλοπούλας. Πέρασε λίγη ώρα, ρωτάει: «Τι κάνετε;» «Τι να κάνομε», λέει η μάνα, «πεθάνανε όλα τα παιδιά και κοντεύω να πεθάνω κι εγώ». Άλλη σκορδολιά και τους ετελείωσε όλους. Υστερα της δίνει κι ένα καθάρσιο και τους έβγανε και έγινε καλά. Τότε ο βασιλιάς δεν ήξερε πλια τι να του κάνει. Τον έκανε πλούσιο τέλος πάντων και πάει δουλειά του. Έζησε κείνος καλά και μεις καλύτερα.

Μιχάηλ Λελέκος, Επιδόρπιον Α', Αθήνα 1888, σ. 248-250.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. Hahn 1, 218-219, αρ. 33, Βήσσανη Πωγωνίου, «Von einem, der die Vogelsprache erlernte». Ο φτωχός κάθεται τρία χρόνια στην ακροποταμιά και μαθαίνει τις γλώσσες των πουλιών και των βατράχων. Γιατρεύει τη βασιλοπούλα από το βατράχι που είχε στην κοιλιά της και παίρνει χρήματα για ανταμοιβή.

ΘΡΑΚΗ

2. ΛΑ 671, 1, Σουφλί, «Τα τρία αδέρφια». Ο μικρότερος αδερφός μπαίνει σε μια λίμνη, μένει εκεί τρία χρόνια και μαθαίνει τη γλώσσα των φιδιών, των βατράχων και της νεροχελώνας. Γιατρεύει τη βασιλοπούλα από το βατράχι που είχε μέσα στην κοιλιά της και γίνεται πλούσιος.

Σελ. 424
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 405
    

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 670