Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:44
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2007
 
Σελίδες:519
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Στον πέμπτο αυτόν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. και δημοσιεύματα ΙΑΕΝ αρ. 21, 26, 34 και 41) παρουσιάζεται η επεξεργασία του τελευταίου μέρους των μαγικών παραμυθιών (AT/ATU 300-749), που καλύπτει τους τύπους AT/ATU 560-649 (μαγικά αντικείμενα) και AT/ATU 650-699 (υπερφυσική δύναμη και γνώση).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 10.44 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 416-435 από: 522
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/416.gif&w=600&h=915

77. ΛΦ 552, 5-7, Επαρχία Μεσσήνης, «Ο δράκος (φίδι)». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. I: α, α1, β, β1 (ακουμπώντας τη γλώσσα του στη γλώσσα του ήρωα), β7, γ, γ1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α1, α2.

78. ΛΦ 1243, 27-28, Επαρχία Καλαβρύτων, «Ο καρδιογνώστης». Η παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

79. ΛΦ 1852, 2-4, Πύργος Ηλείας, «Ο πατέρας και το παιδί». I: α, α1, β, β5 (ένα θηρίο), β6. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

80. ΛΑ 1205 (ΣΜ35), 105, Ναύπακτος, «Μια συνομιλία διαφόρων ζώων». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. I: α, β, β1. II: α, γ. III: α, α2, β, β1, β2.

81. ΛΑ 1209 (ΣΜ39), 49, άτιτλο. I: α, α1, β, β1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, «2, β, β1, β2.

82. ΛΑ 1216 (ΣΜ46), 181-183, Γραμματικό επαρχίας Μεσολογγίου, «Μια φοράδα». Ι: α, β8, β9 (για την ευσέβειά του). II: α, γ, γ1. III: α, α2 (το τέλος ασαφές).

83. ΛΑ 1257 (ΣΜ87), 39-40, Κατούνα Ακαρνανίας, «Ο κόκοτος που έσωσε τη ζωή του αφεντικού του». Ι: α, β5 (μια γριά), β9 (επειδή της έκανε καλό), γ, γ1. II: α, α2, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

84. ΛΑ 1272 (ΣΜ 102), 31-33, Λιβαδιά, «Ο γεωργός και το φίδι». Ι: α, α1, α3, β, β1, β6, γ, γ1. II: α, α3, α1, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

85. ΛΑ 1321 (ΣΜ 134), 11-12, Ναύπακτος, «Το φίδι και ο βοσκός».

86. ΛΑ 670, 1, Άγραφα Ευρυτανίας, «Πώς ου κόκοτας φάνκι πιο ξυπνός αφ'τουν άνθρουπον».

87. ΛΑ 670, 4, Αμπρακιά- Κοσκινάς Τριχωνίας, άτιτλο.

88. ΛΦ 356, 15-17, Λοκρίδα, «Η αβάσταχη γυναίκα». I: α, β, α1, β8, γ, γ1. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

89. ΛΦ 590, 12-13, Πουρνάρι Δομοκού Φθιώτιδας, άτιτλο. I: α, α1, β, β1, β2, β6, γ, γ1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

90. ΛΦ 852, 27-29, Άγραφα Ευρυτανίας, «Ο τσοπάνος και το φίδι». Ι: α, α1, α2, β, β1, β3 (ένα μπουκαλάκι). II: α, α1, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1 (και τη σκοτώνει).

91. ΛΦ 1213, 13-15, Ευρυτανία, άτιτλο. I: α, α1, β, β1, β3 (ένα μαγικό δαχτυλίδι), β6, γ, γ1. II: α, α5 (ακούει τη γάτα να λέει πως τα ποντίκια κλέβουν τα αυγά. Βλέπει τα ποντίκια, ένα ανάσκελα να κρατά στην αγκαλιά το αυγό, κι ένα άλλο να το σέρνει από την ουρά. Ο γεωργός βάζει τα γέλια), γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

Σελ. 416
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/417.gif&w=600&h=915

92.ΛΦ 1739, 1-3, Λοκρίδα, άτιτλο. I: α, β, β1, β2, β6, γ, γ1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

93.Λουκόπουλος, Νεοελλ. Μυθ. 53-54, Αιτωλία, «Ο κόκορας».

94.Αττικόν Ημερολόγιον, 1886, 348, άτιτλο.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ-ΠΟΝΤΟΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ α. Μικρά Ασία

95.ΛΑ 1274 (ΣΜ 104), 37-38, Κύζικος, «Χωρικός, βόδι, πετεινός και κότες». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α.

96. Λ Α 670, 10, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. Ι: α, α1, α3, β8 (ένας άγγελος). II: α, α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

97.ΛΑ 670, 11, άτιτλο. Ι: α, α1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

98.Μικρασιατικά Χρονικά Γ', 1940, 350-352, άτιτλο. Ι: α, β8 (ένας άγγελος). II: α, α4, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

99.ΛΦ 1599, 7-9, «Αβτζή-αράπης». Ι: α, α1, α4 (κυνηγός). II: α, α1, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

β. Πόντος

100.ΛΦ 617, 9-11, Τραπεζούντα, «Το φίδι». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. Ι: α, α1, β, β1, β2 (χτυπώντας τη γλώσσα του στη γλώσσα του ήρωα), β7, γ, γ1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

101.ΛΦ 1833, 40-43, Άνω Αμισός, άτιτλο. I: α1, β, β4. II: β, γ (πώς πλούτισε), γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT/ATU 670

Το παραμύθι με αριθμό AT/ATU 670 είναι ευρύτατα διαδεδομένο σε ολόκληρο τον κόσμο και υπάρχουν πολλές παλαιότατες καταγραφές του, όπως μας πληροφορεί ο Α. Aarne, που του έχει αφιερώσει εκτενή μονογραφία1.

1. Α. Aarne, Der Tiersprachenkundige Mann und seine neugierige Frau, FFC 15, Hamina 1914.

Σελ. 417
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/418.gif&w=600&h=915

Σύμφωνα με τον Φινλανδό παραμυθολόγο η αρχική μορφή / δομή (Urform) του παραμυθιού παραμένει σταθερή κατά τη διάδοση του στις διάφορες χώρες, παρ' όλες τις διαφορές που παρατηρούνται σε επιμέρους στοιχεία. Αυτή η αρχική, βασική δομή έχει ως εξής:

«Ένας άνθρωπος παίρνει από ένα ευγνώμον φίδι το χάρισμα να καταλαβαίνει τις γλώσσες των ζώων. Όμως κανείς δεν πρέπει να μάθει ότι κατέχει αυτή τη γνώση, αλλιώς ο άνδρας θα πεθάνει. Ακούγοντας δύο ζώα να μιλούν και καταλαβαίνοντας τι λένε, ο άνδρας γελά και προκαλεί την περιέργεια της γυναίκας του που επιμένει να της πει γιατί γέλασε, παρόλο που ο άντρας της της λέει πως, αν της πει, θα πεθάνει. Ο άντρας αποφασίζει τελικά να αποκαλύψει το μυστικό του, αλλά πριν το κάνει ακούει ένα αρσενικό ζώο να μιλά περιφρονητικά γι' αυτόν και για το ότι δεν μπορεί να επιβάλει πειθαρχία στη γυναίκα του, κι έτσι κρατά το μυστικό του»2.

Ο Aarne καταλήγει σε αυτήν την αρχική μορφή - γύρω από την οποία αναπτύσσονται πράγματι και οι ελληνικές παραλλαγές - αφού έχει πρώτα μελετήσει τα επιμέρους επεισόδια και μοτίβα των διαφόρων παραλλαγών που διαθέτει. Τη μεγαλύτερη ποικιλομορφία από χώρα σε χώρα, εμφανίζει, όπως γράφει, το επεισόδιο των συνομιλιών μεταξύ των ζώων, που ακούει ο ήρωας. Τούτη η ποικιλομορφία καθιστά πολύ δύσκολο τον προσδιορισμό του διαλόγου που ανήκει στην αρχική μορφή του παραμυθιού3. Πολλοί αφηγητές μάλιστα επεκτείνουν το παραμύθι με περισσότερες συνομιλίες.

Όσον αφορά τις ελληνικές παραλλαγές, παρατηρούμε πως περιλαμβάνουν συνήθως περισσότερους από έναν διάλογους μεταξύ ζώων. Οι βασικότεροι είναι ο διάλογος της εγκύου φοράδας με το μικρό πουλάρι4, της προβατίνας με το μονάκριβο αρνάκι της5, του πιστού σκυλιού με τα άπιστα, που αφήνουν τους λύκους να ρημάξουν το κοπάδι6. Ορισμένες παραλλαγές περιλαμβάνουν και τη διήγηση του γάιδαρου και της αγελάδας, που αποτελεί και αυτόνομο παραμύθι (AT/ATU 207 Α), ενώ σε κάποιες άλλες συναντάμε ένα κάπως διαφορετικό επεισόδιο: ο ήρωας πλουτίζει ακούγοντας τα πουλιά να μιλούν για έναν κρυμμένο θησαυρό. Σύμφωνα με τον Aarne το επεισόδιο αυτό δεν πρέπει να ανήκει στην αρχική μορφή του παραμυθιού7.

2. Α. Aarne, ό.π., σ. 55 (Δίνουμε περίληψη σε ελεύθερη απόδοση).

3. Εκτός από τις συνομιλίες που συναντάμε στην ελληνική παράδοση του παραμυθιού, ο Aarne αναφέρει και δύο άλλες βασικές (καθώς και τις παραλλαγές τους) : συνομιλία μεταξύ μυρμηγκιών ή άλλων εντόμων με ερωτικό περιεχόμενο και συνομιλία ζώων σχετικά με την τροφή τους.

4. Αυτό το επεισόδιο περιλαμβάνεται ήδη σε λογοτεχνικές παραλλαγές του 16ου αιώνα. Aarne, ό.π., σ. 34.

5 Χαρακτηριστική των βαλκανικών παραλλαγών, Aarne, ό.π., σ. 44.

6. Αυτή την τελευταία ο Aarne τη θεωρεί μεταγενέστερη προσθήκη, Aarne, ό.π., σ. 41.

7. Aarne, ό.π.

Σελ. 418
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/419.gif&w=600&h=915

Το παραμύθι αναπτύσσει ένα θέμα πανάρχαιο, την απόκτηση της γνώσης των γλωσσών των ζώων, χάρισμα που ο άνθρωπος παίρνει συνήθως από ένα φίδι. Το θέμα αυτό είναι γνωστό στη μυθολογία. Σε έναν ελληνικό μύθο ο μάντης Μελάμπους καίει ένα νεκρό θηλυκό φίδι και τα μικρά φιδάκια τού γλείφουν το αυτί δίνοντάς του το χάρισμα να καταλαβαίνει τις γλώσσες των ζώων και των πουλιών8. Την ίδια γνώση κατέχει και ο ήρωας της νορβηγικής μυθολογίας Ζίγκφριντ9.

Έτσι και στο παραμύθι, ο ήρωας αποκτά τη γνώση αυτή χάρη σε ένα ευγνώμον φίδι, που το έσωσε από τη φωτιά (ή από το ζώο με το οποίο πάλευε). Όμως γιατί στο παραμύθι αυτή η γνώση είναι επικίνδυνη και γιατί η αποκάλυψή της μπορεί να επιφέρει το θάνατο του ήρωα; Γιατί δηλαδή είναι μια γνώση που πρέπει να παραμείνει μυστική; Και ποιο είναι αυτό το μυστικό, που είναι τόσο τρομερό, ώστε να δικαιολογεί ακόμα και την ακραία μισογυνική λύση της δολοφονίας της περίεργης συζύγου, με την οποία μας ξαφνιάζουν αρκετές παραλλαγές;

Μια ερμηνεία αυτού του προβλήματος από τη σκοπιά της ψυχανάλυσης επιχειρεί ο G. Róheim, που αναλύει το περιεχόμενο του παραμυθιού συνδέοντάς το με το μύθο του Μελάμποδα και του Τειρεσία αλλά και με λαϊκές δοξασίες της Ευρώπης, κατά τη γνωστή του μέθοδο10. Σύμφωνα με αυτή την ανάλυση, δίνεται βάρος σε ένα επεισόδιο που δεν συναντάμε στις ελληνικές παραλλαγές, αλλά που απαντά σε άλλες χώρες: στην αρχή της αφήγησης ο ήρωας βλέπει δυο φίδια να παλεύουν. Σε ένα κείμενο μάλιστα του 14ου αιώνα, που περιλαμβάνεται στο περσικό βιβλίο Tuti Nameh, ο ήρωας μαθαίνει τις γλώσσες των ζώων από ένα αρσενικό φίδι, αφού πρώτα έχει δει μια σκηνή συνουσίας μεταξύ του άπιστου θηλυκού φιδιού κι ενός φιδιού από άλλο είδος. Αυτό το κείμενο επιβεβαιώνει, κατά τον G. Róheim, την υπόθεση ότι αυτό που βλέπει ο ήρωας αρχικά είναι μια σεξουαλική πράξη, και μάλιστα η «πρωταρχική σκηνή» (primal scene). Αυτό που ακούει στη συνέχεια, καθώς γνωρίζει πλέον τις γλώσσες των ζώων, και που πρέπει να το κρατήσει μυστικό, είναι η εγκυμοσύνη του ζώου (και της γυναίκας του ίδιου), ή μια συνομιλία μεταξύ πουλιών (γνωστό φαλλικό σύμβολο κατά την ψυχανάλυση) σχετικά με έναν κρυμμένο θησαυρό (τον οποίο ο Róheim ερμηνεύει ως το «έμβρυο στην κοιλιά» embryo in the womb). Στη συνέχεια του παραμυθιού συναντάμε πάλι τα σύμβολα του αρσενικού και του θηλυκού, στις μορφές του κόκορα, που δίνει μαθήματα συμπεριφοράς απέναντι στο θηλυκό, και της κότας. Αυτό που ακούει λοι-

8. Το μύθο αναφέρει ο Απολλόδωρος. Η παραπομπή στον G. Róheim, βλ. παρακάτω, υποσημείωση αρ. 10.

9. S.Thompson, The folktale, ό.π., σ. 83.

10. Géza Róheim, «The language of Birds», in: Fire in the Dragon and Other Psychoanalytic Essays on Folklore, Princeton University Press, Princeton-New Jersey 1992.

Σελ. 419
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/420.gif&w=600&h=915

λοιπόν ο ήρωας σχετίζεται και πάλι με τη σεξουαλικότητα. Αν λοιπόν η υπόθεση του Róheim περί «πρωταρχικής σκηνής» είναι σωστή, τότε η τιμωρία της περιέργειας (προβαλλόμενη στη γυναίκα) εξηγείται από το ότι ένα τέτοιο θέαμα προκαλεί συναισθήματα ενοχής και φόβου, και άρα η περιέργεια θεωρείται αμαρτία που πρέπει να τιμωρηθεί. Τέλος, η ταύτιση του ήρωα με τον κόκορα κι η αποδοχή των διδαγμάτων του σημαίνει ταύτιση με το πατρικό πρότυπο και Κυριαρχία πάνω στη σεξουαλικότητα. Κι ο Róheim καταλήγει: «Τώρα ο ήρωας καταλαβαίνει πράγματι τη γλώσσα των πουλιών» («now he truly understands the language of birds» ).

Η ψυχαναλυτική ερμηνεία του Róheim βασίζεται στην υπόθεση ότι το περιεχόμενο του παραμυθιού έχει σχέση γενικά με την ανακάλυψη της σεξουαλικότητας. Ίσως η βασική του ιδέα θα μπορούσε να εφαρμοστεί και στην ερμηνεία των ελληνικών παραλλαγών του κοντινού τύπου AT/ATU 671, όπου ο ήρωας γνωρίζοντας κι εδώ τις γλώσσες των ζώων, μαθαίνει, αυτή τη φορά, τι συμβαίνει μέσα στην κοιλιά μιας γυναίκας. Η αναλογία με την ανακάλυψη του μυστικού της εγκυμοσύνης στον τύπο AT/ATU 670 μοιάζει αρκετά προφανής.

Σελ. 420
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/421.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 671

Σελ. 421
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/422.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 422
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/423.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 671

Η γλώσσα των βατράχων

AT: The Three Languages ATU: The Three Languages Delarue- Tenèze: Les trois languages Grimm no 33: Die drei Sprachen

Straparola VII, 5: Les trois frères qui vont par le monde... (σε συμφυρμό με AT/ATU 653)_

Άτιτλο

Ήσανε μια φορά δυο αδέρφια, το 'να φρόνιμο, τ' άλλο σα λωλό λίγο, και κινήσανε να πάνε να βρούνε δουλειά για να ζήσουν. Στο δρόμο που παγαίνανε, φθάσανε το βράδυ-βράδυ σ' ένα ποτάμι. Εκεί λέει ο λωλός: «Αδερφέ, 'γώ θα καθίσω δω να μάθω τη γλώσσα των μποκακάδω (των βατράχων)», και εκάθισε. Ο αδερφός του σάμπως εθύμωσε και του λέει: «Σήκω να πάμε στη δουλειά μας, τι θα κάνεις εδώ, θα ψοφήσεις από την πείνα;» Τίποτα ο λωλός: «Θα καθίσω δω να μάθω τη γλώσσα των μποκακάδω». Έτσ' ο φρόνιμος αναγκάσθη και τον άφησε και έφυγε" εκείνος εκάθισε ένα χρόνο, δύο, όσο έμαθε τη γλώσσα.

Υστερα από τόσον καιρό εγύρισε και ο αδερφός του από τα ξένα και τον ηύρε εκεί ακόμα και του λέει: «Εδώ είσαι ακόμα;» «Εδώ», λέει εκείνος». «Αμ, πώς ζεις;» «Άι, με τον ένανε, με τον άλλονε...» «Σήκω, λοιπόν, να φύγομε τώρα». «Άι στο καλό», λέει εκείνος, «και άφσε με μένα». Έφυγε λοιπόν ο αδερφός του και έμεινε κείνος. Υστερα από ολίγες ημέρες εσηκώθη να πάει και κείνος στον τόπο του. Στο δρόμο που πάγαινε, πέρασε και από την πόλη, που ήτανε ο βασιλιάς. Εκεί έμαθε πως δεν μπορεί η βασιλοπούλα' έχει πόσον καιρό, και κάτι έχει μέσα της και δεν μπαρά την κάνε καλά οι γιατροί. Σαν να ακούεται κάπου-κάπου μια σιγαλή, σιγαλή φωνή, σα φωνή μπακακά. Καθώς άκσε έτσι κείνος, αμέσως επήγε στο παλάτι και εζήταγε να μπει μέσα, αλλά δεν τον αφήνανε. Εκεί άκσε ο βασιλιάς τη λογομαχία και λέει: «Τι τρέχει;» «Να», είπαν εκείνοι που φυλάγανε κει, «ένας παλιάνθρωπος θέλει να 'ρθει μέσα να ιδεί τη βασιλοπούλα, λέει πως είναι και αυτός γιατρός». «Αφήστε τον άνθρωπο», λέει ο βασιλιάς.

Σελ. 423
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/424.gif&w=600&h=915

Τον αφήσανε λοιπόν και μπήκε. Πήγε στη βασιλοπούλα, εκάθισε κοντά στο κρεβάτι της και την ερώταγε τι έχει. Του είπε: «Τι να 'χω. Εδώ στην κοιλιά μου κάτι έχω και δεν μπορώ να ανασάνω" κάποτε- κάποτε ακούω σαν να φωνάζει κάτι τι μέσα μου, σα να είναι μποκακάς». Αμέσως ζυγώνει στη βασιλοπούλα και αρχινάει τη γλώσσα των μποκακάδω, κι, κι, κι. Κι, κι, κι, κι εκείνοι από μέσα. «Τι κάνετε;» τωνε λέει. «Τι να κάνομε», λέει η μάνα των μποκακάδω, «καλά είμαστε, και πολύ καλά. Έχω και δώδεκα παιδιά και το 'χουμε ζεύκι (φαγοπότι)». Τότε λέει: «Φκιάστε μια σκορδολιά». Τη φκιάνε, του την πάνε και δίνει της βασιλοπούλας και πίνει δύο, τρία χουλιάρια (κουτάλια). Πέρασε λίγη ώρα, ρωτάει: «Τι κάνετε;» «Τι να κάνομε», λέει η μάνα των μποκακάδω, «άλλη φορά μας εδίνανε καλά φαγητά και τρώγαμε. Σήμερα όμως δεν ξέρω τι φαί μας δώσανε, και μου ψοφήσανε έξι παιδιά». Άμα άκσε έτσι, δίνει άλλη σκορδολιά της βασιλοπούλας. Πέρασε λίγη ώρα, ρωτάει: «Τι κάνετε;» «Τι να κάνομε», λέει η μάνα, «πεθάνανε όλα τα παιδιά και κοντεύω να πεθάνω κι εγώ». Άλλη σκορδολιά και τους ετελείωσε όλους. Υστερα της δίνει κι ένα καθάρσιο και τους έβγανε και έγινε καλά. Τότε ο βασιλιάς δεν ήξερε πλια τι να του κάνει. Τον έκανε πλούσιο τέλος πάντων και πάει δουλειά του. Έζησε κείνος καλά και μεις καλύτερα.

Μιχάηλ Λελέκος, Επιδόρπιον Α', Αθήνα 1888, σ. 248-250.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. Hahn 1, 218-219, αρ. 33, Βήσσανη Πωγωνίου, «Von einem, der die Vogelsprache erlernte». Ο φτωχός κάθεται τρία χρόνια στην ακροποταμιά και μαθαίνει τις γλώσσες των πουλιών και των βατράχων. Γιατρεύει τη βασιλοπούλα από το βατράχι που είχε στην κοιλιά της και παίρνει χρήματα για ανταμοιβή.

ΘΡΑΚΗ

2. ΛΑ 671, 1, Σουφλί, «Τα τρία αδέρφια». Ο μικρότερος αδερφός μπαίνει σε μια λίμνη, μένει εκεί τρία χρόνια και μαθαίνει τη γλώσσα των φιδιών, των βατράχων και της νεροχελώνας. Γιατρεύει τη βασιλοπούλα από το βατράχι που είχε μέσα στην κοιλιά της και γίνεται πλούσιος.

Σελ. 424
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/425.gif&w=600&h=915

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

3. ΛΑ 1277 (ΣΜ 107), Βυζίκι Γορτυνίας, 85-87, άτιτλο. Παρόμοια με την παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

4. ΛΦ 415, 12-14, Ανθήλη Φθιώτιδας, «Τα δυο αδέρφια». Ενωμένο με AT/ATU 300 (Ο δρακοντοκτόνος ήρωας). Από τα δύο αδέρφια ο πρώτος δρακοντοκτόνος (όπως στο AT/ATU 300) κι ο δεύτερος γνωρίζει τις γλώσσες των ζώων και γιατρεύει τη βασιλοπούλα, που έχει καταπιεί δυο βατραχάκια.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ

5. Επιφανίου- Πετράκη Δ', Σμύρνη, «Ο γιατρός Τσελεμπής». Παρόμοια με την παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ

6. Λελέκος, Επιδόρπιον Α', 248-250 (Σταματιάδης Ε', Καφαντάρης Α', 363-364), άτιτλο. Η παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT/ATU 671

Ο Γ. Μέγας κατέταξε ορισμένες ελληνικές παραλλαγές στον τύπο AT 671, παρόλο που το περιεχόμενο τους δεν ανταποκρίνεται ακριβώς στην περιγραφή του συγκεκριμένου τύπου όπως αυτή δίνεται από τους AT/ATU :

AT 671: Οι τρεις γλώσσες. Ο νέος μαθαίνει τις γλώσσες των σκυλιών, των πουλιών και των βατράχων. Μέσω αυτής της γνώσης γίνεται πλούσιος.

Ο πατέρας διώχνει το γιο του γιατί είναι χαζός, και διατάζει έναν υπηρέτη να τον σκοτώσει, αλλά εκείνος τον λυπάται, τον αφήνει να φύγει και σκοτώνει στη θέση του ένα ζώο. Ο ήρωας γνωρίζοντας τις γλώσσες των ζώων γιατρεύει μια βασιλοπούλα, ή βρίσκει έναν κρυμμένο θησαυρό. Παντρεύεται τη βασιλοπούλα. Αργότερα ένα πουλί προφητεύει ότι ο ήρωας θα εκλεγεί πάπας.

Σελ. 425
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/426.gif&w=600&h=915

Παρόμοια, με μικρές διαφορές, είναι και η περιγραφή του τύπου στον ATU.

Συγκρινόμενες με αυτή την περίληψη οι ελληνικές παραλλαγές είναι σαφώς απλούστερες, αφού ουσιαστικά αποτελούνται από ένα μόνο επεισόδιο: ο φτωχός άνθρωπος μαθαίνει τη γλώσσα των βατράχων και θεραπεύει έτσι τη βασιλοπούλα από τα βατράχια που έχει στην κοιλιά της, δίνοντας να πιει ή να φάει κάτι, που τα ίδια τα βατράχια λένε πως θα τα σκοτώσει. Η ανταμοιβή του είναι χρήματα.

Τίθεται λοιπόν το ερώτημα αν πρέπει να εντάξουμε τις ελληνικές παραλλαγές στον τύπο AT 671, ή αν θα έπρεπε να δημιουργήσουμε έναν υπότυπο. Οι διάφοροι εθνικοί Κατάλογοι αντιμετωπίζουν διαφορετικά το πρόβλημα. Ο ισπανικός1 και ο καταλανικός2 κατατάσσει τις αντίστοιχες παραλλαγές στον τύπο AT 671, παρόλο που είναι απλούστερες από την περίληψη του AT και αρκετά διαφορετικές από τις παραλλαγές του γαλλικού Καταλόγου3, ενώ ο βουλγάρικος4 διαχωρίζει τον AT 671 από έναν άλλο τύπο που τον θεωρεί βουλγάρικο οικότυπο με αριθμό AT *671**. Ο τελευταίος έχει υπόθεση παρόμοια με αυτή των ελληνικών παραλλαγών που παρουσιάζουμε εδώ.

Το ερώτημα λοιπόν που τίθεται είναι ποια είναι τα όρια του τύπου κι από ποιο σημείο αρχίζουμε να μιλάμε για υπότυπους και οικότυπους" ερώτημα δύσκολο, που μπορεί να απαντηθεί μόνο μετά από συστηματική συγκριτική μελέτη των παραλλαγών που απαντούν στις διάφορες τοπικές και εθνικές προφορικές παραδόσεις.

1. J. Camarena Laucirica - M. Chevalier, Catàlogo tipològico del cuento folklórico espanol, Cuentos maravillosos, Gredos, Madrid 1995, σ. 685-688.

2. C. Oriol - J. M. Pujol, Index tipologie de la rondalla catalana, Barcelona 2003.

3. P. Delarue - M. L. Tenèze, ό. π., σ. 572-582.

4. Daskalova - Dobreva - Koceva - Miceva, Typenverzeichnis der bulgarischen Volksmärchen, FFC 257, Academia Scientarum Fennica, Helsinki 1995.

Σελ. 426
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/427.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT * 672 C

Σελ. 427
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/428.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 428
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/429.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU * 672 C

Η κορώνα του φιδιού

AT: Δεν περιλαμβάνεται ATU: Δεν περιλαμβάνεται

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

ΛΑ 1174 (ΣΜ 105), «Ο βασιλιάς των φιδιών». Το φτωχοκόριτσο που το φίδι διάλεξε για να της δώσει την κορώνα του, τη δίνει στη μάνα του κι εκείνη την κρύβει. Το φίδι τη ζητάει πίσω, υποσχόμενο πλούτη αν του τη δώσουν, ειδάλλως καταστροφή. Οι φτωχοί τη δίνουν και γίνονται πλούσιοι.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT *672 C

Ο τύπος αυτός, στον οποίο ο Μέγας έχει κατατάξει μία μονο παραλλαγή, δεν περιλαμβάνεται στον AT, ενώ ο ATU τον εντάσσει στον AT 672 C* (Testimony of the Serpent), που όμως έχει τελείως διαφορετικό περιεχόμενο. Ο τελευταίος αυτός τύπος περιλαμβάνει και τον ελληνικό οικότυπο AT 842 Β* (The Serpent at the Wedding). Με βάση όμως και τις νεότερες ελληνικές καταγραφές του παραμυθιού αυτού, που δείχνουν ότι είναι περισσότερο δημοφιλές απ' ό,τι αρχικά πιστευόταν, αποδεικνύεται εντονότερη η θρησκευτική του διάσταση: το ερώτημα που σταθερά επανέρχεται στις ελληνικές παραλλαγές είναι «όποιος βαστά στο Θεό χάνει;», ενώ το φίδι αποτελεί ένα ξεκάθαρο σύμβολο της θεϊκής βούλησης, κάτι που επιβεβαιώνει την αρχική επιλογή του Γεωργίου Μέγα να τοποθετήσει το παραμύθι αυτό στην κατηγορία των θρησκευτικών παραμυθιών.

Σελ. 429
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/430.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 430
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/431.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 675

Σελ. 431
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/432.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 432
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/433.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 675

Ο Σταχτιάρης

AT/ATU: The Lazy Boy AT/ATUU: The Lazy Boy Delarue-Tenèze: Le Garçon Paresseux Grimm no 54: Hans Dumm

Straparola III, 1 : Un nommé Pierre, estant insensé, retourna en son bon sens par le moyen d'un poisson nommé ton... Basile I, 3: Peruonto

Eberhard - Boratav no 69_

Ο κασιδιάρης

Ήταν ένας κασιδιάρης, έκοβε ξύλα στο λόγγο και φόρτωνε τα γομάρια. Τα πήγαινε στο παζάρι και τα πουλούσε. Πήγαινε κάθε μέρα κι έκοβε ξύλα. Μια μέρα βρίσκει δυο λιοντάρια στο λόγγο και πάλευαν. Τα λεοντάρια λένε του κασιδιάρη: «Για έμπα ανάμεσα να μας ξεχωρίσεις!» Μπήκε ανάμεσα ο κασιδιάρης και τα ξεχώρισε τα λεοντάρια.

Τα λεοντάρια τον έφτυσαν στο στόμα και τα δυο και ό,τι έλεγε, γινόταν. Πήγαινε στο λόγγο: «Κοπείτε, ξύλα, και φορτωθείτε!», έλεγε και κόβονταν και φορτώνονταν μοναχά τους. Μια μέρα πέρασε στο παλάτι του βασιλιά, από κάτω στη στράτα. Η βασιλοπούλα βγήκε στο παραθύρι απάνω και του τράβηξε (έριξε) ένα μήλο μες στο κεφάλι και τον βάρεσε στο κεφάλι. Ο κασιδιάρης την έβρισε. Με το βρίσιμο που της έκανε, εγκαστρώθηκε η βασιλοπούλα. Λέγει ο βασιλιάς (είδε τη βασιλοπούλα γκαστρωμένη): «Μωρέ», λέει ο βασιλιάς, «ποιος γκάστρωσε τη βασιλοπούλα; Θα μάσω τον κόσμον όλο κάτω από το παλάτι, να ιδούμε ποιος την εγκάστρωσε». Και τους έμασε όλους αποκάτω από το παλάτι και πετά το μήλο από το παραθύρι. Πάει στον κασιδιάρη. «Μωρέ, με τον κασιδιάρη τέτοιωσε κι εγκαστρώθηκε!» λέγει ο βασιλιάς, «βάρκα δίχως καραβοκύρη, να τους βάλουμε μέσα και τους δυο, να πνιγούν στο πέλαγος!» Πάει, πάει πολύ πέρα στο πέλαγος και δεν έκρινε ούτε ο ένας ούτε ο άλλος. Γυρίζει η βασιλοπούλα και του λέγει: «Καλά, μωρέ κασιδιάρη, πώς μ' έβρισες και με γκάστρωσες στο παλάτι;» «Δεν ξέρεις εσύ' ό,τι λέγω εγώ γίνεται». «Δε λες να γένουν τα μαλλιά σου, που είσαι κασιδιάρης!» «Βγείτε, μαλλιά!» Φοπ, φούντωσαν τα μαλλιά του. «Και να πεις της βάρκας

Σελ. 433
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/434.gif&w=600&h=915

να γυρίσει πίσω!» «Γύρισε, βάρκα, πίσω!» «Να πάμε στην άκρη του πελάγου, να φτιάξουμε σπίτια!» «Κάθονται και δε γίνονται!» «Πες εδώ να γίνουν ανώτερα από του βασιλέα τα παλάτια!» «Πες μια βάρκα μαλαματένια, να πάει πέρα στην άκρη, να έρθει ο βασιλιάς με τη δωδεκάδα του, να έρθουν (όλοι) εδώθε!» Πάει η βάρκα μοναχή της και τους έφερε στο παλάτι. Τους έβαλε η βασιλοπούλα κι έκατσαν όλοι πέρα. Η βασιλοπούλα λέει στον κασιδιάρη: «Ένα παγούρι να περιπατεί μοναχό του και να έρχεται γύρω!» Εκεί κοντά έφαγαν κι έπιαν' άμα απόφαγαν κι έπιαν, του λέγει η βασιλοπούλα: «Να του πεις του παγουριού, να πάει στο βρακί του βασιλιά!» Σηκώθηκαν αυτοί να φύγουν. Βγαίνει η βασιλοπούλα και χαλεύει το παγούρι. Τηρούσαν ο ένας τον άλλον κι έλεγαν: «Δεν πήραμε κανένα παγούρι». Είπε η βασιλοπούλα του βασιλιά: «Το 'χεις μέσα στο βρακί». Τηράει ο βασιλιάς: «Οπούθε πάει εδώ μέσα;» «Μα, πούθε ήρθε ο κασιδιάρης και μ' εγκάστρωσε στο παλάτι;» «Εσύ είσαι τσούπρα μου;» «Εγώ είμαι».

Carsten Höeg, Οι Σαρακατσάνοι, Β', Κοπεγχάγη-Παρίσι 1926, σ. 23-25 (Αγγελοπούλου, Σαρακατσάνικα παραμύθια, Ίδρυμα Α. Χατζημιχάλη, Άγρα 2002, σ. 31-34). Παραμύθι που αφηγήθηκε ο Κ. Καραγιώργος, 30 ετών.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I: Ο ήρωας και η απόχτηση της υπερφυσικής δύναμής του

α: Ο ήρωας είναι ένας φτωχός νέος" α1: έχει κάποια φυσική ατέλεια' α2: που δηλώνεται στο όνομά του' α3: είναι τεμπέλης' α4: κασίδης' α5: κάθεται συνέχεια μέσα στις στάχτες' α6: ονομάζεται Σταχτιάρης (ή παρόμοιο).

β: Από ανάλογη ευχή μιας άτεκνης γυναίκας γεννιέται' β1: ένας μισός άνθρωπος' β2: ένα παιδί σαν γροθιά' β3: ένας «κώλος»' β4: άλλο' β5: που ονομάζεται Μισοκωλάκης' β6: έχει άλλο σχετικό όνομα.

γ: Ο ήρωας πάει να μαζέψει ξύλα' γ1: (άλλο)' γ2: σταλμένος από τη μητέρα του' γ3: αναχωρεί με το γάιδαρο έχοντας τα πόδια του μέσα στη στάχτη' γ4: χάνει (ή του πέφτουν) τα εργαλεία του στο δρόμο.

δ: Χαρίζει τη ζωή σε ένα (χρυσό) ψάρι (ψάρια)' δ1: όταν αυτό (αυτά) του τάζουν, αν το (τα) αφήσει, να του χαρίσει (ουν) μαγικές δυνάμεις.

ε: Καίγοντας λιβάνι η μυρωδιά φθάνει στον ουρανό και ο Θεός στέλνει τον άγγελό του στη γη' ε1: ο νέος συναντά' ε2: ένα υπερφυσικό ον ή ζώο' ε3: και του φέρεται με καλοσύνη' ε4: δίνοντάς του από το ψωμί του' ε5: ευεργετώντας το με άλλο τρόπο.

Σελ. 434
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/435.gif&w=600&h=915

στ: Σε αντάλλαγμα το (α) ευεργετημένο (α) ον (όντα) του δίνει (ουν) το χάρισμα όλες οι επιθυμίες του να πραγματοποιούνται' στ1: με τη χρήση ενός μαγικού αντικειμένου (που του δίνει)' στ2: ή (και) μιας στερεότυπης φράσης' στ3: που είναι: «Μα το λόγο του Θεού και μα το λόγο του ψαριού...»' στ4: φτύνοντας του στο στόμα.

II: Η εγκυμοσύνη της βασιλοπούλας και η ανακάλυφη του πατέρα του παιδιού

α: Ο ήρωας εύχεται' α1: να εμφανιστούν ψωμιά (φαγητά)' α2: να κοπούν τα ξύλα μόνα τους" α3: να φορτωθούν μόνα τους στο ζώο' α4: να μεταφερθεί ο ίδιος καβάλα στο δεμάτι' α5: να μεταφερθεί το δάσος στην αυλή του' α6: άλλο.

β: Περνώντας κάτω από το μπαλκόνι της βασιλοπούλας' β1: εκείνη γελά με το θέαμα' β2: τον κοροϊδεύει' β3: κι ο ήρωας εύχεται να μείνει η βασιλοπούλα έγκυος.

γ: Η βασιλοπούλα γεννάει ένα αγόρι' γ1: που μεγαλώνει πολύ γρήγορα' γ2: μοιάζει στον ήρωα' γ3: στις ερωτήσεις του βασιλιά η βασιλοπούλα επιμένει στην αθωότητά της.

δ: Για να βρεθεί ο πατέρας του παιδιού, ο βασιλιάς συγκεντρώνει κάτω από το παλάτι όλους τους άνδρες του βασιλείου' δ1: που περνούν στη σειρά ανάλογα με την κοινωνική τους θέση' δ2: ο ήρωας περνάει τελευταίος' δ3: δεν έρχεται και εμφανίζεται σε άλλη περίσταση' δ4: το παιδί τον υποδεικνύει πετώντας του ένα μήλο' δ5: το μήλο πετά στον ήρωα η βασιλοπούλα.

III: Η τιμωρία και το ευτυχές τέλος

α: Ο βασιλιάς τους παντρεύει' α1: βάζει την κόρη του, το παιδί της και τον ήρωα σε κιβώτιο και τους πετάει στη θάλασσα' α2: τους βάζει σε μια βάρκα' α3: με προμήθειες (σύκα).

β: Ο ήρωας αποκαλύπτει στη βασιλοπούλα τη δύναμή του' β1: ακολουθώντας τις συμβουλές της' β2: ζητώντας πρώτα να του δώσει από την τροφή που έχουν μαζί τους' β3: εύχεται να βγουν στη στεριά' β4: να γίνει ένα παλάτι' β5: ωραιότερο από το παλάτι του βασιλιά' β6: γυάλινο' β7: κοντά στο παλάτι του βασιλιά' β8: με το οποίο να συνδέεται με μια γέφυρα' β9: άλλες ευχές.

γ: Ο ήρωας εύχεται να αποκτήσει ακέραιη τη μορφή του' γ1: μεταμορφώνεται σε ωραίο νέο' γ2: κάνει διάφορα άλλα κατορθώματα (συμφυρμοί με άλλους παραμυθιακούς τύπους).

δ: Ο βασιλιάς επισκέπτεται το νέο παλάτι' δ1: όπου του κάνουν το τραπέζι" δ2: χωρίς να τους αναγνωρίσει' δ3: ακολουθώντας πάλι τη συμβουλή της βασιλοπούλας' δ4: ο ήρωας εύχεται να βρεθεί πάνω στο βασιλιά (ή τη γυναίκα του)' δ5: ένα αντικείμενο από το σερβίτσιο' δ6: άλλο αντικείμενο (αντικείμενα)

Σελ. 435
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 416
    

    77. ΛΦ 552, 5-7, Επαρχία Μεσσήνης, «Ο δράκος (φίδι)». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. I: α, α1, β, β1 (ακουμπώντας τη γλώσσα του στη γλώσσα του ήρωα), β7, γ, γ1. II: α, α4, γ, γ1. III: α, α1, α2.

    78. ΛΦ 1243, 27-28, Επαρχία Καλαβρύτων, «Ο καρδιογνώστης». Η παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

    79. ΛΦ 1852, 2-4, Πύργος Ηλείας, «Ο πατέρας και το παιδί». I: α, α1, β, β5 (ένα θηρίο), β6. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

    ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

    80. ΛΑ 1205 (ΣΜ35), 105, Ναύπακτος, «Μια συνομιλία διαφόρων ζώων». Συμφυρμός με AT/ATU 207 Α. I: α, β, β1. II: α, γ. III: α, α2, β, β1, β2.

    81. ΛΑ 1209 (ΣΜ39), 49, άτιτλο. I: α, α1, β, β1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, «2, β, β1, β2.

    82. ΛΑ 1216 (ΣΜ46), 181-183, Γραμματικό επαρχίας Μεσολογγίου, «Μια φοράδα». Ι: α, β8, β9 (για την ευσέβειά του). II: α, γ, γ1. III: α, α2 (το τέλος ασαφές).

    83. ΛΑ 1257 (ΣΜ87), 39-40, Κατούνα Ακαρνανίας, «Ο κόκοτος που έσωσε τη ζωή του αφεντικού του». Ι: α, β5 (μια γριά), β9 (επειδή της έκανε καλό), γ, γ1. II: α, α2, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

    84. ΛΑ 1272 (ΣΜ 102), 31-33, Λιβαδιά, «Ο γεωργός και το φίδι». Ι: α, α1, α3, β, β1, β6, γ, γ1. II: α, α3, α1, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

    85. ΛΑ 1321 (ΣΜ 134), 11-12, Ναύπακτος, «Το φίδι και ο βοσκός».

    86. ΛΑ 670, 1, Άγραφα Ευρυτανίας, «Πώς ου κόκοτας φάνκι πιο ξυπνός αφ'τουν άνθρουπον».

    87. ΛΑ 670, 4, Αμπρακιά- Κοσκινάς Τριχωνίας, άτιτλο.

    88. ΛΦ 356, 15-17, Λοκρίδα, «Η αβάσταχη γυναίκα». I: α, β, α1, β8, γ, γ1. II: α, γ, γ1. III: α, α2, β, β1, β2.

    89. ΛΦ 590, 12-13, Πουρνάρι Δομοκού Φθιώτιδας, άτιτλο. I: α, α1, β, β1, β2, β6, γ, γ1. II: α, α3, γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.

    90. ΛΦ 852, 27-29, Άγραφα Ευρυτανίας, «Ο τσοπάνος και το φίδι». Ι: α, α1, α2, β, β1, β3 (ένα μπουκαλάκι). II: α, α1, α3, γ, γ1. III: α, α2, β, β1 (και τη σκοτώνει).

    91. ΛΦ 1213, 13-15, Ευρυτανία, άτιτλο. I: α, α1, β, β1, β3 (ένα μαγικό δαχτυλίδι), β6, γ, γ1. II: α, α5 (ακούει τη γάτα να λέει πως τα ποντίκια κλέβουν τα αυγά. Βλέπει τα ποντίκια, ένα ανάσκελα να κρατά στην αγκαλιά το αυγό, κι ένα άλλο να το σέρνει από την ουρά. Ο γεωργός βάζει τα γέλια), γ, γ1. III: α, α1, α2, β, β1, β2.