Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:44
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2007
 
Σελίδες:519
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Στον πέμπτο αυτόν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. και δημοσιεύματα ΙΑΕΝ αρ. 21, 26, 34 και 41) παρουσιάζεται η επεξεργασία του τελευταίου μέρους των μαγικών παραμυθιών (AT/ATU 300-749), που καλύπτει τους τύπους AT/ATU 560-649 (μαγικά αντικείμενα) και AT/ATU 650-699 (υπερφυσική δύναμη και γνώση).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 10.44 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 450-469 από: 522
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/450.gif&w=600&h=915

μέσα στο τυρπί, ήλθαν το βράδ' οι δράκοι, πρίχουμ' να μουν (μπουν) απέσω, ο μέγας σήκωσεν το κεφάλι τ', είδιε τον φιλάργυρο κι είπε: «Ε! πώς τα πας μετά δύο μέρες, κι ο αδελφός σου νά' ρτ' να σ' εύρει, να τον δείξομεν τι χαλάέρχονται εδώ πέρα». Υστερα γύρσεν στους άλλους δράκους και τους είπε: «Πήρετε τα τουλούμια;» κι εκείνοι είπαν: «Ο πράσινος δράκος τα πήρε».

Υστερα τους είπεν: «Ταχύ τελειώνουν όλα μας τα 'ργατα, τ' άλλ' ταχύ (μεθαύριο) να μήτε όλοι σας στα τουλούμια μέσα κι εγώ να σας φορτώσω σε σαράντα βορτόνια για τυρί και να πάμε στο χωριό του κρεμασμέν', να κατεβούμ' στο σπίτι του αδελφού τ', να τον πούμ' πως τον τα στέλλ' ο αδελφός του τα τουλούμια και τη νύχτα να τον πνίξομ' κι εκείνον και τα παιδιά τ' κι αβούτζα να γλυτώσομε ας ένα μέγα οχτρό».

Ο καημένος ο καλόγνωμος αδελφός από πέσω ας το τυρπί, όταν ήξεν ετούτα, η καρδιά τ' κτυπούσε σαν ωρολόγι. Να μη τα πολυλογούμε, την άλλη μέρα, άμα έφυγαν οι δράκοι, σηκώνεται και φέγν' χωρίς να τρανήσει δεξιά κι ζερβιά, έρχεται στο σπίτι τ', συλλογιέται τι να ποίκ', είχε ένα μέγα φούρνο και τον άναψε δύο μέρες κατά σειράν. Ήρτεν ο δράκος με σαράντα βορτόνια φορτωμένα με τυρί, σαν Αβανεσίτης κυρατζής (αγωγιάτης), γιανές πως τον πίταξεν ο αδελφό τ' και την άλλη μέρα να ζυγιάσει και να τον δώκ' τα τυριά. Ο καλόγνωμος τον πήρε στο σπίτι τ' και τα τουλούμια τα 'βαλε σ' ένα μέρος. Τη νύχτα, σαφού έφαγε ο δράκος, μέθυσε και κοιμήθη. Ποτέ κοιμάται, παγαίν' ο καλόγνωμος, τον κτυπά μ' ένα μαχαίρ' στην καρδιά και τον αφήν' στον τόπο τ', ύστερα πήρεν κι όλα τα τουλούμια, τα' πιασεν και τα 'ριψεν στον φούρνο, σαφού τα 'δινε ένα μαχαιριά και όλους τους έκαψεν.

Την άλλη μέρα πήρε τα μουλάρια και πήγε και εκατό μέρες και εκατό νύχτες κουβαλούσε το βιο των δράκων και δεν τελείωνε. Υστερα νότον πλούσιος και καθημέρα είχε στο σπίτι τ' για τους φτωχούς τραπέζια και βοηθούσε όλους. Κι έφκιασε σ' ούλο τον κόσμον πολλές καλοσύνες και ήτον πολύ ευχαριστημένος κι ημείς καλύτερα. Ας ετό το παραμύθι μαθαίνομ' να μη γκυρεύομε τα πολλά, γιατί όποιος ζητά τα πολλά χάνει και τα λίγα, σαν τον φιλάργυρο, κι όποιος έν' ευχαριστημένος ας τα λίγα, βρίσκ' τα πολλά σαν τον καλόγνωμο.

Α. Σαραντίδης, Η Σινασός, Εν Αθήναις 1899, 211-216. Παραλλαγή από τη Σινασό της Καππαδοκίας.

Σελ. 450
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/451.gif&w=600&h=915

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I: Οι ήρωες

α: Δύο αδέρφια" α1: δύο γείτονες' α2: άλλο' α3: ο ένας φτωχός και ο άλλος πλούσιος' α4: ο φτωχός έχει πολλά παιδιά που δεν μπορεί να θρέψει' α5: ο πλούσιος είναι άκληρος' α6: τη Λαμπρή (τα Χριστούγεννα ή άλλη γιορτή) ο φτωχός δεν έχει φαΐ (ένα αρνί, κρέας) ' α7: η φτωχή γυναίκα ζυμώνει στο σπίτι της πλούσιας και με τα ζυμάρια που μένουν στα χέρια της φτιάχνει φαγητό στα παιδιά της, τα παιδιά της φτωχής είναι πάντοτε υγιή, ενώ τα παιδιά της πλούσιας καχεκτικά, αλλά δεν της επιτρέπουν να φύγει με τα ζυμάρια στα χέρια [πβ. AT/ATU 750* (The Old Man's Blessing)].

β: Ο φτωχός (ή η γυναίκα του) ζητά από τον πλούσιο (ή τη γυναίκα του) ελεημοσύνη' β1: αυτός αρχικά του δίνει' β2: (κατόπιν) τον διώχνει' β3: τον στέλνει στο διάβολο και ο φτωχός φεύγει να τον βρει' β4: ο φτωχός αναζητά' β5: την τύχη του' β6: ξύλα στο δάσος' β7: δουλειά' β8: φαΐ για τα παιδιά του' β9: άλλο.

II: Ο φτωχός στο λημέρι των δράκων

α: Ο ήρωας ανεβαίνει σε (κάθεται κάτω από) ένα δέντρο' α1: πλάτανο' α2: βρίσκει άλλο καταφύγιο' α3: παραφυλάει' α4: ακολουθώντας τη συμβουλή ενός προσώπου' α5: μιας γριάς' α6: ακούει μια μεγάλη φασαρία.

β: Βλέπει' β1 σαράντα' β2 άλλος αριθμός' β3 δράκους' β4 ληστές (κλέφτες)' β5 άλλο' β6: φορτωμένους ή με φορτωμένα ζώα (καμήλες, μουλάρια)' β7: να μπαινοβγαίνουν με τη χρήση μιας μαγικής φράσης στο λημέρι με τους θησαυρούς τους' β8: με τα φαγητά (τις προμήθειές τους).

γ: Το λημέρι είναι μέσα σε μια σπηλιά' γ1: βράχο' γ2: βουνό' γ3: δέντρο' γ4: όπου ο ήρωας είναι κρυμμένος' γ5: πλάκα στη γη' γ6: παλάτι' γ7: πύργο' γ8: άλλο.

δ: Η μαγική φράση είναι: «Άνοιξε κουδουμουντού» (ή άλλη παρεμφερής)' δ1: «ατς καπί, καπά καπί» (ή άλλη παρεμφερής)' δ2: «άνοιξε πόρτα, κλείσε πόρτα»" δ3: άλλο.

ε: Κατά την απουσία τους, ο φτωχός, επαναλαμβάνοντας τη μαγική φράση, μπαίνει στο λημέρι τους, γεμίζει φλουριά (λίρες, χρυσάφι) και επιστρέφει πλούσιος" ε1: πηγαίνει ξανά στο λημέρι των δράκων' ε2: φέρνει στην οικογένειά του φαΐ' ε3: ρούχα' ε4: φτιάχνει σπίτι (σπίτια)' ε5: ανοίγει μαγαζί (μαγαζιά) .

Σελ. 451
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/452.gif&w=600&h=915

III: Ο πλούσιος στο λημέρι των δράκων

α: Ο πλούσιος (ή η γυναίκα του) μαθαίνει το μυστικό' α1: ρωτώντας τον φτωχό (ή τη γυναίκα του)' α2: από το φλουρί που κολλά στον πάτο του δοχείου, το οποίο ο πλούσιος (ή η γυναίκα του) δανείζει στον φτωχό (ή τη γυναίκα του) αφού πρώτα το άλειψε με μέλι για να δει τι θα μετρήσουν' α3: οι δύο ήρωες πηγαίνουν μαζί στο λημέρι των δράκων (κλεφτών).

β: Ο πλούσιος (ξανα)πηγαίνει μόνος του στο λημέρι των δράκων (ή κλεφτών)' β1: διαδοχικές φορές' β2 έπειτα από προτροπή της άπληστης γυναίκας του' β3: κλείνεται μέσα επειδή ξεχνάει τη μαγική φράση που πρέπει να πει για να βγει' β4: κάνει λάθος στο μέτρημα και πέφτει πάνω στον κρυμμένο δράκο (κλέφτη)' β5: καθυστερεί για να μαζέψει περισσότερα πλούτη' β6: κρύβεται όταν τους ακούει να έρχονται' β7: οι δράκοι τον ανακαλύπτουν' β8: επειδή μυρίζουν «ανθρώπινο κρέας»' β9: τον κόβουν σε κομμάτια' β10: που τα κρεμούν' β11: τον τρώνε.

γ: Ειδοποιημένος από τη γυναίκα του πλούσιου' γ1: ο φτωχός επιστρέφει και παίρνει κρυφά το σώμα του πλούσιου' γ2: δίνει τα κομμάτια να τα ράψει' γ3: ένα ράφτης (μπαλωματής)' γ4: ένας παπουτσής' γ5: τον ζωντανεύει με το αθάνατο νερό.

IV: Η αναζήτηση των δράκων (κλεφτών) [πβ. AT 954 (The Forty Thieves)]

α: Οι δράκοι (κλέφτες) αναζητούν τον άλλο κλέφτη" α1: βρίσκουν το ράφτη (παπουτσή) που παινεύεται επειδή έραψε άνθρωπο, έτσι τους οδηγεί στο σπίτι του φτωχού" α2: ρωτούν ποιος πλούτισε πρόσφατα' α3: ποιος έκανε πρόσφατα κηδεία" α4: τον ανακαλύπτουν με άλλον τρόπο" α5: σημαδεύουν το σπίτι του, αλλά η έξυπνη υπηρέτρια σημαδεύει όλα τα σπίτια.

β: Οι δράκοι (κλέφτες) μπαίνουν στο σπίτι (μαγαζί) του φτωχού κρυμμένοι σε πιθάρια (ασκιά, σακιά, τουλούμια)' β1: για το λάδι" β2: μέλι" β3: κρασί' β4: τυρί" β5: βούτυρο' β6: που μεταφέρει ο αρχηγός τους μεταμφιεσμένος σε έμπορο.

γ: Η υπηρέτρια' γ1: οι υπηρέτριες' γ2: που πάνε να πάρουν μέλι για να φτιάξουν τηγανίτες' γ3: τα παιδιά του φτωχού' γ4: άλλος' γ5: τους παίρνει (παίρνουν) είδηση (ακούγοντας τις ερωτήσεις τους μέσα από τα σακιά: «Είναι ώρα;»)' γ6: και ειδοποιούν τον ήρωα' γ7: ο ίδιος ο ήρωας τους αναγνωρίζει' γ8: και τους εξοντώνει (εξοντώνουν)' γ9: ζεματίζοντάς τους' γ10: καίγοντάς τους' γ11: με άλλο τρόπο' γ12: σκοτώνει (σκοτώνουν) και τον αρχηγό τους' γ13: αφού πρώτα τον έχει μεθύσει (μεθύσουν) ' γ14: ρίχνουν τα σακιά στη θάλασσα (πηγάδι)' γ15: τα πλούτη τους μένουν στον φτωχό.

Σελ. 452
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/453.gif&w=600&h=915

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 1261 (ΣΜ 91), 1-2, περιοχή Κόνιτσας, «Οι δράκοι». Ι: α. II: β, β3, β7, ε. III: β, β7, β9.

2. ΛΑ 1261 (ΣΜ 91), 13-14, Γενναδιού-Μολίστης Κόνιτσας, «Οι σαράντα δράκοι». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. Ι: α, α3, α7, β4. II: α, β, β1, β3, β7, γ, ε. III: α, α1, β, β4, β9, γ1, γ2, γ3.

3. ΛΑ 1261 (ΣΜ 91), 17-20, Μολίστη, «Τα σαράντα τλούμια». Ι: α. II: α, α3, α4, α5, β, β1, β4, β7, ε, ε5. III: α, α1, β, β2, β4, β9, β10, γ1, γ2, γ4. IV: α, α4 (ζητούν από το χανιτζή, που είναι ο ήρωας, κατάλυμα), β, β2, γ1, γ2, γ5, γ10.

4. ΛΑ 1262 (ΣΜ 92), 1-2, Πεκλαρίου Κονίτσης, «Οι δράκοι». Ι: α, α3, β1, β2, β4, β9 (να βγάλει λεφτά). II: α, β, β1, β3, β7, γ8 (σπίτι), ε. III: β, β4, β9.

5. ΛΑ 1295 (ΣΜ 125), 368-370, Ζαγόρια, «Οι δυο αδελφοί». I: α, β4, β7. II: α, β, β2 (δέκα), β4, β7, γ, ε. III: α, β, β4, β7, β10, γ1, γ2, γ4. IV: α, α1, β, β1, β6, γ3, γ5, γ8.

6. ΛΑ 2277 Γ', 61-63, Κουτσόβλαχοι Ηπείρου, άτιτλο. Ι: α, α3, β, β3 (διαβόλου τη μάνα). II: Σε μια γκορτσιά, β, β1, β4, β7, γ5, ε. IV: α, β, β1, γ8, γ11 (με το σουβλί).

7. ΛΑ 2302, 439-442, Δωδώνη, άτιτλο. I: α, α3. II: β, β1, β3, β7, γ6, ε. III: α, β, β7, β9, γ1, γ2, γ3. IV: α, α1, οι δράκοι σκοτώνουν τον αδελφό.

8. ΛΑ 2753, 257-263, Δίλοφο Ζαγορίου, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 750*. Ι: α, α3, α7. II: α4 (καλόγερος-άγιος), β, β1, β4, β7, γ, ε. III: α, β (αφιλόξενος στο γέρο), β2, β4, β7, β9, γ1. IV: α, β, β2, γ1, γ6, γ9, γ15.

9. ΛΑ 3018, 40-44, Κουκούλι Ζαγορίου, «Η τύχη των φτωχών». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. I: α7, β4, β9 (να μαζέψει χόρτα). II: Ο φτωχός βρίσκει το κιούπι με τις λίρες των κλεφτών. III: α, β, β9, γ1, γ2, γ3. IV: α, α1, β, β2, γ7, γ10.

10. Ρεμπέλη, Κονιτσιώτικα, 137-138, Κόνιτσα, «Η τζιάνα». I: α, α3. II: β, β4, γ, δ3. III: β1, β3, β9.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

11. ΛΑ 1267 (ΣΜ 97), 23-24, Λάρισα, «Οι δυο αδελφοί». I: α, α3, α6, β1 (ο

Σελ. 453
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/454.gif&w=600&h=915

πλούσιος δίνει χρήματα στο φτωχό τη Λαμπρή, μια φορά το ξεχνά), β4, β5. II: α, β, β1, β4, β7, γ5, ε. III: α, β, β2, β4.

12. ΛΑ 1268 (ΣΜ 98), 45-46, Λάρισα, «Ο πτωχός και πλούσιος». Ι: α1, α3, β, β2. II: α, β, β1, β3, β7, γ1, δ, ε. III: α, α3, β1, β3, β10, γ1.

13. ΛΑ 1269 (ΣΜ 99), 31-32, Λάρισα, «Οι σαράντα δράκοι». Ι: α, α3, β4, β6. II: α, β, β1, β3, β7, γ, δ3, ε. III: α, β, β3, β9, γ1, γ2, γ4, γ5.

14. ΛΑ 1269 (ΣΜ 99), 45-46, Λάρισα, «Ο πτωχός και ο πλούσιος». I: α, α3, α4, α5, β4, β6. II: α, β, β1, β3, γ1, δ3, ε. III: α, α2, β1, β7, β9, γ, γ1. IV: α, β, β2, β6, γ3, γ5, γ10.

15. ΛΦ 325, 12-17, Καρδίτσα, «Οι δυο φτωχοί και οι δράκοι». Τ' αδέλφια αφήνουν στο σταυροδρόμι τα δαχτυλίδια τους. Ο ένας παίρνει το δρόμο που δε γυρνάει και βρίσκει τη σπηλιά των δράκων. II: δ2, ε. III: α, β, β9. IV: α, β, β3, γ4 (η νοικοκυρά), γ5, γ10.

16. ΛΦ 793, 1-3, Μακρινίτσα Βόλου, άτιτλο. I: α, α3, β, β3 (στου διαβόλου τη μάνα). II: α1, α3, β, β2 (7), β3, β7, γ7, δ2, ε. III: α, α1, α3, β1, β3, β6, β7, β8, β10, γ1 (η αστυνομία ειδοποιημένη από περαστικό). IV: α, α1.

ΘΡΑΚΗ

17. ΛΦ 243, 3-5, Κίρκη Αλεξανδρούπολης, «Ο πλούσιος και ο φτωχός αδερφός». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. Ι: α, α3, α7, β4, β5. II: α, β, β1, β3, β7, γ3, δ3, ε. III: α, α1, β, β5, β9, γ1. IV: α, β, β4, γ3, γ6, γ8, γ9, γ12, γ13.

18. ΣΠ 77, 11-13, Αίνος, «Τα δυο αδέρφια». Ι: α. II: β1, β3, β7, δ2. IV.

19. Θρακικά 17, 1942, 135-137, Τυρολόη, «Οι δυο συννυφάδες». Ι: α, α3, α4, β4, β8. II: α, β, β1, β3, β6, β7, γ6, δ2, ε, ε2, ε3. III: α, α1, α3, β, β1, β7, β9 (και τη γυναίκα του), β11.

20. Σταμούλη - Σαραντή Β', 155-156, Καστανιές, «Τα δυο αδέλφια κι οι σαράντα δράκοι». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. Ι: α, α3, α7. II: β, β1, β3, γ6, δ3, ε. III: α, β, β3, β9, γ1. IV: α, β, γ8, γ10.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

21. ΙΛ 725 Α, 203-207, Χαλκιδική, άτιτλο. Ι: α, α3. II: β, β4, γ8 (καλύβι), δ3, ε. III: α, α2, β, β3, β7, γ1, γ2 (τα ράβει ο ίδιος). IV: α, β, β1, γ3, γ12, γ14.

Σελ. 454
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/455.gif&w=600&h=915

22. ΛΑ 1247 (ΣΜ 77), 59-61, Ελευθερούπολη, «Τα δυο αδέλφια». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. I: α, α3, α7, β4, β5. II: α, β, β2 (σαράντα), β3, β7, γ6, ε.

23. ΛΑ 1248 (ΣΜ 78), 9-10, Καβάλα, «Οι δράκοι». Ατελές.

24. ΛΑ 2761, 270-274, Νέο Σούλι Σερρών. I: α, α3, β (Πρωτοχρονιά), β1 (του δίνει λίγα), β4 (φεύγει στο βουνό). II: α, β, β1, β3, β7, γ, ε. III: α, β, β7, β9. IV: α, β, β2, γ3, γ6, γ8, γ15.

25. Eckert-Formozis, 72-75, περιοχή Κοζάνης, «Τα δυο αδέλφια κι οι δράκοι». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. I: α, α3, α7, β4, β6. II: α4, α5, β1, β3, γ, 83, ε. III: α, β, β3, β6, β7, β9, β10, γ1, γ2, γ3. IV: α, α1, β, β5, β6, γ1, γ2 (χαλβά), γ5, γ6, γ8, γ9, γ12, γ13.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

26. ΛΦ 31, Αγιάσος Λέσβου, «Γοι σαράντα δράτσ'». Ι: α1, α3, β4, β6. II: β, β1, β3, β7, γ7, δ1, ε. III: α, α1, β, β3, β7, β10.

27. ΛΦ 476, 5-8, Αγιάσος Λέσβου, «Για σαράντα δράτσ'». I: α, α3. II: β, β1, β3, β7, γ, γ2, δ3, ε, ε4. III: α, α1, α3, β1, β3, β6, β7, β8, β9, β10, γ, γ1, γ2, γ4. IV: α, α1, β, β2, β6, γ, γ5, γ6, γ8, γ9, γ12, γ14, γ15 (και σε όλο το χωριό). .

28. ΛΦ 491, 21-23, Σάμος, «Πλούσιος και φτωχός αδελφός». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. Ι: α, α3, α7. II: β (τυχαία), β1, β3, γ7, ε. III: α, β, β5, β9, γ1, γ2, γ4. IV: α, β, γ3, γ6, γ8, γ11 (σουβλίζει), γ14.

29. ΛΦ 522, 26-33, Σκουραίικα Σάμου, «Ου πλιονέχτς αδιρφός κι οι σαράντα δράκ'». Ι: α, α3, α4, β4, β6. II: α, α1, α3, α4 (αράπης που εμφανίζεται με το 'ωχ αλίμονο' του φτωχού), β, β1, β3, β7, γ8 (τρύπα), δ, ε, ε2, ε3. III: α, α1, β, β3, β4, β6, β7, β8, β9, β11. Ο φτωχός αφήνει το δαχτυλίδι του αράπη, το παίρνει ο αρχιδράκος και πεθαίνει. Ακολουθώντας τη συμβουλή της μάγισσας, οι δράκοι ξερνούν τα κομμάτια του πλούσιου για να αναστηθεί ο αρχηγός τους. Με το δαχτυλίδι στο δάχτυλο του κομματιασμένου πλούσιου αυτός ξαναζωντανεύει.

30. ΛΦ 1173, 11-13, Ερεσός Λέσβου, «Η κουδούνα». I: α, α3. II: β, β1, β3, β7, δ, ε. III: α, β, β3, β9. IV: α, β, β1, γ4 (υπηρέτης), γ10.

31. ΛΦ 1469, 1-4, Σάμος, «Ο φτωχός κι ο πλούσιος». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. I: α, α3, α7, β4, β6. II: α, α6, β, β1, β3, β7, γ3, γ4, γ6, δ, ε, ε2, ε4. III: α, α1, β, β4, β9, β11.

32. ΛΦ 1511, 1-8, Λέσβος, «Ο φτωχός, ο πλούσιος και οι σαράντα δράκοι».

Σελ. 455
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/456.gif&w=600&h=915

I: α1, α3, β4, β5. II: α, α6, β, β1, β3, β7, γ1, δ3, ε, ε3, ε4. III: α, α1, α3, β, β3, β6, β7, β8, β9, β10, γ1. IV: α, α3, β (στο χάνι του χωριού), β2, β6, γ4 (ιδιοκτήτης του χανιού), γ5, γ8, γ9, γ12.

33. Folklore VII, 1896, 155-159, Λέσβος, «Οι σαράντα κλέφτες». Ο φτωχός που προτιμά να υποφέρει παρά να πουλήσει τις κόρες του αμείβεται, στα πόδια του τρία δολλάρια. II: β, β1, β3, β7, γ6, γ8 (τοίχο), δ3, ε. Την τέταρτη φορά που ξαναμπαίνει τον τσακώνει ο δράκος και τον σκοτώνει. IV: α, α4 (από το διαμάντι που πουλάει η κόρη του γέρου για να αγοράσει δαχτυλίδι), β, β6, γ4 (μικρότερη κόρη), γ10. Από το φλουρί που κολλάει στο δοχείο, αλειμμένο με μέλι, η γειτόνισσα μαθαίνει την αλήθεια και στέλνει τον άντρα της στη σπηλιά αλλά αυτός μην ξέροντας το σύνθημα κλείνεται μέσα, το ίδιο παθαίνουν και οι άλλοι δύο άντρες που παντρεύεται. Αρπάζει το θησαυρό των κοριτσιών που απομένουν φτωχά. Η συνέχεια όπως AT/ATU 311, βλ. παρ. αρ. 37.

34. Kretschmer, LD, 514-517, Λέσβος, «Τα σαράντα τουλούμνια» (Kretschmer, NM, 28- 31, αρ. 7, «Die vierzig Schläuche»). I: α, α3, α6, β4, β9 (αρνί για τη Λαμπρή). II: α, α4, β, β2 (41), β3, β7, γ7, ε, ε4, ε5. III: α, α1, β, β4, β7, τον σφάζει, γ, γ1. IV: α, α2, β, β2, β6, γ1 (παρακόρες), γ2, γ5, γ6, γ8, γ9, γ12, γ14, γ15.

35. Pernot, Et. Ling., 294-298, Πυργί Χίου, «Ali Baba et les quarante voleurs». II: α3, β, β2 (12), β3, β7, γ1, ε. III: α, β, βρίσκει κοιμισμένο τον δράκο (μάτια ανοιχτά), που άφησαν οι άλλοι για να πιάσει τον κλέφτη και γεμίζει και αυτός τσουβάλια φλουριά. IV: α, β, β6, γ8, γ9, γ12. Τα δυο αδέλφια πηγαίνοντας να πάρουν κι άλλα φλουριά βρίσκουν δικέφαλα θηρίο και γυρίζουν πίσω άπρακτοι.

36. Σταματιάδης Ε', 598, Σάμος, άτιτλο. II: β, β1, β4, γ3, δ3.

β. Δωδεκάνησα

37. ΛΑ 2193 Β', 445-452, Τήλος, άτιτλο. I: α, β4, β9 (ο μικρότερος αδελφός φεύγει επειδή η γυναίκα του μεγαλύτερου τον κατηγορεί ότι τάχα δεν τη σεβάστηκε). II: ανεβαίνοντας στο απαγορευμένο βουνό, β, β2 (41), β3, γ, ε. III: α, β, β2, β4, β9, γ1. IV: α, β, γ3, γ11 (τους σουβλίζουν και τους καίνε).

38. ΛΑ 2279, 179-184, Λέρος, άτιτλο. I: α, α3. II: β, β1, β3, β7, γ, 8, ε. III: α, β, β7, β9, γ1, γ2, γ4. IV: α, α1, β, β2, γ4 (δούλοι), γ8, γ11 (τους ρίχνουν στο πηγάδι).

39. Ζωγράφειος Αγών Α', 1891, 418, αρ. 2, Νίσυρος, άτιτλο. Ι: α1. II: β, β2 (σαράντα ένας), β3, β7, γ7, δ3, ε. III: α, α2, β, β3, β6, β11.

Σελ. 456
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/457.gif&w=600&h=915

40. ΛΦ 999, 1-5, Σύμη, «Ο φτωχός και ο πλούσιος». Συμφυρμός με AT 750*. I: α, α3, α7, β4, β6. II: καθισμένος κάτω από το πεύκο αναστενάζει αχ και εμφανίζεται παλικάρι που τον λένε έτσι και του δίνει φλουριά, β, β2 (σαράντα ένας), β7, γ5, δ1, ε, ε5. III: α, α1, β, β1, β4, β7, β11, γ1, γ2, γ4. IV: α, α2, β, β2, γ, γ2 (πιταρίδια), γ5, γ6, γ7, γ10, γ12, γ13, γ14.

41. ΛΦ 1270, 15-19, Σύμη, «Οι δράκοι». Ι: α. II: α2 (κρύβεται σε λάκκο), α3, α6, β, β1, β3, β7, γ7, δ3, ε. III: α, α1, α3, β1, β2, β4, β9, β10, γ, γ1. IV: α, α2, β, β1, γ7, γ8, γ9, γ12, γ13, γ14, γ15.

γ. Εύβοια - Σποράδες

42. Πέρδικα, 178-181, Σκύρος, «Οι σαράντα δράτσοι». I: α, α3, β, β1, β2, β4. II: α2 (μπαίνει σε σπηλιά), α6, β, β1, β3, β7, β8, γ1, γ6, δ3, οι δράκοι τον λυπούνται και του δίνουν φλουριά, ε2, ε3. III: α, α1, β, β3, β7,

βΠ.

43. Ρήγας, 63-66, Σκιάθος, «Ου πλάτανους κι οι σαράντα δράκ'». I: α, α3, α4, β, β1, β2, β4. II: α1, α3, α6, β, β1, β3, β6, β7, γ3, δ3, ε, ε4. III: α, α1, β, β1, β7, β10, γ, γ1, γ2, γ4. IV: α, α1, α4 (είναι ο μόνος που μπορεί να αγοράσει όλα τα φορτώματα), β, β2, β6, γ, γ5, γ6, γ8, γ9, γ12, γ13, γ15.

δ. Κρήτη

44. ΛΦ 875, 1-2, Σαρακίνα Σελύνου, «Τα δύο αδέρφια». I: α, α3, α4, α5, β4. II: α, β, β1, β5 (χαραμήδες), β6, β7, γ3, δ3, ε. III: α, α1, β, β3, β5, β6, β7, β8, β10, γ, γ1.

45. ΛΦ 918, 1-3, Σαρακίνα Χανίων, «Τα δύο αδέλφια». Ι: α, α3, δεν έχει ούτε αρνάκι να δώσει στα παιδιά του τα Χριστούγεννα, β, β1, β4 (στέλνεται από τον αδερφό του), β9 (να βρει λεφτά για να επιστρέψει τα δανεικά στον αδελφό του). II: α1 (ξαπλώνει κάτω από το δέντρο), α6, β, β1, β5 (χαραμήδες), β6, β7, γ3, 83, ε. III: α, α1, β, β5, β6, β7, β8, β10.

46. ΛΦ 1216, 11-13, «Ο Κουδούμαλος». I: α1, α3, α4, α5, β4, β9 (χόρτα). II: α1 (ξεκουράζεται κάτω από δέντρο), α6, β, β1, β3, β7, β8, γ3, δ, ε. III: α, α1, β, β1, β2, β3, β9, β10, γ, γ1.

47. ΣΛ II, 101-105, Περβολάκια Σητείας, «Οι σαράντα δράκοι». I: α, α3, β3. II: α4 (ο Χριστός με τον οποίο ο ήρωας μοιράστηκε το πιταράκι του), β1, β3, γ, ε. III: β (άσπλαχνος στο γέρο), β4, β7, τον σκοτώνουν, γ1, γ5.

Σελ. 457
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/458.gif&w=600&h=915

48. ΣΠ 105, 15-17, «Οι σαράντα δράκοι και τα φλωριά». II: β1, β3, β7, δ3. IV.

49. Δρήρος 2, 1939, 619-621, «Οι σαράντα δράκοι». I: α, α3, β2. II: β (στο δάσος), β1, β3, β7,γ1, δ1, ε. III: α, β, β7. IV: α, β, β2, γ3, γ10.

50. Λιουδάκη, Γιαγιά, 106-112, Ιεράπετρα, «Οι σαράντα δράκοι». Συμφυρμός με AT/ATU 750 *. I: α2 (δύο αδερφές και οι άντρες τους), α3, α7, β4, β6. II: α1 (ξεκουράζεται κάτω από ίσκιο), α6, β, β1, β3, β7, γ3, γ6, δ3, ε, ε2, ε5. III: α, α1, α3, β1, β4, β9, γ, γ1. IV: α, α2, β, β1, β6, γ3, γ5, γ6, γ8, γ10, γ12, γ15.

ε. Κυκλάδες

51. ΛΑ 1396, 179-187 (Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά), Τήνος, άτιτλο. Ι: α, α2 (ο ένας τεμπέλης), β4, β6. II: β, β1, β4, β7, δ3, ε. III: α, β, β7, τον σκοτώνουν, γ5. IV: α, β, β2, γ, γ5, γ9, γ15.

52. ΛΑ 1396, 189-197 (Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά), Τήνος, άτιτλο. Ι: α, α3. II: β, β1, β3, β7, δ, ε. III: α, β, β7, το σκοτώνουν. IV: β, β3, γ5, γ7, γ8 (η αστυνομία), γ15.

53. ΛΑ 1396, 199-204 (Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά), Τήνος, άτιτλο. I: α1, β4, β6. II: α, α3, β, β1, β3, β7, γ5, δ3, ε. III: α, α2, α3, β9. IV: α, β, β2, β6, γ9.

54. ΛΑ 1396, 267-270 (Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά), Τήνος, άτιτλο. Ι: α, α3, β3. II: β, β1, β3, β7, γ7 (κάτω απ' τον πλάτανο), δ3, ε. III: α, α2. IV: α, β, β2, γ5, γ10.

55. Παρνασσός Δ', 1880, 228-235, Σύρος, «Οι δυο αδελφοί κι οι σαράντα εννιά δράκοι». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. I: α, α3, α4, α7, β9 (ο φτωχός φεύγει να αυτοκτονήσει). II: α, β, β2 (49), β3, β7 (παραλείπεται η μαγική φράση), γ6, ε, ε4. III: α, α1, β, β4, β7, β9, β10, γ, γ1, γ2, γ3. IV: α, α1, β, β6, γ3, γ5, γ6, γ8, γ11 (ο φτωχός τους περνάει με την καμένη σούβλα), γ12, γ14, γ15.

56. Roussel, αρ. 39, Μύκονος, άτιτλο. I: α, α3, β, β1, β3. II: α, β, β1, β4, β7, γ2, δ, ε, ε4. III: α, α1, β, β3, β7, τον σκοτώνουν. IV: α, α4 (όποιος αγοράσει όλα τα τουλούμια), β, β1, β6, γ, γ6, γ8, γ9, γ12, γ14.

57. Roussel, αρ. 40, Μύκονος, άτιτλο. I: α, α3, β4, β9 (με δανεικό γαϊδουράκι να φορτώσει φρύγανα). II: α2, β, β1, β3, β7, β8, γ2, δ3, ε. III: α, α2, β, β7, β9, β10, γ, γ1, γ2, γ4. IV: α, α2, β, β1, β2, β6, γ1, γ2, γ6, γ8, γ9, γ12, γ14.

Σελ. 458
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/459.gif&w=600&h=915

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

58. ΙΑ 842, 280-284, Οθωνοί Κέρκυρας, άτιτλο. Ι: α, α3, β4. II: α, β1, β4, β7, γ5, ε, οι ληστές τον κυνηγούν, τον κρύβει ο γέρος που συναντά σε σακί με βαμβάκι. III: α, α1, β, β4, β10. IV: α, α2, α4 (τον έχει μαρτυρήσει ο αδερφός του), β, β2, β6, γ1, γ2, γ5, γ8, γ15.

59. ΛΦ 291, 7-8, Κατωμέρι Λευκάδας, «Ο φτωχός κι ο πλούσιος αδερφός». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. I: α2 (θείος και ανιψιός), α3, α7, β, β1, β3 (στον τάδε). II: α, α3, α4, β, β1, β3, β7, γ8 (σπίτι), ε. III: α, α1, β, β7.

60. ΛΦ 1528, 1-6, Λευκάδα, «Οι σαράντα δρακόντοι». I: α, α3, β4, β5. II: α, β, β1, β3, β7, γ5, δ3, ε, ε4. III: α, α3, β, β3, β9, γ, γ1, γ2 (τα ράβει ο φτωχός με το βελόνι που του έδωσε ο καλόγερος). IV: α, α4 (από τον καλόγερο), β, γ, γ5, γ8, γ9, γ12, γ14.

61. Λαογραφία Γ, 1929-1932, 416-418, Λυκούδι Ζακύνθου, «Ο πλάτανος». I: α, α3, α6, β, β1, β2, β4. II: α, α6, β, β4, β7, δ3, ε. III: α, α1, β, β3, β6, β7, β9. IV: α, α2 (γίνεται κουμπάρος του), β, β2, γ3, γ5, γ6, γ8 ( η αστυνομία).

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

62. ΛΑ 1186 (ΣΜ 16), 203-207 Ηλεία, «Οι σαράντα δράκοντες». Ι: α, α3. II: δ. III: α, β, β7, β9, γ1, γ2, γ3. IV: α, α5, β, γ, γ9.

63. ΛΑ 1277 (ΣΜ 107), 17-18, Τρόπαια, άτιτλο. I: α, α3, β4, β7. II: α2 (σε κουφάλα δέντρου), β, β3, β6, γ5, δ3, ε. III: α, α2, β, β4, β9.

64. ΛΑ 1277 (ΣΜ 107), 19, Τρόπαια, άτιτλο. I: α, α3, β (αμνό για το Πάσχα), β2, β4, β7. II: α, α3, β, β1, β3, γ5, δ3, ε. III: α, β, β4.

65. ΛΑ 1282 (ΣΜ 112), 187-190, Κυπαρισσία, άτιτλο. I: α, α3, ο κακός πλούσιος ταΐζει τα παιδιά του φτωχού με αυτά που έδινε στα γουρούνια του, β4, β5. II: β, β3, β7, γ, δ3, ε. III: α, β, β7, β10, περνάει ο φτωχός με ένα φόρτωμα γυαλικά, τάχα κλαίει ότι του σπάσανε. IV: α, β, β1, γ4 (η γυναίκα του φτωχού), γ9.

66. ΛΑ 1282 (ΣΜ 112), 471, Κυπαρισσία, άτιτλο.

67. ΛΑ 1325 (ΣΜ 138), 67-68, Ηλεία, «Σαράντα αράπηδες». I: α, α3, β, β2, β4, β7. II: β, γ8 (κτίριο), δ3. IV: β, β2.

68. ΛΑ 1349 (ΣΜ 162), 11-13, περιοχή Μεγαλόπολης, «Πλούσιος και πτωχός». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. Ι: α7. II: β, β, β2 (21), β3, γ, ε. III: α, β, β4, β9, γ1, γ2, γ4. IV: α, β, β2, γ4 (υπηρέτης), γ10.

69. ΛΑ 2934, 22-24, Μεσσήνη, «Οι σαράντα δράκοι». I: α, α3, β (το Πά-

Σελ. 459
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/460.gif&w=600&h=915

Πάσχα), β2, β4, β5. II: α, β, β2 (41), β3, β7, γ3, δ2, ε. III: α, β, β7, β9, γ1, γ2, γ4. IV: α, β, β2, γ4 (υπηρέτες), γ5, γ6, γ8.

70. ΛΑ 2934, 53-54, Ελληνοεκκλησιά Μεσσηνίας, «Τα δυο αδέρφια». I: α, α3, β (το Πάσχα), β2, β4, β5. II: α, β, β2 (41), β3, β7, γ3, δ2, ε. III: α, β, β7, β9, γ1, γ2, γ4. IV: α, β, β2, γ4 (υπηρέτες), γ5, γ6, γ8.

71. ΛΑ 2934, 79-80, Μεσσήνη, «Ο πτωχός και ο πλούσιος». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. I: α2 (δυο γυναίκες), α3, α7. II: α4 (της τύχης της), β5 (καμήλες), γ, ε. III: α, β (η πλούσια), β7, β9.

72. ΛΑ 2934, 137, Βελίκα Μεσσηνίας, «Σαράντα δράκοντες». Ι: α, α3, β, β2, β4, β5. II: β, β1, β3, β7, γ8 (σπίτι), δ2, ε. III: α, β, β7, β9, γ1, γ5.

73. ΛΑ 2934, 252-253, Μεσσήνη, «Οι σαράντα δράκοντες». I: α3, β2, β4, β5. II: α1, β, β1, β3, β7, γ, δ, ε. III: α, β, β3, β9.

74. ΛΦ 122, 4-6, Αλλαγωνία Μεσσηνίας, «Ο Αντρακουμής». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. Ι: α, α3, α7, β4, β5. II: α3, β, β2 (τριάντα εννιά), β3, β7, γ2, γ6, δ3, ο κουτσόδρακος λυπάται τη φτώχεια του και του δίνει λίρες, ε5. III: α, α1, β, ο κουτσόδρακος με μπάτσο μεταμορφώνει τον πλούσιο σε σκούπα για να μην τον φάνε τ' αδέρφια του, β3, ο πλούσιος πλεονέχτης ζητά και άλλα χρήματα, ο κουτσόδρακος του δίνει σακούλι με φίδια που τον τρώνε.

75. ΛΦ 400, 25-26, Ηλεία, άτιτλο. I: α1. II: γ, δ3, ε. III: α, β, β9, γ1, γ5 (που είδε ένα φίδι να ζωντανεύει το σύντροφο του). Ξαναμπαίνουν στη σπηλιά και παίρνουν πολλά χρήματα.

76. ΛΦ 400, 69-70, Ηλεία, «Οι σαράντα δράκοντες». I: α2 (θείος και ανιψιός). II: β, β3, γ, ε. III: α, β, β7, μαρτυράει τον ανιψιό. IV: α, β, β2, γ7, γ14.

77. ΛΦ 707, 5-8, Μεσσηνία, «Οι εννέα δράκοντες και τα δυο αδέλφια». I: α, α3, β1. II: α, β, β2 (εννέα), β3, β6, β7, γ, δ3, ε. III: α, α1, α3, β, β1, β9, γ, γ1. IV: α, α3, β, β2, β6, γ, γ2, γ5, γ6, γ7, γ8, γ10, γ12, γ15.

78. ΛΦ 1129, 27-28, Πόρος, «Οι δώδεκα δράκοι». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. I: α2 (δύο φίλοι), α7, β4, β5. II: β, β5 (καμηλιέρηδες), β7, γ, δ, ε. III: α, β, β3, β9, γ1, γ2, γ3.

79. ΛΦ 1129, 29-30, Πόρος, «Οι σαράντα δράκοι». IV: β, β2, γ4 (υπηρέτης), γ5, γ6, γ10.

80. ΛΦ 1570, 1-3, Μάνη, «Οι σαράντα δράκοντες». I: α, α3, β4, β7. II: α, α6, β, β1, β3, β6, β7, γ3, δ, ε, ε2. III: α, α1, α3, β1, β2, β7, β11.

81. ΛΦ 1603, 1-2, Μεγαλόπολη, «Ο μουρλός και ο γνωστικός». Τα δυο αδέλφια ξεκινώντας να βρουν την τύχη τους, χωρίζονται. Ακούγοντας ο μουρλός στη σπηλιά των λύκων και των αλεπούδων για τον τροχό και το ποντίκι που μέτραγε τα λεφτά, πηγαίνει με το γαϊδούρι του και γεμίζει

Σελ. 460
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/461.gif&w=600&h=915

δυο σακιά. Το μαθαίνει ο γνωστικός και πηγαίνει κι αυτός. Οι λύκοι και οι αλεπούδες ψάχνουν να βρουν αυτόν που πήρε τα λεφτά, βρίσκουν τον γνωστικό και τον τρώνε. Ο μουρλός βρίσκει τα κόκαλά του στην πόρτα.

82. ΛΦ 1612, 1-3, Βελίτσα Ολυμπίας, «Οι σαράντα δράκοι». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. I: α7, β4, β6. II: β, β1, β3, β7, γ, ε. III: α, β7, β10, γ1. IV: α, β, γ7, γ14.

83. ΛΦ 1843, 1-4, περιοχή Κυνουρίας, άτιτλο. I: α, α3, β4, β6. II: β, β1, β3, β7, γ5, δ1, ε. III: α, α1, β, β3, β7, β8, β9, β10, γ1, γ2, γ4. IV: α, α1, β, β2, β6, γ3, γ6, γ12, γ14, γ15.

84. ΛΦ 1873, 6-9, Λεμονιά Λακωνίας, «Οι σαράντα δράκοι». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. Ι: α2 (αδερφές), α3, α7, β4, β8. II: α, β, β1, β3, β7, γ3, γ4, δ2, ε. III: α, α1, β, β2, β6, β7, β9, γ1, γ2, γ3. IV: α, α1, β, β3, β6, γ, γ5, γ6, γ12, γ13, γ14.

85. ΣΠ 46, 1-2, Καστανιά Λακωνίας, άτιτλο. I: α. II: β1, β3, γ3, δ3. III: β, β7.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

86. ΛΑ 1171 (ΣΜ 18), 49, Βάλτος, «Τα δυο αδέλφια». Ι: α, α3, β2, β4. II: β1, β4, γ7, δ2. Οι κλέφτες σκοτώνουν τον φτωχό.

87. ΛΦ 220, 25-26, Ιτέα, «Τα δυο αδέρφια». I: α, α3, β4, β9 (χόρτα). II: β, β4, γ3 (πλάτανος), ε. III: α, α1, α3, β1, β7, β9, γ, γ1, γ2, γ4. IV: α, α1, οι ληστές καίνε τα σπίτια του φτωχού και του πλούσιου.

88. ΛΦ 811, 25-26, Φθιώτιδα, «Οι δεκατρείς δράκοι». Ι: α, α3, β, β3 (στου διαόλου τη μάνα). II: α4, β, β2 (13), β3, β7, β8, γ8 (καλύβα), ε, ε5. III: α, α1, β, β4, β9, γ1, γ2, γ3. IV: α, α1, β, γ3, γ6, γ12, γ14.

89. ΛΦ 914, 14-16, Αθήνα, «Ο πλεονέκτης χωρικός». Ι: α1, α3, β4, β6. II: β, β1, β5 (παλικάρια), β7, γ8 (σπίτι), δ3, ε. III: α, α2, α3, β5, β7, β10.

90. ΛΦ 1177, 1-3, Κερατέα, «Οι σαράντα λησταί». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. I: α2 (δύο αδερφές), α3, α7, β4, β6. II: β, β1, β4, β7, γ, δ1, ε. III: α, α1, β, β3, β7, β10, γ. IV: α, β, β2, β6, γ7, γ10, γ12, γ13, γ15.

91. ΛΦ 1487, 11-14, Βόνιτσα και Ξηρόμερο, «Οι σαράντα δρακόντοι». I: α, α3, β, β1, β3 (στον τάδε). II: α, α3, α4, β, β1, β3, β7, γ3, δ3, ε, ε3, ε4. III: α, α3, β1, β3, β7, β9, γ1, γ2, γ4. IV: α, α1, β, β1, β2, γ1, γ2 (χαλβά), γ5, γ6, γ8, γ10, γ12.

92. ΛΦ 1515, 4-6, Μεσολλόγι, «Το τούμπι». Ι: α, α3, β, β2 (η γυναίκα του πλούσιου), β4, β8. II: α, α3, α4, β, β3, β7, β8, γ, δ3, ε, ε2, ε3, ε4. III: α, α1, β, β3, β6, β7, β8, β11.

Σελ. 461
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/462.gif&w=600&h=915

93. ΛΦ 1542, 6-9, Νεοχώρι Μεσολλογίου, «Οι δώδεκα δρακόντοι». Από την κληρονομιά του πατέρα ο ένας αδελφός παίρνει το μύλο, ο άλλος το γάιδαρο. Ι: α, α3, β4, β6. II: α2 (χώνεται σε μια κουφάλα), α3, β, β2 (δώδεκα), β3, β7, γ5, 83, ε. III: α, α1, β, β6, β7, β9. IV: α, α3, α5, β, β2, β6, γ, γ5, γ6, γ8, γ9. Τους δίνει στον παλαβό να τους πετάξει στη θάλασσα ντυμένους με ράσα (πβ. AT/ATU 1730, The Entrapped Suitors).

94. ΣΠ 1, 269-272, «Οι σαράντα δράκοι». II: β, β3, β7, δ1. IV.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

95. ΚΜΣ, Λ ΚΑ 5, 1-4, Σίλλη, «Δυο αδέλφια». I: α, α3, α4, α5, β4, β6. II: α6, β, β1, β3, β7, γ2, δ3, ε, ε1. III: α, α1, β, β3, β7, β11, γ (πηγαίνοντας ο φτωχός βρίσκει μόνο τα ρούχα του αδερφού του).

96. ΛΑ 1175, 89-90, Παλλαδάριο Προύσας, «Η τύχη των δυο αδελφών». Ι: α, α3. II: δ3. III: β, β5, β7.

97. ΛΦ 1558, 25-28, «Οι σαράντα δράκ'». I: α, α3, β, β3. II: α1, β, β1, β3, β7, β8, γ7, δ1, ε, ε3, ε5. III: α, α1, α3, β1, β4, β7, β10, γ, γ1, γ2, γ4. IV: α, α1, β, β2, β4, β6, γ1, γ2, γ5, γ6, γ8, γ9, γ12, γ13, γ14.

98. ΛΦ 1829, 1-5, Σμύρνη, «Οι σαράντα δράκοι». Ι: β4, β6. II: α, α6, β, β1, β3, β7, γ5, δ3, ε. III: α, α2, β, β3, β7, β9, γ, γ1, γ2, γ4. IV: α, α1, β, β1, β6, γ, γ2, γ5, γ6, γ8, γ9, γ15.

99. ΛΦ 1453, 29-36, Πέργαμος, «Η κουδούνα» (Μέγας, Παραμύθια Β', 164-171, «Η κουδούνα»). I: α, α3, β, β2, β4, β7. II: α, α6, β, β, β1, β3, β7, β8, γ3, γ4, γ5, δ, ε2, ε3, ε4. III: α, α1, β, β3, β6, β7, β8, β9. IV: α, α4 (τον έχει μαρτυρήσει ο πλούσιος, όποιος βρεθεί να αγοράσει το μέλι μαζωμένο), β, β2, β6, γ4 (ένας υπηρέτης), γ5, γ6, γ9, γ12, γ13, γ15.

β. Πόντος

100. ΚΜΣ, Κρώμνη, 1-15, «Ο Αλί παπάς και οι δράκοι». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. I: α, α3, α7. II: β, β3, β7, γ, δ3, ε. III: α, β, β5, β7, β9, β10, γ1, γ2, γ3. IV: α, α5, β, β1, γ, γ6, γ9, γ12 (τον μαχαιρώνει η δούλα).

Σελ. 462
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/463.gif&w=600&h=915

101 .Αρχείον Πόντου Γ', 1931, 113-117, Όφις, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 750*. I: α, α3, α7, β4, β8. II: α, β, β2 (σαράντα εννέα), β5 (διαβόλους), β7 (παραλείπεται η μαγική φράση), γ8 (σπίτι), ε. III: α, α1, β, β4, β9, β10, γ, γ1, γ2, γ3. IV: α, α1, β, β6, γ3, γ5 (από τους αναστεναγμούς τους), γ6, γ8, γ11 (με πυρωμένα σουβλιά), γ12, γ14.

102.Ποντιακή Εστία, 1961, 6062-6064, «Άνοιξον Κουδουμαντόν». I: α, α3, β4, β6. II: β, β1, β3, β7, γ, δ, ε, ε1, ε2, ε3, ε4. III: α, α2 (πίσσα στον πάτο του δοχείου), α3, β, β3, β9, β10, γ1. IV: α, β, β4, β6, γ, γ6, γ9, γ12, γ15 (τα μοιράζει στους συγχωριανούς του).

γ. Καππαδοκία

103. ΚΜΣ, ΚΠ 157, 1-3, Ανακού, «Να σε πω το σαράντα κλεφτών το μετέλι». Ι: α, α3, β4, β6 (ξύλα στο βουνό). II: α6, β, β1, β4, β7, γ2, ε. III: α, α1, β, β1, β4, β7, β9, γ, γ1, γ2, γ4. IV: α, α1, β, β2, β5, β6, γ3, γ5, γ6, γ8, γ11 (τους ρίχνουν στο πηγάδι), γ12, γ13, γ15.

104. Dawkins, MG in AM, 363-365, Ουλαγάτς, άτιτλο. I: α, β4 (ο μεγαλύτερος αδερφός), β5. II: α2 (βράχο), β, β1, β5 (στρατιώτες), β7 (χωρίς χρήση μαγικής φράσης), β8, γ, ε, ε4. III: α (ο άλλος φτωχός αδερφός), α1, β, β4, β7, τον σφάζουν, ο μεγαλύτερος αδερφός επιστρέφει και παίρνει όλο το θησαυρό. IV: α, δεν τον βρίσκουν.

105. Dawkins, MG in AM, 447-449, Σύλατα, άτιτλο. I: α, α3, β4 (ο πλούσιος). II: β1, β4, γ6, ε. III: α (ο φτωχός), α1, α3, β1, β4, β6, β7, β10, γ1, γ2, γ3. IV: α, α1, οι κλέφτες σκοτώνουν τον φτωχό.

106. Dawkins, MG in AM, 515-518, Φάρασα, άτιτλο. I: α2 (δύο άνθρωποι), β4, β9 (χόρτα). II: α, β, β1, β5 (Τσερκέζοι), β7, γ1, δ3, ε, ε2. III: α, α1, β, β3, β7, β9, ο φτωχός επιστρέφει και παίρνει όλο το θησαυρό. IV: α, α2, β, β5, σκοτώνουν τον φτωχό και παίρνουν πίσω τα πλούτη τους.

107. Σαραντίδης, Σινασός, 211-216, άτιτλο. Η παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

ΚΥΠΡΟΣ

108. ΛΑ 2424, 86-88, Μεσόγι Πάφου, «Για τους γράκους». I: α, α3. II: β, β1, β3, β7, γ8 (σπίτι), δ2, ε. III: α, β, β7, β9, γ1. IV: α, β, β1, γ1, γ6, γ9, γ15.

109. ΛΦ 634, 69-77, «Τα δκυο αδέρκια». Ι: α, β4, β9 (επειδή η γυναίκα αδερφού του τον κατηγορεί αδίκως ότι την πείραξε). II: β, γ5, ε. III: α, α1, β, β2, β9, β11.

Σελ. 463
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/464.gif&w=600&h=915

110. ΛΦ 1108, 3-5, Σολέα, «Ο πλούσιος τζιε ο άρκοντας». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. I: α, α3, α7, β4, β6. II: β3, γ, ε. III: α, α1, β, β7, β11.

111. ΛΦ 1159, 19-21, Κυθρέα, «Ο φτωχός τζ ο άρκοντας». Ι: α1, β4, β6. II: β, β3, β7, γ, 83, ε. III: α, α2, β, β5, β7, β11.

112.ΛΦ 1619, 43-47, Ριζοκάρπασο, «Κύριε Κουδούμενε». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. Ι: α2 (δυο γυναίκες), α3, α7, β4, β5. II: α, β, β2 (σαράντα ένας), β3, β7, γ7, δ, ε. III: α, α1, α3, β1, β2, β3, β7, β11, γ, γ1. IV: α, α2, β, β3, γ3, γ5, γ6, γ10, γ12.

113. ΛΦ 1879, 5-7, Άνω Αρόδοι Πάφου, «Τα δυο αδέρφια. Ο πλούσιος και ο φτωχός». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. I: α, α3, α7, β4, β6. II: β, β2 (2), β4, β7, γ, ε, ε2. III: α, α1, β, β5, β7, τον σκοτώνουν, γ, γ1.

ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ

114.Taibbi - Caracausi, 10-17, Rocca Forte, «Άνιφτα πόρτα». I: α, α3, ο πλούσιος βλέποντας παχιά τα χοιρίδια που έδωσε στα παιδιά του φτωχού αδελφού τα παίρνει πίσω. II: β, β2 (12), β4, γ, δ2. III: α, β1, β3, β7, β9, γ1, γ2, γ4. IV: α, β.

ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ

115. Αέριος, 60-66, «Τα σαράντα τουλούμια». Συμφυρμός με AT/ATU 750*. I: α2 (δύο αδελφές), α3, α7. II: β, β4, γ, ε. III: β, β7, β9, γ1, γ2, γ4. IV: α, β, β1, γ1, γ5, γ10.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT 676 / ATU 954

Το Άνοιξε σουσάμι, ίνα. ευρύτατα διαδεδομένο στην Ανατολική Μεσόγειο παραμύθι, διαδόθηκε σε όλη σχεδόν την Ευρώπη μέσα από τις λαϊκές εκδόσεις της αραβικής ιστορίας του Αλί Μπαμπά (από τις Χίλιες και Μία Νύχτες) από το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα1.

Ο Αλί Μπαμπά, ένας φτωχός ξυλοκόπος, παρακολουθεί μια μέρα σαράντα κλέφτες να μπαίνουν στη σπηλιά με τους θησαυρούς τους λέγοντας μια μαγική φράση (άνοιξε σουσάμι), με την οποία ανοίγει το βουνό. Αφού έχουν φύγει, ο

1. I. Boite - G. Polivka, ό.π., τ. 3, σ. 137.

Σελ. 464
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/465.gif&w=600&h=915

Αλί Μπαμπά μπαίνει μέσα στη σπηλιά και παίρνει λεφτά. Στο σπίτι του μετρά κρυφά τα λεφτά με το μέτρο που έχει δανειστεί από τον πλούσιο αδελφό του. Ωστόσο η γυναίκα του πλούσιου αδελφού έχει προετοιμάσει το δοχείο με τέτοιο τρόπο ώστε ένα νόμισμα κολλά μέσα. Έτσι ο πλούσιος αδελφός μαθαίνει για το θησαυρό και βάζοντας τον Αλί Μπαμπά να του αποκαλύψει τη μαγική φράση, μπαίνει με τη σειρά του στη σπηλιά. Όταν όμως θελήσει να βγει, έχει ξεχάσει τη μαγική φράση και παγιδεύεται μέσα. Οι κλέφτες τον ανακαλύπτουν και τον σκοτώνουν. Αργότερα ο Αλί Μπαμπά ανακαλύπτει το νεκρό σώμα του αδελφού του, το παίρνει και το θάβει. Οι κλέφτες ανακαλύπτουν το σπίτι του Αλί Μπαμπά και ο αρχηγός τους μεταμφιεσμένος σε έμπορο τους βάζει μέσα κρυμμένους σε ασκιά για το λάδι. Η έξυπνη υπηρέτρια του Αλί Μπαμπά Μοργιάνα ανακαλύπτει τα σχέδιά τους και σκοτώνει τους κρυμμένους κλέφτες ρίχνοντάς τους καυτό λάδι. Ο αρχηγός τους ξεφεύγει αλλά γυρνά αργότερα με διαφορετική μεταμφίεση. Καθώς αρνείται να αλατίσει το φαγητό του (κάτι που θα τον υποχρέωνε να γίνει φίλος με τον οικοδεσπότη του), η Μοργιάνα ανακαλύπτει την ταυτότητά του και τον σκοτώνει.

Το παραμύθι αυτό περιλαμβάνεται στη γαλλική μετάφραση και προσαρμογή από τον Antoine Galland των Χιλίων και Μίας Νυχτών, μεταξύ 17041717. Ωστόσο δεν προέρχεται από τα αραβικά χειρόγραφα της διάσημης αυτής συλλογής αλλά βασίζεται στην αφήγηση που ο Galland άκουσε από τον Hanna, έναν Χριστιανό (Μαρονίτη) μοναχό από το Αλέπι της Συρίας2. Ο Galland είχε σημειώσει στο ημερολόγιο του μια περίληψη του παραμυθιού, έκτασης έξι σελίδων και τα κατοπινά χρόνια εργάστηκε πάνω στις αρχικές σημειώσεις του δημιουργώντας ένα παραμύθι τριάντα έξι σελίδων που το εισήγαγε στην έκδοση των Χιλίων και Μιας Νυχτών μαζί με άλλα παραμύθια από τον Hanna. Ξαναγράφοντας τα παραμύθια αυτά ο Galland αξιοποίησε τις δικές του γνώσεις και τις εμπειρίες του από την παραμονή του στην Ανατολή, ιδιαίτερα στην Κωνσταντινούπολη, καθώς στόχο είχε να εισαγάγει τους αναγνώστες του μέσω των παραμυθιών στον αραβο-ισλαμικό πολιτισμό, δημιουργώντας μέσα από αναφορές σε συνήθειες και έθιμα μια εξωτική, αν και στερεότυπη, εικόνα της Ανατολής3.

Η σύγκριση πάντως της αρχικής περίληψης της αφήγησης του Hanna και του κειμένου που τελικά δημοσιεύτηκε δείχνει ότι ο Galland ακολουθεί την πλοκή που του έδωσε ο αφηγητής του παραλείποντας όμως ορισμένες λεπτομέρειες.

2. Για την προέλευση γενικότερα των παραμυθιών των Χιλίων και Μιας Νυχτών, την προέλευση των χειρογράφων και τις μεταφράσεις βλ. το κλασικό βιβλίο του Ν. Elisséeff, Thèmes et motifs des Mille et Une Nuits, Essai de classification, Institut français de Damas, Beyrouth 1949.

3. Sylvette Larzul, «Further Considerations on Gallland's Mille et une Nuits: A Study of the Tales Told by Hanna», Marvels and Tales 18, 2004, a. 258-273.

Σελ. 465
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/466.gif&w=600&h=915

Με αυτόν τον τρόπο ο Αλί Μπαμπά έγινε αναπόσπαστο κομμάτι των Χιλίων και Μίας Νυχτών παρόλο που συγγραφέας του ήταν ο ίδιος ο Galland. Ενώ οι πρώτες ευρωπαϊκές μεταφράσεις των Χιλίων και Μίας Νυχτών απευθύνονταν σε ένα ενήλικο κοινό, οι μεταγενέστερες εκδόσεις προσαρμόζονταν περισσότερο προς την παιδική ηλικία. Το παραμύθι είχε τόση επιτυχία που, εκτός από τις άπειρες επαναδιηγήσεις και διασκευές του, προσαρμόστηκε επιπλέον στην όπερα, στο σινεμά και σε άλλες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης ενώ πέρασε και στην πιο πεζή καθημερινότητα μέσα από αλυσίδες εστιατορίων.

Ήδη ο Polivka απέδειξε ότι υπάρχουν ομάδες παραλλαγών ανεξάρτητες από το παραμύθι του Galland. Διαπιστώνει ότι πιθανόν από νωρίς, δίπλα στο κείμενο του Galland να υπήρξε μια άλλη ιστορία όπου, αντί του μοτίβου του ανοίγματος της πόρτας με μία μαγική φράση, υπήρχε ένα άλλο επεισόδιο: οι ληστές αφήνουν πίσω τους ένα φρουρό και ο πλεονέχτης αδερφός, κάνοντας λάθος στο μέτρημα, μπαίνει στη σπηλιά όπου βρίσκει το θάνατο. Ο Polivka αναφέρει παραλλαγές αυτής της εκδοχής στην Ελλάδα, τη Σικελία, τη Βόρεια Ουγγαρία, στους Λευκορώσους, τους Σλοβάκους και τους Γερμανούς4.

Το παραμύθι του Αλί Μπαμπά δημιουργείται από το συνδυασμό των παραμυθιακών τύπων AT 676 και AT 954. Ο Α. Chraibi θεωρεί ότι το παραμύθι AT 676, που αποτελεί το πρώτο μέρος της ιστορίας, ανήκει σε ένα παλαιό και καλά καθιερωμένο στην αραβική αφηγηματική παράδοση πλαίσιο που σχετίζεται με τον παραμυθιακό τύπο AT 613 (Truth and Falsehood). To δεύτερο μέρος, που αναπτύσσει την αντιπαράθεση της έξυπνης υπηρέτριας και των προηγούμενων ιδιοκτητών του θησαυρού, είναι μια ιστορία κλεφτών παρόμοια με αυτήν του έξυπνου κλέφτη και του φαραώ Ραμψίνητου (AT 950, Rhampsinitus). Τα δύο αυτά μέρη συνδέονται κάτω από ένα κοινό θέμα: γνωρίζοντας ένα μυστικό, ο ένας αδερφός πλουτίζει και ο άλλος σκοτώνεται. Αυτός ο συνδυασμός ανεβάζει και το ηθικό επίπεδο μιας όχι και τόσο ηθικής ιστορίας ληστειών και φόνων και δικαιολογεί την αμοραλιστική συμπεριφορά του ήρωα (αφού κλέβει δράκους ή άλλους κλέφτες) ενώ ο πλεονέχτης πλούσιος αδελφός του τιμωρείται5.

Το εύρημα των δράκων για να μπουν στο σπίτι του ήρωα και να τον εκδικηθούν είναι επίσης ένα παλαιό μοτίβο γνωστό στη φαραωνική λογοτεχνία, συχνά συνδεδεμένο με την αντιπαράθεση δύο στρατών για την κατάκτηση μιας πόλης. Πολλά στοιχεία λοιπόν του παραμυθιού του Αλί Μπαμπά είναι παλαιά και σχετίζονται με τη φαραωνική Αίγυπτο.

Το παραμύθι εμφανίζεται με εντυπωσιακή συχνότητα στην ελληνική παράδοση, όπου οι παραλλαγές του AT 676 ενώνονται σχεδόν πάντα με τον AT

4. Kurt Ranke, «Ali Baba und die vierzig Räuber», Enzyklopädie des Märchens, Band 1, 1977, σ. 302-311.

5. Aboubakr Chraibi, «Galland's 'Ali Baba' and Other Arabic Versions», Marvels and Tales 18, 2004, a. 159-171.

Σελ. 466
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/467.gif&w=600&h=915

954. Παρά τις ομοιότητες ανάμεσα στις ελληνικές παραλλαγές και το παραμύθι του Αλί Μπαμπά, η ελληνική διαμόρφωση της ιστορίας φαίνεται να επηρεάστηκε περισσότερο από τους προφορικούς διαύλους επικοινωνίας με την Ανατολή (π.χ. με την τουρκική προφορική παράδοση) παρά από τις έντυπες μεταφράσεις του παραμυθιού στο χώρο των λαϊκών και παιδικών εκδόσεων.

Το μοτίβο D 1552.2: Mountain opens to magic formula έχει βουδιστική προέλευση. Ο Eberhard (Typ n. 170) αναφέρει ότι το βρίσκει στους Κινέζους και ο Thompson στον Ειρηνικό. Με το παραμύθι AT/ATU 676 διαδόθηκε σε όλο τον κόσμο. Ο Dawkins αναφέρει του γνώμη του F. W. Hasluck σύμφωνα με την οποία το σουσαμόλαδο έχει χρησιμοποιηθεί για το λάδωμα των οπών της κλειδαριάς και επομένως έχει διατηρήσει τη μαγική σημασία του. Σύμφωνα με επιστολή αναγνώστη στο άρθρο του Αλί Μπαμπά στην BrockhausEnzyklopädie, το σουσαμόλαδο έχει χρησιμοποιηθεί σαν υπακτικό μέσο. Και τις δυο πάντως θεωρίες αντικρούει η μεγάλη αξία του σουσαμόλαδου και η χρήση του στις προσφορές θυσιών6.

Η μαγική φράση «άνοιξε σουσάμι» από την ιστορία του Αλί-Μπαμπά δεν υπάρχει ωστόσο στα ελληνικά παραμύθια καθώς σε μεγάλο αριθμό παραλλαγών, όχι μόνο απ' όσα περιλαμβάνονται στον παρόντα τόμο αλλά και αυτών που έχουν καταγραφεί σε πιο πρόσφατα χρόνια, φαίνεται να επικρατεί η φράση «άνοιξε κουδουμουντού» ή κάποια παρόμοια. Οι λαϊκοί παραμυθάδες λησμονώντας ή μη γνωρίζοντας τη σημασία της λέξης που χρησιμοποιούν, κάτι που άλλωστε ενίσχυε τη μαγική της διάσταση, δημιουργούσαν πολλά φθαρμένα και συχνά ακαταλαβίστικα παράγωγά της κατά τη μεταφορά της από στόμα σε στόμα.

Η μαγική φράση των ελληνικών παραμυθιών ανάγεται στη λέξη κοδίμεντο που προέρχεται από το λατινικό condimento7. Η λέξη χρησιμοποιείται στη βυζαντινή εποχή, όπου κονδιμέντο θεωρούνταν το καρίκευμα που νοστίμευε το φαγητό, και εμφανίζεται και στη βυζαντινή Διήγηση του Πωρικολόγου (από τον 13ου αιώνα). Στα Άταχτα ο Κοραής δίνει τη λέξη κουδουμέντο ως την ονομασία του πετροσέλινου, δηλαδή του μαϊντανού.

Ωστόσο η μαγική φράση των ελληνικών παραμυθιών δεν είναι άσχετη με το παραμύθι από τις Χίλιες και Μία Νύχτες. Το κοδίμεντο, όπως και το σουσάμι, είναι ένα φυτό. Το σουσάμι είναι ένα φυτό από το οποίο παράγεται λάδι, το οποίο χρησιμοποιείται μεταξύ άλλων, για το λάδωμα κλειδαριών. Επομένως είχε τη δύναμη να ανοίγει μαγικές πόρτες και να επιτρέπει την είσοδο σε σπηλιές και βουνά. Αντίστοιχες ιδιότητες έχουν στις παραδόσεις των λαών και άλλα φυτά, όπως το σιδερόχορτο, που στην ελληνική παράδοση, άνοιγε σιδερένιες

6. Ranke, ό.π., σ. 307.

7. Μαριάνθη Καπλάνογλου, Παραμύθι και αφήγηση στην Ελλάδα: μια παλιά τέχνη σε μια νέα εποχή, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2002, σ. 224-226.

Σελ. 467
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/468.gif&w=600&h=915

ρένιες πύλες υπόγειων οικοδομημάτων που έκρυβαν θησαυρούς ή το τετράφυλλο τριφύλλι. Κοινή λοιπόν βάση και στις δύο περιπτώσεις είναι η ιδέα ότι ένα μαγικό φυτό ανοίγει τις πόρτες που οδηγούν σε θησαυρούς.

Η ηθική διάσταση της ιστορίας παραμένει μετέωρη και φαίνεται ότι οι λαϊκοί αφηγητές αναζήτησαν λύσεις αντλώντας μοτίβα από την ελληνική αφηγηματική παράδοση. Γι' αυτόν το λόγο προκύπτει και ο συνηθισμένος συμφυρμός με ένα παραμύθι πασπαρτού της ελληνικής παράδοσης, το AT 750 F* (The Old Man's Blessing), ή με επεισόδια και μοτίβα που τονίζουν τη δυστυχία του ήρωα αλλά και τη σκληρότητα του αδελφού του: ορισμένοι αφηγητές αναπτύσσουν το εισαγωγικό επεισόδιο με τον πλούσιο που διώχνει τον φτωχό αδελφό του, που ήρθε να ζητήσει λίγο φαΐ, ή τον στέλνει με ένα ψωριασμένο αρνί στο διάβολο (όπως στις εισαγωγές του AT 480C*, Ο καλός και ο κακός αδερφός και AT/ATU 565, Ο μαγικός μύλος). Τα μοτίβα αυτά αναπτύσσονται με επάρκεια σε νεότερη καταγραφή που δεν περιλαμβάνεται στον κατάλογο: ο φτωχός αδερφός δεν είχε σιτάρι για να φτιάξουν λαμπρόπιτες και τις φτιάχνουν με κριθάρι, με αποτέλεσμα τα κουλούρια να γίνουν σκούρα, μαύρα. Πηγαίνει στον αδερφό του που είναι πλούσιος τσέλιγκας να ζητήσει ένα αρνί για το Πάσχα και αυτός του λέει: «Πάρε ένα αρνί και πήγαινε στο διάβολο».

Την προσπάθεια ηθικής αποκατάστασης του ήρωα δείχνει και το τέλος ορισμένων παλαιότερων και νεότερων παραλλαγών, όπου ο ήρωας μοιράζει τα νεοαποκτημένα πλούτη του στους φτωχούς συγχωριανούς του.

Το παραμύθι του Αλί Μπαμπά μας εισάγει στο ευρύτερο ζήτημα της υποδοχής των Χιλίων και Μίας Νυχτών στην Ελλάδα. Πρώτο σταθμό αποτελεί η έκδοση το 1757-1762 του Αραβικού Μυθολογικού στη Βενετία και της Νέας Χαλιμάς στη Βιέννη (1791-1794) από τον Πολυζώη Λαμπανιτζιώτη, που είναι απόδοση μέρους της γαλλικής μετάφρασης του Galland μέσω μιας από τις ιταλικές μεταφράσεις (από την απόδοση του Λαμπανιτζιώτη απουσιάζει ο Αλί Μπαμπά). Εκτός από τις επανεκδόσεις και κάθε λογής διασκευές, που γνώρισε η μετάφραση αυτή ως τις αρχές του 20ου αιώνα, ενδεικτικό της τεράστιας απήχησής της είναι το γεγονός ότι, σε όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα, οι περισσότερες σχετικές ελληνικές αναφορές δεν χρησιμοποιούν την καθιερωμένη διεθνώς ονομασία Χίλιες και Μία Νύχτες, αλλά μιλούν για τη Χαλιμά, ονομασία που πρώτος εισήγαγε ο Λαμπανιτζιώτης8.

8. Γιώργος Κεχαγιόγλου, «Χίλιες και Μία Νύχτες: σταθμοί στις τύχες του έργου και η μετάφραση του Κώστα Τρικογλίδη», Διαβάζω 33, Ιούλιος 1980, σ. 42-59. Κεχαγιόγλου Γιώργος (επιμ.), Τα παραμύθια της Χαλιμάς (Αραβικόν Μυθολογικόν και Νέα Χαλιμά), τ. 4, Ερμής, Αθήνα 1988-1994. Κεχαγιόγλου Γιώργος, Πεζογραφική Ανθολογία. Αφηγηματικός γραπτός νεοελληνικός λόγος, τ. 2 (1. Από το τέλος του Βυζαντίου ως τη Γαλλική Επανάσταση, 2. Από τη Γαλλική Επανάσταση ως τη δημιουργία του ελληνικού κράτους),

Σελ. 468
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/469.gif&w=600&h=915

Ποσοτικές μετρήσεις δείχνουν πάντως ότι οι ελληνικές μεταφράσεις των Νυχτών δεν συνέβαλαν ιδιαιτέρως στην εισαγωγή αυτών των παραμυθιών στην ελληνική προφορική παράδοση9. Από την άλλη όμως αναλογίες ανάμεσα στα δύο αφηγηματικά σώματα υπάρχουν και προσαρμοσμένες παραλλαγές μοτίβων, θεμάτων και παραμυθιακών πλοκών από τις Νύχτες κυκλοφορούν στην ελληνική προφορική παράδοση.

Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης - Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών [Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη], Θεσσαλονίκη 2001.

9. Μ. Papachristophorou, «The Arabian Nights in Greece. A Comparative Survey of Greek Oral Tradition», Fabula 45, 2004, σ. 311-329.

Σελ. 469
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 450
    

    μέσα στο τυρπί, ήλθαν το βράδ' οι δράκοι, πρίχουμ' να μουν (μπουν) απέσω, ο μέγας σήκωσεν το κεφάλι τ', είδιε τον φιλάργυρο κι είπε: «Ε! πώς τα πας μετά δύο μέρες, κι ο αδελφός σου νά' ρτ' να σ' εύρει, να τον δείξομεν τι χαλάέρχονται εδώ πέρα». Υστερα γύρσεν στους άλλους δράκους και τους είπε: «Πήρετε τα τουλούμια;» κι εκείνοι είπαν: «Ο πράσινος δράκος τα πήρε».

    Υστερα τους είπεν: «Ταχύ τελειώνουν όλα μας τα 'ργατα, τ' άλλ' ταχύ (μεθαύριο) να μήτε όλοι σας στα τουλούμια μέσα κι εγώ να σας φορτώσω σε σαράντα βορτόνια για τυρί και να πάμε στο χωριό του κρεμασμέν', να κατεβούμ' στο σπίτι του αδελφού τ', να τον πούμ' πως τον τα στέλλ' ο αδελφός του τα τουλούμια και τη νύχτα να τον πνίξομ' κι εκείνον και τα παιδιά τ' κι αβούτζα να γλυτώσομε ας ένα μέγα οχτρό».

    Ο καημένος ο καλόγνωμος αδελφός από πέσω ας το τυρπί, όταν ήξεν ετούτα, η καρδιά τ' κτυπούσε σαν ωρολόγι. Να μη τα πολυλογούμε, την άλλη μέρα, άμα έφυγαν οι δράκοι, σηκώνεται και φέγν' χωρίς να τρανήσει δεξιά κι ζερβιά, έρχεται στο σπίτι τ', συλλογιέται τι να ποίκ', είχε ένα μέγα φούρνο και τον άναψε δύο μέρες κατά σειράν. Ήρτεν ο δράκος με σαράντα βορτόνια φορτωμένα με τυρί, σαν Αβανεσίτης κυρατζής (αγωγιάτης), γιανές πως τον πίταξεν ο αδελφό τ' και την άλλη μέρα να ζυγιάσει και να τον δώκ' τα τυριά. Ο καλόγνωμος τον πήρε στο σπίτι τ' και τα τουλούμια τα 'βαλε σ' ένα μέρος. Τη νύχτα, σαφού έφαγε ο δράκος, μέθυσε και κοιμήθη. Ποτέ κοιμάται, παγαίν' ο καλόγνωμος, τον κτυπά μ' ένα μαχαίρ' στην καρδιά και τον αφήν' στον τόπο τ', ύστερα πήρεν κι όλα τα τουλούμια, τα' πιασεν και τα 'ριψεν στον φούρνο, σαφού τα 'δινε ένα μαχαιριά και όλους τους έκαψεν.

    Την άλλη μέρα πήρε τα μουλάρια και πήγε και εκατό μέρες και εκατό νύχτες κουβαλούσε το βιο των δράκων και δεν τελείωνε. Υστερα νότον πλούσιος και καθημέρα είχε στο σπίτι τ' για τους φτωχούς τραπέζια και βοηθούσε όλους. Κι έφκιασε σ' ούλο τον κόσμον πολλές καλοσύνες και ήτον πολύ ευχαριστημένος κι ημείς καλύτερα. Ας ετό το παραμύθι μαθαίνομ' να μη γκυρεύομε τα πολλά, γιατί όποιος ζητά τα πολλά χάνει και τα λίγα, σαν τον φιλάργυρο, κι όποιος έν' ευχαριστημένος ας τα λίγα, βρίσκ' τα πολλά σαν τον καλόγνωμο.

    Α. Σαραντίδης, Η Σινασός, Εν Αθήναις 1899, 211-216. Παραλλαγή από τη Σινασό της Καππαδοκίας.