Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:44
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2007
 
Σελίδες:519
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Στον πέμπτο αυτόν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. και δημοσιεύματα ΙΑΕΝ αρ. 21, 26, 34 και 41) παρουσιάζεται η επεξεργασία του τελευταίου μέρους των μαγικών παραμυθιών (AT/ATU 300-749), που καλύπτει τους τύπους AT/ATU 560-649 (μαγικά αντικείμενα) και AT/ATU 650-699 (υπερφυσική δύναμη και γνώση).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 10.44 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 67-86 από: 522
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/67.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 563

Σελ. 67
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/68.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 68
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/69.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 563

Η Κουκιά

AT: The Table, the Ass, and the Stick ATU: The Table, the Donkey, and the Stick Delarue-Tenèze: La serviette, l'âne et le bâton

Grimm no 36: Tischchen deck dich, Goldesel, und Knüppel aus dem Sack Basile I, 1 : Dell huerco Eberhard - Boratav no 176

Η κουτσιά

Μια βολά τσ' έναν γκαιρό ήτονε ένας ζέρος τσαι μια γρζά. Αυτοί εν είχανε τίποτε να φάνε. Είντα να κάμουν, παίρνουν μισή οκά κουτσά τσαι λέει η γρζά στο ζέρο της: «Εν πάεις ακόμα, ζέρο, να τα φυτέψεις στο χωράφι μας;» «Ναι βρε γρζά, εγώ θα πάω να τα φυτέψω». Πααίνει τσαι καθίντζει από πάνω από το πηάδι τσαι τα τρώει ένα ένα. Του ξεφεύζει ένα κουκάτσι τσαι πααίνει μέσα στο πηάδι.

Φύζει τσαι πάει στης γρζάς του. «Βρε ζέρο, τα φύτεψες;» «Ναι, γρζά μου». Ηπέρασε κάμποσος τσαιρός τσαι του λέει: «Κακόμοιρε ζέρο, εν ηπήες να νηορέψεις (να επισκεφθείς) τις κουτσιές». Πααίνει τσαι είντα να δει! Το κουτσί που είχε πέσει μέσα στο πηάδι είχε ζίνει κουτσά και είχε φτάσει στον ουρανό.

Αρτσινά τσαι ανεβαίνει φύλλο - φύλλο τσαι πάει στον ουρανό, τσαι βλέπει το φεγγάρι να μαλώνει με τον ήλιο τσ' από το κακό τως ο ήλιος να φέγγει τη νύχτα τσαι το φεγγάρι τη μέρα. Ξεπεθσιέται ο ζέρος τσαι λέει: «Ο ήλιος τη μέρα τσαι το φεγγάρι τη νύχτα». «Μπράβο, βρε ζέρο, έτσι είναι». «Είντα θέλεις να σου δώκομε τώρα;» «Ό,τι θέλετε». Του δώνουνε ένα μαντηλάτσι.

Κατεβαίνει πάλι φύλλο- φύλλο τσαι πααίνει στης γρζάς του. «Να κακομοίρα γρζά, σου 'φερα ένα μαντηλάτσι». «Τσαι είντα να το κάμω;» «Τώρα θα δεις είντα θα το κάμεις». Του φωνάντζει: «Μαντηλάτσι μου σε θέλω» τσαι βλέπεις τσαι στρώνεται μια τράπεντζα ούλο φαζιά. «Έλα, τρώε τσαι μη μιλάς». Ηφάανε απ' ούλα που 'χε το τραπέντζι. Πσάνει πάλι το μαντηλάτσι τσαι χάνεται η τράπεντζα. Ε φτάνει που είχε τσαι ήτρωε, μονάχα ήθελε να καλέσω τσαι το δήμαρκο με ούλους τους συμβούλους. Πάει τους καλάει: «Ευκαρίστως

Σελ. 69
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/70.gif&w=600&h=915

θα περάσομε» του λένε. Πάνε την άλλη μέρα ούλοι. Τους παίρνει τσαι καθίντζουνε σ' ένα δωμάτιο. Αυτοί ηβλέπανε. Ήλεε ο ένας με τον άλλο: «Ούτε φουού (φουφού) φαίνεται ούτε κατσαρόλα, ζια να δούμε είντα θα μας εκάμουνε».

Έρτσεται το μεσημέρι, φέρνει ο ζέρος το μαντηλάτσι τσαι φωνάντζει: «Μαντηλάτσι μου, σε θέλω». Βλέπουν, παιδί μου, τσαι στρώνεται ένα τραπέντζι με του Αβραάμ τα καλά. Καθίντζουνε τσαι τρώνε ούλοι τους. Ηκάτσανε μετά τσαι ηκουβεντζιάζανε. Ήρτε η ώρα να φύουνε. Ο ζέρος είχε ξεχάσει το μαντηλάτσι επάνω στο τραπέντζι. Με τη φασαρία - που τονέ χαιρετούσανε εν είχε μπροσέξει πως ήχασε το μαντηλάτσι. Το 'χε 'ρπάξει ο δήμαρκος τσ' ήφυε πρώτος τσαι στον τόπο που ήτονε του ζέρου είχε βάλει το δικό του. Το βράδυ πααίνει να πσάσει το μαντηλάτσι του, φωνάντζει: «Μαντηλάτσι μου, σε θέλω», τίποτα αυτό. Πσος δέρνεται, πσος χτυπσέται; ο ζέρος. Τρέχει τσαι πάει στου δημάρκου. «Δώσε μου το μαντηλάτσι μου τσαι πάρε το δικό σου». «Άντε φύε από δω, παλιόζερε», τσαι τονέ διώξανε με τις κλωτσές. Πάει στο σπίτι του, ητελειώνανε από την πείνα, πααίνει στο χωράφι, ανεβαίνει πάλι φύλλο-φύλλο, βλέπει πάλι τον ήλιο με το φεγγάρι να μαλώνουνε τα ίντζα του. Τος έπε πάλι ο ζέρος: «Ο ήλιος τη μέρα τσαι το φεγγάρι τη νύχτα». «Μπράβο, ζέρο, έτσι είναι», του δίνουν πάλι μια όρνιθα, κατεβαίνει και λέει: «Είντα να την κάμω εγώ την όρνιθα;» Ώσπου να κατέβει, ο κόρφος ήτονε ζεμάτος λίρες.

Πάει πάλι στης γρζάς του. «Έλα, κακομοίρα γρζα, να χαρούμε τσαι να τρώμε κάθε μέρα αντί κουτσουλιές λίρες». Ηπλούτησε τώρα ο ζέρος τσαι λέει της γρζάς του: «Τώρα θα τηνέ πάω στο χρουσοφό να μου τηνέ μαλαματώσει». Τηνέ πάει στο χρουσοφό. «Θέλω να μου τηνέ μαλαματώσεις». «Πολύ ευκαρίστως», κάνει ο χρουσοφός. Του τηνέ 'φήνει τσαι φεύζει ο ζέρος. Το πρωί που ησηκώθητσε ο χρουσοφός, είντα να δει! Αντί κουτσουλιές ο τόπος ζεμάτος λίρες.

Αυτή είναι καλή, ηστσ' έφτητσε. Είντα να κάμει; Πσάνει μια από τις διτσές του τσαι τηνέ μαλαματώνει τσαι παίρνει αυτός την όρνιθα του ζέρου, που ήκανε τις λίρες.

Έρτσεται ο ζέρος. «Έτοιμη είναι η όρνιθά μου;» «Έτοιμη είναι», λέει ο χρουσοφός. Πλερώνει ο ζέρος τον γκόπο του τσαι φεύζει.

Ώσπου να έρτει σπίτι του, ο κόρφος του ήτανε ζεμάτος κουτσουλιές. Στρέφει πίσω τσαι του λέει: «Εν είναι αυτή η όρνιθά μου». «Άντε φύε από δω, παλιόζερε». Τσαι τόνε ντζιώχνει. Πααίνει στης γρζάς του. «Αμέ, ε φτάνει που 'κανε τις λίρες, μονάχα ήθελες να τηνέ μαλαματώσεις», τον έβαλε ετσείνη μπροστά, του ντζιάβασε κάμποσα. Ητρώανε κάνα ντζο μέρες, ύστερα ηπεινούσανε πάλι.

Πάει πάλι φύλλο-φυλλο, 'νεβαίνει στην κουτσά. Ημαλώνανε πάλι ο ήλιος με το φεγγάρι. Τους ξεχωρίντζει. «Τώρα, είντα θέλεις να σου δώσομε, ζέρο;»

Σελ. 70
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/71.gif&w=600&h=915

«Το ματσουκάτσι». Είντα να κάμουνε, του το δίνουνε τσαι φεύζει.

Κατεβαίνει, πάει στο δήμαρκο. «Δώ' μου το μαντηλάτσι, σου λέω με το καλό». «Άντε φύε από δω, παλιόζερε, ύστερα 'πό τόσον γκαιρό ζητάς το μαντηλάτσι σου;» «Ματσουκάτσι μου, σε θέλω». Τόνε κάνουνε το δήμαρκο σαν το άκνιο (ώριμο) σύκο τσαι παίρνει τσαι το μαντηλάτσι του τσαι φεύζει.

Πααίνει στο χρουσοφό. «Δώσε μου την κότα μου με το καλό». «Άντε φύε απ' εδώ». «Σου λέω να μου τηνέ δώκεις με το καλό». «Ε σου τηνέ δώνω». «Ματσουκάτσι μου, σε θέλω». Τον κάνει τσ' αυτόνε σύσπαστο τσαι παίρνει την κότα τσαιφεύζει, τσαι πάει στης γρζάς του. «Έννοια σου», της ελέει, «τους έκαμα εγώ της καλής ώρας!»

Τσ' είχανε την κότα τους τσαι το μαντηλάτσι τους τσ' ητρώανε τσ' ηπίνανε τσ' ηξεραθυμούσανε.

Παν. Γ. Κρητικός, «Πατινιώτικα παραμύθια», Λαογραφία ΙΣΤ', 1956-1957, σ. 405408. Αφήγηση Μόσχας Μπενή.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I: Η απόκτηση των μαγικών αντικειμένων

α: Φτωχός γέρος' α1: με γριά' α2: ένα φτωχό παιδί' α3: τρία αδέρφια' α4: ένα ζευγάρι με πολλά παιδιά' α5: που δεν έχουν ούτε ψωμί να φάνε' α6: ένα ζευγάρι χωρίς παιδιά παρακαλά το Θεό να τους δώσει ένα παιδί, ας είναι και φίδι' η ευχή του πραγματοποιείται το φίδι τους φροντίζει, μεγαλώνοντας όμως φεύγει αφήνοντας παραγγελιά αν το χρειαστούν να το αναζητήσουν' α7: η κόρη του γέρου γίνεται γυναίκα ενός μαγικού όντος (ή ζώου) ' στη συνέχεια η ίδια (ή το μαγικό ον-γαμπρός) βοηθάει τους γονείς' α8: άλλο.

β: Ο ήρωας' β1 έχει' β2: βρίσκει' β3: αγοράζει" β4: κουκί (κουκιά)' β5: φασόλι (φασόλια)" β6: που τα φυτεύει' β7: αντί να τα φυτέψει τα τρώει' β8: και λέει στη γυναίκα του ότι τα φύτεψε' β9: μόνο ένα κουκί (φασόλι) πέφτει κατά τύχη κάτω' β10: μέσα σε ένα πηγάδι' β11: ο ήρωας πουλάει το βόδι του (την κατσίκα) του για λίγα φασόλια (φασολιές), που η μάνα του θυμωμένη πετά έξω' β12: και φυτρώνει ένα δέντρο' β13: που φθάνει ως τον ουρανό' β14: σε σύντομο χρονικό διάστημα.

γ: Ο ήρωας σκαρφαλώνει στο δέντρο και συναντά ένα μαγικό ον (μαγικά όντα)" γ1: ο ήρωας συναντά το μαγικό ον (τα μαγικά όντα) στη γη' γ2: όταν ετοιμάζεται να κόψει το δέντρο' γ3: όταν παραπονιέται, επειδή ο αέρας (η

Σελ. 71
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/72.gif&w=600&h=915

βροχή) κατέστρεψε τη σοδειά του" γ4: τον Ήλιο και το Φεγγάρι" γ5: το Φεγγάρι και ένα αστέρι (τ' αστέρια)" γ6: που μαλώνουν μεταξύ τους για το ποιος είναι ο καλύτερος' γ7: βάζουν τον ήρωα κριτή' γ8: και αυτός απαντά ότι και οι δυο είναι καλοί' γ9: ότι ο ένας από τους δυο είναι καλύτερος' γ10: άγγελο Κυρίου' γ11: τον Θεό' γ12: έναν δράκο' γ13: έναν αράπη' γ14: άλλο πρόσωπο' γ15: τα τρία αδέρφια μαθητεύουν το καθένα σε έναν διαφορετικό μάστορα' γ16: ο γέρος (η γριά) πεθαίνοντας της πείνας ζητά βοήθεια από το φίδι' γ17: από την κόρη τους (ή το μαγικό ον —γαμπρό τους).

δ: Ο ήρωας δέχεται από τα μαγικά όντα (μαγικό ον, άλλο πρόσωπο) που συνάντησε τρία μαγικά αντικείμενα' δ1: δύο μαγικά αντικείμενα' δ2: διαδοχικά' δ3: ως χάρισμα' δ4: ως ανταμοιβή, που τους έλυσε τη διαφορά' δ5: ως αντάλλαγμα, για να μην κόψει το δέντρο' δ6: το καθένα από τ' αδέρφια δέχεται από το αφεντικό του ένα μαγικό αντικείμενο ως ανταμοιβή για τις υπηρεσίες του' δ7: το φίδι δίνει στους γονείς του το μαγικό αντικείμενο' δ8: τα μαγικά αντικείμενα δίνει η κόρη (ή το μαγικό ον -γαμπρός)' δ9: ο ήρωας κλέβει τα μαγικά αντικείμενα' δ10: με τη βοήθεια ενός άλλου προσώπου.

ε: Πετσέτα που δίνει φαγητό' ε1: τραπέζι, το ίδιο' ε2: τραπεζομάντιλο, το ίδιο' ε3: μαντίλι, το ίδιο' ε4: ταψί, το ίδιο' ε5: τσουκάλι, το ίδιο' ε6: άλλο αντικείμενο που προσφέρει φαγητό' ε7: και ό,τι άλλο θέλει' ε8: κότα που κάνει χρυσά αυγά' ε9: γάιδαρο που βγάζει χρυσάφι (λίρες, φλουριά)' ε10: κόκορα, το ίδιο' ε11: άλλο αντικείμενο (ζώο), το ίδιο' ε12: κόπανο που δέρνει' ε13: άλλου είδους ξύλο, το ίδιο' ε14: μέσα σ' ένα σάκο' ε15: (νερο)κολοκύθα' ε16: από το τελευταίο μαγικό αντικείμενο βγαίνει (βγαίνουν) μαγικό ον (μαγικά όντα) που πραγματοποιεί (πραγματοποιούν) τις επιθυμίες του ήρωα.

στ: Κάθε (μερικά από τα) μαγικό(ά) αντικείμενο (α) ενεργοποιείται(ούνται) με μια συγκεκριμένη φράση και (ή) σταματά (ούν) με άλλη συγκεκριμένη φράση' στί: το μαγικό αντικείμενο που προσφέρει φαγητό ενεργοποιείται με χτύπημα' στ2: ο μαγικός γάιδαρος ενεργοποιείται με κέντημα' στ3: μόνο το αντικείμενο που τιμωρεί ενεργοποιείται και σταματά με μια συγκεκριμένη φράση' στ4: που το υπερφυσικό ον λέει στον ήρωα' στ5: αλλά του απαγορεύει να την επαναλάβει στ6: από περιέργεια ο ήρωας (ή η γυναίκα του) λέει τη μαγική φράση στο τελευταίο μαγικό αντικείμενο και αυτό τον (την) δέρνει στ7: ο ήρωας βάζει το μαγικό αντικείμενο να δείρει τη γυναίκα του που γκρινιάζει.

II: Η κλοπή και η επανεύρεση των μαγικών αντικειμένων

α: Ο ήρωας (ή η γυναίκα του) προσκαλεί το βασιλιά για να του κάνει το τραπέζι με τη χρήση του μαγικού αντικειμένου που βγάζει φαΐ" α1: προσκαλείται από αυτόν' α2: προσκαλεί κάποιο άλλο πρόσωπο' α3: που έρχεται με την ακολουθία του' α4: ο ήρωας βάζει σε λειτουργία το μαγικό αντικείμενο" α5: ο βασιλιάς (το άλλο πρόσωπο) ή κάποιος από την ακολουθία του με εντολή του

Σελ. 72
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/73.gif&w=600&h=915

κλέβει το μαγικό αντικείμενο και βάζει ένα παρόμοιο στη θέση του' α6: ο βασιλιάς παίρνει με το ζόρι το μαγικό αντικείμενο' α7: δανείζεται το μαγικό αντικείμενο αλλά επιστρέφει ένα παρόμοιο' α8: ο ήρωας διαπιστώνει ότι το αντικείμενο δεν υπακούει' α9: ζητά πίσω το δικό του από τον κλέφτη αλλά αυτός τον διώχνει.

β: Ο ήρωας (ή η γυναίκα του) πηγαίνει το ζώο στο χρυσικό να το χρυσώσει' β1: στον τσαγκάρη, να του φτιάξει παπούτσια' β2: στο ράφτη, να του κάνει χρυσή φορεσιά' β3: πάει το μαγικό ζώο (αντικείμενο) σε κάποιο άλλο πρόσωπο' β4: στο οποίο το εμπιστεύεται για λίγο διάστημα' β5: και του λέει να μην επαναλάβει ορισμένες φράσεις στο μαγικό ζώο, αλλά αυτή η εντολή δεν τηρείται' β6: ο ήρωας (ή η γυναίκα του) καμαρώνει για το μαγικό αντικείμενο' β7: το μυστικό μαθαίνεται με άλλο τρόπο' β8: ο μάστορας (το άλλο πρόσωπο) κλέβει το μαγικό αντικείμενο και βάζει ένα παρόμοιο στη θέση του' β9: ο ήρωας διαπιστώνει ότι το ζώο κάνει, αντί για χρυσάφι, κουτσουλιές' β10: α9: ο ήρωας ζητά πίσω το δικό του από τον κλέφτη αλλά αυτός τον διώχνει.

γ: Ο πρώτος και ο δεύτερος αδερφός σταματούν κάθε φορά στο ίδιο πανδοχείο και ο ξενοδόχος κλέβει το μαγικό αντικείμενο και βάζει ένα παρόμοιο στη θέση του' γ1: επιστρέφοντας στο σπίτι προσκαλούν σε τραπέζι όλους τους συγγενείς (συγχωριανούς) αλλά ρεζιλεύονται.

δ: Ο ήρωας ξανακερδίζει τα δύο πρώτα μαγικά αντικείμενα (το ένα μαγικό αντικείμενο) χάρη στο τελευταίο μαγικό αντικείμενο που δέρνει τους κλέφτες μέχρι ο ήρωας να του πει να σταματήσει' δ1: ο ήρωας δεν παίρνει πίσω τα μαγικά αντικείμενα.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 1261 (ΣΜ 91), 15-16, περιοχή Κόνιτσας, «Η μητέρα και το παιδί της». I: α2, β12 (φασολιά), β13, γ, γ11, δ, δ2, δ3, ε9, ε13 (γκλίτσα), στ. II: α2 (τους φίλους του), α5, β3 (μυλωνάς), β8, δ.

2. ΛΑ 1278 (ΣΜ 108), 9-10, Φιλιάτες, «Ο πατέρας με το παιδί του το φίδι». I: α6, γ16, δ, δ2, δ7, ε10 (2 φορές), ε12, στ, στ3, στ5. II: β2, β5, δ.

3. ΛΑ 1308 (ΣΜ 138), 208-211, Περίβλεπτος Ζαγορίου, «Ο φτωχός και η μοίρα του». Η αρχή όπως AT/ATU 480 C * (Ο καλός και ο κακός αδερφός). I: α8 (ο φτωχός αδερφός), γ1, γ14 (τη μοίρα του), ε4, ε8 (κάνει λί-

Σελ. 73
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/74.gif&w=600&h=915

λίρες), ε15, ε16. II: α2 (τον πλούσιο αδερφό του), α6, β2 (να της φτιάξει κάλτσες), β8 (δεν τη δίνει πίσω), δ.

4. Hahn 1, 252-253, Βίτσα Ζαγορίου, «Die Schlange und ihre Eltern». I: α6, δ7, ε6 (χύτρα), ε7, ε9, ε13 (ραβδί). II: Η γριά πουλά τη χύτρα στο βασιλιά, ο γάιδαρος της φεύγει, το ραβδί χτυπά τη γριά στο κεφάλι, απομένει ο γέρος ήσυχος.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

5. ΛΑ 1267 (ΣΜ 97), 139-141, Λάρισα, άτιτλο. I: α2, β, β3, β4, β9, β12, γ13, δ, δ2, δ5, ε2, ε8, ε12, στ, II: α, α5, β1, β8, δ.

6. ΛΑ 1268 (ΣΜ 98), 109-110, Λάρισα, «Το δώρο του Θεού». Ι: α, α1, α5, γ11, δ, δ2, ε1, ε8, ε12, στ. II: α, α7 (δεν το επιστρέφει), β3 (γυρολόγος), β8 (δεν την επιστρέφει), δ.

7. ΛΑ 1269 (ΣΜ 99), 59-60, Λάρισα, άτιτλο. I: α6, δ1, δ2, δ7, ε4, ε12, ε16, στ1, στ3. II: α, α5, δ.

8. ΛΦ 267, 6, Ανατολή Αγιάς, «Η μαγεμένη φασολιά». I: α, α1, β5, β6, β12, β13, γ, γ4, γ6, γ7, γ9, δ, δ2, δ4, ε3, ε11 (κοράκι που κάνει φλουριά), ε13 (βέργα), στ7.

ΘΡΑΚΗ

9. ΛΑ 167, 88 (Μέγας, Παραμύθια Α', 79-84), Αδριανούπολη, «Ήλιος και Φεγγάρι». Ι: α, α1, γ4, γ6, γ7, γ8, δ, δ2, δ3, ε2, ε7, ε8 (κάνει φλουριά), ε13 (ξύλο), στ3, στ5, στ6. II: α, α3, α4, α6, β3 (να της κάνει κοτέτσι ασημένιο), β6, β8, β9, β10, δ.

10.Θρακικά 15, 1941, 355-358, Καστανιές, «Ο γέρος, η γριά και το γαϊδούρι». Ι: α, α1, α7, γ17, δ, δ2, δ8, ε6 (μύλο του καφέ), ε9, ε15, ε16, στ1 (γύρισμα στο μύλο του καφέ), στ2, στ5. II: α2 (καϊμακάμης), α3, α5, α8, α9, β3 (μυλωνά), β4, β5, β8, β10, δ.

ΙΙ.Σταμούλη- Σαραντή Β', 165-167, Καστανιές, «Ο γέρος, η γριά, το κορίτσι, ο δράκος κι ο αγάς». I: α, α1, α7, γ17, δ, δ2, δ8, ε6 (χερόμυλος), ε9, ε13 (κουτί), ε16, στ2. II: α2 (αγάς), α6, δ.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

12. ΛΑ 1175, 69-70, περιοχή Θεσσαλονίκης, «Όποιος θέλει τα πολλά χάνει και τα λίγα». Ι: α, β9, β12, γ14 (η κουκιά), δ5, ε1, ε8, στ1. Ο γέρος θέ-

Σελ. 74
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/75.gif&w=600&h=915

θέλει κι άλλα. Επειδή η κουκιά σωπαίνει, την κόβει και χάνει και αυτά που έχει.

13.ΛΑ 1247 (ΣΜ 77), 65-66, Ελευθερούπολη, «Η κουκιά». I: α, β3, β4, β6, β12, β13, γ, γ11, δ, δ2, ε6 (μύλος), ε9, ε12. II: α5, β3 (παιδιά), δ.

14.ΛΑ 1316 (ΣΜ 146), 480-481, Πολύλακκος Βοΐου, «Το γαϊδούρι, τα λιθάρια και το κολοκύθι». I: α7, γ17, δ8, ε6 (λιθάρια), ε9, ε15, ε16, ο λύκος λέει στο γέρο να μην κλώσει τα λιθάρια, το κάνει και βγάζουν φαγιά, να μην σουβλίσει από πίσω το γαϊδούρι, το κάνει η γυναίκα του που το πηγαίνει με φορτώματα στο πηγάδι και βγάζει λίρες, να μην ανοίξει το κολοκύθι, το ανοίγει και βγαίνουν διάβολοι που δέρνουν. II: α7 (δεν το επιστρέφει), β3 (μυλωνάς), β8 (το παίρνει), δ.

15.ΛΦ 1643, 7, Μέση Βέροιας, «Ο Ήλιος και το Φεγγάρι». I: α, α1, γ4, γ6, γ7, γ8, δ1, δ2, ε2, ε8. II: α (έρχεται μόνος του), α3, α4, α6. Οι γέροι μένουν με την κότα.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

16.ΛΦ 1201, 1-4, Λέσβος, «Το σουφραδέλι». Ι: α, α1, β3, β4, β7, β9 (το φυτεύει), β12, β13, γ, γ11, δ3, ε1.

17.ΛΦ 1459, 1-4, Λέσβος, «Αντουρντουκουτσκούδα». Ι: α, α1, α5, γ13, δ, δ2, δ3, ε1, ε10, ε13, στ3, στ4. II: α7, β, β8, δ.

18.ΣΠ 88, 1-2, Λέσβος, άτιτλο. I: α, α1, β4, β7, β9, β10, β12, γ13, δ, δ2, 85, ε1, ε8, ε13 (μαγκούρα). II: δ.

19.Kretschmer, LD, 530-532, Λέσβος, «Του κτσί». Ι: α, α1, β, β2, β4, β6 (άκαρπη), β12, β13, γ, γ14 (γέρο, το Χριστό), δ, δ3, ε1, ε3, ε13 (μαγκούρα), στ, στ4, στ6. II: α2, α4, α5 (απλώς του τα κλέβουν), το ίδιο και με το δεύτερο αντικείμενο, δ.

β. Δωδεκάνησα

20.Λαογραφία ΙΣΤ', 1956-1957, 405-408, Πάτμος, «Η κουτσιά». Η παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

21.Hallgarten, 160-163, Ρόδος, «Die Gaben der Monate». I: α, β5, β10, β12, β13, γ, γ14 (δώδεκα μήνες), δ, δ2, δ4 (τους επαίνεσε), ε11 (μύλο που βγάζει χρυσάφι, χρυσό γουδί), ε13 (ραβδί). II: β, β8, δ.

22. Μιχαηλίδης-Νουάρος Α', 278-282, Όθος Καρπάθου, «Η κουτσιά τσ' έρος». Ι: α, α1, β1, β4 (στέλνεται από τη γριά), β7, β9, β10, β12, β13, γ,

Σελ. 75
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/76.gif&w=600&h=915

γ4, γ5 (φεγγάρι με αυγερινό και αυγερινό με αστροπελέκι), γ6, γ7, γ9, δ, δ2, δ4, ε3, ε10, ε12, στ, στ4, στ6. II: α7 (γειτόνισσα), α8, β, β8, β9, δ.

γ. Εύβοια - Σποράδες

23.ΛΦ 89, 3-5, Λιλάντιο Ευβοίας, άτιτλο. I: α, α1, α5, β, β2 (από Άγγελο Κυρίου), β4, β7, β9, β12, γ1, γ10, δ1, δ2, δ3, ε6 (σοφράς), ε12, στ. II: α, α3, α4, α5, α9, δ.

24.ΛΦ 1025, 1-4, Αμάρυνθος Ευβοίας, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β1, β4, β6, β12, β13, γ (η γριά), γ10, δ, δ2, δ3, ε3, ε8 (γεννά φλουριά), ε15, ε16, στ3, στ4. II: α, α5, α8, α9, β, β8, δ.

δ. Κρήτη

25.ΛΦ 838, 15-17, Ρέθυμνο, άτιτλο. I: α, α1, β, β1, β4, β6, β9, β10, β12, β13, β14, γ, γ4, γ6, γ7, γ8, δ, δ2, δ4, ε5, ε8, ε13 (σκοινάκι), στ. II: β3 (το τσουκάλι στο γανωτή), β8, δ.

26.ΛΦ 1043, 6-8, Μοίρες, «Το κοπανάκι». I: α, α1, β, β1, β4, β7, β8, β9, β12, β13, γ, γ4, γ6, γ7, γ8, δ, δ2, δ4, ε1, ε10, ε12, στ, στ4, στ5, στ6. II: β3 (το τραπεζάκι, τον πετεινό στο μαραγκό), β5, β8, δ.

27.ΣΠ 105, 18-19, Αμάρι, άτιτλο. I: α, γ4, δ4, ε3, ε6 (σαγάνι), ε12, ε13 (σκοινάκι), στ.

28.Π. Υλη, 1303β, Ρογδιά, άτιτλο. Ι: α, β4, β12, β13, γ, γ10, δ, δ2, ε4, ε1 1 (αρνί που βγάζει φλουριά), ε12, στ3. II: β, β1, δ.

29.Φραγκάκι, Συμβολή, 114-118, «Η τάβλα μαντίλα». I: α, α1, β, β3, β4, β7, β9, β12, γ14 (πουλί), δ, δ2, δ5, ε6 (τάβλα μαντίλα), ε10, ε12 (2), στ, στ6. II: α5, β1, β8, δ.

ε. Κυκλάδες

30.ΛΑ 1396, 37-38 (Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά), Τήνος, άτιτλο. I: α, α1, γ1 (γριά), γ14 (βασιλόπουλο), ε1, στ, στ4. II: α6 (ο δήμαρχος). Το λέει η γριά στο βασιλιά, που στέλνει στρατό και τον αναγκάζει να το δώσει πίσω.

31.ΛΑ 1396, 413-415 (Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά), Τήνος, άτιτλο. Ι: α, β4, β6, β12, β13, γ4, γ6, δ, δ2, δ4, ε6 (βέργα που φέρνει τραπέζι με φαγιά), ε10, ε12. II: β, β8, δ.

32.ΛΑ 1396, 475-477 (Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά), Τήνος, άτιτλο. Ι: α, α1, β4, β6, γ14 (κουκιά), δ, δ2, ε3 (λίρες), ε10, ε12. II: α6, δ.

33.ΛΑ 1396, 479-482 (Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά), Τήνος, άτιτλο. I: α, α1, β3, β4, β6, β12, β13, γ4, γ6, δ, δ4, ε3, ε10, ε12, στ7.

Σελ. 76
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/77.gif&w=600&h=915

34.ΛΑ 2304, 215-219, Μήλος, άτιτλο. I: α, α1, β4, β9, β10, β12, β13, γ, γ4, γ6, γ7, γ8, δ, δ4, ε3, ε10, ε12, στ3. II: β8 (γείτονες), δ.

35. ΛΦ 164, 1-4, Άνδρος, «Η κουκιά». Ι: α, α1, β1, β4, β6, β12, β13, γ, γ14 (φύλακα), δ, δ2, δ3, ε1 (μέσα σε κουτί), ε10, ε13 (ρόπαλο), στ, στ4, στ7. II: α, α3, α4, α7, β1, β8, δ.

36. ΛΦ 1777, 1-6, Μύκονος, «Βουρ-βουρ κουτσουκούδα». I: α, α1, β1, β4, β6, β12, γ14 (νέος, ο ήλιος), δ, δ2, δ5, ε1, ε10, ε13, στ, στ4, στ6. II: α, α1, α3, α4, α5, β, β8, β10, δ.

37. ΝΕΑ Β', 1874, 58-66, Νάξος, «Ο ράβδος». Ο γέρος κατεβαίνοντας σ' ένα πηγάδι βγαίνει στο παλάτι των δράκων κι αρπάζει το «ψιψινάκι» που βγάζει φαγιά' αλλάζοντάς το με το «ράβδο» που έχει κάποιος άλλος άνθρωπος τον σκοτώνει και παίρνει πίσω το ψιψινάκι' με το ράβδο σκοτώνει και το βασιλιά που του πήρε το ψιψινάκι και όλους τους εχθρούς του. Ο ράβδος σκοτώνει όλους τους ανθρώπους της πολιτείας. Μπαίνοντας σε καΐκι για να πάει σε άλλη πολιτεία πέφτει αστροπελέκι και τον σκοτώνει.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

38.ΛΑ 1212 (ΣΜ 42), 23-26, Ζάκυνθος, «Μύθος της κουκιάς». I: α, α1, β4, β9, β10, β12, β13, γ, γ11, δ, δ2, ε8, ε6 (βέργα - τραπέζι με φαγητά), ε12. II: α2, α5, β1, β8, δ.

39.ΛΑ 1218 (ΣΜ 48), 37-38, Κεφαλονιά, «Μια αλεπού και τρεις αμυγδαλιές». Από τα αμύγδαλα που έδωσε ο σκαντζόχοιρος στην αλεπού φυτρώνουν αμυγδαλιές που της δίνουν: μαντίλι (φαγιά), γάιδαρο (τον τρώει ο λύκος), κόπανο. Με τον κόπανο παίρνει πίσω το κλεμμένο αντικείμενο, σκοτώνει και το λύκο και του βγάζει από την κοιλιά το γάιδαρο.

40.ΛΑ 2067 Γ', 47-52, Κεφαλονιά, «Η κότα με τα φλουριά». Ι: α6, δ7, ε4, ε8 (φλουριά), ε12, ε16. II: α5, β, β8, δ.

41.ΛΑ 2067 Γ', 77-82, Κεφαλονιά, «Ο καλός μυλωνάς». I: α3, γ15, δ6, ε6 (σακί), ε9, ε13 (ραβδί). II: γ, δ.

42.ΛΑ 2344, 149-156, Οθωνοί Κέρκυρας, «Μπάκα τη μπαταγιόν». I: α2, β4, β6, β12, γ14 (γέρος που βγαίνει απ' την κουκιά), ε, ε1 1 (αρνί), ε13 (μπαστούνι), στ3. II: β3 (καλόγεροι), β8, δ.

43.ΛΦ 1386, 1-4, Ζάκυνθος, «Ο κόπανος». I: α4, β, β2, β12, β13, γ, γ10, δ, δ5, ε6 (μεσάλλα), ε10, ε12, στ, στ4, στ6. II: α2 (αστυνόμο), α4, α5 (δεν βάζει άλλο στη θέση του), α9, β3 (γείτονοις), β8, β10, δ.

44.Λαογραφία ΙΑ', 1934- 1937, 485-487, Ζάκυνθος, «Τα κυπαρισσόμηλα». Ι: α, β, β2 (κυπαρισσόμηλα), β6, β12 (τρία κυπαρίσσια), γ (οι τρεις κόρες

Σελ. 77
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/78.gif&w=600&h=915

του γέρου διαδοχικά), γ10 (ζητούν από το Θεό βοήθεια για τη φτώχεια τους), ε6 (βίτσα), ε10, ε12, στ. ΙΙ: α9, β2 (ο ράφτης φτιάχνει φορεσιά για το γέρο), β4, β8, β9, β10, δ.

45.Schmidt, 114-115, Ζάκυνθος, «Tischtuch und Goldhuhn». I: α, γ1, γ10, δ (από την κυρά της γης και της θάλασσας, στην οποία τον έστειλε ο καλός του άγγελος), δ1, ε2, ε7, ε8, στ. II: α6, η κυρά της γης και της θάλασσας παρουσιάζεται στο τέλος και εξαφανίζει το βασιλιά που πήρε τα μαγικά αντικείμενα από το γέρο.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

46.ΛΑ 1186 (ΣΜ 16), 172-174, Πύργος Ηλείας, «Η κουκιά». I: α2, β, β3, β4, β9, γ, γ13, δ, δ2, ε6, ε8, ε12, στ. II: α, α5, β1, β8, β10, δ.

47.ΛΑ 1187 (ΣΜ 17), 49-52, Πύργος Ηλείας, «Οι τρεις αδελφοί». I: α3, γ15, δ6, ε1, ε9, ε13 (ραβδί), στ3.

48.ΛΑ 1188 (ΣΜ 18), 93-95, Ηλεία, άτιτλο. I: α, γ, γ11 (παρακαλά το Θεό να τον βοηθήσει στη φτώχεια του), ε6 (βεργούλα που βγάζει χρυσάφι), ε11 (αρνάκι που βγάζει χρυσάφι), στ1, στ6. II: α5, β, β8, δ.

49.ΛΑ 1206 (ΣΜ 36), 11-12, Σουλινάρι Κορινθίας, « Η κότα με τα φλωριά». I: α6, δ7 (στη γριά που το φροντίζει), ε4, ε8, ε13 (βέργα), ε16, στ6. II: α6, β, β8, δ.

50.ΛΑ 1222 (ΣΜ 52), 79-84, Μελιγαλάς, «Η κότα με τα φλουριά της». I: α6, δ7, ε4, ε8 (φλουριά), ε12, ε16, στ3. II: α6, β, β8, δ.

51.ΛΑ 1277 (ΣΜ 107), 65, Τρόπαια, άτιτλο. I: α2, β, β1, β5 (φασολιές), γ1, γ13, ε8, ε12.

52.ΛΑ 1281 (ΣΜ 111), 23-31, Κυπαρισσία, «Το μαγικό τραπέζι». I: α3, γ15, δ6, ε1, ε9, ε13 (μπαστούνι), ε14, στ3. II: γ, δ.

53.ΛΑ 1282 (ΣΜ 112), 407-410, Κυπαρισσία, άτιτλο. Ι: γ14 (σατανάδες), ε6 (ποτήρι), ε9, ε12. II: α5, β8 (το κλέβουν στο πανηγύρι), δ.

54.ΛΦ 160, 1-2, Μαραθέα Γυθείου, «Ο γέρος και ο δράκος». Ι: α, α1, α5, β, β1, β4, β6, γ1, γ3 (επειδή βρίσκει όλα τα κουκιά του φαγωμένα), γ12, δ1, δ2, ε8, ε13 (σπαθάκι). II: α2 (βεζίρη), α4, α7, α8, α9, δ.

55.ΛΦ 198, 1-4, Ζευγολατιό Μεσσηνίας, «Ο γέρος και το φίδι». Ι: α6, γ16, δ7, ε6 (κούπα), ε9, ε12 (και βγάζει και φαΐ), στ1. II: α, α3, α4, α5, α8, β8 (του το αλλάζουν στο παζάρι), ο κόπανος σκοτώνει τη γυναίκα του ήρωα.

56.ΛΦ 348, 40-42, Ηλεία, άτιτλο. Ι: α2, γ12, δ9, δ10 (της γριάς σκλάβας του δράκου), ε6 (ασημόκουπα), ε11 (μαγικό ραβδί) στ. II: α1, α5. Με το

Σελ. 78
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/79.gif&w=600&h=915

μαγικό ραβδί ο ήρωας σκοτώνει το δράκο και κάνει καλά την κόρη του βασιλιά, που του επιστρέφει την κούπα και του δίνει την κόρη του γυναίκα.

57.ΛΦ 558, 5-6, περιοχή Γυθείου, «Τα κουκάκια». I: α, α1, β4, β6, γ14 (ψάρι), γ3, δ1, δ2, ε8 (χρυσάφι), ε13 (μαγκούρα), στ3. II: β, β8, δ.

58.ΛΦ 1015, 17-20, Κακόρευμα Πυλίας, «Βουρ κοπανάκο μου». I: α2, β, β3, β4, β9, β12, γ, γ13, δ, δ2, δ3, [ε6 (ντουβαλίθι)], ε8, ε12, στ, στ4. II: α, α6, β, β8, β9, δ.

59.ΛΦ 1707, 1-4, περιοχή Καλαμάτας, άτιτλο. Ι: α, α1, α5, γ1 (όταν παραπονιέται για τη φτώχεια του), γ13, δ1, δ2, δ3, ε2, ε12, στ1, στ3, στ4. II: α, α3, α4, α5, α8, δ.

60.ΛΦ 1770, 9-12, Ερμιόνη, «Το κουκί και το ρεβίθι». I: α, β4, β6, β12, β13, γ, γ14, δ1, δ2, ε3, ε12, στ3 στ6. II: α, α5, δ.

61.ΛΦ 1843, 9-10, Πάτρα, «Ο μαγικός πετεινός». I: α, α1, β, β1, β4, β6, β9, β10, β12, β13, β14, γ, γ4, γ5, γ6, γ8, δ, δ2, δ4, ε4, ε10, στ, στ4. II: β2, β8, β9, δ1.

62.ΣΠ 111, 1-2, περιοχή Μάνης, άτιτλο. Τα βόδια τρώνε τις φακές του γέρου. Η Μοίρα τον αποζημιώνει. I: α, γ14 (Μοίρα), ε3, ε10, ε12.

63.Ταρσούλη, 28-36, Κορώνη, «Η κουκιά». I: α8 (ακαμάτης), β, β3, β4, β9, β 12, β13, β14, γ, γ13, δ, δ2, ε2, ε8, ε12, στ3. II: α, α3, α4, α5, β1,

β8, δ.

64.Φλούδας Γ', 200-201, Βυζίκι, «Του χρυσού η δίψα». Ο φτωχός εύχεται να γίνει πλούσιος για να βοηθά τους φτωχούς. Βρίσκει πορτοφόλι που ανοίγοντάς το βρίσκει και από ένα φλουρί. Ο φτωχός συνεχώς το ανοίγει και βγάζει φλουριά. Ούτε τρώει ούτε κοιμάται. Τον βρίσκουν πεθαμένο από την πείνα.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

65. ΛΑ 1216 (ΣΜ 46), 59-60, Γραμματικό Μεσολογγίου, άτιτλο. I: α, γ14 (ένας άνθρωπος), ε10, ε13 (μαγκούρα). II: β3, β8, δ.

66.ΛΑ 1256 (ΣΜ 86), 91-93, Κατούνα, «Γριά, παιδί και κόπανος». I: α2, β4, β6, β12, γ13, δ, δ2, ε, ε8, ε12, στ3. II: α5, β1, β8, δ.

67.ΛΑ 1256 (ΣΜ 86), 95-97, Κατούνα, «Γραία και παιδί». I: α2, δ, δ2, ε6 (μεσάλι), ε8, ε12.

68.ΛΑ 1273 (ΣΜ 103), 87-88, Θίσβη Θηβών, «Το τραπέζι με πολλά φαγητά». I: α, α1, γ1, γ11 (Χριστό), δ1, δ2, δ3, ε6 (ξύλο), ε13, στ1, στ3. II: β8, δ.

Σελ. 79
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/80.gif&w=600&h=915

69.ΛΑ 1273 (ΣΜ 103), 93-94, Θίσβη Θηβών, «Ο βούρδουλας». Ι: α6, γ16, δ, δ2, δ7, ε1, ε8, ε13, στ1, στ3. II: α, α5, β1, β8, δ.

70.ΛΑ 1273 (ΣΜ 103), 127-128, Θίσβη Θηβών, «Η βούρδουλα». I: α6, γ16, δ, δ2, δ7, ε1, ε8, ε13, στ1, στ3. II: α, α5, β1, β8, δ.

71.ΛΦ 236, 33-34, Θήβα, άτιτλο. Ι: α, α1, α5, γ1, γ11, δ, δ2, δ3, ε1, ε10 (κάνει φαγητά), ε12, στ, στ4, στ6. II: α, α4, α5, δ.

72.ΛΦ 643, 14-17, Ελαία Φωκίδας, άτιτλο. I: α6, γ16, δ7, ε1, ε9, ε12, ε14, στ1, στ2, στ6. II: α5 (ο βασιλιάς, λέγοντας ότι πουλά τάχα μαγικά τραπέζια, ξεγελά τη γριά που το ανταλλάσσει με το δικό της, οι υπηρέτες του βασιλιά αλλάζουν το μαγικό γάιδαρο), δ.

73.ΛΦ 725, 7-8, Ευρυτανία, «Το ραβδί κι ο ξενοδόχος». I: α3, γ15, δ6, ε1, ε9, ε13 (ραβδί), ε14, στ, στ4. II: γ, δ.

74.ΛΦ 1282, 1-6, Ευρυτανία, «Το πάθημα της φιδομάνας». I: α6, γ16 (η γριά), δ, δ7, ε6 (μισάλι), ε9, ε12, στ6, στ, στ4. II: α, α4, α5, α8, β4, β5, β8, δ.

75. ΛΦ 1864, 11-14, Λιβαδειά, «Ένας φτωχός ξυλοκόπος». I: α8 (ξυλοκόπος), γ14 (νεράιδες), ε1, ε11 (χρυσό σκαμνί), στ. II: α, ο βασιλιάς θέλει να το πάρει αλλά κολλά στην καρέκλα, κολλούν όλοι και μόνο αυτός μπορεί να τους ξεκολλήσει [πβ. AT/ATU 571 (Όλοι μαζί κολλημένοι)]. Ο ξυλοκόπος ξεχνιέται και μαρτυρά το μυστικό. Ξαναγίνεται φτωχός.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ α. Μικρά Ασία

76.ΚΜΣ, 1-9, Κρώμνη 39, «Ο γέρος και το στάρι». I: α, β6 (σιτάρι), μεγάλη βροχή καταστρέφει τη σοδειά, β12, γ6, γ7, γ8 (και οι τρεις καλοί), γ14 (τρία παλικάρια πάνω στο δέντρο), δ, δ2, δ4, ε2, ε10, ε13 (ραβδί). II: α, α5, β, β8, δ.

β. Πόντος

77.Αρχείον Πόντου ΙΖ', 1952, 179-183, Κοτύωρα, άτιτλο. Η αρχή όπως AT/ATU 460Β (Η αναζήτηση της Τύχης), βλ. παρ. αρ. 35. I: α4, γ14 (η μάνα του Ήλιου), δ1, δ2, ε, στ, ε12. II: την παίρνει ο βασιλιάς, δ.

Σελ. 80
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/81.gif&w=600&h=915

γ. Καππαδοκία

78.ΚΜΣ, ΚΠ 356, 4329-4340, Φάρασα, «Ο Γιαλούς». Η αρχή όπως AT/ATU 311 (Της κάτω γης ο αφέντης), βλ. παρ. αρ. 116. (Ο Γιαλούς αρπάζει ένα κορίτσι από τον πατέρα του και το φέρνει στη σπηλιά του. Με την επιμονή της γυναίκας του ο πατέρας έρχεται στη σπηλιά), γ14 (Γιαλούς), δ, δ2, ε1, ε9, ε15, ε16, στ3, στ7. II: β3 (ο γιος του ιδιοκτήτη του χαμάμ), β8, δ. Ξαναπηγαίνει στη σπηλιά και η κόρη του τον ακολουθεί. Ο Γιαλούς που έρχεται να την πάρει, πέφτει σε καζάνι με βραστό νερό.

79.Dawkins, MG in AM, 375-379, Ουλαγάτς, άτιτλο. I: α7, γ17, δ8, ε6 (πιάτο), ε9, ε13 (τοπούζι), ε16, στ, στ5, στ6. II: β3 (στον ιδιοκτήτη του χαμάμ), β4, β5, β8, δ.

80.Dawkins, MG in AM, 545 -549, Φάρασα, άτιτλο. Ι: α8 (φτωχοί γονείς με ένα παιδί), γ14 (ο δάσκαλος του παιδιού τους), δ, δ2, ε1, ε9, ε15, ε16, στ, στ4. II: α, α4, α6, β3 (βοσκό), β8, δ.

81. Dawkins, MG in AM, 561-565, Φάρασα, άτιτλο. I: α7 (η γριά τάζει τη θυγατέρα της στο δράκο που της πήρε στο δάσος το σχοινί), γ17 (φαγιά και άλλα δώρα).

ΚΥΠΡΟΣ

82.ΛΦ 67, 1-7, Πάχνα Λεμεσού, «Τα τρία αέρκια». Ι: α3, γ15, δ6, ε1, ε9, ε13 (μαγκούρα), στ. II: γ, δ.

83. ΛΦ 459, 1-5, «Το κελαρούϊν». I: α2 (γιος της γριάς φαλακρός και τεμπέλης), γ14 (πέρδικα που έχει σώσει), ε3, παντρεύεται την αρχοντοπούλα.

84.ΛΦ 500, 1-3, Πάφος, «Τα μαεμένα φασούλια». Ι: α2, β11, β12, β13, γ, γ12, δ1, δ2, δ9, δ10 (της γριάς που τον κρύβει), ε8, ε11 (κάσα με χρυσές λίρες), ο δράκος τον κυνηγά αλλά πέφτει από τη φασολιά και σκοτώνεται.

85.ΛΦ 634, 79-85, «Η φασολιά τζαι ο δράκος». Ι: α2, β11, β12, γ, γ12, δ2, δ9, δ10 (της γυναίκας του δράκου που τον κρύβει), ε8, ε11 (σακούλι με χρήματα, τύμπανο που όταν το αρπάζει ειδοποιεί το δράκο που τον κυνηγά, ο ήρωας κόβει τη φασολιά και ο δράκος πέφτει και σκοτώνεται.

86.ΛΦ 995, 1-3, «Τα παιδκιά του φτωχού». Ι: α3, γ15, δ6, ε1, ε9, ε13 (ματσούκι), στ, στ4. II: γ, δ.

88.Κληρίδης I, 42-44, Δάλι, «Το σερομυλούιν». I: α, α1, β (η γυναίκα του), β2, β4, β6 (ο ήρωας), β12, β13, β14, γ, γ6, γ7, γ8, γ14 (το χειμώνα και το καλοκαίρι), δ4, ε6 (μύλο), ε7. II: α (έρχεται μόνος του), α4, ανταλλάσει το μαγικό αντικείμενο με ένα γάιδαρο, που βγάζει πρόσκαιρα χρυσά αλλά σύντομα σταματάει. Ο μύλος αντί για φαγητά βγάζει αράπηδες που

Σελ. 81
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/82.gif&w=600&h=915

δέρνουν το βασιλιά. Η γριά ανεβαίνει στην κουκιά, βρίσκει το χειμώνα και το καλοκαίρι να μαλώνουν και τους κατηγορεί και τους δυο. Δέχεται σακούλα με φίδια που την πνίγουν [πβ. AT *480 (Οι δυο γριές και οι δώδεκα μήνες)]. Ο γέρος παίρνει πίσω το χερομυλάκι από το βασιλιά.

89. Κληρίδης I, 44-45, Λυσόν Πάφου, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β1, β4, β7, β9, β12, β13, γ, γ4, γ6, γ7, γ9, δ, δ2, ε3, ε7, ε10, ε13 (βερκούν), στ7.

87. Κληρίδης III, 10-12, Δάλι, «Ο Βουρπανάκος». I: α2 (τριπίμαχος), β12 (κουκιά), β13, γ, γ12, δ, δ2, δ3, ε2, ε8 (κανονικά αυγά), ε13 (σεπαρνούιν), στ, στ4. II: α1, α4, α5, α8, β1 (πάει να φτιάξει παπούτσια για τον εαυτό του), β7 (ο τσαγκάρης το έχει ακούσει), β8, δ.

90. Κυπριακά Γράμματα 14, 1949, 316-317 (Κυπριακαί Σπουδαί 23, 1959, 42-44). «Ο σιειμώνας τζαι το καλοτζαίρι» . I: α, α1, β, β2, β4, β6, β12, β13, β14, γ (χειμώνα και καλοκαίρι), γ6, γ7, γ8, δ4, ε6 (χερόμυλο), στ. II: Ο βασιλιάς ανταλλάσσει το χερόμυλο με ένα γαϊδούρι που βγάζει χρυσά αλλά το επιστρέφει όταν θέλοντας να το δοκιμάσει βγαίνουν από μέσα μαύροι και τον δέρνουν. Η συν. όπως AT *480: η γριά ανεβαίνει με τη σειρά της στην κουκιά και όταν ο χειμώνας και το καλοκαίρι τη ρωτούν ποιος είναι ο καλύτερος, τους κατηγοράει και τους δυο. Της δίνουν σακούλα με φίδια που την πνίγουν.

ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ

91.Taibbi-Caracausi, 398-402, Bova, «Τα σάκκη ντιαντεμμένα». Για τον καλό λόγο που είπε ο γαϊδουριάρης στις νεράιδες που χορεύανε στ' αλώνι, του δίνουν το χάρισμα το σακί του με το αλεύρι να μην αδειάζει ποτέ. Πρέπει όμως να κρατήσει το μυστικό απ' όλους. Η γυναίκα του επιμένει να το μάθει. Το σακί αδειάζει.

ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ

92.Γεώργιος, 36-37, «Το ανδρόγυνον που δεν έκαμνε παιδιά». I: α6, δ7, ε4, ε8 (φλουριά), ε12, ε16, στ1, στ6. II: (α5), β, β8, δ.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT/ATU 563

Το παραμύθι Το τραπέζι, ο γάιδαρος και η μαγκούρα ( The Table, the Α .ν.ν and the Stick, AT 563) αποτελεί έναν από τους πιο διαδεδομένους στην Ευρώπη και στην Ασία παραμυθιακούς τύπους. Συναντάται στην Αφρική και μεταφέρθηκε στη Β. και Ν. Αμερική.

Σελ. 82
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/83.gif&w=600&h=915

Ένας φτωχός άνδρας και η γυναίκα του δεν έχουν καθόλου φαΐ εκτός από ένα φασόλι (το βρίσκουν ή τους το δίνουν ως ελεημοσύνη) το οποίο φυτεύουν αντί να το φάνε. Φυτρώνει ένα ψηλό δέντρο στο οποίο ο ήρωας σκαρφαλώνει δυο διαδοχικές φορές και φθάνει σε έναν ανώτερο κόσμο' εκεί συναντά μια υπερφυσική μορφή που τον λυπάται για τη φτώχεια του και του δίνει κάθε φορά από ένα αντικείμενο που παρέχει τροφή' όταν του τα κλέβουν ανεβαίνει και μια τρίτη φορά και δέχεται μια μαγκούρα που δέρνει, με την οποία υποχρεώνει τους κλέφτες να του επιστρέψουν τα δύο πρώτα αντικείμενα.

Αυτά τα δημοφιλή και στην ελληνική παράδοση παραμύθια, τα οποία λέγονται και σε πιο πρόσφατα χρόνια, εξίσου από άνδρες και από γυναίκες, παρουσιάζουν μιαν αξιοθαύμαστη σταθερότητα στην παραμυθιακή δομή τους, τη διάταξη των επεισοδίων και των επιμέρους στοιχείων τους. Βασικές διαφοροποιήσεις συναντούμε μόνο στο εισαγωγικό επεισόδιο ως προς τον τρόπο απόκτησης (ή ανεύρεσης) του μαγικού αντικειμένου. Η συνηθέστερη εισαγωγή εμφανίζει ένα πάμφτωχο γέρικο ζευγάρι. Φυτεύουν ένα κουκί (φασόλι) ή αυτό τους πέφτει κατά λάθος στο πηγάδι και φυτρώνει ένα δέντρο που φτάνει έως τον ουρανό [όπως στον AT 1960D (The Great Vegetable), με αγώνα ψευδολογίας]. Σκαρφαλώνοντας έως την κορφή ο γέρος συναντά στον ουρανό τους δωρητές (ήλιο και φεγγάρι που μαλώνουν, τους αγγέλους, ένα δράκο, έναν αράπη), που του χαρίζουν το μαγικό αντικείμενο. Τα μαγικά αντικείμενα είναι συνήθως τρία: ένα τσουκάλι (τραπεζομάντιλο, πετσέτα) που βγάζει φαγητά, μια κότα με τα χρυσά αυγά (πετεινός ή γάιδαρος που κάνει λίρες), ένα μπαστουνάκι που δέρνει και σπανιότερα κάποιο άλλο αντικείμενο. Αυτά όμως μπορούν να αποκτηθούν και με άλλους τρόπους, όχι στον ουρανό αλλά στη γη: ένας γέρος εγκαταλειμμένος από τα παιδιά του, δέχεται ως χάρισμα το μαγικό αντικείμενο, ένα άτεκνο ζευγάρι μετά από την άστοχη ευχή του αποκτά για παιδί ένα φίδι που μεγαλώνοντας φεύγει' όταν οι δυο γέροι του ζητούν βοήθεια, αυτό τους προμηθεύει το μαγικό αντικείμενο. Σε άλλες περιπτώσεις η εμφάνιση του δωρητή γίνεται με τη γνωστή μαγική επίκληση του ονόματος του «Ώχου μου». Άλλοτε η εισαγωγή αφορά μια φτωχή οικογένεια που ο άντρας φεύγει σε αναζήτηση δουλειάς.

Το μοτίβο ενός γιγάντιου δέντρου που φθάνει σε έναν ανώτερο κόσμο υπάρχει σε μύθους και παραμύθια. Η Iona και ο Peter Opie αναφέρονται στα βιβλικά προηγούμενα του Πύργου της Βαβέλ και της Σκάλας του Ιακώβ ως παραδείγματα ανόδου σε ένα ουράνιο βασίλειο. Αναφέρουν επίσης το δέντρο Yggdrasil των Νορβηγικών μύθων και το Bo-tree (Bodhi tree) του Βούδα. Άλλες αναφορές κατατάσσονται στο μοτίβο Α652, Worldtree στον Motif-Index του Stith Thompson1. Στους μύθους η εικόνα του γιγάντιου δέντρου που φθάνει

1. S. Thompson, The Motif- Index of Folk Literature, 6 vols., Indiana UP, Bloomington 1955-58.

Σελ. 83
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/84.gif&w=600&h=915

νει από έναν κόσμο σε έναν άλλο, τονίζει εξίσου το διαχωρισμό και την δυνατότητα επικοινωνίας μεταξύ των κόσμων2. Αναφορές του μοτίβου F54, Tree to upper world προέρχονται από την Ευρώπη, Ασία, Αφρική και τα νησιά του Ειρηνικού. Ο Α. Aarne που μελέτησε τον AT 5633 θεωρεί ότι η εισαγωγή με το μοτίβο της κουκιάς που φθάνει έως τον ουρανό δεν είναι χαρακτηριστική του παραμυθιακού τύπου AT 563, καθώς απαντάται και σε άλλους τύπους. Στον παραμυθιακό τύπο AT 468 ( The Princess of the Sky - Tree), που απαντάται στην ουγγρική παράδοση και σε περιοχές γειτονικές στην Ουγγαρία, ο ήρωας σκαρφαλώνει σε ένα δέντρο, που φθάνει ως τον ουρανό για να σώσει μια κλεμμένη πριγκίπισσα. Το επεισόδιο του σκαρφαλώματος πάνω στο δέντρο θεωρείται από τους Ούγγρους ερευνητές ως προερχόμενο από την πρωτο-ουγγρική σαμανιστική πίστη και πρακτική4. Άλλος παραμυθιακός τύπος που περιγράφει το ανέβασμα στον ουρανό από ένα φυτό είναι ο AT/ATU 804Α (The Beanstalk to Heaven).

Η δημοφιλέστερη νεότερη εκδοχή του γιγάντιου δέντρου παρουσιάζεται στο παραμύθι Ο Τζακ και η φασολιά, ίνα. από τα πιο γνωστά παραμύθια της αγγλικής γλώσσας. Πρόκειται για ένα λαϊκό παραμύθι που από το 1809 κυκλοφορούσε και ως δημοφιλές λαϊκό βιβλίο, ενώ στη συνέχεια διασκευάστηκε σε παιδικά βιβλία, ανθολογίες, κινηματογραφικά και θεατρικά έργα. Από κάποιο αγγλικό παιδικό ή λαϊκό βιβλίο φαίνεται ότι επηρεάστηκαν και οι δύο μόνο παραλλαγές στο ελληνικό corpus που φαίνεται να ακολουθούν την πλοκή του παραμυθιού Ο Τζακ και η φασολιά (και οι δύο παραλλαγές από την Κύπρο).

Η εισαγωγή του δέντρου που φθάνει ως τον ουρανό απαντάται στους παραμυθιακούς τύπους AT/ATU 563 και AT/ATU 555 από διάφορα μέρη της Ευρώπης, ιδιαίτερα τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ελλάδα, το Βέλγιο, την Καταλονία, και σπανιότερα στις σλαβικές χώρες.

Όπως φαίνεται και από τον παραμυθιακό τύπο AT/ATU 555 (The Fisherman and his Wife), αυτό το μοτίβο ταιριάζει σε ένα παραμύθι όπου ο πάμφτωχος ήρωας πηγαίνει να παραπονεθεί για τη φτώχεια του στον ίδιο τον Θεό5.

Ο σπόρος απ' τον οποίο φυτρώνει το γιγάντιο δέντρο στις ελληνικές παραλλαγές είναι συνήθως ένα κουκί και σπανιότερα ένα φασόλι. Στην ελληνική λαϊκή παράδοση τόσο τα κουκιά όσο και τα φασόλια αποτελούν το φαγητό των φτωχών, μαρτυρούν τη φτώχεια ενός νοικοκυριού. Σε ένα σκυριανό παραμύθι6

2. Ch. Goldberg, «The Composition of 'Jack and the Beanstalk'», Marvels and Tales 15, 2001, a. 11-26.

3. A. Aarne, «Die Zaubergaben. Eine vergleichende Märchenuntersuchung», Journal de la Société finno-ougrienne 27, α. 1-96.

4. Dégh Linda, Hungarian Folktales: The Art of Zsuzsanna Palk, Garland, New York 1995, 121.

5. Goldberg, ό. π., 2001, σ. 17.

6. Ν. Πέρδικα, Σκύρος. Μνημεία του λόγου του λαού, τ. II, Αθήνα 1943, σ. 158.

Σελ. 84
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/85.gif&w=600&h=915

μια νύφη βασανίζεται από την πεθερά της που δεν την αφήνει να φάει' πεθαίνοντας από την πείνα δεν έχει άλλο φαγητό από ωμά κουκιά. Τρώγοντάς τα βρωμάει το στόμα της και ο άντρας της δεν την πλησιάζει.

Στις ελληνικές παραλλαγές του AT/ATU 563 οι αφηγητές τονίζουν εμφατικά, όπως είδαμε στα εισαγωγικά επεισόδια, τη φτώχεια των ηρώων που είναι τις περισσότερες φορές γέροι, ανήμποροι και πεινασμένοι. Ορισμένες φορές αναζητούν βοήθεια σε μια θρησκευτική μορφή, τον Θεό ή έναν άγγελο, άλλοτε στο φίδι, το παιδί που απόκτησαν μετά από την άστοχη ευχή τους. Η επιμονή στο στοιχείο της φτώχειας των ηρώων επανέρχεται και στη συνέχεια του παραμυθιού, όπου η κλοπή του μαγικού αντικειμένου δεν γίνεται συνήθως από κάποιο πρόσωπο εξίσου φτωχό με τον αρχικό κάτοχο, αλλά από κάποιον πλούσιο και πλεονέχτη (το βασιλιά του τόπου).

Το επεισόδιο της ανταλλαγής της αγελάδας για λίγα φασόλια που συναντάμε σε ορισμένες ελληνικές παραλλαγές, υπάρχει και στο παραμύθι Ο Τζακ και η φασολιά. Ένας άνθρωπος ανταλλάσσει την αγελάδα του με κάτι που φανερά έχει μικρότερη αξία και στον παραμυθιακό τύπο AT/ATU 1415 (Lucky Hans), όπου έχουμε διαδοχικές τέτοιες ανταλλαγές. Σε ένα άλλο, σύνηθες στην ευρωπαϊκή παράδοση, εισαγωγικό επεισόδιο, ο φτωχός ανεβαίνει στον ουρανό για να παραπονεθεί στον άνεμο που του κατέστρεψε τη σοδειά' το επεισόδιο αυτό απαντάται σπάνια και με υπαινικτικό μάλλον τρόπο στις ελληνικές παραλλαγές.

Στις ελληνικές παραλλαγές ένα από τα μαγικά αντικείμενα, που συνήθως αποκτά ο ήρωας, είναι η όρνιθα με τα χρυσά αυγά (ή ένας πετεινός που κάνει λίρες). Το θέμα του πουλιού με τα χρυσά αυγά φαίνεται, ότι αποτελεί νεότερη εκδοχή του μοτίβου της κατανάλωσης του πουλιού, που έχουμε σε άλλα παραμύθια [πχ. AT/ATU 567 (Το μαγικό πουλί)], όπου η όρνιθα καταναλώνεται από τους ήρωες, που με αυτόν τον τρόπο αποκτούν μαγικές ιδιότητες ή πλούτη), μοτίβο που αντικαθρεφτίζει την αρχέγονη συνήθεια των τοτεμικών γευμάτων, που γίνονταν για να μεταλάβουν τα μέλη της φυλής τις θαυμαστές ιδιότητες του τοτέμ7.

Στις παραλλαγές του AT/ATU 563 το μαγικό αντικείμενο παράγει μόνο του ό,τι ζητήσει ο κάτοχος του, σε αντίθεση με τα μαγικά αντικείμενα του AT/ATU 560 (Το μαγικό δαχτυλίδι), AT/ATU 561 (Το μαγικό κεράκι / Αλαντίν) και AT/ATU 562 (Το μαγικό κασελάκι), απ' όπου εμφανίζεται ένα μαγικό ον που πραγματοποιεί τις επιθυμίες του ήρωα. Ωστόσο αυτός ο διαχωρισμός δεν είναι απόλυτος και σε ορισμένες περιπτώσεις το μαγικό αντικείμενο του AT/ATU 563 μπορεί επίσης να κρύβει μέσα του έναν μαγικό υπηρέτη.

Σε μια διαφοροποιημένη ανάπτυξη της πλοκής, όπως εμφανίζεται στον διεθνή

7. Μ. Γ. Μερακλής, «Σχόλια» στο: Μουσαίου Μπουγιούκου Καλλιόπη, Παραμύθια του Λιβισιού και της Μάκρης, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, Αθήνα 1976, σ. 263.

Σελ. 85
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/86.gif&w=600&h=915

θνή Κατάλογο, ήρωες είναι τρία αδέρφια που ξενιτεύονται για να μαθητεύσουν αντίστοιχα σε τρία αφεντικά που τους προμηθεύουν τα μαγικά αντικείμενα. Τα δύο πρώτα μαγικά αντικείμενα χάνονται στο δρόμο της επιστροφής, όταν ο ιδιοκτήτης ενός ξενοδοχείου τα κλέβει από τα μεγαλύτερα αδέρφια" ο τρίτος αδερφός καταφέρνει να τα πάρει πίσω χρησιμοποιώντας το μαγικό αντικείμενο που δέρνει. Η πλοκή αυτή απαντάται σπανιότερα στο ελληνικό παραμυθιακό corpus.

Ας επισημάνουμε το φαινόμενο των ορθολογιστικών αντικαταστάσεων των παλαιότερων παραμυθιακών μοτίβων: ο βασιλιάς γίνεται δήμαρχος ή κάποιο άλλο πρόσωπο - φορέας τοπικής εξουσίας. Στη θέση του δεύτερου κλέφτη εμφανίζονται μικροεπαγγελματίες ή τεχνίτες της παραδοσιακής τοπικής κοινωνίας (τσαγκάρης, ράφτης, χρυσικός, μυλωνάς, χαμαμτζής, μαραγκός, γανωτής), στοιχείο που ενισχύει το ρεαλισμό της αφήγησης.

Σελ. 86
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 67
    

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 563