Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:44
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2007
 
Σελίδες:519
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Στον πέμπτο αυτόν τόμο του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών (βλ. και δημοσιεύματα ΙΑΕΝ αρ. 21, 26, 34 και 41) παρουσιάζεται η επεξεργασία του τελευταίου μέρους των μαγικών παραμυθιών (AT/ATU 300-749), που καλύπτει τους τύπους AT/ATU 560-649 (μαγικά αντικείμενα) και AT/ATU 650-699 (υπερφυσική δύναμη και γνώση).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 10.44 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 99-118 από: 522
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/99.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 566

Σελ. 99
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/100.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 100
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/101.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 566

Τα μαγικά αντικείμενα και τα μαγικά φρούτα (Άσπρα σύκα, μαύρα σύκα)

AT: The Three Magic Objects and the Wonderful Fruits (Fortunatus) ATU: The Three Magic Objects and the Wonderful Fruits (Fortunatus)

Delarue-Tenèze: Les objets magiques récupérés avec des fruits merveilleux

Grimm no 122: Der Krautesel (σε συμφυρμό με το AT 567) Eberhard-Boratav no 174 (6-9), no 174 IV 7, no 175_

Μάνα, θέλω παράδες

Μια φορά κι έναν καιρό, σ' ένα φτωχό σπίτι ζούσαν μια γριά γυναίκα με τον τεμπέλη γιο της. Ο γιος ήθελε να παντρευτεί τη βασιλοπούλα της χώρας και κάθε μέρα ζητούσε λεφτά από τη μητέρα του. «Μάνα, θέλω παράδες». «Δεν έχω, πιδάκι μ', τι να σι κάνω...». «Μάνα, θα κάψω το σπίτι». «Εμ, κάψ' το, το έρμο». Έκαψε το σπίτι ο ανιπρόκοπος και έμειναν στους δρόμους.

Μια μέρα, εκεί που σκάλιζε στα καμένα απελπισμένος, βρήκε ένα παλιοσίδερΤ, το παίρνει και θυμωμένος το πετάει λέγοντας: «Τι να σε κάνω σένα». Ξάφνου όμως παρουσιάζονται τρεις καλοντυμένοι αραπάδες και του λεν': «Στις διαταγές σας, κύριε, τι ζητήσατε;» Ο ανιπρόκοπος κατάλαβε αμέσως την αξία που είχε το παλιοσίδερο και αμέσως διατάζει να του ετοιμάσουν ένα πολυτελέστατο τραπέζι κάτω από το παλάτι της βασιλοπούλας. Πήγε λοιπόν με τους φίλους του και έτρωγαν εκεί όλοι μαζί τα καλύτερα φαγητά του κόσμου, ενώ οι αραπάδες φρόντιζαν για όλα. Η βασιλοπούλα, που έβλεπε από το παράθυρο, είπε σε μια στιγμή στον υπασπιστή της: «Δεν μου φέρνετε αυτόν τον τρελό εδώ πάνω;» Έτσι, ο γιος της γριάς βρισκόταν σε λίγο στο παλάτι.

«Εσύ», του λέει η βασιλοπούλα, «δεν δουλεύεις, ούτε χωράφια έχεις, πώς μπορείς και τρως και πίνεις και τόσα πολλά ξοδεύεις;» «Αμ, δεν ξέρεις», λέει ο τεμπέλης, «έχω αυτό το μαγικό σίδερο κι όταν το χτυπήσω στη γη έρχονται αυτοί οι τρεις αραπάδες και τους διατάζω να κάνουν ό,τι θέλω εγώ. Τώρα πρέπει να με παντρευτείς, αφού τα έχω όλα». «Καλά, πώς μπορεί αυτό το παλιοσίδερο να διατάζει τους αραπάδες; Για να το δω!» Η βασιλοπούλα το πήρε

Σελ. 101
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/102.gif&w=600&h=915

και το χτύπησε κάτω, κι αμέσως παρουσιάζονται οι τρεις αραπάδες. «Στις διαταγές σας, Μεγαλειοτάτη!» «Να πάρετε αυτόν τον τρελό και να τον πετάξετε έξω».

Έτσι ο τεμπέλης βρέθηκε πάλι στο δρόμο. Τι να κάνει, πηγαίνει πάλι στη γριά μάνα του. «Μάνα, θέλω παράδες!». «Δεν έχω, πιδάκι μ', σ' είπα, το σπίτ' το 'καψες, τι να σι κάνω!» Ξαναπήγε ο τεμπέλης στα χαλάσματα και σκάλιζε τη στάχτη. Βρήκε μια παλιά δεκάρα και την έριξε στην τσέπη του. Αυτή όμως βρόντησε στην άδεια του την τσέπη και ο τεμπέλης με μεγάλη του χαρά είδε ότι η μια δεκάρα έγιναν δυο. Τις ξαναρίχνει στην τσέπη του και έγιναν τέσσερες, οι τέσσερες οκτώ κι όλη την ημέρα ο γιος ης γριάς έκαμνε λεφτά. «Αμ, τώρα να δει η βασιλοπούλα τι θα την κάνω!» Ξαναντύθηκε πάλι τα καλά του, μάζεψε τους φίλους του κι άρχισε να διασκεδάζει γύρω από το παλάτι με τα καλύτερα φαγητά και τα πιο σπάνια κρασιά.

Η βασιλοπούλα που τον είδε απόρησε, χτύπησε το σίδερο και διέταξε τους αραπάδες να της τον φέρουν επάνω. «Καλά», του λέει, «το σίδερο το έχω εγώ κι εγώ διατάζω τους αραπάδες, πού βρήκες πάλι τα λεφτά;» «Δεν στο λέω, θα με παντρευτείς πρώτα και θα σ' το πω». «Σου υπόσχομαι πως θα σε παντρευτώ, αν μου πεις πώς βρίσκεις τα λεφτά». Ο τεμπέλης, που είχε αδυναμία στη βασιλοπούλα, την πίστεψε και της έδωσε τη δεκάρα λέγοντας: «Να, αυτή η δεκάρα, όταν τη ρίχνω στην τσέπη μου γίνονται δύο, την ξαναρίχνω γίνονται τέσσερες, την ξαναρίχνω κι οι τέσσερες γίνονται οκτώ κι έτσι μπορώ σε μια μέρα να έχω πολλούς παράδες».

Αφού πήρε τη δεκάρα η βασιλοπούλα διέταξε τους αραπάδες και τον πέταξαν με τις κλωτσιές έξω. Έπειτα ανέφερε στο βασιλιά όλα όσα είχαν γίνει. Ο βασιλιάς τρομοκρατήθηκε και, επειδή σκέφτηκε ότι ήταν ο πιο επικίνδυνος άνθρωπος στη χώρα του, έβαλε διπλούς σκοπούς σ'όλες τις πόρτες του παλατιού και τους διέταξε: «Κι απ' έξω αν δείτε αυτόν τον τρελό να περνά, να τον σπάσετε στο ξύλο!»

Οι φρουροί τον έπιασαν, τον μαστίγωσαν και ο τεμπέλης, που αγαπούσε όμως τη βασιλοπούλα, γύρισε πάλι στη γριά μάνα του, που ξενοδούλευε τώρα, για να ζητήσει πάλι λεφτά. «Μάνα, θέλω παράδες!» «Δεν έχω πιδάκι μ', τι να σι κάνω, όσα παίρνω είναι μόνο για το φαγητό μας, δούλεψε κι εσύ για ν'αποχτήσεις παράδες».

Ο τεμπέλης, που δεν είχε δουλέψει ποτέ στη ζωή του, ξαναπήγε πάλι στα χαλάσματα μήπως βρει καμιά άλλη δεκάρα. Έψαξε όλη τη μέρα, αλλά δεν βρήκε τίποτ' άλλο παρά μια μισοκαμένη σκούφια. «Καλή είναι κι αυτή», λέει και τη φόρεσε στο κεφάλι του. Απογοητευμένος πήρε το δρόμο για τη φτωχή του την καλύβα, που η γριά την είχε κάνει με κλαδιά. Μπαίνει μέσα και της λέει: «Μάνα, είμαι καλός;» «Πού είσι, πιδάκι μ', δε σι γλέπου». «Έχασες τα μάτια σ', βρε μάνα, γέρασες». «Όχι, πιδάκι μ', όλα τα γλέπου, αφού μαγειρεύου, μονάχα εσένα δεν γλέπου». Ο τεμπέλης έβγαλε τη σκούφια και η μάνα

Σελ. 102
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/103.gif&w=600&h=915

του τον είδε αμέσως. «Τώρα σι γλέπου». Ξαναφόρεσε τη σκούφια. «Τώρα δε σι γλέπου». Ο τεμπέλης πάει στον καθρέφτη και με μεγάλη του έκπληξη είδε πως, όταν φορούσε τη σκούφια, εξαφανιζόταν. Γεμάτος χαρά είπε: «Τώρα, μάνα, δεν γλιτώνει η βασιλοπούλα, θα με παντρευτεί» «Κάτσε, πιδάκι μ', εδώ, θα σε δείρουν πάλι». «Όχι, τώρα θα με παντρευτεί, θα το δεις».

Ο τεμπέλης περίμενε να νυχτώσει καλά κι όταν όλοι θα είχαν κοιμηθεί στο παλάτι, πέρασε μέσα απ' όλους τους διπλοφρουρούς ως μέσα στο δωμάτιο της βασιλοπούλας. Εκεί, αφού έβγαλε τη σκούφια του, την ξύπνησε σκουντώντας το μπράτσο της. Εκείνη τρομαγμένη άρχισε να φωνάζει δυνατά: «Βοήθεια, βοήθεια, ο τρελός είναι πάλι εδώ!» Αναστατώνεται το παλάτι από τις φωνές της βασιλοπούλας, ξυπνάει ο βασιλιάς και μπαίνει κατευθείαν στο δωμάτιο της. Εντωμεταξύ ο τεμπέλης είχε φορέσει τη σκούφια του. «Τι συμβαίνει;», λέει ο βασιλιάς, «γιατί με φωνάζεις έτσι;» «Να, ο τρελός, που έχω το σιδερό του, τη δεκάρα του, που τον δείρατε, που τον χτυπήσατε, ήταν τώρα εδώ». «Όχι, κόρη μου, κάποιο όνειρο θα είδες και τρόμαξες, έχω σ'όλες τις πόρτες διπλούς φρουρούς και θα βάλω άλλους τόσους. Ησύχασε, παιδί μου». Έπειτα ο βασιλιάς άναψε όλα τα φώτα στο παλάτι, στους κήπους, στους διαδρόμους, τριπλασίασε τους φρουρούς κι έπεσε πάλι να κοιμηθεί. Η βασιλοπούλα όμως δεν είχε ύπνο και πήρε ένα βιβλίο να διαβάσει.

Μόλις έγινε ησυχία, ο τεμπέλης ξανάβγαλε τη σκούφια του και παρουσιάζεται μπροστά της. «Μη φοβάσαι», της λέει, «εγώ σ' αγαπάω και θέλω να γίνεις γυναίκα μου». Η βασιλοπούλα όμως φοβήθηκε περισσότερο αυτή τη φορά, γιατί τώρα βεβαιώθηκε πως δεν έβλεπε όνειρο και άρχισε να φωνάζει μ' όλη τη δύναμη της φωνής της: «Βοήθεια, βοήθεια, ο τρελός, ο τρελός!»

Αναστατώθηκε το παλάτι, ξαναήρθε ο βασιλιάς, οι υπασπιστές του, οι φρουροί και, καθώς ο τρελός δεν υπήρχε, κάλεσε τους γιατρούς ο βασιλιάς να εξετάσουν την κόρη του, μήπως αυτή είναι τρελή, κι έπειτα της είπε αυστηρά: «Αν ξαναφωνάξεις, θα σε στείλω εξορία».

Η βασιλοπούλα σκέφτηκε ότι έπρεπε να πάρει τον τεμπέλη με το καλό. Τα πράγματα ησύχασαν, όλοι πήγαν να κοιμηθούν κι η βασιλοπούλα έμεινε μόνη. Ο τεμπέλης ξανάβγαλε τη σκούφια και η βασιλοπούλα πρόφτασε να του μιλήσει πρώτη: «Βλέπω ότι είσαι πολύ ικανός άνθρωπος και σιγά-σιγά αρχίζω να σ' αγαπάω». Ο τεμπέλης ενθουσιάστηκε, γιατί ήταν τα μόνα καλά λόγια που πήρε απ'το στόμα της βασιλοπούλας και της είπε: «Θα σου τα εξηγήσω όλα, αλλά θα με παντρευτείς». «Αρχίζω να σ' αγαπάω, γιατί βλέπω πως είσαι πιο δυνατός κι από το βασιλιά». «Να, καλή μου βασιλοπούλα, έχω αυτή τη μαγική σκούφια κι όταν τη φοράω εξαφανίζομαι. Έτσι μπόρεσα κι ήρθα ως εδώ». «Ναι, αλλά αυτή η σκούφια μόνο για σένα είναι και δεν μπορούν να εξαφανίζονται όλοι όσοι τη φορούν;». «Δεν ξέρω», λέει ο τεμπέλης. «Για να δούμε», λέει η βασιλοπούλα και φόρεσε τη σκούφια. Αμέσως χάθηκε από τα μάτια του τεμπέλη ενώ άρχισε να φωνάζει το βασιλιά και τους φρουρούς. Έτρεξαν αμέ-

Σελ. 103
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/104.gif&w=600&h=915

αμέσως όλοι και είδαν τον τεμπέλη ολομόναχο μέσα στο δωμάτιο. Τον άρπαξαν τότε και του έδωσαν το ξύλο της χρονιάς του. Ο βασιλιάς φώναζε: «Πού είναι η κόρη μου;» «Μην ανησυχείς, πατέρα, εδώ είμαι», και αμέσως έβγαλε τη σκούφια. Όλοι τα έχασαν, αλλά η βασιλοπούλα εξήγησε τη μαγική δύναμη της σκούφιας. Ξαναμαστίγωσαν το γιο της γριάς και ο βασιλιάς διέταξε να τον εξορίσουν σ' ένα μακρινό, ξερό βουνό, να πεθάνει εκεί από την πείνα.

Μερόνυχτα περιφερόταν εκεί ο τεμπέλης, νηστικός και ρακένδυτος. Κόντευε να πεθάνει, όταν σε μια πλαγιά βρήκε μια συκιά. Με λαιμαργία άρχισε να τρώει τα σύκα. Αλλά σε κάθε σύκο που έτρωγε έβγαζε κι ένα κέρατο στο κεφάλι. «Τι με νοιάζει εμένα, εδώ πεθαίνω, θα φάω κι ας γεμίσω κέρατα». Τελείωσαν τα σύκα της συκιάς, όταν ο τεμπέλης είχε γεμίσει από κέρατα. Άρχισε να περιφέρεται πάλι νηστικός και ολομόναχος στο έρημο βουνό, γεμάτος κέρατα. Όταν μια μέρα βρήκε μια άλλη συκιά κι άρχισε να τρώει τα σύκα της. Αλλά σε κάθε σύκο που έτρωγε έπεφτε κι ένα κέρατο. «Τώρα», λέει, «βρήκα τον τρόπο να παντρευτώ τη βασιλοπούλα».

Περπάτησε μακριά απ'το βουνό, βγήκε σε μια κοιλάδα όπου άρχισε να ζει με άγρια χόρτα. Τον άλλο χρόνο μάζεψε ωραία σύκα από την πρώτη συκιά σ' ένα καλάθι, κατέβηκε στην πολιτεία κι άρχισε να φωνάζει έξω απ' το παλάτι: «Έχω ωραία σύκα, πρωτοφανίσα σύκα, βασιλικά σύκα!»

Η βασιλοπούλα που άκουσε έτρεξε να πει στο βασιλιά ότι βγήκαν τα σύκα, κι ο βασιλιάς ενθουσιάστηκε, γιατί εκείνη τη μέρα είχε τραπέζι στους επισήμους του. Κάλεσαν το χωριάτη κι αγόρασαν όλο το καλάθι με τα σύκα. Έφαγαν κι ήπιαν καλά κι ο βασιλιάς παρουσίασε την έκπληξη. Τα ωραία, μεγάλα, πρωτοφανίσια σύκα! Έφαγαν όλοι, ο βασιλιάς, η βασίλισσα, η βασιλοπούλα κι όλοι οι καλεσμένοι κι ύστερα από πέντε λεπτά έβγαλαν όλοι από ένα μεγάλο κέρατο στο κεφάλι.

Ο χωριάτης εντωμεταξύ είχε εξαφανιστεί. Πικραμένος ο βασιλιάς και καταστενοχωρημένος κάλεσε τους καλύτερους γιατρούς απ' όλο τον κόσμο, οι οποίοι έκοψαν τα κέρατα. Αλλά όμως αυτά ξαναφύτρωσαν ύστερα από λίγες μέρες πιο μεγάλα. Απελπισμένος ο βασιλιάς έβγαλε διαταγή ότι όποιος γιατρός τους θεραπεύσει θα του δώσει το μισό βασίλειο, που ήταν απέραντο, αλλά κι όποιος αποτυγχάνει στη θεραπεία θα σκοτώνεται αμέσως.

Πέρασαν πολλοί γιατροί, αλλά κι όλοι πέρασαν από το μαχαίρι του βασιλιά γιατί κανείς δεν τους θεράπευε. Υστερα από καιρό, ο τεμπέλης, αφού μάζεψε σύκα από τη δεύτερη συκιά κι αφού τα στέγνωσε καλά στον ήλιο, τα κοπάνισε και τα έκανε σκονάκια. Κατεβαίνει έξω από το παλάτι και αρχίζει να φωνάζει: «Γιατρός, γιατρικάαα!» Ο βασιλιάς τ' άκουσε και διέταξε: «Φέρτε κι αυτόν, να τον στείλω κοντά στους άλλους!» Πέρασε μέσα ο τεμπέλης και τους είδε όλους με τα κέρατα στο κεφάλι. Ο βασιλιάς είπε: «Έχουμε, γιατρέ, αυτά τα κέρατα στο κεφάλι. Αν μας θεραπεύσεις, θα σου δώσω το μισό μου βασίλειο, αν αποτύχεις, θα σε σφάξω». «Να είστε βέβαιος, Μεγαλειότατε, ότι θα σας θεραπεύσω,

Σελ. 104
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/105.gif&w=600&h=915

αλλά να τηρήσετε την υπόσχεση σας». Ο βασιλιάς είδε τη βεβαιότητα με την οποία μιλούσε ο γιατρός και του είπε: «Θα σου δώσω όχι μονο το μισό μου βασίλειο, αλλά κι ό,τι άλλο μου ζητήσεις. Μάρτυρες η γυναίκα μου, η κόρη μου κι όλοι οι ηγεμόνες». «Θα μου επιτρέψετε ν' αρχίσω από εκεί που θέλω και να τελειώσω όπως θέλω», λέει ο γιατρός. Ο βασιλιάς το δέχτηκε.

Ο γιατρός, σ' ένα δωμάτιο άλλο, ζήτησε ποτήρια και κουτάλια. «Να περάσει ο τελευταίος επίσημος», λέει. Ανακάτεψε έπειτα ένα σκονάκι σ' ένα ποτήρι με νερό και του το 'δωκε να το πιει. Αμέσως το κέρατο έπεσε. Βγαίνει έξω ο επίσημος χωρίς κέρατο. Ο βασιλιάς ενθουσιάστηκε και του επανέλαβε: «Θα σου δώσω ό,τι κι αν μου ζητήσεις, θα σου δώσω τα πάντα». Έτσι γιατρεύτηκαν όλοι κι έμεινε μόνο η βασιλοπούλα με το κέρατο στο κεφάλι. Ο γιατρός είπε: «Δεν ζητώ τίποτ' άλλο, παρά μονάχα αφού γιατρέψω τη βασιλοπούλα, να γίνει γυναίκα μου». Το δέχτηκαν όλοι ευχαρίστως και η ίδια η βασιλοπούλα, που θαύμασε την αξία του μεγάλου γιατρού που τη γιάτρεψε. Τον πήρε άντρα της με χαρά και η ευτυχία βασίλεψε στο παλάτι μ'έναν πλούσιο γάμο. Και ζήσανε όλοι καλά κι εμείς καλύτερα.

ΛΦ 484, 1-9. Παραλλαγή που καταγράφηκε στη Σιάτιστα, το 1959, από την Ε. Καλλιτσαντση.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I: Ο ήρωας και τα μαγικά αντικείμενα

α: Ο ήρωας αποκτά τρία μαγικά αντικείμενα" α1: ένα πουγκί (ταμπακέρα, κουτί) που βγάζει ασταμάτητα φλουριά" α2: έναν μανδύα (σκουφί) που τον κάνει αόρατο' α3: μια μαγική φλογέρα' α4: που όταν τη φυσάει εμφανίζονται μαγικοί βοηθοί, έτοιμοι να εκπληρώσουν κάθε του επιθυμία' α5: ένα τραπέζι (τραπεζομάντιλο) που γεμίζει φαγητά' α6: μια βέργα, που όταν τη χτυπάς εμφανίζονται βοηθοί' α7: ένα χαλί που σε μεταφέρει όπου θέλεις' α8: άλλο.

β: Αυτά τα αντικείμενα του τα έχει δώσει' β1: ο πατέρας του (ως κληρονομιά)' β2: που τα έχει πάρει από ένα ευγνώμον φίδι, επειδή έσωσε το παιδί του' β3: η μάνα του' β4: όταν σπαταλά όλα τα χρήματα' β5: για να συναντήσει τη βασιλοπούλα' β6: άλλο.

γ: Τα μαγικά αντικείμενα δίνονται από τον πατέρα στους τρεις γιους του, ως κληρονομιά, αλλά οι μεγαλύτεροι τα παραχωρούν στον ήρωα.

Σελ. 105
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/106.gif&w=600&h=915

II: Η κλοπή των μαγικών αντικειμένων από τη βασιλοπούλα

α: Ο ήρωας πηγαίνει στο παλάτι (για να συναντήσει τη βασιλοπούλα)' α1: για να τη δει πρέπει να δώσει πολλά φλουριά και το καταφέρνει χάρη στο μαγικό σακούλι' α2: με τη φλογέρα καλεί τους μαγικούς βοηθούς' α3: ζητά να του φτιάξουν ένα ανάκτορο (απέναντι από το παλάτι) ' α4: φορώντας το σκούφο γίνεται αόρατος, μπαίνει στο δωμάτιο της βασιλοπούλας και την τρομάζει' α5: κλέβει τη βασιλοπούλα και με το μαγικό χαλί τη μεταφέρει σε μακρινό τόπο, αλλά αποκοιμιέται κι εκείνη γυρίζει με το χαλί στην πατρίδα της' α6: άλλο.

β: Η βασιλοπούλα του κλέβει ένα- ένα τα μαγικά αντικείμενα' β1: ο πατέρας της βασιλοπούλας κλέβει τα αντικείμενα' β2: διώχνουν τον ήρωα' β3: τον πετούν σε έναν γκρεμό (σε μια ερημιά)' β4: διατάζουν να τον σκοτώσουν' β5: άλλο.

III: Τα μαγικά φρούτα και η ανάκτηση των μαγικών αντικειμένων

α: Ο ήρωας ανακαλύπτει τα μαγικά δέντρα (τους μαγικούς καρπούς)' α1: μαγικές συκιές με τα μαύρα και τα άσπρα σύκα' α2: άλλους καρπούς' α3: όταν τρως τα μαύρα σύκα (άλλον καρπό), σου φυτρώνουν κέρατα' α4: όταν τρως τα άσπρα, πέφτουν τα κέρατα (ή αντιστρόφως)' α5: το φάγωμα των καρπών μεταμορφώνει σε γάιδαρο' α6: άλλο.

β: Επιστρέφει στο παλάτι (διαλαλώντας πως πουλάει σύκα)' β1: η βασιλοπούλα" β2: και ο βασιλιάς" β3: τρώει (τρώνε) τους μαγικούς καρπούς' β4: και της (του) φυτρώνουν κέρατα' β5: μεταμορφώνεται (-ονται) σε γάιδαρο' β6: άλλο.

γ: Κανείς δεν μπορεί να τη (τους) γιατρέψει" γ1: ο βασιλιάς υπόσχεται να δώσει την κόρη του για γυναίκα σε όποιον την (τους) κάνει καλά' γ2: ο ήρωας της (τους) δίνει τα άσπρα σύκα (άλλο καρπό)' γ3: και της (τους) πέφτουν τα κέρατα' γ4: ανακτά (ανακτούν) την ανθρώπινη μορφή της (τους)' γ5: ο ήρωας παίρνει πίσω τα κλεμμένα αντικείμενα' γ6: ο ήρωας παντρεύεται τη βασιλοπούλα.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 1309 (ΣΜ 139), 250-251, Επαρχία Κονίτσης, «Ο χαμένος». I: α, α8 (σκούφια που τον μεταμορφώνει σε ό,τι θέλει), α3, α4, β, β1, β6 (τα έχει

Σελ. 106
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/107.gif&w=600&h=915

βρει μέσα σε μια αγριοαχλαδιά). II: α, α4 (μεταμορφωμένος σε ψύλλο), β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ5 (με τη φλογέρα καλεί το στρατό του και νικάει στον πόλεμο. Αναγνωρίζεται από το βασιλικό μαντίλι. Γίνεται βασιλιάς).

2. ΛΑ 621, 3, Κόνιτσα, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 300 (Ο δραχοντοκτόνος ήρωας). Από το AT/ATU 566 μόνο το επεισόδιο με τα σύκα, με τα οποία ο ήρωας, που έσωσε τη βασιλοπούλα από το θηρίο, την αναγκάζει να τον παντρευτεί.

3. ΛΦ 395, 1-4, Φιλιππιάδα Πρεβέζης, άτιτλο. Η αρχή όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 4. Η συν. όπως AT 566: I: Ο τρίτος αδερφός διώχνεται από τη γυναίκα του και βρίσκει στο δρόμο τρία μαγικά αντικείμενα: α2, α6, α8 (τσαρούχια, που σε κάνουν να τρέχεις γρήγορα). II: α (για να συναντήσει τη γυναίκα του), α2, α3, β. III: α, α1, α5, β, β1 (η γυναίκα του), β3, β5 (ο ήρωας τη ζεύει στο μαγγανοπήγαδο κι από την ταλαιπωρία η γυναίκα ξερνάει τα εντόσθια του μαγικού πουλιού), γ2, γ4. Η συν. όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 4.

4. Archiv für Literaturgeschichte XII, 111-117, Ιωάννινα, «Die schöne der Erde». Ι: παρά την απαγόρευση του πατέρα του το βασιλόπουλο αναζητά την Πεντάμορφη, που, για να τη δει, πρέπει να δώσει πολλά λεφτά. Όταν της δίνει όλα όσα έχει, ψάχνει στα πράγματα του πατέρα του, α, α2, α8 (μπρίκι), α4 (όταν τρίβει το μπρίκι). II: α, α4, α2 (που τρομάζουν τη βασιλοπούλα), β, β2. III: α, α2 (βατόμουρα και σταφύλια), α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ5, γ6.

5. Hahn 1, 253-258, αρ. 44, Ζαγόρι, «Von den Feigen, die Hörner erzeugen und Hörner vertreiben». Παραλλαγμένο. Από τον τύπο AT/ATU 566 μόνο το επεισόδιο με τα άσπρα και τα μαύρα σύκα. Η αρχή ευτράπελη. I: οι τρεις γιοι του παπά ξοδεύουν όλα τους τα χρήματα για να δουν τη βασιλοπούλα. Ο μικρότερος καταφέρνει να τη δει με τη βοήθεια ενός τσοπάνη, στον οποίο δίνει την τελευταία του δεκάρα. Πηγαίνουν κάτω από το παράθυρο της και αρχίζουν τη φασαρία, κάνοντας πως δεν ξέρουν πώς να σφάξουν ένα κριάρι. Η βασιλοπούλα γελά και τους καλεί να μείνουν το βράδυ στο παλάτι. Κάνουν όμως πάλι τόση φασαρία, που αποφασίζει να τους χωρίσει και να πάρει τον ένα, τον ήρωα, μαζί της. Στο τέλος τους διώχνει κι ο γιος του παπά ζητάει πίσω τη δεκάρα του. Μαλώνουν συνεχώς με τον τσοπάνη, τρομάζουν τους κλέφτες και παίρνουν τα κλοπιμαία. III: α (ο γιος του παπά), α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

6. ΙΑ 789, 283-289, Ασπροπόταμος Πίνδου, άτιτλο. I: α, α8 (μπερέ, που

Σελ. 107
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/108.gif&w=600&h=915

όταν τον φορά γίνεται αόρατος ο μισός, παπούτσια —αόρατα τα πόδια, ρολόι — αόρατος ολόκληρος). II: β5 (ο βασιλιάς υπόσχεται να δώσει το θρόνο του σε όποιον κάνει άνθρωπο τον γαϊδουροκέφαλο γιο του. Μόνο ο ήρωας τα καταφέρνει και παντρεύεται τη βασιλοπούλα), β, β2. III: α, α1, α3, α4, β,β1, β2, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ5, γ6.

7. ΛΦ 454, 4-12, Παραπόταμος Τρικάλων, «Ο κυνηγός και τα φίδια». I: α, α1, α2, α3, α4 (ένας ολόκληρος στρατός), β, β1, β2. II: α, α1, β, β5 (τον κλείνουν στη φυλακή αλλά δραπετεύει, γυρίζει αόρατος και τους δέρνει), β (το σκουφί και τη φλογέρα), β2. III: α, α1, α2, α3, α4, β, β1, β2, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

8. ΣΠ 73, 11-13, Πορταριά Πηλίου, «Η πατρική κληρονομιά».

ΘΡΑΚΗ

9. ΛΑ 566, 2, Χατζηγύριο Κεσσάνης, «Οι κόλακες». I: α, α1, α2. II: α, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

10.ΛΑ 2763, 157-176 και 327-329, Σιτοχώρι Σερρών, άτιτλο. Η αρχή όπως AT/ATU 531 (Ο βαφτισιμιός του βασιλιά και ο σπανός), βλ. παρ. αρ. 26 και AT/ATU 590 (Η άπιστη μάνα), βλ. παρ. αρ. 24. Η συν. όπως AT/ATU 566: I: α, α1, α3 (σφυρίχτρα), α4. II: α, α1 (και την παντρεύεται), β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

11.ΛΑ 566, 1, Χαλκιδική, άτιτλο. I: α, α1, α2, α3, α4, β, β1, β6 (του τα έδωσε ο βασιλιάς γιατί έσωσε το παιδί του). II: α, α2, α4, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

12.ΛΦ 484, 1-11, Σιάτιστα, «Μάνα θέλω παράδες». Η παραλλαγή που δημοσιεύεται εδώ.

13 .Jahresgabe, 1961, 49-57 (μετάφραση 41-48), Σιάτιστα, «Ο πάππος και το φίδι». I: α, α1, α2, α3, α4, β, β1, β2. II: α (την παντρεύεται), β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3 (και διατάζει τους διαβόλους-βοηθούς να πνίξουν τους γονείς της).

14.Eckert - Formosis, 46-53, Σιάτιστα, «Ο πάππος και το φίδι». I: α, α1, α2, α3, α4, β, β1, β2. II: α, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

Σελ. 108
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/109.gif&w=600&h=915

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

15.Pernot, Ét. ling. III, 308-313, Μεστά Χίου, « Le connaisseur du cœur ». Συμφυρμός με AT/ATU 567 + AT/ATU 567 A, βλ. παρ. αρ. 9. Από το AT/ATU 566 μόνο το επεισόδιο με τα σύκα.

β. Δωδεκάνησα

16. Ζωγράφειος Αγών Α', 1891, 417-419, αρ. 1 (Καφαντάρης Α', 397-399, αρ. 64, ««Τα τρία αδέρφια και η κακιά μάνα τους»), Νίσυρος, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 567+ AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 11. Από το AT/ATU 566 μόνο το επεισόδιο με τα σύκα.

17.Μοσκόβη, 80-90, Σύμη, «Η άτυχη βασιλοπούλα». Παραλλάσσει. Η αρχή όπως AT *735 Ε (Η άτυχη). Από το AT/ATU 566 μόνο το επεισόδιο με τα σύκα, που η άτυχη βασιλοπούλα δίνει στους γονείς της μεταμορφώνοντάς τους σε γαϊδάρους. Τους ξανακάνει ανθρώπους με τα άσπρα σύκα.

18.Μοσκόβη, 110-116, Σύμη, «Η κότα με τα χρυσά αυγά». Συμφυρμός με AT/ATU 567+ AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 12. Από το AT/ATU 566 μόνο το επεισόδιο της μεταμόρφωσης της άπιστης γυναίκας σε γαϊδούρι με το ράντισμα φαρμάκου.

19.Dawkins, 45 Stories, 427-437, αρ. 40, Κέφαλος Κω, «Ο Εβρηός και το παλληκάρι». Παραλλαγμένο. Η αρχή όπως AT/ATU 936* (The Golden Mountain). Ο ήρωας είναι στη δούλεψη ενός Εβραίου, που τον στέλνει ν' ανέβει σ'ένα βουνό μέσα σ' ένα τομάρι ζώου. Από εκεί τον παίρνουν οι αετοί στο βουνό με τα διαμάντια, απ' όπου ο νέος ρίχνει διαμάντια στον αφέντη του. Όμως αυτός δεν τον ξανακατεβάζει κάτω. Ο νέος καταφέρνει τελικά να κατέβει και συναντά διαδοχικά μια γριά κι ένα γέρο, που τον ανταμείβουν για την καλοσύνη του (τους βοηθά να κουβαλήσουν το βάρος τους) δίνοντας του ένα μαγικό ποτήρι, που όσο νερό μένει μέσα του γίνεται άνθη μυρωδάτο, κι ένα μαντίλι που γεμίζει ασταμάτητα φλουριά. Η συν. όπως AT/ATU 566: I: α, α8 (μαγικό ποτηράκι, βλ. παραπάνω), α1. II: α, α6 (για να τη δει γυμνή της χαρίζει φλουριά και τα μαγικά αντικείμενα, την αποκοιμίζει και κοιμάται μαζί της, αλλά το μετανιώνει και φεύγει). III: α, α1, α3, α4, β (βρίσκει και τον Εβραίο και του τα πουλά, αυτός τρώει και πουλά και στη βασιλοπούλα), β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

γ. Εύβοια-Σποράδες

20. Hahn 2, Anmerkungen στο παραμύθι αρ. 9 («Von den drei dankbaren

Σελ. 109
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/110.gif&w=600&h=915

Tieren») του πρώτου τόμου, παραλλαγή αρ. 2, Αγία Άννα Ιστιαίας, άτιτλο. Ενωμένο με AT 302Α* (Η αγριογούρουνα) και AT/ATU 612 (Τα φύλλα που ανασταίνουν). I: α, α1, α2, α8 (καθρέφτη), β, β1, β2. II: α, α1, β, α4, β, β2, β5 (γίνεται υπηρέτης σε έναν παπά). Η συν. όπως AT 302Α* (σκοτώνει την άγρια γυναίκα, στην κοιλιά της οποίας βρίσκονται τρία περιστέρια που είναι η δύναμη του και δίνει τα περιστέρια στη βασιλοπούλα που τα σκοτώνει. Τον ήρωα ανασταίνει η μάνα του με το μαγικό βοτάνι που είδε να γιατρεύει το φίδι. Πβ. AT/ATU 612).

δ. Κρήτη

21 .Κρητικός Λαός Α', 1909, 170-173, Ιεράπετρα, «Η νεράιδα και τα χαρίσματα». Ι: α, α1, α2, α8 (καθρεφτάκι), β, β1, β6 (του τα δίνει ο πατέρας μιας νεράιδας, γιατί την έσωσε από το φίδι). II: α, α4, β, β2, β5 (τη βλέπει με το μαγικό καθρεφτάκι, όπου κι αν βρίσκεται). III: α, α1, α3, α4, β, β1, β2, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

ε. Κυκλάδες

22.ΑΑ 1387, 73-84 (ΛΑ 313 Α', 4, Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά), Τήνος, άτιτλο.

23.ΛΦ 1522, 5-7, Νάξος, «Η κληρονομιά». I: α, α1, α2, α3, α4, β, β1, γ. II: α, α4, β, β2, α6 (με τα λεφτά από το μαγικό πουγκί φτιάχνει παλάτι), β, β2, α2 (στρατό σατανάδων), α6 (απειλεί το βασιλιά πως θα τον κάψει ζωντανό αν δεν του δώσει τη βασιλοπούλα για γυναίκα). III: γ6.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

24.ΛΦ 1247, 8α-14, Λευκάδα, άτιτλο. I: α, α1, α2, α6, γ (τους τα παίρνει με πονηριά). II: α, β (αφού πρώτα ο ήρωας χάνει όλη του την περιουσία παίζοντας μαζί της χαρτιά), β2, α2, α3, β, β2, α4, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β2, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ5 (δίνει το μπαστούνι στον αδερφό του, που ήθελε να παντρευτεί τη δρακοπούλα, και με τους βοηθούς τρομάζει τους δράκους και την παίρνει), γ6.

25.ΣΠ 56, 1-7, Ληξούρι Κεφαλλονιάς, άτιτλο. I: α, α1, α2, α3, α8 (παίζοντας τη φλογέρα τους κάνει όλους να χορεύουν' πβ. AT/ATU 592 (Ο χορός στ' αγκάθια). II: α, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ5 (χωρίς να την απαλλάξει από τα κέρατα, γιατί φορά το καπέλο και γίνεται άφαντος).

Σελ. 110
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/111.gif&w=600&h=915

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

26.ΛΑ 1187 (ΣΜ 17), 127, Ηλεία, «Το χρυσό καθρεπτάκι». I: Τρία φτωχά αδέρφια πηγαίνουν στο στοιχειωμένο σπίτι. Εκεί το φάντασμα τους παρακαλεί να μην το σκοτώσουν, και ως αντάλλαγμα δίνει λεφτά στους μεγαλύτερους, μαγικό καθρεφτάκι στον μικρό, που του δίνει ό, τι θέλει. II: με το μαγικό καθρεφτάκι φτιάχνει παλάτι και παντρεύεται τη βασιλοπούλα, β. III: α, α1, α6 (όταν τρως τα σύκα αποκτάς μακριά μύτη), β, β1, β3, β6 (αποκτά μεγάλη μύτη), γ, γ5 (κι αφήνει αγιάτρευτη τη βασιλοπούλα).

27.ΛΑ 2129, 1-4, Επαρχία Μεσσήνης, «Ο Ανεμογιάννης». I: α, α1, α2, α3, α4, β, β1 (που ξενιτεύεται πριν γεννηθεί το παιδί). II: α, β, β2, β3. III: α, α1, α5,β, β1, β3, β5, γ, γ2, γ4, γ5, γ6.

28.ΛΦ 710, 13-18, Πυλία, «Η μαγική φλογέρα». I: α, α2, α1, α3, α4, β, β1, γ. II: α, α1, α2, β, β3. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β2, β3, β4, γ, γ1, γ2, γ3, γ6.

29.ΛΦ 1603, 6-9, Μεγαλόπολη, άτιτλο. I: α, α1, α2, α5, β, β6 (μια γριά γυναίκα, ως πληρωμή για τη δουλειά του). II: α, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β2, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

30.ΣΠ 8, 45-49, Κορινθία, «Το παιδί που δεν είχε πατέρα». I: α, α1, α3, α4. II: α, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

31.ΣΠ 21, 22-23, Αίγιο, «Η βασιλική οικογένεια με κέρατα». Μόνο το επεισόδιο με τα σύκα.

32.ΣΠ 44, 34-50, Κυπαρισσία, άτιτλο. I: α, α1, α2, α8 (μια ταμπακέρα, που μόλις την ανοίγει πετάγεται ένας αράπης και του φέρνει ό,τι θέλει), β, β1. II: α, α4, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

33.ΣΠ 128, 1-6, Σελίτσα Οιτύλου, άτιτλο. I: α, α1, α2, α3, α4, β, β1. II: α, α4, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

34. Φλούδας, Βυζικιώτικα Γ', 198-200, Βυζίκι Γορτυνίας, «Ο Αγαθούλης». I: α, α1, α2 (καπέλο), α3, α8 (που όταν τη φυσάς όλοι αρχίζουν να χορεύουν, πβ. AT 592), α8 (καθρέφτη), β, β1, β2. II: α, β (αποκοιμίζοντάς τον), β2, α4 (και τη δέρνει), β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β2, β3, β4, γ, γ1, γ2, γ3, γ5, γ6.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

35.ΛΑ 1256 (ΣΜ 86), 123-126, Κατούνα Ακαρνανίας, «Ο Γκαρδιαναγνώστης». Συμφυρμός με AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 28. Από το AT/ATU 566 μόνο το επεισόδιο με τα σύκα.

36.ΛΑ 566, 4, Σπαρτιά Τριχωνίας, άτιτλο.

37.ΛΦ 1126, 35-37, Βούζι Φθιώτιδας, «Τα τρία καλά του πατέρα». Ι: α, α1,

Σελ. 111
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/112.gif&w=600&h=915

α2, α3, α4, β, β1, γ. II: α, α2, α3, α4, β1, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β2, β3, β4, γ, γ1, γ2, γ3, γ5, γ6.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ-ΠΟΝΤΟΣ-ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

38.ΛΑ 566, 3 (ΛΑ 231, 71, Μέγας, Παραμύθια Α', 85-91), Λιβίσι, «Το λαλουσάκι κα το σκουφάκι». I: α, α1, α2, α3 (λαλουσάκι = αυλό), α4, β, β1, β2, β3, β4. II: α2, α6 (τους ζητά να τον πάνε στο μακρινό παλάτι της βασιλοπούλας), β, β2, β3. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β2, β3, γ, γ1, γ2, γ3, γ5, γ6.

β. Πόντος

39.ΛΑ 567, 6, Χαλδεία, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α.

40.Αρχείον Πόντου Γ', 1931, 89-91, αρ. 6, Σούρμενα, άτιτλο. I: α, α1, α2, α3, α4, β, β1. II: α, α1, α4, α2, β (τέλος του κλέβει τη φλογέρα και διατάζει τους ανθρώπους να τον πετάξουν στην ερημιά). III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

41. Αρχείον Πόντου Ζ', 1937, 107-109 (ΛΑ 567, 2), Αργυρούπολη, άτιτλο. Η αρχή όπως AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 21. Η συν. όπως AT/ATU 566: I: α, α2, α5, α7, β6 (τ' αποκτά κλέβοντάς τα από τους κατόχους τους). III: α, α2 (σταφύλια), α3, α6 (χτυπώντας σ' ένα κλαδί μεταμορφώνεσαι σε μουλάρι). II: α5, β. III: β, β1, β3, β4, β5 (την αναγκάζει να του δώσει πίσω τα κλεμμένα χωρίς να της ξαναδώσει την ανθρώπινη μορφή της, ξανασυναντιέται με το βασιλιά αδερφό του, κάνει την Πεντάμορφη άνθρωπο και την παντρεύεται).

42. Αρχείον Πόντου ΙΓ', 1948, 106-112, αρ. 2, Χαλδεία, «Τα δύο αδέλφα». Η αρχή όπως AT/ATU 567+ AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 33. Η συν. όπως AT/ATU 566: I: α, α2, α5, α7, β6 (τ' αποκτά κλέβοντάς τα από τους κατόχους τους). II: α, α5, β. III: α, α2 (σταφύλια), α6 (χτυπώντας σ' ένα κλαδί μεταμορφώνεσαι σε μουλάρι), β, β1, β3, β4, β5, γ, γ2, γ3 (αφήνει την Πεντάμορφη μουλάρι). Η συν. όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 33.

43.Ποντιακά Φύλλα 2, 1937, τεύχος 13, 25-28, τεύχος 14, 79-82, «Της ευλοΐας το πουλίν». Η αρχή όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 34. Η συν. όπως AT/ATU 566: Ι: α, α2, α5 (δισάκι), α7, β6 (τα

Σελ. 112
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/113.gif&w=600&h=915

παίρνει ξεγελώντας τρεις ανθρώπους). II: α, α1, α5, β. Η συν. όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 34.

γ. Καππαδοκία

44.ΚΜΣ, Φάκελος Καππαδοκία αρ. 356, 4074-4094 (σε διάλεκτο) και 40954115 (μετάφραση), Φάρασα, «Αϊκουλίτσα». Ι: Το βασιλόπουλο μπαίνει στην απαγορευμένη κάμαρα και βλέπει τη φωτογραφία της Αϊκουλίτσας (Ροδοφέγγαρης), που ο πατέρας του μάταια πολέμησε να αποκτήσει. Αποφασίζει να τη βρει και να την παντρευτεί, α, α1, α2, α3, α4, β, β1. II: α, β (γιατί δεν θέλει να τον παντρευτεί), β2, α2, α6 (τους ζητά να κλέψουν την Αϊκουλίτσα και να τη φέρουν στην πατρίδα του). III: γ6.

45.Dawkins, 411, αρ. 1, Φλοϊτά, άτιτλο. Η αρχή όπως AT/ATU 567 4AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 41. Η συν. όπως AT 566: I: α (δύο), α2, α3, α4, β, β1 (ο θετός πατέρας του). III: α, α1, α3, α4, α6 (πίνοντας από μια πηγή γίνεσαι γάιδαρος, από άλλη ξανά άνθρωπος). Η συν. όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 41. Η συν. όπως AT/ATU 566: II: α, α4, β, β2. III: β, β1, β2, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ5. Η συν. όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 41.

ΚΥΠΡΟΣ

46.ΛΦ 954, 1-4, Πάνω Παναγιά Νέας Πάφου, «Ο Πετρής τζαι τα μαεμένα σύκα». Ι: α, α1, α2, α3, α8 (όταν παίζει, όλοι όσοι είναι μπροστά του χορεύουν, πβ. AT/ATU 592), β, β1. II: ο ήρωας φτιάχνει ένα καράβι και φτάνει σε μια μακρινή χώρα, α (ζητά τη βασιλοπούλα σε γάμο, αλλά ο βασιλιάς αρνείται). III: α, α1, α5, β, β1, β2, β3, β5, γ, γ2, γ4, γ6.

47.ΛΦ 1250, 21-23, «Η Πεντάμορφη». Ι: α, α1, α2, α4, β, β3, β4. II: α, α1, α4, α2 (τους βάζει να τρομάξουν τη βασιλοπούλα), β, β2. III: α, α1, α3, α4, α2 (σταφύλια), α5 (σε άλογο), β (αφού μεταμορφωθεί σε άλογο ο ίδιος, για να πάει γρήγορα στο παλάτι), β1, β3, β4, γ, γ1, γ2, γ3, γ5.

48.Κληρίδης II, 92-96, Αγρός Πιτσιλιάς, «Ο Πολής τζ' ο Νουφρής». Ι: α, α1, α2, α8 (γιαταγάνι, που όταν το βγάζει από το θηκάρι εμφανίζονται βοηθοί). II: α, β, β2, β5 (με το γιαταγάνι νικά το στρατό του βασιλιά αλλά πάλι του το κλέβει η βασιλοπούλα). III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ1 γ2, γ3, γ5, γ6.

ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ

49.Taibbi- Caracausi, 405-412, Rocca Forte Καλαβρίας, «Τα tria leddiδya».

Σελ. 113
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/114.gif&w=600&h=915

I: α, α1, α2 (μανδύας), α8 (παπούτσια που σε πάνε όπου θέλεις), β, β6 (τα αδέρφια του, που τα έχουν πάρει από έναν γίγαντα, την τύχη τους). II: α (στο χορό), β, α4. III: β6 (αόρατος, της λέει πως είναι ο Χριστός, την αναγκάζει να εξομολογηθεί τις κλοπές και να δώσει τα μαγικά του αντικείμενα. Γυρνά στ' αδέρφια του και δεν ξαναφεύγει πια).

50.Taibbi- Caracausi, 191-199, «Ο yóse ο spragάrose c'o yóse ο konomuso». H αρχή διαφορετική. Ο πατέρας μοιράζει την περιουσία του στους δυο γιους του, τον άσωτο και τον οικονόμο. Ο άσωτος τη σπαταλά και γυρίζει να ζητήσει ελεημοσύνη. Τον ρίχνουν στο υδραγωγείο και το νερό τον βγάζει στην ερημιά, όπου βρίσκει το παλάτι των τριών Μοιρών. Οι Μοίρες του χαρίζουν τρία μαγικά αντικείμενα. I: α, α1, α8 (μαντίλι που τον κάνει πιο όμορφο και τη βέργα της διαταγής). II: α (και παντρεύεται τη βασιλοπούλα), β, β5 (η βασιλοπούλα διατάζει τη βέργα να τη γυρίσει στο πατρικό της και να αφήσει τον ήρωα μόνο του στο δρόμο). III: α, α2 (μήλα), α3, «4, β, β1, β3, β4, γ1, γ2, γ3, γ5.

ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ

51.Λέριος, 32-39, αρ. 11, άτιτλο. I: α, α1, α2, α5, β6 (τα ζητά ως αμοιβή για τη δουλειά του). II: α, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ1, γ2, γ3, γ5, γ6.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT/ATU 566

Το παραμύθι αυτό είναι, σύμφωνα με τον Η. J Uther1, διαδεδομένο κυρίως στην Ευρώπη, ενώ έχει και ευρύτατη γραπτή, λογοτεχνική παράδοση2. Ο βασικός του πυρήνας αναγνωρίζεται σε μία αφήγηση που συμπεριλαμβάνεται στα Gesta Romanorum (κεφ. 120), μεσαιωνικά κείμενα με διδακτικό χαρακτήρα των τελών του 13ου αιώνα. Το σχετικό κεφάλαιο (απόσπασμα) διηγείται τα εξής:

Πεθαίνοντας, ο βασιλιάς Darius αφήνει στους δυο μεγαλύτερους γιους του κληρονομιά το βασίλειο και στον μικρότερο, τον Ionathas, τρία μαγικά αντικείμενα: ένα δαχτυλίδι, ένα περιδέραιο κι ένα ιπτάμενο τραπεζομάντιλο. Μια γυναίκα — η ερωμένη του- τον πείθει να της δώσει τα δύο πρώτα, παρά την

1. Η. - J. Uther, «Fortunatus (AaTh 566)», Enzyklopädie des Märchens, Band 5, 1999, σ. 7-14.

2. Πβ. Luisa Rubini, «Fortunatus in Italy. A History between Translations, Chapbooks and Fairy Tales", Fabula, Band 44, Heft 1, 2003, σ. 25-54.

Σελ. 114
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/115.gif&w=600&h=915

αντίθετη συμβουλή της μητέρας του, και αργότερα προσποιείται ότι της τα έκλεψαν. Ο ήρωας με το ιπτάμενο τραπεζομάντιλο την παίρνει στα πέρατα της γης. Την ώρα που κοιμάται, η γυναίκα του φεύγει και τον αφήνει. Ο ήρωας περιπλανιέται στον κόσμο, βρίσκει ένα νερό που κάνει τα κόκαλα να ξεκολλούν από τη σάρκα, το μαγικό νερό που θεραπεύει, τα μαγικά φρούτα που, όταν τα τρως, γίνεσαι λεπρός, και άλλα φρούτα που σε θεραπεύουν από τη λέπρα. Με τα πρώτα γιατρεύει τον άρρωστο βασιλιά του μακρινού τόπου και έπειτα γυρνά στην πατρίδα του, όπου μαθαίνει πως η ερωμένη του έχει αρρωστήσει" της υπόσχεται να τη βοηθήσει, αν εξομολογηθεί τις αμαρτίες της. Εκείνη ομολογεί την κλοπή των μαγικών πραγμάτων και του τα δίνει πίσω. Ο ήρωας την τιμωρεί δίνοντάς της να πιει το κακό νερό, η κοπέλα πεθαίνει μέσα σε φρικτούς πόνους κι ο Ionathas επιστρέφει στη μητέρα του, έχοντας ανακτήσει τα μαγικά του αντικείμενα και για να ζήσει έκτοτε καλά κι ευτυχισμένος3.

Παρά τη σκληρή κατάληξη του κείμενου, αντίθετη από αυτή των προφορικών παραλλαγών (όπου ο ήρωας τελικά θεραπεύει την κλέφτρα βασιλοπούλα και συχνά την παντρεύεται), αναγνωρίζουμε εύκολα τα βασικά επεισόδια του τύπου AT/ATU 566. Η διαφορά αυτή, όπως και το ότι στο μεσαιωνικό κείμενο τα μαγικά φρούτα προκαλούν λέπρα και όχι κέρατα ή μεταμόρφωση σε ζώο, οφείλεται πιθανόν στον ηθικοπλαστικό του χαρακτήρα: η κλοπή θεωρείται αμάρτημα και πρέπει να τιμωρείται.

Μια παρόμοια ως προς το βασικό θέμα ιστορία, αλλά διαφορετική στα επιμέρους μοτίβα ταξιδεύει αργότερα μέσω πολυάριθμων εκδόσεων και μεταφράσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το μυθιστόρημα του Φορτουνάτου, όπως τιτλοφορείται, πρωτοτυπώνεται το 1509 στο Augsburg της Γερμανίας. Το μυθιστόρημα αποτελείται από δύο μέρη. Στο πρώτο μαθαίνουμε πώς ο φτωχός Φορτουνάτος από την Κύπρο συναντά την τύχη και διαλέγει, από τα δώρα που του προσφέρει, τον πλούτο. Η τύχη του δίνει ένα σακουλάκι που βγάζει λεφτά ασταμάτητα. Αργότερα ο Φ. αποκτά κι ένα μαγικό καπέλο, που τον μεταφέρει όπου επιθυμεί. Με αυτά τα μαγικά αντικείμενα ο Φ. γίνεται πλούσιος. Παντρεύεται και αποκτά δύο γιους, τον Άμπεδο (Ampedo) και τον Ανδολόσια (Andolosia).

Το δεύτερο μέρος περιέχει τις περιπέτειες των αδερφών μετά το θάνατο του πατέρα τους. Τα αγόρια χωρίζουν τα αντικείμενα. Ο Άμπεδο κρατά το καπέλο και ο Ανδολόσια το σακουλάκι. Ο δεύτερος αδερφός φεύγει για ταξίδι και συναντά τη βασιλοπούλα Αγριππίνα, που του κλέβει το σακουλάκι. Καταφέρνει όμως να το πάρει πίσω και, με το μαγικό καπέλο που του παραχωρεί ο

3. Η περίληψη αυτή προέρχεται από to λατινικό κείμενο των Gesta Romanorum, capitel 147 («De Ionathas, qui habuit IIIa iocalia a patre Dario prae alliis fratribus») που μπορεί κανείς να βρει στην ιστοσελίδα: http :// www.slu.edu/colleges/ As/ languages/ classical/ latin/ tchmat/ readers/ gr/ g15.html# text

Σελ. 115
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/116.gif&w=600&h=915

αδερφός του, κλέβει την Αγριππίνα και τη μεταφέρει στην έρημο. Τη χάνει όμως όταν κάποια στιγμή βάζει το καπέλο κι η βασιλοπούλα εύχεται να μεταφερθεί στο Λονδίνο. Ο ήρωας περιφέρεται μόνος και πεινασμένος, όταν βλέπει μια μηλιά. Τρώγοντας από τα μήλα της του φυτρώνουν κέρατα, που πέφτουν όταν τρώει μήλα από κάποιο άλλο δέντρο. Με αυτό τον τρόπο τιμωρεί την Αγριππίνα. Της δίνει από τα πρώτα μήλα και εκείνη βγάζει κέρατα, κι έπειτα εμφανίζεται σαν γιατρός και τη γιατρεύει με τα δεύτερα φρούτα. Μετά την οδηγεί στο βασιλιά της Κύπρου, που θέλει να την παντρέψει με το γιο του.

Το τέλος της ιστορίας είναι κακό. Ο Φορτουνάτος δολοφονείται από δύο κόμητες που του κλέβουν το μαγικό σακουλάκι, ενώ ο αδερφός του πεθαίνει από τον καημό του αφού πρώτα κάψει το μαγικό καπέλο. Το σακουλάκι χάνει τη μαγική του δύναμη, ο φόνος αποκαλύπτεται κι οι δολοφόνοι τιμωρούνται. Τα μαγικά αντικείμενα έφεραν τελικά σε όλους δυστυχία. Ηθικό δίδαγμα: αν ο Φορτουνάτος είχε διαλέξει από τα δώρα της τύχης τη σοφία, αντί του πλούτου, θα είχαν όλοι γλιτώσει από τον πόνο και τη δυστυχία.

Το μυθιστόρημα μεταφράζεται σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες" οι διάφοροι μεταφραστές επιφέρουν αλλαγές στο ύφος και το περιεχόμενο του κειμένου, ανάλογα με τους ηθικούς κώδικες και τις αξίες της εκάστοτε εποχής, όπως υποστηρίζεται4. Παράλληλα, μέσω των λαϊκών φυλλάδων που κυκλοφορούν σε διάφορες γλώσσες, διαδίδονται ευρύτατα στην Ευρώπη παρόμοιες αλλά συντομότερες διηγήσεις5, που πρέπει να είναι κοντινότερες στην προφορική παράδοση του παραμυθιού αλλά και να την επηρέασαν, σταθεροποιώντας την.

Όσον αφορά τις καταγραφές παραλλαγών από την προφορική παράδοση, είναι σύμφωνα με τον Uther6 μεταγενέστερες του μυθιστορήματος, ενώ δανείζονται και στοιχεία από άλλους παραμυθιακούς τύπους (πχ. τα μαγικά αντικείμενα χαρίζει ένα ευγνώμον ζώο). Για τον P. Delarue πάντως η προέλευση του παραμυθιού πρέπει να είναι λαϊκή και όχι λογοτεχνική και η ιστορία να πέρασε σε γραπτά κείμενα όπως τα Gesta Romanorum και ο Fortunatus7.

Ο Α. Aarne8 επιχειρεί να προσδιορίσει την αρχική μορφή του παραμυθιού, και καταλήγει σε ένα σχήμα που ταιριάζει σχεδόν απόλυτα και στις ελληνικές παραλλαγές:

Τρία αδέρφια αποκτούν τρία μαγικά αντικείμενα: σακουλάκι που γεμίζει

4. Luisa Rubini, ό. π.

5. Luisa Rubini, ό. π., σ. 33 κ.εξής (για την Ιταλία), Ρ. Delarue - Μ. L. Tenèze, Le conte populaire français, Paris, Maisonneuve et Larose 2002, σ. 443, H. - J. Uther, ό. π., σ. 7.

6. H.-J. Uther, ό. π., σ. 9 και σ. 11.

7. P. Delarue - Μ. L. Tenèze, Le conte populaire français, Maisonneuve et Larose, Paris 2002, a. 442- 443.

8. A. Aarne, "Vergleichende Märchenforschungen », Mémoires de la Société finnoougrienne 25, 1908, σ. 85-142. H παραπομπή στον H. - J. Uther, ό. π., σ. 9-10.

Σελ. 116
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/117.gif&w=600&h=915

λεφτά, καπέλο (μανδύα) και κέρας, που φυσώντας το ένας ολόκληρος στρατός εμφανίζεται. Η βασιλοπούλα κλέβει το σακουλάκι από τον μικρότερο αδερφό, που παίρνει από τους αδερφούς του και τα άλλα δύο. Ακολουθεί το επεισόδιο με τα μήλα, που όποιος τα τρώει του φυτρώνουν κέρατα, η τιμωρία της βασιλοπούλας και η επιστροφή των μαγικών αντικειμένων στον ήρωα.

Οι ελληνικές παραλλαγές ακολουθούν σε γενικές γραμμές αυτή την υπόθεση, όμως στις περισσότερες δεν συναντάμε πια τρία αδέρφια, αλλά μόνο έναν ήρωα, γιο συνήθως κάποιου ανθρώπου που φέρθηκε με καλοσύνη κι έσωσε τη ζωή ενός φιδιού. Για ανταμοιβή το φίδι (ή οι φιδογονείς) του δίνουν τρία μαγικά αντικείμενα, κατά κανόνα ένα σακουλάκι ή άλλο παρόμοιο αντικείμενο, που γεμίζει ασταμάτητα λεφτά, ένα ρούχο (καπέλο, μανδύα κλπ, που τον κάνει αόρατο) και μια φλογέρα (ή ραβδί), η χρήση της οποίας προκαλεί την εμφάνιση μαγικών βοηθών (αράπηδων, δράκων, κάποτε των διαβόλων). Σπανιότερα συναντάμε ένα μαγικό τραπέζι που γεμίζει φαγητά όποτε πεινάς, ή έναν καθρέφτη (χωρίς πάντα σαφή ιδιότητα). Τα κλεμμένα από τη βασιλοπούλα (σπανιότερα από τον πατέρα της) αντικείμενα τα ανακτά ο ήρωας με τα μαγικά σύκα (σταφύλια), που όποιος τα τρώει του φυτρώνουν κέρατα, μεταμορφώνεται σε γάιδαρο, και σε μια περίπτωση αποκτά τεράστια μύτη. Η λύση του παραμυθιού ακολουθεί γενικά τον κανόνα του είδους, που θέλει τους ήρωες να παντρεύονται. Όσον αφορά το επεισόδιο των μαγικών φρούτων, χρησιμοποιείται και στις περισσότερες παραλλαγές του επόμενου παραμυθιακού τύπου που θα αναλύσουμε, του AT/ATU 567 + AT/ATU 567 A9.

9. Βλ. παρακάτω, σ. 134-144.

Σελ. 117
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/118.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 118
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 560-599
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 99
    

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 566