Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Μπρούσκου, Αίγλη
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 700-749
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:23
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1994
 
Σελίδες:271
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί υποδειγματική δημοσίευση, σύμφωνα με τα διεθνή σχετικά πρότυπα, του καταλόγου των ελληνικών παραμυθιών που συνέτασσε ο Γεώργιος Μέγας ήδη από το 1910. Είναι στην ουσία ο δεύτερος τόμος του καταλόγου, μιας και ο συντάκτης του είχε προλάβει να δημοσιεύσει τον πρώτο τόμο. Ο κατάλογος παραμυθιών του Μέγα αποτελεί ένα σπουδαίο έργο υποδομής για κάθε σχετική έρευνα, έργο που συμβάλλει στη μελέτη όχι μόνο της ελληνικής εθνικής προφορικής παράδοσης αλλά και της παγκόσμιας. Η προσπάθεια για μια υποδειγματική δημοσίευση του καταλόγου αυτού, που άρχισε με τον τόμο αυτόν, καταβλήθηκε με την απόλυτη πεποίθηση ότι η αξία του είναι επίκαιρη όσο ποτέ. Ένας κατάλογος παραμυθιών έρχεται ακριβώς να προσφέρει ταξινομημένο το σημαντικότατο υλικό των παραμυθιών και των παραλλαγών τους, και να υπενθυμίσει παράλληλα τη σημασία, τη συνέπεια, αλλά και τη δύναμη της ευελιξίας που ενέχεται στην προφορική παράδοση των παραμυθιών.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 7.13 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 153-172 από: 274
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/153.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Το παραμύθι αυτό, διάσημο χάρη στους Grimm και στον Walt Disney είναι από τα πιο διαδεδομένα στην Ελλάδα. Ανήκει στον κύκλο της καταδιωγμένης πριγκήπισσας, μαζί με την "άντζα μάνα" (AT 705), την "κόρη χωρίς χέρια" (AT 706), τα "τρία χρυσά παιδιά" (AT 707), το "παιδί της Παναγίας" (AT 710) κ.ά. Το θέμα της καταδίωξης αποτελεί, σύμφωνα με τη Marie-Louise Teneze, τον κυριότερο λόγο για τον οποίο το παραμύθι αυτό ενώνεται συχνά με άλλα, στα οποία η ηρωίδα είναι επίσης καταδιωγμένη. Έτσι έχουμε συχνούς συμφυρμούς με το AT 403B, "η μαύρη κι η άσπρη νύφη" (ή "η διωγμένη αρραβωνιαστικά") καθώς και με το AT 480, "οι γνέστρες στο πηγάδι· το καλό και το κακό κορίτσι". Οι δύο αυτές αφηγήσεις έχουν ως θέμα την αδελφική ή τη γυναικεία αντιζηλία. Η συγγραφέας του γαλλικού καταλόγου τονίζει επίσης ότι η ιστορία της Χιονάτης συμφύρεται συχνά με την ιστορία της Σταχτοπούτας, χαρακτηριστικό παραμυθιακό τύπο με θέμα τη ζηλόφθονη μητριά, κι αποδίδει το συμφυρμό στη θεματική προσέγγιση. Πιστεύει δηλαδή ότι ο θεματικός πυρήνας της γυναικείας αντιζηλίας επηρεάζει την πλοκή του παραμυθιού της Χιονάτης, που ενώνεται με αφηγήσεις που έχουν ανάλογο θέμα.

Η Χιονάτη είναι μια νεαρή κόρη που καταδιώκεται από τη μητριά ή και τις αδελφές της· για να ξεφύγει διασχίζει την άγρια νύχτα και καταλήγει σ' έναν άλλο κόσμο, όπου συναντάει τ' άγνωστα και παράξενα "αδέλφια της" (τους δώδεκα μήνες, τους Σκυλοκέφαλους, τα σαράντα παλικάρια κ.λπ.). Ζει ευτυχισμένη κοντά τους, ώσπου την ανακαλύπτει η μητριά της και τη φαρμακώνει τρεις φορές, μέχρι να την εξοντώσει. Το φέρετρο της φτάνει στα χέρια του πρίγκηπα, που την ανασταίνει και την παντρεύεται. Στην Ελλάδα (και αλλού) η ιστορία δε σταματάει εδώ: η μητριά της την επισκέπτεται όταν γεννήσει το πρώτο της παιδί και τη μεταμορφώνει σε πουλί, μπήγοντας της μια καρφίτσα στο κεφάλι. Το πουλί κελαηδάει γλυκά στον βασιλιά κι η μητριά, που έχει πάρει τη θέση της Χιονάτης δίπλα του, ξεγελώντας τον, απαιτεί να σκοτώσουν το πουλί. Το σκοτώνουν. Από το αίμα του φυτρώνει ένα δέντρο, που το κόβουν, όταν το ζητήσει η μητριά. Τέλος, από ένα κούτσουρο του κορμού αυτού, που το παίρνει μια γριά, ξαναβγαίνει ανέπαφη η Χιονάτη. Αυτές οι αλλεπάλληλες μεταμορφώσεις είναι χαρακτηριστικές του τύπου AT 403B, που αποτελεί συχνή κατάληξη όλων των παραμυθιών του κύκλου της καταδιωγμένης γυναίκας.

Ας δούμε τώρα την ειδικότερη κατανομή του παραμυθιού στην Ελλάδα· στον κατάλογο του Μέγα έχουμε 131 παραλλαγές απ' όλη την ελληνική επικράτεια, τη Μικρά Ασία και την Κύπρο. Απ' αυτές περίπου δέκα ακολουθούν το αφηγηματικό σχήμα των Grimm, άλλες δέκα παραλλαγές περίπου είναι ενωμένες με το AT 480 στην αρχή τους ("το καλό και το κακό κορίτσι")· πενήντα πέντε παραλλαγές ενώνονται στο τέλος τους με το AT 403B ("η διωγμένη αρραβωνιαστικιά"). Τέλος, σαράντα δύο παραλλαγές ακολουθούν ένα διαφορετικό σενάριο, που τείνει να αντικαταστήσει στην

Σελ. 153
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/154.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Ελλάδα την ιστορία των αδελφών Grimm, δηλαδή την υπόθεση της Χιονάτης, όπως την ξέρουμε στη Δυτική Ευρώπη:

Τρεις αδελφές ρωτούν τον ήλιο ποια είναι η ομορφότερη. Ο ήλιος προτιμάει τη μικρότερη· οι δύο μεγαλύτερες την εγκαταλείπουν στον τάφο της μάνας τους. Αφήνοντας την κουλούρα (το πρόσφορο) να κατρακυλήσει στον γκρεμό, η Μυρσίνα φτάνει μακριά, στο σπίτι των δώδεκα μηνών, που την κρατούν κοντά τους. Ο ήλιος λέει στις αδελφές ότι η Μυρσίνα είναι ζωντανή κι αυτές τη φαρμακώνουν. Η ιστορία εξελίσσεται με τον γνωστό τρόπο.

Στην Ελλάδα ο ήλιος τείνει ν' αντικαταστήσει τον καθρέφτη της μητριάς· η παραλλαγή που δίνουμε in extenso συνδυάζει τον καθρέφτη και τον ήλιο, που γίνεται κριτής της ομορφιάς της ηρωίδας. Η παράξενη και τρομακτική ταυτόχρονα φυσιογνωμία της Χιονάτης απασχόλησε πολλούς ερευνητές· πιο συγκεκριμένα, ο Paul Delarue στο βιβλίο του L'Amour des trois oranges* τόνισε το κυριότερο χαρακτηριστικό της Χιονάτης, τα τρία χρώματα που την κάνουν τόσο εξαιρετικά όμορφη: άσπρο (σαν το χιόνι), κόκκινο (σαν το αίμα) και μαύρο (σαν τον έβεννο). Ο συγγραφέας θυμίζει τη χρησιμοποίηση του θέματος από τον Shakespeare, στο Cymbeline. Επίσης, ο Gaston Paris αναφέρει ένα θρύλο, που συσχετίζει με το θέμα της Χιονάτης, σύμφωνα με τον οποίο ο Καρλομάγνος κράτησε για πάντα κοντά του το πτώμα της αγαπημένης του Φαστράντα2.

Ο συνδυασμός των τριών μυθικών χρωμάτων που φέρει η Χιονάτη, σαν σημάδι της καταγωγής της (ήδη από τη στιγμή που η μητέρα της ευχήθηκε ν' αποκτήσει κόρη) στην Ελλάδα αντικαθίσταται συχνά από την έκφραση "λάμπει σαν τον ήλιο".

Ο Ernst Boklen3 έγραψε το 1910 μια εκτενέστατη μελέτη για τη Χιονάτη, της οποίας τα συμπεράσματα αμφισβητεί ο Stith Thompson . To παραμύθι αυτό πρέπει να πούμε ότι έχει τεράστια διάδοση, από την Ιρλανδία και τη Μικρά Ασία μέχρι την Κεντρική Αφρική. Μαζί με τη Σταχτοπούτα, κατέχει κεντρική θέση στο στερέωμα του παραμυθιακού κόσμου. Οι δύο διάσημες ηρωίδες είναι πρόσωπα υπαρκτά στη φαντασία μικρών και μεγάλων, σημαντικά στην αποκρυστάλλωση μιάς νεότερης μυθολογίας, που αντλεί τις εικόνες της ωστόσο από την προφορική παράδοση.

1. P. Delarue. amour des trois oranges, Palis 1947, σ. 42-43.

2. Gaston Paris, "L'anneau de la moite", Jouinal des Savants, nov. 1896.

3 Ernst Boklen, "Sneewittchenstudien", Mythologische Bibliothek III, IV. Leipzig 1910 και 1915

4. S Thompson, The h>lklalc. σ 124.

Σελ. 154
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/155.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 710

Σελ. 155
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/156.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 156
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/157.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 710

Το παιδί της Παναγίας

AT: Our Lady's Child

Grimm no 3: Das Marienkind

 Delarue: L'enfant de Marie

Ου καημός

Μια φουρά κι έναν καιρό ήταν ένας βασιλέας κι μια βασίλ'σσα. Είχανι ένα κουρίτσ' κι ένα παλικάρ'. Είχανι κι μια υπηρέτρια, κι έλεγι σι ό,τ' πράμα να ήτανι: "Ωχ! καημός!" "Μην αρουτάς για τουν καημό, να τούνι μάθ'ς. Α! παπά! πιδάκι μ'!", λέει η υπηρέτρια.

Σύμπτουσ' αυτήν τν ώρα απ'τα λέγανι, πιρνάει ένας απόξου κι φώναζι: "Πλιώ καημό! Πλιώ καυμό!" "θα πάου όξ' να πάρου", λέει η βασιλοπούλα. Πάει όξου σ' αυτόνι: "Που είνι ου καημός, απ' π'λείς;" Αυτός τουν είχι μεσ σ' ένα κουτάκ'. Τούνι πήρι η βασιλοπούλα. Μεςστου κουτάκ' ήταν ένα σκ'λήκ'. Το 'θριφτι, το 'θριφτι η βασιλοπούλα του σκλήκ', μιγάλουσι, γίν'κι θηρίου. Έφαϊ τη μάνα τς, έφαϊ τουν πατέρα τς, έφαϊ τουν αδιλφό τς, τρώει ούλου του χουριό. Ρήμαξι του χουριό. Αυτήν όμους δεν την έτρουϊ.

Σα ρήμαξι του χουριό, παίρν' κι αυτήν τότις τα μάτια τς κι σκώθκι κι έφκι. Πήι σ' ένα μέρους κι ανέφκι άπαν' σ' ένα δέντρου. Κει απουκάτ' απ' του δέντρου ήτανι μια βρύσ'. Πήι ένας βασιλέας σ' αυτήν τη βρύσ', να πουτίσ' τ' άλουγό τ'. Πάινι να πχεο τ' άλουγου κι σκιαζέτανι. Ακ'ταζσαμπάν'ου βασιλέας κι βλέπ' μια κουπέλλα όμουρφ'. Τςλέει: "Άνθρουπουςείσιγια φάντασμα;" "Άνθρουπους του θιού, οπούς εισί κι συ", λέει. "Κατέβα κατ'", λέει, "κι θα σι πάρου γ'ναίκα". Κατέφκι κείν'νι πήρι, νι πήι σπίτ'.

Το παραμύθι αυτό έχει μόνο δύο καταγραμμένες παραλλαγές στην Ελλάδα. Γι' αυτό αρκούμαστε στην περίληψη της καθεμιάς, χωρίς να δώσουμε τη συνθετική παραλλαγή, όπως στις περιπτώσεις που υπάρχει πλούσιο υλικό. Παρουσιάζουμε εδώ μίαν αποκλίνουσα παραλλαγή, δημοσιευμένη από τον Γεώργιο Ρήγα, Β ,81-83. Πιστεύουμε ότι αυτή η παραλλαγή είναι ένα ενδιαφέρον παράδειγμα ανάπλασης ενός διαφορετικού παραμυθιού με αφετηρία μια ήδη γνωστή πλοκή.

Σελ. 157
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/158.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

"Τι είν' αυτήν όπου 'φιρις; Μην είνι καμιά άγρια", τ' λέει η μάνα τ'. "Όχ'", λέει, "είνι καλή κι θα νι στεφανουθώ".

Νιστιφανώθ'κι, νιπήρι γ'ναίκα. Κίν'σι γκαστρουμέν'. Αυνούτου 'ρθιτου μήν'μα να πάει στου μπόλιμου (πόλεμο]. Λέει τς μάνας τ': "Μάνα", λέει, "τη γ'ναίκα μ' κι τα μάτια σ'. Να γιννήσ' να νι περιποιηθείς". "Καλά", λέει, "πιδάκι μ'".

Έφκι αυτός. Ήρθι κιρός να γιννήσ', γένν'σι αυτήν έκαμε παλ'κάρ'. Τσ τρεις μέρις του κουλ'μπήσανι, του βουλέψανι. Πάει τ' νύχτα του θηρίο κι τς λέει: "Πείνασα". "Να, είμι, κι φάι μι". Αρπάχνει του πιδίτς κι του τρώει. Σι λίγου τς λέει η πιθιρά τς: "Τι καν' του πιδί; Δεν τ' ακούου να κλαίει". "Πείνασα", λέει αυτήν, "κι το 'φαγά". "Α! παπά! πιδάκι μ'! Του πιδίσ' έφα'ις;" "Ε, να!" λέει, "το 'φαγά".

Μι κιρό ήρθι ου άντρα τς. "Τι χαμπάρια, μάνα; Τι καν' η γ'ναίκα μ'; Γένν'σι;" "Γένν'σι", λέει, "κι πέθανι του πιδί". "Ε! καλά", λέει. "Αυτήν να 'ναι καλά".

Κίν'σι πάλι γκαστρουμέν'. Αυνού πάλι του 'ρθι του μήν'μα να πάει στου σιφέρ'. Έφκι πάλι, λέει τς μάνας τ': "Μάνα, τη γ'ναίκα μ' κι τα μάτια σ'. Του πιδί, λέει, να κ'τάξτι τώρα να του διασώστι". Γένν'σι πάλι αυτήν, καν' παλλ'κάρ', τς τρεις μέρις ήρθι του θηρίο. "Ου, ου, ου, ου!" τ'άκ'γι αυτήν κιηρχόντανι. "Ωχ! καημός"! λέει. "Ήρθις πάλι;" "Πείνασα", λέει, "θέλου να φάου". "Να, είμι", λέει, "κι φάι μι". Αρπάχνει πάλι του πιδί, του τρώει. Ύστιρα τς λέει πάλι η πιθιρά τς· "Δε ντ' ακούου", λέει, "του πιδί να κλαίει. Μη μπάει κι έκαμις τίπουτα πάλι;" "Να", λέει, "πείνασα, κι το 'φαγά πάλι". "Μ' δε μόλιγις να σ' φέρου ψουμιά, φαϊά να φας;" "Ε! να, το 'χου αυτό του κακό". "Μ'τώρα, τι να πούμι τ'αντρού σ';"

Γύρ'σι ου άντρα τς πάλι. Αρουτάει τ' μάνα τ': "Τι χαμπάρια, μάνα; Τι καν' η γυναίκα μ';" Γένν'σι πάλι παλλ'κάρ', πιδάκι μ, κι πέθανι". "Πέθανι πάλι;" λέει. "Ε! τι να κάνουμι, πιδάκι μ; Έτσ' ήτανι τυχηρό μας".

Κίν'σι πάλι γκαστρουμέν'. Του 'ρθι του μήν'μα να πάει στου σιφέρ'. Είπι πάλι: "Τα μάτια σας τέσσιρα τώρα. Να κ'τάξτι καλά για του πιδί". Γιννάει πάλι, καν' κουρίτσ'. Τζ' βάιν' φαϊά η γριά, τζ' βάιν' σφαχτά αλάκιρα, μην τύχ' κι του φάει αυτό. Τ' νύχτα πάλι, ακούει αυτήν του θηρίο κι πάει. "Ωχ! καημός! Ήρθις πάλι;" "Πείνασα", λέει: "Να, είμι, λέει, κι φάι μι". Αρπάχνει πάλι του πιδί κι του τρώει. Ύστερα λέει η πιθιρά τσ: "Πιδάκι μ', δε ντ' ακούου να κλαίει του πιδί. Μην έκαμις πάλι τίπουτα;" "Πείνασα", λέει, "κι το 'φαγά". "Εμ! τώρα θα του μαρτυρήσου, άμα 'ρθει ου άντρας σ'. Κρύψαμι του πρώτου, κρύψαμι του δεύτερου. Σ' αυτό θα σι μαρτυρήσου". "Ό,τι θελ'ς κάμι" τς λέει αυτήν.

Ήρθι ου άντρα τς πάλι. "Τι χαμπάρια, μάνα;" "Τι να σ' πω, πιδάκι μ'; Τώρα θα σ' τα μαρτυρήσου. Τα πιδιά δε μπιθάνανι, μουναχά τα 'τρουϊ αυτήν'. Δω απ'ν' ηύρις, θαν ήτανι άγρια". Τότις λέει αυτός: "Δεν έχ' άλλου, θα νι διώξουμι". Πάει κι τς λέει: "Αφού έφαϊς τα πιδιά σ', να σκουθείς να φύγ'ς, να πας απουκεί όπου 'ρθις. Δε σι θέλου για γ'ναίκα".

Σκώθκι αυτήν η κακομοίρα κι πήρι τα μάτια τς κι έφκι. Πήι στου β'νο. Σα μπήει στου β'νο, να κι του θηρίο κι παρουσιάσκι. "Ωχ! καημός!" λέει. "Ήρθες πάλι; Να, είμι κι φάι μι, να λειψού απ' τα βάσανα". "Δε σι τρώου", λέει. "Μοναχά τώρα θα

Σελ. 158
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/159.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

σ' βγάνου κι τα πιδιά σ', γιατί τόσα κι τόσα κι τόσα απ' σο' καμα, δε μι μαρτύρ'σις".

Γκλου! καν', κι τα ξιρνάει κι τα τρία τα πιδιά τς. Ύστιρα λέει: "Ημένα", λέει, "θα σκιστεί η γης σαράντα ουργυιές κι θα μι καταπχεί κι δε θα ξαναβγώ αλλ' φουρά. Κι συ, να παρς τα πιδιά σ' κι να πας στουν άντρα σ' να ζήσιτι καλά τώρα".

Παίρν' αυτήν τα πιδιά τς κι πάει στουν άντρα τς κι κάθιτι κι τ' λέει ούλ' ν' ιστουρία τς απ' ν' αρχή ίσαμι του τέλους. Γιατί όταν 'ν' ηύρι στου δέντρου, δε ντου 'χει πει τίποτα, ποια ήτανι κι πως βρέθ'κι κει. Κι ζήσανι καλά κι ζούνι ίσαμι τα σήμιρα. Ούτι 'γω ήμομι κειδά, ούτι συ να του πιστέψεις.

Σελ. 159
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/160.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΛΑ 1175, (ΣΜ 93-95), Καστοριά, "Τι κάνει το ψέμμα".

Το κοριτσάκι ενός φτωχού ανθρώπου αγοράζει η Παναγία. Την παίρνει στο παλάτι με τα σαράντα δωμάτια και της απαγορεύει να μπει στο τελευταίο. Η Μαρία παρακούει και βάζοντας το χέρι της μέσα στην απαγορευμένη κάμαρα, της χρυσώνεται ο καρπός. Τον δένει μ' έναν επίδεσμο, προσποιείται πως χτύπησε και δεν ομολογεί την αλήθεια στην Παναγία, που θυμώνει και την εγκαταλείπει στο δάσος. Εκεί τη συναντά ένας βασιλιάς και την παντρεύεται. Η Παναγία εμφανίζεται σε τακτά διαστήματα και της ζητά να ομολογήσει· επειδή η Μαρία αρνείται της παίρνει τα παιδιά της ένα-ένα. Αποφασίζεται να καεί στην πυρά σα μάγισσα η ηρωίδα, που την τελευταία στιγμή ομολογεί την αλήθεια. Η Παναγία της δίνει πίσω τα παιδιά της και τη συγχωρεί.

ΛΦ 1357, 29-30, Αίγιο, "Η Αυγούλα και η νεράιδα".

Μια νεράιδα παίρνει την Αυγούλα στο παλάτι με τις σαράντα κάμαρες. Απαγορευμένη κάμαρα: την ανοίγει η Αυγούλα και βλέπει νεράιδα χρυσή. Αγγίζοντας την, το δαχτυλάκι της χρυσώνεται. Το βλέπει η νεράιδα και τη ρωτάει αν μπήκε στην απαγορευμένη κάμαρα, αλλά η Αυγούλα αρνείται. Την αφήνει στην ερημιά. Τη βλέπει ο βασιλιάς, την ερωτεύεται και την παίρνει γυναίκα του. Η νεράιδα της παίρνει το παιδί και τη μιλιά. Στο δικαστήριο όπου κρίνουν τη βασίλισσα, παρουσιάζεται η νεράιδα και τη ρωτάει αν μπήκε στο απαγορευμένο δωμάτιο. Η βασίλισσα ομολογεί, ξεβουβαίνεται και παίρνει πίσω το παιδί της.

Σελ. 160
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/161.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 712

Σελ. 161
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/162.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ  ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 162
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/163.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 712

Η τίμια γυναίκα

AT: Crescentia Η καλή γυναίκα

Ήταν ένας πραματευτής κ' είχε δύο παιδιά, το ένα φρόνιμο και το άλλο μπαντίδο. Σαν απέθαν' ο πατέρας, τα δύο παιδιά εμοίρασαν το βίο. Ο μέγας, ο φρονιμώτερος, τον κυβέρνησε το βίο του καλά και τον έκαμε μεγάλο. Ο μικρότερος πήγαινε όλο σε γυναίκες και το έφαγε όλο. Τότες πήγε στον μέγαν τον αδελφό του κλαίγοντας, και του λέει: "Αδερφέ μου, κάνω πραμάτειες και χάνω". Λοιπόν ο αδερφός του τον εσπλαχνίστηκε, κ'εβγάζει και του δίνει δέκα χιλιάδες. Αυτός πάλι τα έφαγε σ'τα ίδια. Πήγε πάλι σ'τον αδερφό του· του διηγήθηκε, πως εζημιώθηκε πολλά, κι ο αδερφός του του λέγει: "Αδερφέ, εσύ δεν έχεις τύχη· όμως κάτσε με την γυναίκα μου εδώ και με το σπίτι μου, και πάω εγώ σ'το ταξίδι, και βάνω κάμποσα χρήματα για λόγο μου και κάμποσα για σένα· γλέπω την τύχη σου". Κίνησε ο αδελφός του και πάει στα ξένα με την πραμάτεια, κι άφηκε τον αδερφό του τέλειο νοικοκύρη σ'το σπίτι. Αυτός σαν μπαντίδος σε τρεις μέρες ύστερα που έφυγε ο αδερφός του, εζητούσε τη γυναίκα του να τον απατήσει. Αυτή σαν όμορφη δέσποινα ήταν από γένος καλό και φρόνιμη, και δεν τον εδέχτηκε και του είπε: "Εγώ σ' έχω στον τόπο του αδερφού σου κι 'συ θέλεις να μου κάνεις πράμα σε μένα;" Τι να κάνει αυτός για να κερδίσει τον σκοπό σου; Πηγαίνει στο νεχκεμέ* και λέει: "Έφυγ' ο αδερφός μου, κ' η νύφη μου γίνηκε άτιμη και δεν το δέχομαι". Ο νεχκεμές, που ήξερε την κόρη, τον έβρισε και τον έδιωξε. Αυτός φεύγει από κει, και για να κερδέσει το σκοπό του πάλι, παίρνει στα μεσάνυχτα ένα μεθυσμένο σύντροφο του και τον εμβάζει στο σπίτι της νύφης, κ' έτρεξε σ'τον κάδη, κ' είπε: "Δόσ' μου δύο καβάζηδες**, να βρω τους αγαπητικούς της νύφης μου μέσα". Ευτύς πήγαν οι καβάζηδες και βαρούσαν την πόρτα. Αυτή δεν ήθελε να τους ανοίξει, και τους έλεγε: "Εγώ δεν έχω κανένα τεκλίφι!*** Πείτε μου πρώτα ποιοι είστε και να σας ανοίξω". Λοιπόν μετά βίας κατέβηκαν οι δούλες και άνοιξαν. Και τους λέει: "Τι ζητάτε από μένα;" Οι καβάζηδες μ'βήκαν μέσα και ηύραν

* νεχκεμές: δικαστικός

* * καβάσηδες: δικαστικούς κλητήρες

*** τεκλίφι: εντολή, πρόταση

Σελ. 163
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/164.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

τον μεθυσμένο, και της λέουν: "Τι είνε τούτος;" Αυτή αποκρίθηκε: "Δεν ξέρω τίποτες". Την πήγαν στο κριτήριο, και το έδωκε η κρίσις, να πααίνουν να τη σκοτώσουν. Την πήραν δύο παλικάρια και την πήγαν σ' ένα λόγγο, κι απ' την ομορφιά της και γνώμη της δεν την σκότωσαν, μόν' έσκαψαν τη γης, και την έβαλαν μέσα ως τον λαιμό, και την αφήκαν και έφυγαν. Το βράδυ διαβαίνει ένας Αράπης κλέφτης με τα παλικάρια του. Ακούοντας αυτή τα χρεμετίσματα τ' αλόγου, φώναξε με μεγάλη φωνή: "Αν είναι Τούρκος ή Ρωμηός, νάρθει να με λευτερώσει!" Ακούοντας ο Αράπης έτρεξε, και την έβγαλε από τη γης και την έρριξε πισωκάπ'λα, και την πάνει σ'το σπίτι του, και της έφτιαξε ένα καλύβι και κάθονταν, κι όλοι την αγαπούσαν πολλά για την φρονιμάδα της. Ένα πρωτοπαλίκαρο του καπετάνιου την ερωτεύτηκε, κ' ήθελε να την πατήσει. Αυτή δεν τον δέχτηκε, και του είπε: "θελα να το πω του καπετάνιου". Αυτός φοβήθηκε και σφάζει το παιδί του καπετάνιου και πήρε αίμα και έσταξε ως εκεί, όπου εκαθότανε αυτή, κ' έβαλε το μαχαίρι αποκάτου απ' το προσκέφαλο της. Το πωρνό σηκώθηκε η Αράπισσα, γλέπει το παιδί της σφαγμένο, σκούζει δυνατά και φωνάζει: "Ποιος μου έκανε αυτό το κακό;" Κι αυτός ο πειρασμός της είπε: "Να ιδούμε που πααίνει ο τορός από το αίμα". Και πήγαν και το ηύραν, και σ' αυτήν πάαινε· ηύραν και το μαχαίρι αποκάτου σ'το προσκέφαλο. Ο Αράπης δεν πίστεψε, πως το έκανε αυτή. Μόν' της είπαν να φύγει και της έδωκαν ένα τροβά φλουρί και την έβγαλαν σ' ένα κασαμπά*. Τότες πήγε αυτή και τσουκάνισε μια πορτοπούλα, κι ήταν μια γριά, όπου καθόταν μέσα, και της είπε: "Να ξενυχτίσω κι εγώ 'δω μέσα". Και της είπε η γριά: "Κάτσε και κοιμήσου!" Το πωρνό σηκώθηκε η γριά και γίνηκε χαζίρι να πααίνει στο χαμάμι. Της λέει η τσούπρα: "Ναρθώ κι εγώ στο χαμάμι". "Έλα", της λέει. Κίνησαν κι δύο να πααίνουν, και στον δρόμο όπου πάαιναν, είδαν έναν όπου επάαιναν να τον κρεμάσουν για πεντακόσια γρόσια. Λέει αυτή: "Τι είν' αυτό;" Και τότες της λέγουν, πως χρωστάει πεντακόσια γρόσια, και πως πααίνουν να τον κρεμάσουν. Λέει αυτή: "Πέστε του ναρθεί να του δώσω τα γρόσια, και να μην τον κρεμάσουν". Εδωκε λοιπόν τα γρόσια και έφυγε. Λέει αυτός που τον λευτέρωσε: "Ποιος μου 'κάνε τούτο το καλό;" Του είπαν: "Μια γυναίκα κι έφυγε". Κοσσεύει αυτός να την βρει, να της δώσει την ευχαρίστηση, που του έκανε εκείνο το καλό· την ηύρε, κι αμέσως ευρίσκει έναν καραβοκύρη, και την πουλάει σκλάβα.

Την πήρ' ο καραβοκύρης και την έβαλε σ'το καράβι, και κίνησε να φύγει. Ο καραβοκύρης θέλησε να την πατήσει, μόν' ο θεός είδε το κακό τούτο, και σηκώνει μια φουρτούνα, και τσακίζεται το καράβι, και την έβγαλε αυτή μια σανίδα σ' ένα βασιλικό σαράγι. Τότες πήγε και στάθηκε σε μια βρύση της βασίλισσας. Η βάγια πήγε να πάρει νερό, και της λέει: "Τι είσαι συ αυτού;" "Άνθρωπος είμαι", λέει αυτή, "και πες της βασίλισσας, αν θέλει να με πάρει κοπέλα χωρίς ρόγα**". Πάει ευτύς η βάγια και λέει της βασίλισσας· κι έστειλε και την πήρε, και σαν την είδε φρόνιμη, την έκανε

* κασαμπάς: κωμόπολη, προάστειο

** ρόγα: μισθός

Σελ. 164
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/165.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

τέλεια νοικοκυρά σ' όλο το βασίλειο. Με καιρό ήρθε η ώρα, να πεθάνει η βασίλισσα. Έκραξε τη δωδεκάδα της και παράγγειλε, ότι: «Εγώ πεθαίνω και βάνω στον τόπο μου τούτην βασίλισσα». Κατά παραγγελίαν της, την έβαλαν βασίλισσα· μόν' τα χείλη της ποτέ δεν γελούσαν πάντα χολιασμένη και μαραμένη στεκόταν. Τότες της λέει μια γριά: «Εσύ ήσουν πικραμένη μια φτωχή· τώρα γίνηκες βασίλισσα· γιατί δεν γελάς; Ό,τι έχεις, πες μου το εμένα, κι εγώ ξέρω μάγιαις να σου σιάσω την καρδιά». Έκατσε κι αυτή και της τα διηγήθηκε όλα της γριάς. Τότες η γριά της είπε, ότι: «Σε τρεις μέρες σου δίνω τσουάπι *». Έκανε η γριά τις μάγιαις, και τα ηύρε όλα, και πάει στην βασίλισσα με χαρά μεγάλη και της λέει: «Να φκειάσεις ένα σπίτι στη μέση στον οβορό ** μεγάλο, να βάλεις ντελάλη σ' όλον τον κόσμο, γκαβός, τυφλός, λεπριασμένοι ναρθούν στην βασίλισσα να γιατρευτούν». Άκουσε ο άντρας της, που είχε τον αδελφό του γκαβό. Το παλικάρι του Αράπη, που γύρευε να την πατήσει είχε λέπρα. Κι ο καραβοκύρης είχε μαζωθεί. Ακούοντας τον ντελάλη πήγαν στο βασίλειο. Η βασίλισσα φώναξε πρώτα τα δύο αδέρφια ψηλά. Της λέει Ο αδερφός ο μεγαλύτερος: «Κυρά μου! ο αδερφός μου γκαβώθηκε». Του λέει η βασίλισσα: «Να ειπεί τα όσα έκανε στη ζωή του, και ιατρεύεται». Τα είπε αυτός όλα, μόνε για την νύφη του δεν είπε τίποτε, γιατί είχε κοντά τον αδερφό του κ' εφοβόταν μόν' είδε το βαρύ κ' είπε κι αυτό. Εβάρεσε η βασίλισσα τα χέρια, και του ήφεραν νερό και ιατρεύτηκε, και τους κατήβασαν κάτω στο σπίτι. Ανήβασαν τον Αράπη με το παλικάρι. Το ίδιο είπε κι αυτουνού, να ειπεί τα όσα έκανε, και να ιατρευτεί. Όλα τα είπε· το σκότωμα μόνο του παιδιού του αφεντός του δεν το είπε, γιατί εφοβόταν. Είδε το πολύ κακό, το μαρτύρησε κι αυτό, κι είπε: «Ας με σκοτώσει ο αφέντης μου!» Παρόμοια κι αυτός εγέρεψε ***. Εφώναξαν τον καραβοκύρη με το κοπέλι του. Του είπε κι αυτουνού τα ίδια, να μαρτυρήσει τα όσα έκαμε. Όλα τα είπε· το πως πούλησε την γυναίκα δεν το είπε. Μον' ύστερα κι αυτό το μαρτύρησε και εγέρεψε. Εφώναξε τον Αράπη, και του έδωκε χαρίσματα πολλά, «και μη σκοτώσεις το παλικάρι σου», του είπε. Το ίδιο και του καραβοκύρη, κι έφυγαν. Την άλλη μέρα εφώναξε τον άνδρα της ψηλά και του είπε: «Τι άνδρας ήσουν εσύ, που άφηκες τη γυναίκα σου στα χέρια το αδερφού σου, να τραβήξει τούτα όλα που ήκουσες; Αν έγλεπες τη γυναίκα σου, θα τη γνώριζες;» Κι αυτός της είπε: «Η γυναίκα μου απέθανε εδώ και δέκα χρόνια!» Πάλε του ξανάπε: «Αν την δεις, τη γνωρίζεις;» Αυτός είπε: «Τη γυναίκα μου δεν γνωρίζω;» Τότες αυτή ξεμπουλώθηκε και του λέει: «Εγώ είμαι η γυναίκα σου, κι όσα ήκουσες, όλα εγώ τα τράβηξα!» Και σηκώθηκε και τον εφίλησε, κ' εζούσαν καλά.

Παραλλαγή από την Ήπειρο, Ρίο, 21, 66-69.

* τσουάπι: συμβουλή

** οβορός: ξέφωτο

*** εγέρεψε: έγινε γερός

Σελ. 165
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/166.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΤΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Η τίμια γυναίκα

α: Μια πλούσια γυναίκα προκαλεί τον φθόνο των συννυφάδων της· α1: που της σκοτώνουν το παιδί και κατηγορούν την ίδια· α2: που την κρύβουν μέσα στο βαρέλι για να την εμποδίσουν να προϋπαντήσει τον άντρα της· α3: που την κατηγορούν ότι τρώει ψείρες και τσιπουροκόκκαλα· α4: επειδή βρήκε ένα θησαυρό κάτω από κάτι λάχανα πήρε στον άντρα της ένα σπίτι κι ένα αμπέλι· α5: επειδή βρήκε με τον αδελφό της μια κότα που γεννούσε χρυσά αυγά, τον βοήθησε να γίνει πλούσιος και να παντρευτεί.

β: Μια τίμια γυναίκα αποκρούει τις προτάσεις που της κάνουν τρεις άντρες (ή περισσότεροι) διαδοχικά, ενώ λείπει ο άντρας της, και παρόλα αυτά, την κατηγορούν για μοιχεία· β1: ο πεθερός της ηρωίδας υπόσχεται ένα σφοντύλι σε όποια από τις νύφες του κοιμηθεί μαζί του, και η ηρωίδα πετάει το σφοντύλι μαζί με τα τσιπουροκόκκαλα· β2: η ηρωίδα αποκρούει τις προτάσεις ενός ανθρώπου που τον έσωσε από την κρεμάλα, και αυτός την πουλάει σκλάβα· β3: στο πλοίο αποκρούει τον καπετάνιο· β4: στο δάσος αποκρούει τον Αράπη ή το πρωτοπαλλήκαρό του.

ΙΙ. Η διωγμένη γυναίκα

α: Η ηρωίδα διώχνεται μέσα στο δάσος· α1: κουβαλώντας το νεκρό παιδί της· α2: με κομμένα χέρια, από τον αδελφό της ή τον άντρα της, τον οποίο καταριέται να κουτσαθεί ή να τυφλωθεί· α3: ο άντρας της την πετά σε ένα βάραθρο· α4: πρέπει να ακολουθήσει μια κουλούρα που της πετάει ο άντρας της. Η κουλούρα σταματά μπροστά σε μια οξυά.

β: Ανασταίνει το παιδί της· β1: με ένα μαγικό βοτάνι· β2: κρυφακούγοντας τη συνομιλία των διαβόλων, βρίσκει το μαγεμένο νερό· β3: ακούγοντας τη συνομιλία των πουλιών, βρίσκει το μαγικό βοτάνι.

γ: Ξαναβρίσκει τα χέρια της χάρη σε ένα γέροντα που της μεταδίδει τη θεραπευτική του δύναμη.

δ: Αποκτάει μαγικό παλάτι· δ1: προσευχόμενη στο θεό· δ2: πραγματοποιεί όλες της τις επιθυμίες με τη βοήθεια μαγικού καρπού, που της έδωσε ο ερημίτης· δ3: παρακαλεί την οξυά να της ανοίξει να μπει κι εκείνη μεταμορφώνεται σε παλάτι· δ4: φτάνει στους σαράντα δράκους ντυμένη άντρας και της χαρίζουν το βασίλειο.

ε: Αποκτά το χάρισμα να θεραπεύει όλες τις ανθρώπινες αρρώστιες· ε1: γίνεται καλόγρια και γιατρεύει όλους τους προσκυνητές του μοναστηριού που χτίζει· ε2: ένα πουλί κάθεται στον ώμο της και αλλάζει φύλο, χτίζει μοναστήρι και, ως μοναχός,

Σελ. 166
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/167.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

γιατρεύει όλους τους αρρώστους που ομολογούν τα κρίματά τους· ε3: γιατρεύει τον αδελφό της, που είχε κουτσαθεί από τη δική της κατάρα, αγγίζοντας τον με τα γιατρεμένα της χέρια.

1/7. Λύση και αναγνώριση

α: Ο άντρας (ή ο αδελφός) επισκέπτεται το παλάτι (το μοναστήρι) · α1: στο τραπέζι τον κατηγορούν ότι έκλεψε ένα κουταλάκι, που ο γιος του κρύβει μέσα στα ρούχα του. Αναγνώριση· α2: και η ηρωίδα διηγείται την ιστορία της στο τραπέζι. Αναγνώριση· α3: η ηρωίδα διηγείται την ιστορία στη ρόκα της και την ακούει. Αναγνώριση· α4: τα αδέλφια της και η μάνα της την αναγνωρίζουν στη φωτογραφία του βασιλιά των σαράντα δράκων πάνω στη βρύση· α5: ο άντρας της βρίσκει την όραση του, μόλις η καλόγρια τον κοιτάξει.

β: Η νύφη(οι νύφες) ή η πεθερά σκοτώνονται.

γ: Το παλάτι μεταφέρεται με μαγικό τρόπο στο χωριό του.

Σελ. 167
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/168.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 881, 1, Πάργα Θεσπρωτίας, «Οι δύο σύντροφοι». ΙΙ: α, β2 (γιατρεύει τον βασιλιά που τυφλώθηκε και αυτός της χτίζει παλάτι). ΙΙΙ: α4 (το παλάτι στο μέρος που ο άντρας φύλαγε τα γελάδια).

2. ΛΑ 1259, (ΣΜ 89), 21-22, Κόνιτσα, «Τα τρία αδέλφια». Ι: α, α3. ΙΙ: α, 83. ΙΙΙ: α, ο2, β.

3. ΛΑ 1297, (ΣΜ 127), 460-461, Ζαγόρι, «Η άτυχη νύφη». Ι: α, α2. 77; α3, δ, 81. ΙΙΙ: α, α1, α3, γ.

4. ΛΑ 1309, (ΣΜ 139), 244-246, Κόνιτσα, «Ο κακός πεθερός». Ι: β1. 77; α, α4, 83. ΙΙΙ: α, α1, α3.

5. Ρίο, 21, 66-69, ίδιο και Hahn,l, 140, Δωδώνη, «Η καλή γυναίκα». Ι: β, β2, β3, β4. ΙΙ: Γίνεται βασίλισσα λόγω της φρονιμάδας της, αλλά δεν γελάει ποτέ. Μια γριά τη συμβουλεύει να δέχεται και να γιατρεύει όλους τους αρρώστους· ε2 (έρχονται όλοι όσοι την έχουν αδικήσει).

ΘΡΑΚΗ

6. Αρχείο Θρακ. θησ., Ζ, 204-206, αρ. 2, Κομοτηνή, «Η τίμια πόγινε βασίλισσα». Ι: β, β2, β3, β4. ΙΙ: ε2 (γιατρεύει τον τυφλό αδελφό του άντρα της). ΙΙΙ: α, α2.

7. θρακικά, 17, 180-182, Φανάρι, «Η Μυρσίνα». Ι: β, β2, β3, β4. ΙΙ: ε, ε1. ΙΙΙ: α5.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

Κρήτη

8. ΛΑ 709, 10, Νεάπολη Μεραμβέλλου, «Λάμψε ήλιε για να λάμψω». Αρχή όπως AT 709. Ι: Η μητριά· α1. ΙΙ: α, α1, α2 (της βγάζει και τα μάτια), β, β3, 84. ΙΙΙ: α4.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ 9. Boulanger, 115-123, Κέρκυρα, «La fortune dans les legumes». Ι: α, α1, α4.

Σελ. 168
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/169.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΙΙ: α, α1 (με το βοτάνι που ζωντάνεψε το φίδι κολλάει το κεφάλι του παιδιού), 82. ΙΙΙ: α, α1, β.

ΚΥΠΡΟΣ

10. Κληρίδης, II, 43-45, αρ. 19, Ποταμιά, "Νύφη τζ'αντραέρφισσα". Ι: α, α1, α5. ΙΙ: α, α1, α2 (τον καταριέται να μείνει κουτσός ώσπου να τον πιάσει με τα δύο της χέρια), γ, ε3. III: β (αλογοσέρνεται).

Σελ. 169
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/170.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ, βλ. σ. 76.

Σελ. 170
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/171.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 715

Σελ. 171
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/172.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 172
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 700-749
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 153
    23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

    ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

    Το παραμύθι αυτό, διάσημο χάρη στους Grimm και στον Walt Disney είναι από τα πιο διαδεδομένα στην Ελλάδα. Ανήκει στον κύκλο της καταδιωγμένης πριγκήπισσας, μαζί με την "άντζα μάνα" (AT 705), την "κόρη χωρίς χέρια" (AT 706), τα "τρία χρυσά παιδιά" (AT 707), το "παιδί της Παναγίας" (AT 710) κ.ά. Το θέμα της καταδίωξης αποτελεί, σύμφωνα με τη Marie-Louise Teneze, τον κυριότερο λόγο για τον οποίο το παραμύθι αυτό ενώνεται συχνά με άλλα, στα οποία η ηρωίδα είναι επίσης καταδιωγμένη. Έτσι έχουμε συχνούς συμφυρμούς με το AT 403B, "η μαύρη κι η άσπρη νύφη" (ή "η διωγμένη αρραβωνιαστικά") καθώς και με το AT 480, "οι γνέστρες στο πηγάδι· το καλό και το κακό κορίτσι". Οι δύο αυτές αφηγήσεις έχουν ως θέμα την αδελφική ή τη γυναικεία αντιζηλία. Η συγγραφέας του γαλλικού καταλόγου τονίζει επίσης ότι η ιστορία της Χιονάτης συμφύρεται συχνά με την ιστορία της Σταχτοπούτας, χαρακτηριστικό παραμυθιακό τύπο με θέμα τη ζηλόφθονη μητριά, κι αποδίδει το συμφυρμό στη θεματική προσέγγιση. Πιστεύει δηλαδή ότι ο θεματικός πυρήνας της γυναικείας αντιζηλίας επηρεάζει την πλοκή του παραμυθιού της Χιονάτης, που ενώνεται με αφηγήσεις που έχουν ανάλογο θέμα.

    Η Χιονάτη είναι μια νεαρή κόρη που καταδιώκεται από τη μητριά ή και τις αδελφές της· για να ξεφύγει διασχίζει την άγρια νύχτα και καταλήγει σ' έναν άλλο κόσμο, όπου συναντάει τ' άγνωστα και παράξενα "αδέλφια της" (τους δώδεκα μήνες, τους Σκυλοκέφαλους, τα σαράντα παλικάρια κ.λπ.). Ζει ευτυχισμένη κοντά τους, ώσπου την ανακαλύπτει η μητριά της και τη φαρμακώνει τρεις φορές, μέχρι να την εξοντώσει. Το φέρετρο της φτάνει στα χέρια του πρίγκηπα, που την ανασταίνει και την παντρεύεται. Στην Ελλάδα (και αλλού) η ιστορία δε σταματάει εδώ: η μητριά της την επισκέπτεται όταν γεννήσει το πρώτο της παιδί και τη μεταμορφώνει σε πουλί, μπήγοντας της μια καρφίτσα στο κεφάλι. Το πουλί κελαηδάει γλυκά στον βασιλιά κι η μητριά, που έχει πάρει τη θέση της Χιονάτης δίπλα του, ξεγελώντας τον, απαιτεί να σκοτώσουν το πουλί. Το σκοτώνουν. Από το αίμα του φυτρώνει ένα δέντρο, που το κόβουν, όταν το ζητήσει η μητριά. Τέλος, από ένα κούτσουρο του κορμού αυτού, που το παίρνει μια γριά, ξαναβγαίνει ανέπαφη η Χιονάτη. Αυτές οι αλλεπάλληλες μεταμορφώσεις είναι χαρακτηριστικές του τύπου AT 403B, που αποτελεί συχνή κατάληξη όλων των παραμυθιών του κύκλου της καταδιωγμένης γυναίκας.

    Ας δούμε τώρα την ειδικότερη κατανομή του παραμυθιού στην Ελλάδα· στον κατάλογο του Μέγα έχουμε 131 παραλλαγές απ' όλη την ελληνική επικράτεια, τη Μικρά Ασία και την Κύπρο. Απ' αυτές περίπου δέκα ακολουθούν το αφηγηματικό σχήμα των Grimm, άλλες δέκα παραλλαγές περίπου είναι ενωμένες με το AT 480 στην αρχή τους ("το καλό και το κακό κορίτσι")· πενήντα πέντε παραλλαγές ενώνονται στο τέλος τους με το AT 403B ("η διωγμένη αρραβωνιαστικιά"). Τέλος, σαράντα δύο παραλλαγές ακολουθούν ένα διαφορετικό σενάριο, που τείνει να αντικαταστήσει στην