Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Μπρούσκου, Αίγλη
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 700-749
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:23
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1994
 
Σελίδες:271
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί υποδειγματική δημοσίευση, σύμφωνα με τα διεθνή σχετικά πρότυπα, του καταλόγου των ελληνικών παραμυθιών που συνέτασσε ο Γεώργιος Μέγας ήδη από το 1910. Είναι στην ουσία ο δεύτερος τόμος του καταλόγου, μιας και ο συντάκτης του είχε προλάβει να δημοσιεύσει τον πρώτο τόμο. Ο κατάλογος παραμυθιών του Μέγα αποτελεί ένα σπουδαίο έργο υποδομής για κάθε σχετική έρευνα, έργο που συμβάλλει στη μελέτη όχι μόνο της ελληνικής εθνικής προφορικής παράδοσης αλλά και της παγκόσμιας. Η προσπάθεια για μια υποδειγματική δημοσίευση του καταλόγου αυτού, που άρχισε με τον τόμο αυτόν, καταβλήθηκε με την απόλυτη πεποίθηση ότι η αξία του είναι επίκαιρη όσο ποτέ. Ένας κατάλογος παραμυθιών έρχεται ακριβώς να προσφέρει ταξινομημένο το σημαντικότατο υλικό των παραμυθιών και των παραλλαγών τους, και να υπενθυμίσει παράλληλα τη σημασία, τη συνέπεια, αλλά και τη δύναμη της ευελιξίας που ενέχεται στην προφορική παράδοση των παραμυθιών.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 7.13 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 183-202 από: 274
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/183.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Το παραμύθι αυτό φαίνεται να έχει απασχολήσει ιδιαίτερα τους ερευνητές, αρχίζοντας από τον Paul Delarue , που το θεωρούσε σαν κατ' εξοχήν γαλλικό παραμύθι· πίστευε ότι πέρα από τη Γαλλία, υπάρχουν μόνο ελάχιστες σκόρπιες παραλλαγές του σ' άλλες χώρες. Η άποψη αυτή αντικρούστηκε από τον Ljungman , που δείχνει την πλατιά εξάπλωση του παραμυθιού σ' όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, εκτός από τη Γερμανία. Υπάρχει επίσης και η μονογραφία του Ralph S. Boggs , που πιστεύει ότι κοιτίδα του παραμυθιού αυτού είναι η Καστίλλη· από κει διαδόθηκε στη Γαλλία και στη συνέχεια πέρασε στη Νότια Αμερική (Βραζιλία, Χιλή, Αργεντινή) με τους Ισπανούς και Πορτογάλους αποίκους. Ο Boggs εξετάζει αναλυτικά όλα τα επιμέρους παραμυθιακά μοτίβα του τύπου, τη διάδοση τους, καθώς και την προέλευση του ονόματος του ήρωα (ήταν αρχικά μισός στην κυριολεξία; ή πρόκειται για σχήμα λόγου κ.λπ.).

Στη λογοτεχνία του 18ου και 19ου αιώνα το παραμύθι αυτό εμφανίζεται δύο φορές, μια στη Γαλλία και μια στην Ισπανία· αναφέρεται σ' ένα θεατρικό έργο που δημοσιεύτηκε στη Γαλλία το 1759. Ο Boggs πιστεύει ότι το ισπανικό παραμύθι στη λογοτεχνική προσαρμογή του Fernan Caballero στις αρχές του 19ου αιώνα, υπήρξε πολύ σημαντικό για την ανάπτυξη της ιστορίας του Μισοκοκκοράκου στη νοτιοδυτική Ευρώπη .

Στην Ελλάδα ο παραμυθιακός αυτός τύπος έχει τεράστια διάδοση, ιδιαίτερα, όπως φαίνεται από το αρχείο Μέγα, στην Πελοπόννησο, όπου όμως ο χαρακτήρας των περισσότερων παραλλαγών είναι ιδιαίτερα επαναληπτικός· πολλές είναι σχεδόν ταυτόσημες, ούτως ώστε αναγκαστήκαμε να κάνουμε κάποια επιλογή στην παρουσίαση μας. Ο ήρωας είναι πότε ολόκληρος, πότε μισός και πότε ανάπηρος. Η πλειοψηφία των παραλλαγών (60%) παρουσιάζει τον κόκκορα ολόκληρο· περίπου το 20% μιλάει για ένα καχεκτικό κοκκοράκι, κουτσό ή με σπασμένο το φτερό από το μπαστούνι της γριάς ή του γέρου, ενώ το ίδιο περίπου ποσοστό παραλλαγών μας δίνει ένα παράδοξο μοτίβο σαν αιτιολογία για την περίεργη φύση του ήρωα: μια γριά σφάζει μισόν κόκκορα, συχνά μαγειρεύει και τρώει αυτό το μισό κομμάτι, ενώ το άλλο μισό (ο ήρωας) σηκώνεται και φεύγει. Άλλοτε την παρακαλάει να του χαρίσει τη ζωή για να την κάνει πλούσια. Σε μια μόνο παραλλαγή εξηγείται ορθολογικά η δύναμη του: ο κόκκορας τρώει ένα σκουλήκι και γίνεται έτσι πολύ δυνατός· σ' όλες τις άλλες, η υπερφυσική του δύναμη φαίνεται άρρηκτα συνδεδεμένη με τη φυσική του υπόσταση:

1 Paul Delarue, Almanach populaire comptois, 1950, 346

2. W. Ljungman,Die Schwedischen Volksmarchen, Herkunft und Geschichte, Berlin, Akademie-Verlag, 1961, 206.

3 Ralph S Boggs. The Halphchick Tale in Spain and France, Helsinki 1933. FKC. no 111, 40

4 Stith Thompson, The Folktale, Berkeley and California Press, Beikeley and Los Angeles, California 1977. 78

Σελ. 183
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/184.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ο καχεκτικός ή άχρηστος ή μισός ήρωας φαίνεται σ' αυτό το παραμύθι το ίδιο ακαταμάχητος με το διπλογεννημένο ήρωα (AT 650) · την υπόθεση μας αυτή ενισχύει εξάλλου κι ο συμφυρμός, σε μια κυπριακή παραλλαγή (αρ. 73), των δύο τύπων: του AT 650 («Ο πανίσχυρος») και του AT 715.0 πανίσχυρος ήρωας σχετίζεται, σύμφωνα με την κατάταξη του οικότυπου από τον Μέγα, με τον Δακρυγιάννη, τον Αρκουδογιάννη κ.λπ. (πότε κατατάσσονται ως AT 650 και πότε ως AT 301B), κατεξοχήν παραδείγματα διπλογεννημένων ηρώων, που τους νικάει ενίοτε ένας μισός άνθρωπος. Στις ελληνικές παραλλαγές ο μισοκοκκοράκος είναι αθυρόστομος· φαίνεται, παρά την κάποια λογοκρισία, ότι το παραμύθι γινόταν πολύ αστείο στην αφήγηση, με τις κινήσεις που φανταζόμαστε ότι συνόδευαν όλες αυτές τις αθυρόστομες εκφράσεις («ρούφα κώλο το ποτάμι, να χέσω το μουστάκι του βασιλιά και τη ρόκα της βασίλισσας» κλπ.) κι ότι είχε έντονο σεξουαλικό συμβολισμό.

Σελ. 184
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/185.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 720

Σελ. 185
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/186.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 186
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/187.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 720

Η μάνα. μου με σκότωσε, ο πατέρας μου μ' έφαγε

AT: My Mother slew me; my Father ate me. The Juniper Tree

Delarue: Ma mere m'a tue, mon pere m'a mange

Grimm No 47: Von dem Machandelboom

Η κακιά δασκάλα

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας πατέρας και μια μάνα και ειχένασι κι ένα γιο, πολύ καλό και πολύ έξυπνο. Τον λέγανε Γιάννη· κάθε μέρα, επήγαινε στο σχολείο με χαρά γιατί αγαπούσε πολύ τα γράμματα.

Η δασκάλα του του έκανε πολλά δώρα· και του 'δίνε καραμέλλες. Ο Γιαννάκης την αγαπούσε πολύ. Του έλεγε συχνά κοντά: "Ξέρεις, θα ήθελα να 'χα ένα γιο σαν κι εσένα. Αλλά δυστυχώς, αυτό δε γίνεται", κι έκλαιγε. Το παιδάκι στενοχωριότανε πολύ μ' αυτά τα λόγια και το βράδυ διηγότανε στη μάνα του πως πέρασε στο σχολείο, τι καλή που ήταν μαζί του η δασκάλα και πως στενοχωριόταν που δεν είχε ένα παιδάκι σαν κι εκείνονε.

Περνούσε λοιπόν ο καιρός... Μια μέρα, λέει η δασκάλα στο Γιαννάκη: "Εμείς οι δύο τα πάμε πολύ καλά. θα 'θελες να είχες μια μάνα σαν κι εμένα; Άμα θες, μπορείς να με βοηθήσεις να σκοτώσω τη μάνα σου, για να παντρευτώ τον πατέρα σου και να γίνεις παιδί μου". (Βέβαια, καταλαβαίνετε πως ήθελε τον πατέρα, όχι το παιδί). Ο Γιαννάκης λοιπόν ήτανε πολύ λυπημένος. Σκεφτότανε: "Δε μπορώ να σκοτώσω τη μάνα μου, γιατί την αγαπάω. Αλλά τι να κάνω; Αφού αγαπώ και τη δασκάλα μου πολύ".

Πέρασε καιρός. Μια μέρα, η δασκάλα του λέει: "Λοιπόν, Γιαννάκη, τι αποφάσισες;" Ο Γιαννάκης, πολύ ταραγμένος, ψιθυρίζει: "Εγώ θέλω, αλλά τι να κάνω;" Η δασκάλα, ολόχαρη, του απαντάει: "Μα, είναι πανεύκολο· θα της πεις: πρέπει να μου βρεις τη σημαία, που είναι στον πάτο της κασέλας, γιατί την Κυριακή έχουμε γιορτή στο σχολείο· κι όταν θα 'χει σκύψει καλά-καλά μες στην κασέλα, θα κατεβάσεις το καπάκι πάνω στο κεφάλι της, κι έτσι, κανείς δεν θα καταλάβει ότι φταις εσύ: θα νομίσουν ότι το καπάκι έπεσε μόνο του".

Το Σάββατο πρωί, ο Γιάννης λέει στη μάνα του: "Μάνα, πρέπει να πάω στο σχολείο τη σημαία που έχεις στον πάτο της μεγάλης κασέλας για τη γιορτή που έχουμε

Σελ. 187
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/188.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

την Κυριακή". Η μάνα πάει να ψάξει τη σημαία στην κασέλα και λέει στο γιο της: "Κράτα καλά το καπάκι, μη μου πέσει στο κεφάλι". Και μόλις σκύψει για τα καλά η μάνα μέσα, αφήνει ο Γιάννης το καπάκι κι εκείνο πέφτει απότομα και κόβει το κεφάλι της δόλιας μάνας.

Ο πατέρας είναι απελπισμένος κι ο Γιάννης απαρηγόρητος, γιατί κατάλαβε πια τι έκανε· μα δε λέει κουβέντα. Συνεχίζει βέβαια να πηγαίνει σχολείο κι η δασκάλα τώρα πια είναι διπλά καλή μαζί του.

Μια ωραία μέρα, του λέει η δασκάλα: "Άκου, τώρα πρέπει να πεις στον πατέρα σου πως χρειάζεται μια μάνα, πως εγώ σ' αγαπώ πολύ, και πως θα 'τανε καλό και για κείνον και για σένα να με παντρευτεί' θα σε προσέχω πολύ".

Το ίδιο βράδυ, ο Γιάννης αρχίζει να μιλάει στον πατέρα του. Αυτός δε θέλει ν' ακούσει κουβέντα στην αρχή, γιατί αγαπούσε πολύ τη γυναίκα του. Αλλά οι μήνες περνούνε, κι ο γιος του τον παρακαλάει ασταμάτητα. Περνάει ένας χρόνος, κι ο πατέρας αποφασίζει να ξαναπαντρευτεί με τη δασκάλα.

Για κάμποσο καιρό, όλα πάνε καλά. Αλλά, μια μέρα που ο πατέρας είναι στο κυνήγι, λέει η μητριά στο Γιαννάκη: "Έλα δω να κατεβούμε στο υπόγειο, σου 'χω μια έκπληξη". Το αγοράκι την ακολουθεί, όλο χαρά και χωρίς να υποψιάζεται, γιατί η καινούργια μάνα συνέχιζε να του κάνει πολλά δώρα. "Κοίτα, Γιάννη, μέσα στο σωρό το στάρι, σου έχω κρυμμένο κάτι, που θα σ' αρέσει πολύ". Ο Γιάννης αρχίζει να ψάχνει χώνοντας τα χέρια του μες στο σιτάρι. Και να που η κακιά μητριά, παίρνει μια μαχαίρα και του κόβει το κεφάλι. Ύστερα, του βγάνει το συκώτι και το καθαρίζει καλά-καλά, και το τηγανίζει.

Καλά για καλά βράδιασμα, καταφτάνει ο πατέρας και ρωτά, που είναι ο Γιάννης. "Δεν θ' αργήσει, με παρακάλεσε να μείνει να παίξει λίγο ακόμα με τ' άλλα παιδιά. Κάτσε, να ξεκουραστείς και να φας". Του βάζει να φάει το φαΐ του, σα να μη συμβαίνει τίποτε. Παίρνει ο πατέρας ένα κομμάτι κρέας, αλλά μόλις πάει να το βάλει στο στόμα του, το συκώτι μιλάει: "Αν είσαι Τούρκος φάε με, Οβριός κατάπιε με, κι αν είσαι ο πατέρας μου, σκύψε και φίλησε με".

Ο πατέρας δεν πιστεύει στ' αυτιά του: "Δεν ακούς τίποτα, εσύ; Αυτό το συκώτι μιλάει! Δεν καταλαβαίνεις τι λέει;" Η κακιά γυναίκα απαντάει: "Όχι, δεν ακούω τίποτα, είσαι φαίνεται κουρασμένος, ακούς φωνές! Μήπως είσαι άρρωστος, μήπως έχεις πυρετό;" Ο πατέρας, που νιώθει μια χαρά, αναρωτιέται τι συμβαίνει. Ξαναχώνει το πηρούνι του στο συκώτι, για να ξαναπάρει ένα κομμάτι. Το συκώτι ξαναλέει με σπαρακτική φωνή: "Αν είσαι Τούρκος φάε με, Οβριός κατάπιε με, κι αν είσαι ο πατέρας μου, σκύψε και φίλησε με. Πατέρα, εγώ είμαι, ο Γιάννης, εγώ είμαι, μη με φας, εγώ είμαι, ο Γιάννης ο γιος σου!"

Τότε ο άνθρωπος τα κατάλαβε όλα· σηκώνεται, αρπάζει την κακιά γυναίκα του από τα μαλλιά και της χτυπάει το κεφάλι στον τοίχο... δυνατά, δυνατά και τη σκοτώνει.

Και ποτέ πια κανείς δεν ευτύχησε στο σπίτι του Γιαννάκη. Ποτέ πια ούτε γιορτή ούτε γέλια.

Ευγενική παραχώρηση Μαργαρίτας Ξανθάκου, που κατέγραψε την παραλλαγή αυτή στη Μάνη, το 1983.

Σελ. 188
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/189.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

Dawkins, 437, 6, Ανακού Καππαδοκίας.

Σελ. 189
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/190.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Το παραμύθι αυτό, γνωστό σε πολλές χώρες της Ευρώπης, παρουσιάζει μεγάλη πυκνότητα κατανομής σε τρεις ειδικά περιοχές, τη Γαλλία, τις γερμανόφωνες χώρες, τη Φιλλανδία και την Εσθονία, σύμφωνα με τη μονογραφία του Belgrader M., Das Märchen νοη dem Machandelboom (KHM 47). Der Märchentypus AT 720, 1980 Frankfurt a. M., Bern, Verlag Peter D. Lang (Artes populares, 4). Τις γαλλικές παραλλαγές μελέτησε η Ν. Belmont στο άρθρο της "Conte et enfance. A propos du conte: Ma mere m' a tue, mon pere m'a mange (T 720), Cahiers de Litterature Orale, No 33, INALCO, 1993.

Στην Ελλάδα το αφηγηματικό αυτό θέμα είναι διαδεδομένο με τη μορφή τραγουδιού, παραλογής, γνωστής με τον τίτλο "Η μάνα η φόνισσα". Η παραλλαγή της Ξανθάκου από τη Μάνη δανείζεται τη γνωστή εισαγωγή του παραμυθιού, όπου το παιδί πείθεται από τη δασκάλα του και μέλλουσα μητριά του, να σκοτώσει τη μητέρα του. Η παραλλαγή του Dawkins από την Καππαδοκία παρουσιάζει την ίδια ακριβώς πλοκή με το τραγούδι και στις δύο απουσιάζουν εντελώς τα παραμυθιακά ή μαγικά στοιχεία που συνθέτουν το παραμύθι στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Σελ. 190
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/191.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 725

Σελ. 191
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/192.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 192
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/193.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 725

To όνειρο

AT: The Dream

Delarue: Le reve

Παραλλαγή πρώτη: To όνειρο

Μια φορά κι έναν καιρό ήτανε μια οικογένεια που είχε τέσσερα παιδιά. Ένα βράδυ ο πατέρας είπε στα παιδιά του να κάνουν την προσευχή τους και να πέσουνε να κοιμηθούνε για να ιδούνε τι όνειρο θα έβλεπε ο καθένας τους. Το πρωί σηκωθήκανε τα παιδιά από τον ύπνο και το καθένα έλεγε τι είδε την νύχτα.

Ήρθε και η σειρά του τελευταίου γιου να πει το όνειρο του. "Εγώ", είπε το παιδί, "πατέρα, είδα απόψε στον ύπνο μου ότι ήμουνα πλούσιος, και εσύ πατέρα μου έρριχνες νερό να πλυθώ και η μάνα μου μου κράταγε την πετσέτα για σκουπιστώ". Ο πατέρας τότε θύμωσε και φώναξε: "Πιάστε τον να τον σφάξετε και να μου δώσετε το αίμα του να το πιω". Το παιδί άρχισε να τρέχει όσο μπορούσε πιο γρήγορα για να μην τον πιάσουνε, κουράστηκε όμως και τον φτάσανε τα άλλα του αδέλφια. Τότε αυτός τους λέει: "Αφήστε με, μη με σκοτώνετε, αν με λυπόσαστε και κόψτε μου μόνο το μικρό μου δάχτυλο για να τρέξει αίμα και να το πάτε του πατέρα μέσα σε ένα μπουκάλι". Τότε τα αδέλφια τον λυπηθήκανε και κάνανε όπως τους είπε. Αφού γεμίσανε το μπουκάλι με αίμα γυρίσανε σπίτι και το πήγανε του πατέρα, που νόμισε ότι σφάξανε το παιδί του.

Το παιδί περπάτησε, περπάτησε και έφτασε σε ένα μέρος που ήτανε ένας γέρος και είχε μερικά πρόβατα σε ένα μαντρί. "Καλησπέρα παπούλη", του είπε, "με θέλεις κι εμένα εδώ να σου φυλάω τα πρόβατα;" "Σε θέλω παιδί μου", είπε ο γέρος που ήτανε και τυφλός, γιατί τα μάτια του του τα είχανε πάρει οι νεράιδες. Κάθησε λοιπόν το παιδί και κάθε μέρα πήγαινε στη βοσκή τα πρόβατα του Αϊ-Νικόλα, γιατί αυτός ήτανε ο γέρος.

Μια ημέρα ο γέρος περίμενε-περίμενε να γυρίσει ο πιστικός του από τη βοσκή, αυτός όμως ούτε φαινότανε καθόλου. Άρχισε τότε αυτός σιγά-σιγά να αρμέγει τα πρόβατα, στεναχωρημένος όπως ήτανε δεν μπορούσε να κάνει τίποτα.

Το παιδί, καθώς γύριζε στο μαντρί με το κοπάδι, του παρουσιάστηκαν τρεις όμορφες

Σελ. 193
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/194.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

κοπέλες σαν το κρύο το νερό, ροδοκόκκινες σαν την καλοκαιριάτικη αυγή. "Παλικάρι, ξέρεις τι θέλουμε εμείς από σένα;" του λένε. "Και που θέλετε να ξέρω εγώ τι θέλετε", τους λέει αυτός. "Να, εσύ να παίξεις το καλάμι σου και εμείς να χορεύουμε. Και σα κουραστούμε να μας κάνεις ό,τι θέλεις, και σα κουραστείς εσύ, να σου κάνουμε εμείς ό,τι θέλουμε". "Καλά", τους λέει το παιδί και άρχισε να παίζει το καλάμι. Έπαιζε-έπαιζε και αυτές χορεύανε. Άρχισε να πέφτει ο ήλιος και αυτές ακόμη χορεύανε. Όσο στο τέλος κουραστήκανε. "Πες μας τώρα τι θέλεις", του λένε αυτές. "θέλω να μου δώσετε τα μάτια του παπού", είπε. Τότε αυτές του δώσανε δύο μήλα. Και του είπανε αυτά είναι τα μάτια. Τα πήρε το παιδί και ήρθε γιομάτος χαρά στο μαντρί. Ο γέρος ακόμη άρμεγε τα πρόβατα. "Να, παπούλη", του λέει, "φάγε αυτό το μήλο. Μήπως βλέπεις λιγουλάκι;" "Ναι, άρχισα λίγο". "Να, φάγε και αυτό, μήπως ακόμη πιο πολύ;" "Βλέπω καλά" του λέει. "Και τώρα, τι καλό θέλεις από μένα να σου κάνω;" "Να με στείλεις πίσω σπίτι μου". Του ετοιμάζει ο γέρος ένα άλογο και του 'δώσε και πολλά, μα πάρα πολλά λεφτά.

Καβαλίκεψε το παιδί και γύρισε στο σπίτι του. Εκεί δεν το γνώρισε κανείς. Ο πατέρας και η μάνα του τον νομίσανε για κανένα πλούσιο άρχοντα και άρχισαν να τον περιποιούνται, ο πατέρας του έρριξε νερό και η μάνα του του κράταγε την πετσέτα να σκουπιστεί. Αφού τον είδανε έτσι πλούσιο, αποφασίσανε να τον κάνουνε και γαμπρό στην κόρη τους.

"Καλά", είπε αυτός, "δέχουμε να πάρω την κόρη σας". Το βράδυ όμως όταν πέσανε να κοιμηθούνε, αυτός έβαλε ανάμεσα τους ένα δίκοπο μαχαίρι. "Αν κουνηθείς εσύ" της είπε, "να σε κόψει και αν κουνηθώ εγώ να με κόψει εμένα". Πέρασε η νύχτα και το πρωί η νύφη το είπε στους γονείς της αυτό που έγινε. Τότε αυτοί τον ρωτήσανε γιατί το έκανε αυτό. Τότε αυτός τους έδειξε το κομμένο δάχτυλο και έτσι φανερώθηκε ποιος ήτανε.

ΛΦ1462: Παραλλαγή που συλλέχτηκε από τη Μαρία Σαμπάνη στη Στεφάνη Θηβών. Ο αφηγητή? 82 ετών.

Σελ. 194
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/195.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Παραλλαγή δεύτερη: Η καλή βασίλισσα

Μια φορά και ένα καιρό ήτανε ένας βασιλιάς και είχε δύο παιδιά, ένα, αγόρι κι ένα κορίτσι. Αρρώστησε όμως κάποτε ο βασιλιάς και κατάλαβε το θάνατο του. Γι' αυτό εκάλεσε τα παιδιά κοντά του και τους λέει: "Παιδιά μου, εγώ θα πεθάνω. Σας αφήνω την ευχή μου να ήσαστε πάντοτε αγαπημένα".

Έτσι ο βασιλιάς πέθανε και τον κηδέψανε και εμείνανε τα παιδιά μοναχά τους. Εζούσανε πάντοτε αγαπημένα και κάθε φορά που έφευγε ο αδελφός πάντοτε φιλούσε την αδελφή του. Μια βραδιά η κόρη είδε στον ύπνο της, ότι έσπασαν τα ξύλα της σκεπής και την επροσκυνούσανε. Το πρωί που ξύπνησε, το είπε στον αδελφό της. Αυτός εσκέφτηκε πως ίσως η αδελφή του θα παντρευτεί και θα πάρει κανένα πιο πλούσιο από αυτόν και την εφθόνησε. Εσκέφτηκε λοιπόν να την κλείσει στα πιο σκοτεινά μέρη του παλατιού και διέταξε να της δίνουνε κάθε εικοστέσσερες ώρες λίγο νερό και λίγο ψωμί, για να πεθάνει. Επέρασε καιρός και αυτός επαντρεύτηκε και έδωσε στην γυναίκα του όλα τα κλειδιά του παλατιού. Αυτή άνοιξε όλες τις πόρτες αλλά εκείνη που ήτανε η βασιλοπούλα δεν την άνοιξε, γιατί δεν της είχε δώσει το κλειδί. Αλλά εκείνη είπε: "Γιατί δεν μου έδωσε το κλειδί αυτηνής της πόρτας, αφού μου έδωσε όλα τα άλλα". Δεν είπε όμως τίποτα αλλά σκέφτηκε να ψάξει όλες τις τσέπες του ανδρός της. Το βράδυ λοιπόν, που έπεσε αυτός να κοιμηθεί, του έψαξε τις τσέπες και βρήκε το κλειδί. Την άλλη μέρα το πρωί, μόλις έφυγε ο βασιλιάς, επήγε και άνοιξε την πόρτα και ευρήκε μια πεντάμορφη κόρη, ίσα που ανάπνεε με κάτι κουρελιασμένα ρούχα. Χωρίς να πει σε κανένα τίποτα την εσυνέφερε, της έδωσε ρούχα να ντυθεί και της λέει: "Κόρη μου, γιατί είσαι εδώ μέσα;" "Αχ, της λέει αυτή, και που να ήξερες". "Πες μου όλα τα μυστικά σου και εγώ είμαι για σένα", της απαντά η βασίλισσα. Κάθεται λοιπόν αυτή και της λέει την ιστορία της.

Εξακολούθησε μετά η βασίλισσα να την περιποιείται χωρίς να ξέρει κανείς τίποτα. Κάποτε έκανε τραπέζι ο βασιλιάς του κάτω κόσμου. Λέει τότε η βασίλισσα στην κόρη. "θα σε ετοιμάσω και θα πας στο τραπέζι που κάνει ο βασιλιάς του κάτω κόσμου". Της έφτιαξε στολή βασιλίκια και της έδωσε και το καλύτερο άλογο του αδελφού της και της είπε: "Να πας να καθήσεις στο τραπέζι, αλλά την τάδε ώρα να έρθεις, θα σε περιμένω στο παράθυρο, για να μην ξυπνήσει ο αδελφός σου, που τον έχω κοιμήσει". Επήγε αυτή στο τραπέζι και εγύρισε στην ώρα της και μετά την κλείδωσε πάλι στο δωμάτιο της η βασίλισσα και πήγε ύστερα και κοιμήθηκε δίπλα στον βασιλιά. Ο βασιλιάς ήτανε φίλος του βασιλιά του κάτω κόσμου και του λέει ο βασιλιάς του κάτω κόσμου ο φίλος του: "Ήρθε μια νέα, που αν δεν την πάρω για γυναίκα μου, θα τρελλαθώ. Και ήρθε μόνη της και έφυγε μόνη της". Του λέει τότε ο βασιλιάς: "Όταν έρθει, να την κρατήσεις να κοιμηθείτε μαζί". Έπειτα από λίγες μέρες, έκαμε

Σελ. 195
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/196.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

πάλι τραπέζι ο βασιλιάς του κάτω κόσμου. Λέει τότε η βασίλισσα στη βασιλοπούλα: "Σου έφτιαξα ένα νυχτικό από πάνω έως κάτω με κουμπιά, θα πας λοιπόν στο τραπέζι και αν σου πει ο βασιλιάς του κάτω κόσμου να κάτσεις να κοιμηθείτε, να κάτσεις και όταν αποκοιμηθεί αυτός, εσύ να ξεκουμπώσεις τα κουμπιά και να αφήσεις το νυχτικό και να φύγεις". Επήγε αυτή στο τραπέζι, όπου ο βασιλιάς της χάρισε το δαχτυλίδι του, εκοιμήθηκαν μαζί και, όταν αποκοιμήθηκε ο βασιλιάς, αυτή άφησε το νυχτικό της χ,αι έφυγε και επήγε στο δωμάτιο της στο παλάτι και έμεινε έγκυος. Επέρασε σιγά σιγά ο καιρός και μαζί μ' αυτόν και οι εννέα μήνες για να γεννήσει. Επειδή όμως εφώναζε και βογγούσε, για να μην ακούγεται, διάταξε η βασίλισσα και έφεραν ένα φόρτωμα σπάρτα, ανάβει το φούρνο και τα πετάει μέσα. Έτσι λοιπόν, έσκαγαν τα σπάρτα και εσκέπαζαν τις φωνές της βασιλοπούλας, ώσπου γέννησε ένα χαριτωμένο αγοράκι. Η βασίλισσα ετοίμασε το παιδί μέσα σε μια κόφα με άνθη, έβαλε επάνω το δακτυλίδι και το έστειλε στο βασιλιά του κάτω κόσμου. Βλέποντας το αυτός είπε αμέσως: "Α! το παιδάκι μου". Και αμέσως κάλεσε τις γυναίκες να το θηλάσουν αλλά όμως σε καμιά δεν έπιανε. Λέει τότε ο βασιλιάς του κάτω κόσμου: "Σε οποίαν πιάσει και θηλάσει θα την πάρω γυναίκα μου". Ο βασιλιάς τότε λέει στη γυναίκα του τη βασίλισσα: "Να ιδείς τι γίνεται στο παλάτι του κάτω κόσμου. Πάμε και εμείς να ιδούμε;" "Πάμε", του είπε αυτή. Είχε φτιάξει όμως στη βασιλοπούλα στολή βασιλίκια πάρα πολύ πιο καλύτερη από την πρώτη και της λέει: "θα πας στο βασιλιά του κάτω κόσμου που στείλαμε το παιδί, θα πάρεις το καλύτερο άλογο του αδελφού σου και την καλύτερη στολή και θα έρθεις. Εσύ μόλις πάρεις το παιδί στα χέρια σου, γιατί αυτό έκλαιγε συνέχεια και δε σταματούσε, θα του ειπείς:

"Νάνι νάνι νάνι σου

στα σπάρτα γεννημένο

στα ρόδα στα τριαντάφυλλα

στου βασιλιά στελμένο".

Επήγε πρώτα ο βασιλιάς και η βασίλισσα και μετά ήρθε και αυτή στο άλογο καβάλα και ο πρώτος που βγήκε να την υποδεχτεί ήταν ο αδελφός της. Την επροσκύνησε και της έδωσε το χέρι για να κατέβει από άλογο και έτσι ξεδιάλυνε το όνειρο της βασιλοπούλας. Επήρε αυτή το παιδί στα χέρια της και το νανούρισε και αυτό σταμάτησε να κλαίει. Έπειτα το έβαλε στο στήθος της και έπιασε, και τότε ο βασιλιάς του κάτω κόσμου είπε: "Αυτή είναι η γυναίκα μου". Αρχινήσανε τότε διασκεδάσεις, όργανα και χοροί και μετά έγινε τραπέζι. Και όπως διασκεδάζανε, η βασίλισσα είπε να πει ο καθένας τι του συνέβηκε στη ζωή. Αυτή πρώτη έκαμε την αρχή και είπε όλη την ιστορία αυτή και τελειώνοντας λέει: "Τι να κάνουμε αυτουνού που καταδίκασε την αδελφή μου", και έδειξε τον άντρα της τον βασιλιά, "θάνατος! θάνατος!" όλοι εφώναξαν. Αλλά ο βασιλιάς του κάτω κόσμου, που ήτανε φίλος του, είπε: "Ας του χαρίσουμε τη ζωή και ας τον στείλουμε εξόριστο". Και τον στείλανε εξόριστο σε άλλο μακρινό νησί και ζήσανε αυτοί καλά και εμείς καλύτερα.

ΛΦ 890: Παραλλαγή που συλλέχτηκε από τον Μακεδόνα Κωνσταντίνο στην Πάτρα Αφηγητής Μ Παρασκευόπουλος, ετών 60, το 1960.

Σελ. 196
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/197.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Το όνειρο

α: Ο ήρωας· α1: η ηρωίδα· α2: είναι το μικρότερο παιδί· α3: από τα τρία αγόρια· α4: από τα τρία κορίτσια· α5: από τα παιδιά· α6: του πατέρα τους· α7: του βασιλιά· α8: που ζητάει από τα παιδιά του να του διηγηθούν το όνειρο τους· α9: προκειμένου να τα παντρέψει· α10: η ηρωίδα ζει με τον αδελφό της, ο πατέρας τους πριν πεθάνει τους έχει δώσει εντολή να 'ναι πάντα αγαπημένοι.

β: Ενώ τα άλλα παιδιά χαροποιούν τον πατέρα τους με τα όνειρα τους· β1: βλέπουν τις κατάλληλες γυναίκες ή άντρες για γάμο - ή λένε ψέμματα· β2: βλέπουν τον πατέρα τους να δοξάζεται· β3: άλλο· β4: ο ήρωας(ηρωίδα) · β5: αρνείται να διηγηθεί το όνειρο του και τον πιέζουν β6: βλέπει τον πατέρα του (της) · β7: τον αδελφό της· β8: να του(της) ρίχνει νερό για να πλυθεί' β9: να τον(τη) προσκυνάει· β10: την μητέρα να τον(την) σκουπίζει· β1 1: να ανεβαίνει στο θρόνο του πατέρα του· β12: να στέκει με τον ήλιο δεξιά και το φεγγάρι αριστερά του και το αστέρι στο μέτωπο· β13: να την προσκυνάνε πολλοί βασιλιάδες· β14: τα δοκάρια της στέγης να σκύβουν και να προσκυνούν β1 5: να καβαλάει χρυσό άλογο και ο πατέρας να μαζεύει τις χρυσές κοπριές· β16: να παντρεύεται την αδελφή του· β17: κάποιος προφητεύει ότι ο βασιλιάς θα σκοτωθεί από έναν εγγονό του· β18: άλλο.

γ: Ο πατέρας· γ1: ο αδελφός· γ2: θυμώνει πάρα πολύ και διατάζει· γ3: τα άλλα παιδιά του- γ4: τον δήμιο· γ5: τους υπηρέτες· γ6: να τον(την) σκοτώσουν γ7: και να του φέρουν για απόδειξη το δάχτυλο του (της)· γ8: ένα μπουκαλάκι αίμα· γ9: άλλο· γ10: να τον πετάξουν στην θάλασσα μέσα σε ένα σεντούκι· γ11: να τον (την) βάλουν φυλακή· γ12: όμως την τελευταία στιγμή τον λυπούνται και του κόβουν μόνο το δάχτυλο· γ13: ο ήρωας το σκάει· γ14 φεύγει μόνος του όταν ονειρεύεται ότι θα παντρευτεί την αδελφή του· γ!5: άλλο.

ΙΙ. Οι περιπέτειες του ήρωα / της ηρωίδας

α: Ο ήρωας· α1: καταφεύγει στο σπίτι (σπηλιά)· α2: ενός βοσκού· α3: ενός δράκου· α4: μιάς δράκισσας ή μιάς Λάμιας· α5: ενός γέρου και μιάς γριάς· α6: τυφλού(ών)· α7: που τον ξεγελάει ότι μόλις τον(τη) γέννησε με μια πορδή ή ένα φτέρνισμα· α8: ο νέος γονιός δοκιμάζει την αντοχή του παιδιού χτυπώντας το δυνατά· α9: αλλά ο ήρωας και πάλι τον ξεγελάει αφήνοντας τον να χτυπάει ένα αντικείμενο.

β: Παρά τις συμβουλές του θετού γονιού ο ήρωας βόσκει τα πρόβατα στο απαγορευμένο μέρος, που ανήκει· β1: στο θηρίο· β2: στις νεράιδες· β3: έχοντας μαζί του τα μαγικά δώρα του γονιού του (σουραύλι, γκλίτσα, σκοινί, μαχαίρι) · β4: σκοτώνει

Σελ. 197
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/198.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

το θηρίο· β5: εξουθενώνει τις νεράιδες στον χορό, παίζοντας όλη τη μέρα το σουραύλι· β6: και τις κρεμάει από τα μαλλιά από ένα δέντρο· β7: κατορθώνει να πάρει πίσω τα μάτια του γονιού του· β8: κρυμμένα μέσα σε μήλα που τα δίνει στο γονιό να τα φάει· β9: αλλού· β 10: οι γέροι υιοθετούν τον ήρωα και τον αγαπάνε πολύ.

γ: Ο θετός γονιός δίνει στον ήρωα τα κλειδιά από όλα τα δωμάτια του σπιτιού και του απαγορεύει να μπει στο τελευταίο δωμάτιο· γ1: ο ήρωας βρίσκει μόνος του το κλειδί του δωματίου και το επισκέπτεται κρυφά· γ2: βρίσκει το κλειδί ψειρίζοντας το κεφάλι του γονιού· γ3: μέσα στο δωμάτιο βρίσκει· γ4: ένα μαγικό άλογο· γ5: ένα χρυσό συντριβάνι, όπου μπαίνει και χρυσώνεται και αυτός και το άλογο· γ6: ένα παράθυρο που βγάζει στον κήπο του βασιλόπουλου· γ7: το βασιλόπουλο τη βλέπει, την ερωτεύεται και την ζητάει σε γάμο.

δ: Το άλογο συμβουλεύει τον ήρωα να φύγουν δ1: ο θετός γονιός του τους κυνηγάει. Μαγική φυγή. Του πετούν χτένα, σαπούνι κ.λπ., που γίνονται εμπόδια για τον διώκτη· δ2: καταφέρνουν να το σκάσουν και φτάνουν στο βασίλειο του πατέρα του ήρωα.

ε: Ο θετός γονιός δίνει πλούτη στον ήρωα.

στ: Η γυναίκα του αδελφού βρίσκει τη φυλακισμένη αδελφή στο απαγορευμένο δωμάτιο του παλατιού· στ1: τη φροντίζει· στ2: τη στέλνει στο γλέντι του βασιλιά του Κάτω Κόσμου· στ3: που είναι φίλος του αδελφού· στ4: τη συμβουλεύει να περάσει τη νύχτα μαζί του και μετά να φύγει' στ5: η ηρωίδα μένει έγκυος και η νύφη της τη βοηθάει να γεννήσει κρυφά μέσα στο παλάτι χωρίς να ακουστεί.

ΙΙΙ. Η εκπλήρωση του ονείρου

α: Ο ήρωας φτάνει στο βασίλειο του πατέρα του· α1: ντυμένος με το κουφάρι ενός γέρου που έχει σκοτώσει στο δρόμο, το άλογο του ντυμένο επίσης με το κουφάρι της παλιαλογίνας του γέρου· α2: ντυμένος γερο-ζητιάνος· α3: κασίδης· α4: χρυσός, με χρυσό άλογο και χρυσό σκύλο και τον παίρνουν για τον Χριστό· "6: άλλο.

β: Παίρνει μέρος στους αγώνες πηδήματος, όπου, όποιος πηδήξει το πιο μεγάλο χαντάκι (ποτάμι), θα πάρει το βασίλειο· β1: τη βασιλοπούλα· β2: γίνεται πόλεμος, παίρνει μέρος, νικάει και σώζει τον πατέρα του από την καταστροφή· β3: πληγώνεται· β4: και του δένουν την πληγή με χρυσό μαντήλι· β5: νικάει στους αγώνες και του δίνουν το βασίλειο· β6: τη βασιλοπούλα - αδελφή του γυναίκα4 β7: το βράδυ στο κρεβάτι βάζει ανάμεσα τους ένα σπαθί για να μην ακουμπήσουν ο ένας τον άλλον β8: άλλο· β9: ο βασιλιάς πηγαίνει να ελεηθεί στην πλούσια βασίλισσα, που είναι η κόρη του, γιατί από τότε που την έδιωξε καταστράφηκε.

γ: Ο βασιλιάς· γ1: σκύβει και περιποιείται την πληγή του ήρωα· γ2: σκύβει και του χύνει νερό να πλυθεί· γ3: προσκυνάει την πλούσια βασίλισσα· γ4: μαζεύει τις χρυσές κοπριές.

Σελ. 198
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/199.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

δ: Αποκάλυψη - αναγνώριση από το κομμένο δάχτυλο· δ1: αρνείται να παντρευτεί την αδελφή του· §2: φεύγει και παντρεύεται την ανηψιά του δράκου· δ3: ο βασιλιάς μετανιωμένος του ζητάει συγχώρεση· 84: το σπαθί πετάγεται και σκοτώνει τον βασιλιά· §5: ο ήρωας γίνεται βασιλιάς.

ε: Στέλνουν το νεογέννητο στον βασιλιά του Κάτω Κόσμου· ε1: με το δαχτυλίδι του επάνω στο καλάθι· ε2: εκείνος το αναγνωρίζει για παιδί του, μόλις βλέπει το δαχτυλίδι· ε3: εμφανίζεται η φυλακισμένη αδελφή και θηλάζει το παιδί· ε4: γάμοι, όπου κουμπάρος είναι ο αδελφός· ε5: που σκύβει και χύνει νερό να πλυθεί η νύφη.

Σελ. 199
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/200.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 2753, 190-198, Τσεπέλοβο Ζαγορίου, άτιτλο. Ενωμένο με AT 314 και 321. Ι: α, α2, α6, α8, β, β4, β5 (πριν ανεβεί σε ένα άλογο, διαλέγει το πιο κοκκαλιάρικο), β6, β15, γ, γ2, γ6, γ!3. ΙΙ: α, α1, α3, γ, γ1, γ5, δ, δ1, δ2. ΙΙΙ: α, α5, γ4, δ, δ3.

2. Hahn, 2, 114, αρ. 98, Πρεμετή, άτιτλο. Ενωμένο με AT 300. Ι: α, "2, α3, β17, γ (ο παππούς), γ2, γ5, γ10 (όλα τα εγγόνια), γ15 (γλυτώνει μόνο το μικρότερο). ΙΙ: α, α1, α2. Γλυτώνει τη θυγατέρα του βασιλιά από το θηρίο που κρατάει το νερό (AT 300) γίνεται γαμπρός του. Ρίχνοντας κατά λάθος το τοπούζι του σκοτώνει τον βασιλιά παππού του. Έτσι πραγματοποιείται η προφητεία.

3. Hahn, 1, 258, αρ. 45, Ζαγόρι, "Το όνειρο του βασιλόπουλου". Ι: α, α2, α3, α6, α7, α8, β, β4, β5, β11, γ, γ2, γ4, γ6, γ!2. ΙΙ: α, α1, α3, α7, γ, γ1, γ3, γ4 (κι ένα σκύλο και τους μοιράζει σωστά την τροφή τους), δ, δ1, δ2. ΙΙΙ: α, α1, β, β5, δ.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

4. ΛΑ2746, 186-193, ΡοδιάΤυρνάβου, άτιτλο. Ι: α, α2, α3, α6, α7 (άρρωστος), α8, β, (32, β4, β5, β11, γ, γ2, γ3, γ6, γ8, γ!2. ΙΙ: α, α1, α4, γ, γ1, γ3, γ4, δ, δ1 (χτένια, πλεξούδες της Λάμιας, ακόνι, που γίνονται δάσος, ποτάμι, βράχια).7//:α, α1,β, β1,βδ, β6, δ, 81,δ5.

5. ΣΠ 101, 61-63, Πήλιο, άτιτλο. Ι: α, α2, α3, α6, α7, α8, β, β4, β5, β6, β8, β16, γ, γ2, γ3, γ6, γ!2. ΙΙ: α, α1, α3 (Έλληνα), α6, α7 (πορδομπαμπάς), α8, α9, β, β2 (ξωθκιές), β3, β5, β6, β7, δ, δ1 (ξυράφι, λαδικό που γίνονται πέτρες κοφτερές, θάλασσα), δ2. ΙΙΙ: α, α1, β, β1, β5, β7, δ, δ1, 84.

ΘΡΑΚΗ

6. ΛΑ 513Α, 1, Αίνος, "Το όνειρο". Ι: α, α2, α6, α8, β, β5 (ούτε και στον βασιλιά) , γ (ο βασιλιάς), γ2, γ9 (τον φυλακίζει και έτσι βγαίνει το όνειρο αληθινό). Τρυπάει τον τοίχο της φυλακής και χώνεται στης βασιλοπούλας, και με διάφορα κατορθώματα γίνεται γαμπρός του βασιλιά.

7. ΛΑ 725, 1, Αδριανούπολη, "Ο μικρός γιος του βασιλέα". Ι: α, α2, α3, α6,

Σελ. 200
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/201.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

α7, α8, β, β4, β5, β8, γ, γ2, γ4, γ6, γ12. ΙΙ: α, α1, α5, α6, β, β1, β4, β7, β10, γ, γ1, γ3, γ4, δ, δ1 (ο γέρος καβάλα σε μια κατσίκα τους κυνηγάει). III: α, α3, β, β1, β5, β6, γ, γ2, 8.

8. Θρακικά, 17, 154-157, 72, Φανάρι Σηλυμβρίας, "θα γίνω βασιλιάς". Ενωμένο με AT 667.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Δωδεκάνησα

9. ΡΙΟ, 159, αρ. 10, Αστυπάλαια, "Ο κασίδης". Ι: α, α2, α5 (τρία αγόρια κι ένα κορίτσι), "6, α7, "8, α9 (για να δει τη μοίρα τους), β, β3 (πως παίρνουν το αδελφομοίρι τους), β4, β5, β6, β8, γ, γ2, γ4, γ6, γ7, γ9 (και το ματωμένο του πουκάμισο). ΙΙ: α, α1, α3, α6, α7 (γίνεται "κωλοπαίδι" του), α8, α9, β, β2, β3, β5, β6 (ακολουθώντας ανάποδα τις συμβουλές των νεράιδων καίει τα παιδιά τους), β7, β8, γ, γ1, γ3, γ4 (που μιλάει), δ, δ1, δ2. ΙΙΙ: α, α1, α3, α4, β, β1, β5, β7, β2, β3, γ, γ1, γ2, δ, 81, δ3.

10. Ζωγρ. Αγων, 1, 421, αρ. 8, Νίσυρος, άτιτλο. Ι: α1, α2, α4, α6, α7, α8 (αφού τους έχει χτίσει από ένα παλάτι), β, β2, β4, β18 (ότι έπιασε το φεγγάρι κι έγειρε του άστρου να πλυθεί), γ, γ2, γ5, γ9 (να την παρατήσουν στην ερημιά να τη φάνε τα θηρία). ΙΙ: α, α1, α3, β10 (γιατί είναι καλή και του κάνει όλες τις δουλειές) , γ, γ2, γ3, γ6 (κι έρχονται τα πουλιά και της λένε πως θα τη φάει ο δράκος και τους απαντάει πως αυτά θα φαγωθούν στους γάμους της), γ7 (στέλνει προξενιά τη μάνα του και η βασιλοπούλα κάνει τη δύσκολη μέχρι που δέχεται το γάμο στο τέλος), ε (ο δράκος δίνει συμβουλή όταν τον πιάσει σελήνιο να του κόψουν το κεφάλι, να το θάψουν και θα βγει δέντρο που θα βγάζει μαργαριτάρι νάρχονται οι φτωχοί να παίρνουν και να την πολυχρονίζουν). ΙΙΙ: β9 (που στο μεταξύ έχει φτωχύνει), γ2, γ3, δ.

β. Κρήτη

11. ΛΑ 725, 5, Ιεράπετρα, "Το πεδουλάκι". Ι: α, α2, α3, α7, α8, β, β4, β5, β6, β8, γ, γ2, γ5, γ6, γ9 (το συκώτι του), γ12 (το συκώτι ενός σκύλου). ΙΙ: α, α1, α3, α6, α7, α8, γ, γ2, γ3, γ4, δ. ΙΙΙ: α, β2, β3, γ, γ1, δ.

γ. Κυκλάδες

12. ΛΑ 725, 7, Τήνος, άτιτλο. Ι: α, α2, α3, α7, α8, β, β1, β4, β5 (ούτε στο δάσκαλο, ούτε στις δύο βασιλοπούλες), β12, γ9 (τον θάβουν σε έναν λάκκο από όπου λύνει διάφορα στοιχήματα που βάζουν ανάμεσα τους οι δύο βασιλοπούλες). Τον κάνουν γαμπρό τους οι δύο βασιλιάδες. Επαληθεύεται το όνειρο.

Σελ. 201
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/202.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

13. ΛΑ 725, 4, Κορώνη, άτιτλο. Ι: α, α2, α3, α7, α8, β, β4, β5, β15 (να μαζεύει τα φλουριά που θα πέφτουν από τον κώλο του αλόγου), γ, γ2, γ5, γ6, γ7, γ!2. ΙΙ: α, α1, α3, α6, α7, α8, β, β2, β5, β6 (κατεβαίνει στο υπόγειο παλάτι της και γνωρίζει τις κόρες της), β7, γ, γ2, γ3 (φοράδες που βγάζουν φλουριά). III: α, γ4, δ, δ2 (γυρνάει στις κόρες της Νεράιδας).

14. ΛΑ 1188, (ΣΜ 18), 63-66, Γαστούνη Ηλείας, άτιτλο. Ι: α10, β4, β7, β8, γ1, γ2, γ11. ΙΙ: στ, στ 1, στ2, στ3 (και είναι καταραμένος να ζει στον κάτω κόσμο έως ότου τον επισκεφθεί μια γυναίκα), στ4 (φεύγει κόβοντας την πλεξούδα της που αυτός την κρατάει στο χέρι), στ5. ΙΙΙ: ε, ε2 (ακούει το τραγούδι της κοπέλας: "Παιδάκι μου, για σε έχασα την νιότη μου, για σε την λεβεντιά μου, για σε την πλεξούδα μου στου βασιλιά τα χέρια"), ε3, ε4, ε5.

15. ΑΦ 287, 7-8, Τρίπολη, άτιτλο. Ι: α1, α2, α4, α7, α8, β, β4, β5, β6, β8, γ, γ2, γ4, γ6, γ!2. ΙΙ: Στην ερημιά η βασιλοπούλα συναντάει ένα κριάρι με χρυσά κέρατα και ανθρώπινη λαλιά (μαγεμένο βασιλόπουλο), που την κάνει γυναίκα του. ΙΙΙ: Πλουσιοντυμένη έρχεται δύο φορές στο παλάτι του πατέρα της για τους γάμους των αδελφών της. Την αναγνωρίζουν στο τέλος. Ο πατέρας κόβει τα κέρατα του κριαριού και το ξεμαγεύει. Χαρίζει στην κόρη του την βασιλεία.

16. ΑΦ 890, 1-4, Πάτρα, "Η κακή βασίλισσα". Ι.· α10, β4, β7, β14, γ1, γ2, γ11. ΙΙ: στ (κλέβει το κλειδί από την τσέπη του άντρα της), στ 1, στ2, στ3, στ4 (της φτιάχνει ένα νυχτικό με πολλά κουμπιά που του το αφήνει στο προσκέφαλο του όταν αυτός αποκοιμιέται), στ5 (για να μην ακούγονται οι φωνές της την ώρα που γεννάει η βασίλισσα καίει σπάρτα που σκάνε με θόρυβο). ΙΙΙ: ε (μέσα σε ένα καλάθι με λουλούδια), ε1, ε2, ε3 (γιατί καμιά γυναίκα δεν μπορεί να το ησυχάσει και να το θηλάσει το παιδί), ε5 (ο αδελφός σκύβει και τη βοηθάει να πεζέψει), δ (διώχνουν τον κακό αδελφό).

17. ΑΦ 1083, 5-7, Σπέτσες, άτιτλο. Ι: α, α2, α3, "7, α8, β, β2, β4, β6, β8, γ, γ2, γ4, γ6, γ7, γ!2. Π: α, α1, α5, α6, β, β2, β5 (τις ψειρίζει), β6, β7, β10, δ. ΙΙΙ: α, β, β1, β5, β6, γ, γ2, δ, 81, δ3.

18. ΑΦ 1785, 1-5, Ανυφή Αργολίδας, "Το όνειρον". Ενωμένο με AT 321 και AT 314. Ι: α, α2, α3, α7, β4, β6, β9 (ενώ αυτός θα είναι καβάλα πάνω σε ένα κόκκινο άλογο), γ, γ2, γ3, γ6, γ7, γ8, γ!2, α, α1, α3 (αράπη), α6, β, β2, β3, β5, β6, β7, β8, γ, γ1, γ3, δ, §1, δ2. ΙΙΙ: α, β, β5, γ, γ5 (έπεσε και τον προσκύνησε), δ, δ3.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

19. ΑΦ 1462, 10-12 Θήβα, "Το όνειρο". Ι: α, α2, α5 (τέσσερα), α6, α8, β, β4,

Σελ. 202
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 700-749
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 183
    23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

    ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

    Το παραμύθι αυτό φαίνεται να έχει απασχολήσει ιδιαίτερα τους ερευνητές, αρχίζοντας από τον Paul Delarue , που το θεωρούσε σαν κατ' εξοχήν γαλλικό παραμύθι· πίστευε ότι πέρα από τη Γαλλία, υπάρχουν μόνο ελάχιστες σκόρπιες παραλλαγές του σ' άλλες χώρες. Η άποψη αυτή αντικρούστηκε από τον Ljungman , που δείχνει την πλατιά εξάπλωση του παραμυθιού σ' όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, εκτός από τη Γερμανία. Υπάρχει επίσης και η μονογραφία του Ralph S. Boggs , που πιστεύει ότι κοιτίδα του παραμυθιού αυτού είναι η Καστίλλη· από κει διαδόθηκε στη Γαλλία και στη συνέχεια πέρασε στη Νότια Αμερική (Βραζιλία, Χιλή, Αργεντινή) με τους Ισπανούς και Πορτογάλους αποίκους. Ο Boggs εξετάζει αναλυτικά όλα τα επιμέρους παραμυθιακά μοτίβα του τύπου, τη διάδοση τους, καθώς και την προέλευση του ονόματος του ήρωα (ήταν αρχικά μισός στην κυριολεξία; ή πρόκειται για σχήμα λόγου κ.λπ.).

    Στη λογοτεχνία του 18ου και 19ου αιώνα το παραμύθι αυτό εμφανίζεται δύο φορές, μια στη Γαλλία και μια στην Ισπανία· αναφέρεται σ' ένα θεατρικό έργο που δημοσιεύτηκε στη Γαλλία το 1759. Ο Boggs πιστεύει ότι το ισπανικό παραμύθι στη λογοτεχνική προσαρμογή του Fernan Caballero στις αρχές του 19ου αιώνα, υπήρξε πολύ σημαντικό για την ανάπτυξη της ιστορίας του Μισοκοκκοράκου στη νοτιοδυτική Ευρώπη .

    Στην Ελλάδα ο παραμυθιακός αυτός τύπος έχει τεράστια διάδοση, ιδιαίτερα, όπως φαίνεται από το αρχείο Μέγα, στην Πελοπόννησο, όπου όμως ο χαρακτήρας των περισσότερων παραλλαγών είναι ιδιαίτερα επαναληπτικός· πολλές είναι σχεδόν ταυτόσημες, ούτως ώστε αναγκαστήκαμε να κάνουμε κάποια επιλογή στην παρουσίαση μας. Ο ήρωας είναι πότε ολόκληρος, πότε μισός και πότε ανάπηρος. Η πλειοψηφία των παραλλαγών (60%) παρουσιάζει τον κόκκορα ολόκληρο· περίπου το 20% μιλάει για ένα καχεκτικό κοκκοράκι, κουτσό ή με σπασμένο το φτερό από το μπαστούνι της γριάς ή του γέρου, ενώ το ίδιο περίπου ποσοστό παραλλαγών μας δίνει ένα παράδοξο μοτίβο σαν αιτιολογία για την περίεργη φύση του ήρωα: μια γριά σφάζει μισόν κόκκορα, συχνά μαγειρεύει και τρώει αυτό το μισό κομμάτι, ενώ το άλλο μισό (ο ήρωας) σηκώνεται και φεύγει. Άλλοτε την παρακαλάει να του χαρίσει τη ζωή για να την κάνει πλούσια. Σε μια μόνο παραλλαγή εξηγείται ορθολογικά η δύναμη του: ο κόκκορας τρώει ένα σκουλήκι και γίνεται έτσι πολύ δυνατός· σ' όλες τις άλλες, η υπερφυσική του δύναμη φαίνεται άρρηκτα συνδεδεμένη με τη φυσική του υπόσταση:

    1 Paul Delarue, Almanach populaire comptois, 1950, 346

    2. W. Ljungman,Die Schwedischen Volksmarchen, Herkunft und Geschichte, Berlin, Akademie-Verlag, 1961, 206.

    3 Ralph S Boggs. The Halphchick Tale in Spain and France, Helsinki 1933. FKC. no 111, 40

    4 Stith Thompson, The Folktale, Berkeley and California Press, Beikeley and Los Angeles, California 1977. 78