Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Μπρούσκου, Αίγλη
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 700-749
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:23
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1994
 
Σελίδες:271
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί υποδειγματική δημοσίευση, σύμφωνα με τα διεθνή σχετικά πρότυπα, του καταλόγου των ελληνικών παραμυθιών που συνέτασσε ο Γεώργιος Μέγας ήδη από το 1910. Είναι στην ουσία ο δεύτερος τόμος του καταλόγου, μιας και ο συντάκτης του είχε προλάβει να δημοσιεύσει τον πρώτο τόμο. Ο κατάλογος παραμυθιών του Μέγα αποτελεί ένα σπουδαίο έργο υποδομής για κάθε σχετική έρευνα, έργο που συμβάλλει στη μελέτη όχι μόνο της ελληνικής εθνικής προφορικής παράδοσης αλλά και της παγκόσμιας. Η προσπάθεια για μια υποδειγματική δημοσίευση του καταλόγου αυτού, που άρχισε με τον τόμο αυτόν, καταβλήθηκε με την απόλυτη πεποίθηση ότι η αξία του είναι επίκαιρη όσο ποτέ. Ένας κατάλογος παραμυθιών έρχεται ακριβώς να προσφέρει ταξινομημένο το σημαντικότατο υλικό των παραμυθιών και των παραλλαγών τους, και να υπενθυμίσει παράλληλα τη σημασία, τη συνέπεια, αλλά και τη δύναμη της ευελιξίας που ενέχεται στην προφορική παράδοση των παραμυθιών.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 7.13 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 215-234 από: 274
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/215.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 735

Τα δύο αδέλφια

Οδοιπορία προς την τύχη

AT: The Rich Man's and the Poor Man's Fortune

Τα δύο αδέλφια

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν δύο αδέλφια. Ο ένας ήταν πλούσιος και ο άλλος φτωχός. Ο φτωχός ήταν δυστυχής και δούλευε στα κτήματα του αδελφού του. Είχε δύο αγόρια και ο πλούσιος είχε ένα. Το παιδί του πλούσιου πήγαινε κάθε μέρα στο σπίτι των φτωχών παιδιών και η θεία του του έδινε και έτρωγε. Όταν γύριζε στο σπίτι, η μητέρα του του έδινε φαγητό, αλλά αυτό ήταν χορτάτο και δεν έτρωγε. Μια μέρα, ο φτωχός πήγε στον αδελφό του και του ζήτησε δουλειά. Επειδή όμως πήγαινε πολλές φορές, ο πλούσιος του αγόρασε ένα κτήμα και έτσι τον ξεφορτώθηκε.

Ο φτωχός όμως ήταν πολύ εργατικός και περιποιόταν το κτήμα. Μια μέρα, σκάβοντας, βρήκε ένα κιούπι με φλουριά. Δεν μπόρεσε να τα κρατήσει και τα πήγε στον αδελφό του, επειδή του τόχε χαρίσει το κτήμα. Ο πλούσιος όμως δεν το δεχόταν εφόσον ήταν εύρημα του αδελφού του. Και ο φτωχός με κανένα τρόπο δεν ήθελε να τα κρατήσει τα φλουριά.

Αποφασίζει να αποχωρήσει από το κτήμα και πηγαίνει μόνος του να βρει την τύχη του. Εκεί που βάδιζε μια μέρα μέσα στο δάσος, βρήκε έναν βοσκό. Ο βοσκός του είπε: "Πού πας από δω άνθρωπε μου;" "Πάω να βρω την τύχη μου", αποκρίθηκε ο φτωχός. Ο βοσκός τότε τον συμβουλεύει ότι για να βρει την τύχη του πρέπει να βαδίσει πολύ μακριά.

Ξαναπαίρνει ο φτωχός το δρόμο του και βρίσκει μια γριά σε μια φτωχή καλύβα. Η γριά του λέει πως για να βρει την τύχη του, πρέπει να φτάσει σ' έναν πύργο όπου βρίσκονται πολλά λεοντάρια, αλλά να μη φοβηθεί. Προχωρώντας στο δρόμο θα βρει μια σιδερένια πόρτα, θα την ανοίξει και θα μπει μέσα και θα βρει μια μικρή λίμνη, όπου θα κάθεται μια πεντάμορφη και για καθρέφτη θα χρησιμοποιεί τη λίμνη. Εάν η κοπέλα του μιλήσει, να μην την πιστέψει. Να την πιάσει από τα μαλλιά και να της βουτήξει δύο φορές στη λίμνη το κεφάλι. Εάν τον ρωτήσει η πεντάμορφη, τι θέλει, να της πει ότι έρχεται από μακριά για να βρει την τύχη του. θα την παρακαλέσει να τον βοηθήσει. Πράγματι, έτσι και έγινε. Προχώρησε ο φτωχός και του συνέβησαν

Σελ. 215
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/216.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

τα πράγματα όπως τα είπε η γριά. Ο φτωχός όμως, αντί να βουτήξει δύο φορές την πεντάμορφη όπως του είπε η γριά, τη βούτηξε τρεις φορές στη λίμνη. Η κοπέλα κουράστηκε και αναγκάστηκε να δώσει το θησαυρό που είχε στη λίμνη. Γυρίζει τότε ο φτωχός ευχαριστημένος με το χρυσάφι. Περνώντας για το σπίτι του, δίνει στη γριά μερικά φλουριά. Στο δρόμο βρίσκει και το βοσκό και δίνει και σε τούτον μερικά.

Όταν έφτασε στο σπίτι του, η οικογένεια του χάρηκε και με τα φλουριά μπόρεσε να χτίσει ένα σπίτι.

Μια μέρα ο πλούσιος πήγε να επισκεφθεί τον αδελφό του και τον ρωτά πως έγινε τόσο πλούσιος. Ο αδελφός του του τα εξήγησε όλα. Ο πρώην φτωχός επιστρέφει όλα τα λεπτά που είχε πάρει από τον αδελφό του και έτσι έζησαν καλά και...

ΛΦ 1711: Παραλλαγή που συλλέχτηκε από τη Φωτεινή Τσιούφη το 1956 σε ένα χωριό της Θεσσαλίας. Αφηγήτρια μια γυναίκα 85 περίπου χρονών.

Σελ. 216
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/217.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Ο φτωχός και ο πλούσιος

α: Ένας φτωχός· α1: κι ένας πλούσιος· α2: δύο αδέλφια· α3: γείτονες· α4: ο ένας προκομένος· α5: ο άλλος τεμπέλης· α6: ο πρώτος δουλεύει πολύ και όλα του πάνε στραβά· α7: ο δεύτερος όλη τη μέρα κάθεται και πλουτίζει χωρίς κόπο.

β: Ο πλούσιος δίνει στον φτωχό· β1: ένα κτήμα· β2: διάφορα αγαθά που καταστρέφονται αμέσως· β3: ο φτωχός έχει ένα κτήμα· β4: που το φροντίζει πολύ· β5: μια μέρα, οργώνοντας, βρίσκει ένα κιούπι με φλουριά· β6: ο πλούσιος οργώνοντας μια φορά το κτήμα του φτωχού βρίσκει ένα κιούπι με φλουριά4 β7: ο φτωχός τα δίνει στον πλούσιο θεωρώντας ότι δικαιωματικά του ανήκουν.

γ: Ο φτωχός αποφασίζει να πάει να βρει την τύχη του· γ1: ο αδελφός του του δίνει ένα ζευγάρι παπούτσια γιατί είναι ξυπόλητος.

ΙΙ. Συνάντηση με την τύχη

α: Στον δρόμο συναντά ένα πρόσωπο που του δίνει συμβουλές για το που θα βρει την τύχη του και πως να της φερθεί· α1: μια γριά· α2: έναν βοσκό· α3: έναν ερημίτη.

β: Συναντά την τύχη του πλούσιου που είναι· β1: μια γεροδεμένη γυναίκα που κόβει ξύλα· β2: ένας αράπης που σκάβει νύχτα-μέρα· β3: μια όμορφη κοπέλα που γνέθει και φυλάει πρόβατα· β4: μια γυναίκα που δουλεύει· β5: μια όμορφη γυναίκα μπλεγμένη στα αγκάθια· β6: ένας ζευγάς που οργώνει χωρίς σταμάτημα.

γ: Στη συνέχεια συναντά τη δικιά του τύχη που είναι· γ1: μια πεντάμορφη· γ2: που καθρεφτίζεται μέσα σε μια λίμνη· γ3: μια κυρά με μεταξωτά και πλούτη· γ4: μια γυναίκα που κάθεται και γλεντάει με μουσικές και τραγούδια· γ5: μια γριά που κοιμάται στη ρίζα ενός δέντρου· γ6: μια γυναίκα που λούζεται και πλένεται· γ7: ένας άντρας που κάθεται και παίζει λύρα.

δ: Ακολουθώντας τις συμβουλές που του έχουν δώσει· δ1: την αρπάζει από τα μαλλιά και της βουτάει το κεφάλι μέσα στο νερό· δ2: τη δέρνει· δ3: βγάζει το μαχαίρι του να τη σφάξει· δ4: της σπάει τη λύρα στο κεφάλι και από μέσα πέφτει ένας παράς· δ5: η τύχη για να γλυτώσει υπόσχεται να τον βοηθήσει και του δίνει4 δ6: τον θησαυρό της λίμνης· δ7: τη μαύρη όρνιθα4 δ8: το μαγικό δαχτυλίδι· δ9: άλλο4 δ10: την ξυπνάει και εκείνη του λέει πως αν ήταν ξύπνια ούτε τα παπούτσια που φοράει δεν θα είχε4 δ1ΐ: η τύχη του δεν μπορεί να τον βοηθήσει.

ΙΙΙ. Γυρισμός στο σπίτι

α: Ο φτωχός παίρνει τον δρόμο του γυρισμού4 α1: συναντά και ανταμοίβει όσους τον βοήθησαν4 α2: επιστρέφει στον πλούσιο ό,τι του χρωστούσε- α3: ζει ευτυχισμένος.

Σελ. 217
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/218.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

1. ΛΦ 1711, 8-10, "Τα δύο αδέλφια". Ι: α, α1, α2, α6, α7, β, β1, β4, β5, β7, γ. ΙΙ: α, α1, α2 (που τον συμβουλεύουν να περάσει από τον πύργο με τα λεοντάρια και να μην φοβηθεί), γ, γ1, γ2, δ, δ1, δ5, δ6. ΙΙΙ: α, α1, α2, α3.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Ανατολικό Αιγαίο

2. Argenti, 544-545, αρ. 31, Χίος, "Η Μοίρα της δούλας και η Μοίρα της Κυρίας" . Μια φτωχιά αλλά όμορφη δούλα παραπονιέται γιατί η κυρά της που είναι πολύ άσκημη, έχει πλούτη και κάθεται όλη τη μέρα, ενώ η ίδια δουλεύει μέρα νύχτα. Το ακούει η κυρά της και της λέει να ανέβουν στη στέγη τα μεσάνυχτα και να καλέσουν τις μοίρες τους. Πρώτη έρχεται η μοίρα της κυράς ντυμένη στα χρυσάφια, ωραία και γεμάτη υγεία. Καλούν και της δούλας που παρουσιάζεται γριά ρακένδυτη και άσκημη. Το παίρνει απόφαση η δούλα και δεν ξαναπαραπονιέται.

β. Κρήτη

3. ΛΦ 726, 3-8, Κρύα Σητείας, "Οδοιπορία προς την τύχη". Ι: α, α1, α2, α6, α7, β3, β4 (τόκανε σαράντα αλέτρια), β6, β7. Εδώ ενωμένο με το AT 947A: Ο πλούσιος αφήνει ένα κομπόδεμα με λίρες στη γέφυρα από όπου περνάει ο φτωχός, αλλά εκείνος περνώντας τη γέφυρα βάζει στοίχημα να την περάσει με κλειστά μάτια και έτσι δεν βρίσκει τις λίρες. ΙΙ: β, β2, γ, γ3, δ, δ2, 85, δ7. Εδώ ενωμένο με AT 567: η όρνιθα γεννάει χρυσά αυγά και όποιος φάει το κεφάλι της γίνεται βασιλιάς, όποιος την καρδιά καρδιογνώστης, όποιος το συκώτι γεμίζει τον τόπο φλουριά. Τα τρώνε τα παιδιά του.

4. ΛΦ 1118, 1-6, "Η Μηλίτσα". Ι: α2, α4, α5, α6, α7 (αφού έχουν μοιράσει την περιουσία τους). Ο φτωχός πάει να δει τι κάνει ο αδελφός του· γ, γ1. Η: β, β3, γ, γ5, δ10, δ11 (και τον συμβουλεύει να πάει να βρει την Τύχη). Εδώ ενωμένο με το AT 947B*: Πηγαίνει στο σπίτι της Τύχης και βλέπει πως μοιραίνει τους ανθρώπους που γεννιούνται κάθε μέρα. Η Τύχη τον συμβουλεύει να πάρει την κόρη του αδελφού του, τη Μηλίτσα, στο σπίτι του, γιατί αυτή γεννήθηκε τυχερή μέρα, και ό,τι κάνει να το κάνει για εκείνη. Έτσι κάνει και πλουτίζει (AT 737Β*).

5. ΛΦ 1525, 33-36, Βραχάσι Μεραμβέλλου, "Τα δύο αδέλφια". Ι: α, α1, α2, α6, α7. Εδώ ενωμένο με AT 947A- γ. ΙΙ: α, α3, β, β6, γ, γ7, δ, δ4. III: Με

Σελ. 218
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/219.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

τον παρά παίρνει τρία καρύδια και με τα καρύδια μια πέτρα που είναι ατόφιο χρυσάφι χωρίς αυτός να το ξέρει. Ο αδελφός του το καταλαβαίνει και ζητά να την αγοράσει. Του ζητάει "όσο αξίζει" και παίρνει πολλά λεφτά. Ο αδελφός σκάει από το κακό του και τον κληρονομεί.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

6. ΛΑ 735, 1, Κορώνη, άτιτλο. Ι: α, α1, α2, α6, α7, γ. II: β, β1, γ, γ7. Την κυνηγάει να την πιάσει, μα εκείνη φεύγει.

7. ΛΦ 722, 12-17, Πάτρα, "Η κότα και το χρυσό αυγό". Ι: α, α1, α2, α6, α7, β, β1, β2 (το κρασί ξυνίζει, το μπακάλικο καίγεται), β6, β7, γ. ΙΙ: β, β5, γ, γ3, δ (η τύχη του αδελφού του), δ1, δ5, δ7. Συνέχεια όπως το AT 567.

8. ΛΦ 1670, 10-16, Γύθειο, "Το μαγικό δαχτυλίδι". Ι: α, α1, α3, α4, α5, α6, α7, γ. II: β, β1, γ, γ4, S3, δ5, δ8. Εδώ ενωμένο με το AT 569: το δαχτυλίδι φέρνει ό,τι φαΐ ζητήσει. Αποκτά και τη μαγική γκλίτσα που φέρνει φουστανελοφόρους και το μαγικό τσιμπούκι που φέρνει αράπηδες. Νικάει τον βασιλιά και παίρνει τη θέση του.

9. ΛΦ 1831, 19-22, Βαμβακού Λακωνίας, "Οι τύχες". Ι: α, α1, α2, α4, α5, β, β2 (βόδια που ψοφάνε, μαγαζί με εμπόρευμα που το κλέβουν), γ. Όπως στο AT 460B. Στο δρόμο τον ρωτάει μια γουρούνα γιατί είναι αδύνατη, αφού τρώει όλα τα σύκα της συκιάς. ΙΙ: β, β4, γ, γ4, δ1 1. Του απαντάει στο ερώτημα της γουρούνας: να φάει άνθρωπο. ΙΙΙ: Το λέει στη γουρούνα και τον τρώει αυτόν.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

10. Σταυρόπουλος, ίδιο και Λαογρ. 15, 35, Ναυπακτία, άτιτλο. Ι: α, α1, α2. Ο πλούσιος στέλνει στο βουνό τον φτωχό να του φέρει άλογα και θα του δώσει ένα πουλαράκι· γ1. II: β, β4 (που μαζεύει άλογα), γ, γ5, δ10, δ1ΐ.

ΙΤΑΛΙΑ

11. Taibbi, II, 33-34, Rocca Forte, Καλαβρία, "Οι δύο sorte". Ι: α, α1 (παπάς), α2, β3, β4, β6, β7, γ. ΙΙ: β, β4, γ, γ4, δ2, δ5, δ9 (του δίνει μια πεταλούδα που όταν κάθεται στο προσκέφαλο του αρρώστου είναι σημάδι πως ο άρρωστος θα πεθάνει, όταν στα πόδια θα ζήσει). Συνέχεια όπως το AT 332. Πλουτίζει.

Σελ. 219
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/220.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ, βλ. σ. 246

Σελ. 220
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/221.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 735A

Σελ. 221
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/222.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 222
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/223.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 735A

Πώς ο Μάρτης έκανε πλούσιο έναν φτωχό

AT: Bad Luck Imprisoned

Πώς ο Μάρτης έκανε πλούσιο έναν φτωχό

Σ' ένα χωριό ζούσε ένας άνθρωπος που τον έλεγαν μπάρμπα Ηλία. Ήταν πολύ φτωχός και άτυχος άνθρωπος. Η τύχη του δεν τον άφηνε να δημιουργήσει τίποτα. Τον κατέτρεχε η τύχη του πολύ. Αν αγόραζε ζώα θα του ψοφούσαν. Αν έπαιρνε τίποτε άλλα πράγματα θα χαλούσανε. Και πάντα θα εύρισκε ένα εμπόδιο για να μην μπορέσει να προοδεύσει. Ένα βραδάκι που καθότανε στο σπίτι του μόνος, του ήρθε μια ιδέα στο μυαλό του. «Όλος ο κόσμος», είπε, «κατηγοράει το μήνα Μάρτη. Εγώ θα κάμω το αντίθετο, θα κάνω λειτουργία, θα τον υψώσω και θα τον τιμήσω τον Μάρτη. Ίσως κι αυτός να με βοηθήσει». Αμέσως πήγε στην αγορά κι αγόρασε κερί, λιβάνι, άναμμα και λειτουργίες. Ξημερώνοντας η μέρα πρώτη του Μάρτη μαζί με την οικογένεια του επήγε στην εκκλησία, έκανε λειτουργία και ύψωσε τον Μάρτη. Μετά γύρισε στο σπίτι του με την οικογένεια του. Το βράδυ που κοιμήθηκε, είδε τη νύχτα ένα όνειρο. Παρουσιάστηκε ο Μάρτης και του είπε: «Πώς μου έκανες αυτή τη μεγάλη τιμή σε μένα που όλος ο κόσμος με κατηγορεί;» και αυτός είπε: «Εγώ δεν κατηγορώ κανέναν, αυτή τη στιγμή μου ήρθε η ιδέα να σε τιμήσω». «Αφού με τίμησες κι εγώ θα σε βοηθήσω να αποκτήσεις πολλά πλούτη. Το ξέρω πως η τύχη σου δεν σ' αφήνει, σε κατατρέχει πολύ, μα εγώ θα σ' ορμηνέψω τι να κάνεις. Όλο το καλοκαίρι θα μαζεύεις πολλές ζωοτροφές, θα τις μαζεύεις στις αποθήκες και τον χειμώνα δεν θα πουλήσεις από αυτές καθόλου, θα περάσει ο χειμώνας, θα μπω εγώ στην εξουσία και όλες μου τις μέρες θα κάνω κακοκαιρία. Τις τρεις τελευταίες μου μέρες θα ρίξω τόσα χιόνια και θα κάνω τόση κακοκαιρία, που όλοι οι άνθρωποι δεν θα ξέρουν τι να κάνουν για τα ζώα τους. Τότε θα πουλήσεις τις ζωοτροφές και θα κερδίσεις».

Ο κυρ Ηλίας έκανε όπως του είπε ο Μάρτης. Μάζεψε πολλές ζωοτροφές στις αποθήκες του. Οι χωριανοί του τον κορόιδευαν. «Τι κάθεσαι και παιδεύεσαι; Αφού ζώα δεν έχεις γιατί να κουράζεσαι;» Πέρασε ο χειμώνας όλος χωρίς να πουλήσει καθόλου ζωοτροφές ο κυρ Ηλίας. Ήρθε ο Μάρτης κι έκανε κακοκαιρία. Οι χωριανοί άρχισαν να οργώνουν τα χωράφια που χορτάριαζαν. «Κοίτα χαζός ο κυρ Ηλίας», έλεγαν οι χωριανοί, «πέρασ' όλος ο χειμώνας και δεν πούλησε καθόλου ζωοτροφές, θα πάνε

Σελ. 223
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/224.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

χαμένες». «Ας πάνε χαμένες», έλεγε ο κυρ Ηλίας και χαμογελούσε. Επιτέλους έφθασαν οι τελευταίες μέρες του Μάρτη. Ξημέρωσε κακοκαιρία με χιονοθύελλα. Τότε όλοι οι χωρικοί έτρεξαν στον κυρ Ηλία. «Σώσε μας κυρ Ηλία. Τα ζώα μας ψοφούνε. Δώσε μας τροφές».

Ο κυρ Ηλίας τότε έλεγε: «Πόσα ζώα έχεις εσύ;» Ο ένας έλεγε: «Έχω 20». Τότε ο κυρ Ηλίας έλεγε: «Δος μου εμένα τα 10 να σου δώσω ζωοτροφές», θέλοντας και μη ο άλλος τα έδωνε. Εκεί που θα ψοφήσουν όλα από την πείνα, ας πάρει αυτός τα δέκα να γλυτώσω εγώ τα άλλα δέκα, έλεγε καθένας με τον εαυτό του. Και για να μην τα πολυλογούμε, ο κυρ Ηλίας με τον τρόπο αυτό απέκτησε τα περισσότερα ζώα από όλους στο χωριό. Σαν είδε η τύχη του πως έγινε πλουσιότερος σε ζώα από όλους τους χωριανούς, είπε στο Μάρτη: «Βαστά και να δει πως θα ψοφήσουν όλα. θα πάω στην Ευρώπη, θα φέρω αρρώστιες, να κολλήσουν τα ζώα και να του ψοφήσουν όλα». Ο Μάρτης παρουσιάζεται στον ύπνο του και του λέγει: «Η τύχη σου αναχώρησε για την Ευρώπη, να φέρει αρρώστιες για τα ζώα σου, να σου ψοφήσουν όλα. Πήγαινε τα ζώα σου αμέσως στο παζάρι. Πούλησε τα όλα και βάλε τα λεφτά στην τσέπη. Κανένα μην γυρίσει πίσω». Ο κυρ Ηλίας έκανε όπως του είπε ο Μάρτης.

Μετά από μια εβδομάδα ήρθε η τύχη του με τις αρρώστιες. Μα δε βρήκε ζώο στον κυρ Ηλία. Οι αρρώστιες τα βάλανε με την τύχη, γιατί οι αρρώστιες έπρεπε να κάνουν το καθήκον τους. Κακήν κακώς είδε κι έπαθε να τις διώξει. «Βρε», έλεγε η τύχη, «βρε τον αφιλότιμο τι μου έχει κάνει».

«Τι θα του κάνεις τώρα;» ρώτησε ο Μάρτης την τύχη. «Τώρα θα τον κάνω να χάσει όλα τα χρήματα που έχει». «Πώς όμως θα τα χάσει;» «Εγώ θα γίνω λαγός», λέει η τύχη. «Το καλοκαίρι που θα θερίζει τα σιτάρια του, θα τρέξω γρήγορα και θα περάσω ανάμεσα στα πόδια του. Αυτός με δρεπάνι θα κάνει να χτυπήσει τον λαγό και θα κόψει το πόδι του, θα πάθει δηλητηρίαση και θα ξοδέψει τα χρήματα στους γιατρούς. Αμέ».

Αμέσως ο Μάρτης παρουσιάστηκε πάλι στον ύπνο του και του είπε: «Η τύχη σου πάλι σε κατατρέχει. Είπε πως θα γίνει λαγός και όταν θα θερίζεις θα τρέξει ανάμεσα από τα πόδια σου και θα φύγει. Εσύ με το δρεπάνι θα κάνεις να χτυπήσεις το λαγό και θα κόψεις το πόδι σου. Άκουσε λοιπόν τι θα κάνεις, θα δέσεις ανάμεσα στα πόδια σου ένα ανοιχτό δερμάτινο σακί και θα θερίζεις. Όταν αυτή θα τρέξει ανάμεσα στα πόδια σου, αμέσως να κλείσεις τα πόδια σου και να μείνει μέσα στο σακί. Έπειτα να δέσεις το σακί γερά και να το πάρεις σπίτι σου».

Ήρθε το καλοκαίρι και άρχισε ο θερισμός. Ο κυρ Ηλίας πήρε το σακί, το έβαλε ανοιχτό ανάμεσα στα πόδια του, και άρχισε τη δουλειά του. Πέρασε μια μέρα και ο λαγός δε φάνηκε. Πέρασε δεύτερη τίποτα. Την τρίτη όμως μέρα κατά το απόγευμα ακούστηκε από μακριά από τις άλλες παρέες που θέριζαν: «λαγός, λαγός, λαγός». Και κατευθύνθηκε ο λαγός τροχάδην ανάμεσα στα πόδια του κυρ Ηλία. Αυτός έκλεισε τα πόδια του, έσφιξε γερά με τα δύο του χέρια και έδεσε το σακί και εξακολούθησε τη δουλειά του ως το βράδυ. Το βράδυ το πήρε σπίτι του. Το κρέμασε στην κουζίνα δεμένο το σακί, εκεί που κάπνιζε κάθε μέρα ο καπνός της φωτιάς. Και έδωσε εντολή

Σελ. 224
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/225.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

στη γυναίκα του και τα παιδιά του να μην πειράξει κανείς το σακί. Πέρασαν τρία ολόκληρα χρόνια χωρίς κανείς να πειράξει το σακί. Όταν καμιά φορά έβαζε πολύ καπνό στη φωτιά η γυναίκα του, αυτή φτερνίζουνταν μέσα και έκανε «μπρουφ! μπρουφ!». Στο διάστημα που η τύχη του ήταν κλεισμένη στο σακί όλες οι δουλειές του πήγαιναν καλά. Είχε κερδίσει πολλά λεφτά. Κάποια μέρα ήρθε στο σπίτι του ο κουνιάδος του. Πηγαίνοντας στην κουζίνα είδε το σακί κρεμασμένο και είπε στην αδελφή του: «Τι έχει εκεί μέσα αυτό το σακί και είναι έτσι καπνισμένο;» «Δεν ξέρω τι έχει αυτού ο κυρ Ηλίας. Το έχει κρεμασμένο τρία χρόνια και έδωσε εντολή να μην το πειράζει κανένας». Μα φεύγοντας όμως η αδελφή του από την κουζίνα, αυτός από περιέργεια ξεκρέμασε το σακί και πήγε κατά το παράθυρο να δει τι έχει μέσα. Μόλις το έλυσε ακούστηκε έ μπρουφφφφ! και αυτός δεν είδε τίποτα. Ο λαγός είχε εξαφανιστεί προτού προφθάσει να τον δει. Μόλις ήρθε μέσα η αδελφή του, είδε να κρατάει στα χέρια του το σακί και να είναι με το στόμα ανοιχτό. «Μα τί είχε μέσα αυτό το σακί», ρωτάει περίεργος. «Μήπως ξέρω τι είχε;» απαντά εκείνη. «Μα γιατί όμως εσύ το άνοιξες; Τώρα δεν θα φύγεις, θα καθήσεις να έρθει ο κυρ Ηλίας να λύσει τις διαφορές. Αλλιώς εγώ είμαι χαμένη». Σαν ήρθε ο κυρ Ηλίας, έμεινε σαν να τον χτύπησε κεραυνός στο κεφάλι. «Δεν έπρεπε να το λύσεις, ό,τι είχα εγώ μέσα, είχα. Μα εσύ δεν έπρεπε να το λύσεις, τώρα είμαστε χαμένοι πια».

Τώρα η τύχη φεύγοντας από το σακί, αντάμωσε τον Μάρτη. «Καλώς την φιλενάδα», είπε ο Μάρτης. «Πού ήσουνε τόσον καιρό; Τι έγινες τόσα χρόνια;» «Αχ τον παλιάνθρωπο, τον κυρ Ηλία, τι μου έχει δουλέψει. Όταν θέριζε και πήγα για να τον κάνω να κόψει το πόδι του, με έπιασε σε ένα σακί και με κρέμασε στον καπνό της κουζίνας τρία χρόνια. Ευτυχώς που ήρθε μια μέρα ο κουνιάδος του και έλυσε το σακί και έφυγα. Αλλιώς εκεί θα έμενα για πάντα». «Τώρα τι θα του κάνεις;» ρώτησε ο Μάρτης. «Τώρα θα τον αφήσω. Δεν τον πειράζω πλέον. Ας φτιάξει κι ας κάμει ό,τι θέλει και ό,τι μπορεί».

Και έτσι ησύχασε ο κυρ Ηλίας από την τύχη του, έγινε πάμπλουτος και έζησε αυτός καλά κι εμείς ακόμα καλύτερα.

ΛΦ 325: Παραλλαγή που συλλέχθηκε από τον Ελευθέριο Δημητρακόπουλο στην Κρυοπηγή του νομού Καρδίτσας.

Σελ. 225
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/226.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ, βλ. σ. 246.

Σελ. 226
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/227.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT *735E

Σελ. 227
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/228.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 228
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/229.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT *735E

Η άτυχη

Το Δεσποινί

Τα παλιά εκείνα χρόνια, τον παλιό εκείνο καιρό, είχε ένα γονιό που είχε οκτώ παιδιά και βίος πολύ, ζώα πολλά, αγελάδες και γίδια και πρόβατα. Το όγδοο παιδί ήταν ένα κοριτσάκι και το 'λέγαν Δεσποινί. Τ' άλλα ήταν αρσενικά. Κάθε πρωί που ξημέρωνε, έβρισκε τα ζώα του ψόφια! Εκεί που καθόταν συλλογισμένος, ήρθε ένας γέρος και του είπε τα βάσανα του. Του λέει ο γέρος: «Το βράδυ, όταν τα παιδιά σου κοιμούνται, να σηκώσεις το πάπλωμα, κι όποιο σου παιδί έχει τα χέρια του μέσα στα σκέλη του, να το ξεκάμεις από το σπίτι, γιατί είναι γρουσούζικο».

Ο πατέρας το βράδυ βλέπει, μα τι να δει; Το Δεσποινί, το κανακάρικο, είχε τα χέρια του στα σκέλη του! Όταν ξημέρωσε, με μεγάλο καημό, που θα διώξει το παιδί του, είπε στον παραγιό του να πάει στα ξύλα, να πάρει και το Δεσποινί και ψωμί και νερό και να το αφήσει και να 'ρτει μοναχός του πίσω. Πήγε ο παραγιός σ' ένα έρημο μέρος στο βουνό, κρέμασε την κολοκύθα με το νερό σ' ένα χαμηλό πεύκο και το σακούλι με το ψωμί και του είπε: «Κάθισε συ εδώ, και εγώ θα πάω να κόψω ξύλα και θα 'ρτω να σε πάρω, κι όταν πεινάς, να τρως ψωμί, κι όταν διψάς να πίνεις νερό...». Κι έφυγε. Ο ήλιος εκατέβαινε και ο παραγιός ούτε ήρθε, ούτε εφάνη. Ο αέρας φυσούσε και η κολοκύθα, που είχε το νερό χτυπούσε και λαλούσε και το κοριτσάκι θαρρούσε πως ήταν ο παραγιός με τον μπαλτά κι έκοβε τα ξύλα. Έκλαιε κι έλεγε: «Ε! παραγιέ μας, που κόβεις τα ξύλα... Ε! παραγιέ μας, που κόβεις τα ξύλα... Ε! παραγιέ μας που κόβεις τα ξύλα...». Κι έκλαιγε κι έβαζε τις φωνές ως τα μεσάνυχτα. Όλη τη νύχτα έτρεχε μέσα στο δάσος, κι όταν ξημέρωσε, είδε ένα χωριό και κατέβηκε στο χωριό.

Στο πρώτο σπίτι που την είδαν, είπαν πως θα είναι παιδί από καλό σπίτι και χάθηκε και το κράτησαν και το έβαλαν να πλαγιάσει και το πρωί, σαν ξύπνησαν, είδαν όλα τα ζώα τους ψόφια! Είπαν: «Τούτο δω είναι γρουσούζικο και άντε να γκρεμιστεί να φύγει από δω!», και το έδιωξαν. Πήγε παρακάτω, βρέθηκε άλλο σπίτι. «Δεν έρχομαι, λέγει το κοριτσάκι, γιατί θα ψοφήσουν τα ζώα σας», και με τα πολλά πήγε. Το πρωί ξύπνησαν και εκεί, βρήκαν όλα τα ζώα ψόφια! Όταν είδαν πως και εκεί ψόφησαν τα ζώα, κανένας πια δεν ήθελε το κοριτσάκι. Την τρίτη την ημέρα, μια χηρεμένη

Σελ. 229
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/230.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

γυναίκα το λυπήθηκε, που έκλαιε, και το φώναξε. Εκείνο δεν ήθελε να πάει, με τα πολλά πήγε και την άλλη μέρα ψόφησαν όλα της τα ζώα, όμως δεν το έδιωξε και το κράτησε. "Να σου ψήσω ένα πανεράκι κουλούρια και γλυκούδια και να τα πας στη μοίρα σου, και να σου βάλουν την τύχη σου μέσα. Εκεί που θα πας, είναι ένας πύργος έξω από το χωριό, θα σταθείς έξω από την πόρτα και θα βάζεις φωνές και θα λες και θα ξαναλές: "Ε! μοίρα των μοιρών και μοίρα δική μου! Ε! μέρα των μερών και μέρα δική μου!" Εκείνες θα σε διώχνουν και να μην φεύγεις, ώσπου να σου αδειάσουν το πανεράκι σου και να σε βάλουν μέσα την τύχη σου",

Το βράδυ πήγε το κοριτσάκι, με το πανεράκι στον πύργο και στάθηκε έξω από την πόρτα και φώναξε: "Ε! μοίρα των μοιρών και μοίρα δική μου! Ε! μέρα των μερών και μέρα δική μου! Ε! μοίρα...". Εκείνες την έδιωχναν και, όταν νύχτωσε, βαρέθηκαν και άδειασαν το πανέρι της και το γέμισαν καβαλίνες. Το κοριτσάκι πήγε στη θεια του και της λέει: "Κοίταξε μαρ' θεια, τι μ' έβαλαν μέσα!" Την άλλη μέρα της γέμισε πάλι το πανεράκι και την έστειλε πάλι να πάει να φωνάζει απ' έξω απ' το κατώφλι που ήταν οι μοίρες, κι αυτή τη φορά της το άδειασαν και το γέμισαν με καβαλίνες. Την τρίτη τη φορά βρήκε τη μοίρα κι έκλωθε μετάξι κι άδειασε το πανεράκι και της έβαλε μια χεριά μετάξι. Πήγε στη θεια της με το μετάξι και της είπε η θεια της να το κρύψει.

Μια μέρα, γινόταν γάμος και την έντυσε και πήγαν στο γάμο. Είχαν έθιμο να δένουν τα στέφανα με μετάξι και δεν είχαν μετάξι. Η θεια είπε: "Έχει το Δεσποινί πέντ' έξι κλωστές κι ας πάει να σας το φέρει και δώστε της και σεις κάτι να χαρεί". Πήγε και το 'φέρε και ρώτησαν τον γαμπρό: "Τι να σου δώσουν;" Και ο γαμπρός τους είπε: "Βάλτε το μετάξι σε μια ζυγαριά και ζυγίστε το με χρυσάφι". Έβαζαν χρυσάφι, έβαζαν χρυσάφι, το μετάξι δε σηκωνόταν. Κι έφεραν μεγάλη ζυγαριά και δε σηκωνόταν το μετάξι. Τότε ο γαμπρός μπήκε σε μεγάλη συλλογή και αμέσως μπήκε ο ίδιος στη ζυγαριά, και τότε σηκώθηκε το μετάξι και ήρθαν ίσα ίσα, κι άφησε τη νύφη και πήρε το Δεσποινί και την έκαμε γυναίκα του. Μια μέρα που έτρωγαν και διασκέδαζαν περνούσε ο πατέρας της και την είδε στο παράθυρο και κάθισε και περίμενε να βγει, να την ξαναδεί, που έμοιαζε το Δεσποινί του. Βγήκαν οι δούλοι και του είπαν: "Τι θέλεις και κάθεσαι αυτού;" Λέει: "Είδα ένα κοριτσάκι, που μοιάζει με την κόρη μου, που την έστειλα στα ξύλα με τον παραγιό μου και την έχασα". Τον βαλαν μέσα και αναγνωρίστηκαν κι έκαμαν πάλι γάμους και χαρές και καλά ξεφαντώματα. Μήτε εγώ ήμουν εκεί, μήτε σεις να το πιστέψετε.

Παραλλαγή από το Λιβίσι της Μ. Ασίας. Από το βιβλίο της Καλλιόπης Μουσαίου Μπουγιούκου, Παραμύθια του Λιβισιού και της Μάκρης, Εκδόσεις ΚΜΣ, Αθήνα 1976, 84-87.

Σελ. 230
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/231.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Η κακότυχη ηρωίδα διώχνεται

α: Ένας βασιλιάς· α1: και μια βασίλισσα· "2: ένας πλούσιος· α3: μια μάνα· α4: έχει(ουν) τρεις κόρες· α5: και ανησυχούν γιατί δεν μπορούν να τις παντρέψουν α6: καμιά του δουλειά δεν πάει καλά.

β: Μια ζητιάνα· βΓ. μια μάγισσα· β2: μια γριά' β3: ένας μάγος- β4: ένας διακονιάρης· β5: άλλος· β6: λέει πως μια από τις κόρες είναι κακότυχη και εμποδίζει και την τύχη των άλλων β7: τις παρακολουθούν πως κοιμούνται το βράδυ για να ανακαλύψουν την κακότυχη· β8: η κακότυχη κοιμάται· β9: με τα χέρια ανάμεσα στα σκέλια· β10: με τα χέρια σταυρωτά* β1 1: μ' ανοιχτά τα χέρια και σκεπάζει τις άλλες· β12: σηκώνεται και σβήνει το βράδυ τις λαμπάδες των άλλων β13: έχει τα χέρια και τα πόδια έξω από το κρεβάτι· β 14: είναι η μικρότερη· β15: η μεγαλύτερη.

γ: Ο πατέρας/βασιλιάς· γ1: διώχνει την κακότυχη· γ2: την παίρνει μαζί του και την αφήνει στην ερημιά· γ3: της δίνει μαζί της χρήματα· γ4: η ίδια φεύγει μόνη της· γ5: πάει να βρει την μοίρα της· γ6: οι αδελφές της παντρεύονται αμέσως.

ΙΙ. Περιπέτειες της ηρωίδας - συνάντηση με την μοίρα

α: Η μοίρα κατατρέχει την ηρωίδα όπου κι αν πάει· α1: να περάσει τη νύχτα· α2: ή να πιάσει δουλειά· α3: στην ταβέρνα χύνει τα κρασιά· α4: στου λαδά χύνει τα λάδια· α5: στης γριάς καίγονται τα ρούχα της τα καλά· α6: στου τσουκαλά σπάει τα τσουκάλια· α7: στου έμπορα βάζει φωτιά' α8: στη μάντρα των βοσκών σφάζει τα κοπάδια· α9: και βάζει το ματωμένο μαχαίρι κάτω από το προσκέφαλο της βασιλοπούλας.

β: Η ηρωίδα βρίσκει τελικά καταφύγιο· β1: στο παλάτι (όπου όλα είναι χρυσά) · β2: μιάς βασίλισσας· β3: μιάς άσχημης· β4: αραπίνας· β5: δράκαινας· β6: εμπόρισσας· β7: μιάς βοσκοπούλας· β8: σε μια γριά· β9: που τη συμπαθεί· β10: ακόμα κι όταν η ηρωίδα τη φτύνει στα μούτρα λέγοντας "έτσι που όλα είναι χρυσά εδώ μέσα, έφτυσα στο πιο βρώμικο μέρος" · β1 1: η κυρά καταλαβαίνει ότι η μοίρα της την έκανε να τη φτύσει· β12: η ηρωίδα βρίσκει στο ποτάμι μαζεμένες όλες τις μοίρες.

γ: Ακολουθώντας τη συμβουλή της προστάτιδας της η ηρωίδα· γ1: πάει να βρει τη μοίρα της· γ2: στην κορφή του βουνού· γ3: σε ένα πράσινο τσαντήρι όπου όλη τη μέρα παίζει το μπουλγκαρί και το βράδυ την κατατρέχει· γ4: στα δύο βουνά που ανοιγοκλείνουν γ5: πάνω σε ένα χρυσό θρόνο· γ6: σε έναν πύργο (μαζί με τη μοίρα της προστάτιδας της).

δ: Βρίσκει τη μοίρα της· δ1: και της προσφέρει όπως την έχει συμβουλέψει η προστάτιδά

Σελ. 231
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/232.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

της· δ2: ψωμί' δ3: δίσκο με γλυκίσματα· δ4: πίτες· δ5: η μία με νερό και αλάτι (για τη μοίρα της κυράς της)· δ6: η άλλη με βούτυρο, αυγά, νόστιμη· §Ι: και αρχίζει να τη δέρνει αλύπητα· δ8: την καβαλικεύει στο σβέρκο και απειλεί να την πνίξει· δ9: την τραβάει από τα μαλλιά που είναι η δύναμη της· δ10: η μοίρα αναγκάζεται να της δώσει· δ1ΐ: το κουβαράκι με το σύρμα· δ!2: το χρυσό κουβάρι το μετάξι· δ!3: που είχε στο στόμα κάτω από τη γλώσσα· δ!4: στην τσέπη της, στον κόρφο της· δ!5: σε ένα ντουλάπι στον τοίχο, σε μια κασέλα· δ!6: κόκκινο μετάξι από αυτό που έστριβε.

ΙΙΙ. Η μοίρα αλλάζει - η ηρωίδα παντρεύεται

α: Η ηρωίδα με το κουβαράκι· α1: γυρνά στην προστάτιδα της· α2: πηγαίνει στην πολιτεία παρακόρη σε μια γριά.

β: Το βασιλόπουλο της πολιτείας παντρεύεται και ζητούν παντού χρυσή κλωστή να τελειώσουν το φόρεμα της νύφης· β1: η ηρωίδα προσφέρει το κουβαράκι της (που είναι το μόνο που ταιριάζει) με τη συμφωνία να το ζυγίσουν στη ζυγαριά κι όσα φλουριά σηκώσει· β2: ισορροπεί μόνον όταν ανεβαίνει στη ζυγαριά το ίδιο το βασιλόπουλο· β3: το βασιλόπουλο αφήνει την αρραβωνιαστικιά του και παντρεύεται την ηρωίδα.

γ: Η βασιλοπούλα επισκέπτεται τον πατέρα της και ξεριζώνει μια καρυδιά που του είχε φυτρώσει στο αυτί από δική της κατάρα· γ1: περνά ο πατέρας της και την αναγνωρίζει και κάναν μεγάλες χαρές.

Σελ. 232
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/233.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΘΡΑΚΗ

1. ΛΑ 186, 217-227, 25, Χατζηγύριο Κεσάνης, ίδιο με Λαογρ. 15, 1953, 20-22, "Η κακομοίρα η βασιλοπούλα". Ι: α, α4, α6, β1, β6, β7, β8, β9, β15, γ, γ2. ΙΙ: α, "1, α3, α4, α5, β, β1, β3, β5, β9, β10, β11 (και δεν την τρώει), γ, γ1, γ2, 87, δ10, 811, 813. ΙΙΙ: α, α2, β, β1, β2, β3, γ.

2. θρακικά, 17, 1942, 149, ίδιο με Λαογρ. 15, 1953, 22, Ηράκλεια, άτιτλο. 7; α, α4, α6, β1, β6, β7, β8, β9, β15, γ, γ2. II: α, "3, β, β1 (όπου μπαίνει δούλα και από τότε όλα τους πάνε στραβά), β2, β9, γ. Ζυμώνει πολλά ψωμιά και η βασίλισσα φωνάζει τις μοίρες ναρθούνε να φάνε· δ10, δ1 1. ΙΙΙ: α, α1 (παραμένει), β, β1, β3.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Ανατολικό Αιγαίο

3. Folk-Lore, Χ, 1899, 498, ίδιο με Cosquin E., Contes indiens, 128, ίδιο με Λαογρ. 15, 1953, 22-23, Λέσβος, άτιτλο. Ι: α, α4, α6, β1, β6, β7, β8, β9, β15, γ, γ2.ΙΙ: β, β1, β5, β9, γ, γ1, δ, 81, δ3, δ10, δ 11. III: Η ηρωίδα παντρεύεται το γιο της δράκαινας κι όλα πάνε καλά, έως ότου κλέβει η μοίρα το κουβαράκι. Ο άντρας της πείθει τη δική του μοίρα να ζητήσει το κουβαράκι από την άλλη. Φεύγουν μακριά για να μην τους βρει και τους το πάρει πάλι.

β. Δωδεκάνησα

4. Συλλ. Παν. Κρητικού, ίδιο με Λαογρ. 15, 1953, 26-27, Πάτμος, "Η βοσκοπούλα". Ι: α, α4, β1, β6, β7, β8, β14, γ4. ΙΙ: β, β7, β9, γ, γ1 (πάνε μαζί), δ, δ1 (η βοσκοπούλα), δ4, δ5, δ6. Της δίνουν πρώτα την άσκημη πίτα και μετά την όμορφη- δ10, δ16. ΙΙΙ: α, α1, β, β1, β2, β3.

γ. Κρήτη

5. Λιουδάκη, 66-74, ίδιο με Λαογρ. 15, 1953, 28-29, Ιεράπετρα, "Η άτυχη βασιλοπούλα". Ι: α, α4, α5, β4, β6, γ, γ1. ΙΙ: α, α8, α9, β, β8, β9, γ, γ1 (που είναι αβαρεσαρού - τεμπέλα κι ενώ όλων των άλλων οι Μοίρες δουλεύουν, αυτή κάθεται και παίζει με ένα χρυσό μήλο), δ (τις άλλες), δ1 (σε όλες δίνει κουλούρια, μόνο η δική της δεν σηκώνεται να πάρει το κουλούρι της), δ10, δ12. ΙΙΙ: α, α2, β, β1, β2, β3.

6. Παρνασσός, 8, 1884, 714κ. εξ., ίδιο με Λαογρ. 15, 1953, 27-28, Κρήτη, "Το Ρόδο". Ι: α2, α4, α5, β, β6, β7, βδ, β12, β15 (το Ρόδο, η καλύτερη κόρη),

Σελ. 233
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/234.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

γ, γ2. ΙΙ: α, α1, "8, α9, β12, δ, 87, 810, 811, §14. ΙΙΙ: ", "2, β, β1, β2, β3. Συνεχίζεται με το επεισόδιο της νύφης που κακοτύχησε. Γυρνάει στη μάνα της, την αναγνωρίζουν και πεθαίνουν όλοι μαζί.

δ. Κυκλάδες

7. ΛΑ 1387, 465-472, 58, συλλ. Αδαμαντίου, ίδιο με Λαογρ. 15, 1953, 23-24, Τήνος, "Η άτυχη". Ι: α, α4, "5, β3, β6, β14, γ4 (ντυμένη καλόγρια), γ6. ΙΙ: α, α1, α3, α7, β, β3, β6, β9, β10, β11, γ, γ1, γ4, δ, 81, δ4, 85, 86, 88, δ10, δ1Ι. III: α, α2, β, β1, β2, β3.

8. ΛΑ 1388, 83-110, 8, συλλ. Αδαμαντίου, ίδιο με Λαογρ. 15, 1953, 24-25, Τήνος, "Η Τύχη". Ι: α, α4, α5, β1, β6, β7, β8, β11, β15, γ4, γ5. ΙΙ: α, α1, α3, α7, β, β1, β3, β9, β10. β11, β12 (τρεις μοίρες της προστάτιδας της που φουρνίζουν), γ (των μοιρών), γ1, γ6, δ, δ1, δ4 (και ψημένη πέρδικα και κνικάτο κρασί), 89, δ10, 811, 814. ΙΙΙ.· α, α2, β, β1, β2, β3.

9. Ταρσούλη Α., 1925, 142-7, ίδιο με Λαογρ. 15, 1953, 26, Τήνος, "Η άμοιρη". Ι: Ένας γέρος έχει τρεις κόρες και το βασιλόπουλο θέλει να παντρευτεί τη μικρότερη, αλλά κάθε φορά που της δοκιμάζουν ένα φουστάνι, εύρισκαν λάθος· β5 (το βασιλόπουλο), β6, β7, β8, β13, β14, γ, γ1. ΙΙ: α, α1, α3, α6, β, β1, β3, β4, β9, β10. β11, γ, γ1, γ2, γ6, δ, 81, 84, 85, 86, 89, 810, 811, 815. III: α, "1, β, β1, β2, β3.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

10. ΛΦ 141, 1-2, Κεφαλλονιά, "Η μάνα με τις τρεις θυγατέρες". Ι: "3, α4, α5. Τις παρακολουθεί συνέχεια και βλέπει ότι δεν κοιμούνται όλες "με το ίδιο σύστημα"· β1, β6 (αυτή που κοιμάται με τα χέρια στο κεφάλι θα γίνει βασίλισσα, η άλλη με τα χέρια στο λαγκόνι θα πάει καλά, αλλά η τρίτη με τα χέρια μέσα στα πόδια, πρέπει να φύγει να πάει να βρει τη μοίρα της), γ4, γ5. Π: γ (της μάγισσας), δ, δ10 (χωρίς βία), 811. ΙΙΙ: Από το κουβαράκι βγαίνουν: χρυσή τουαλέτα, καθρέφτης, βασιλόπουλο, άμαξα. Πηγαίνουν στον πατέρα του βασιλόπουλου που δεν γνωρίζει το γιο του και τους σκοτώνει και τους δύο.

11. ΛΦ 1213,18-22, Βαλσαμάτα Κεφαλλονιάς, άτιτλο. Μόνο η εισαγωγή AT *735E. Ι: α, α4, "5, β (τσιγγάνα), β6, β7, βδ, β9, β15. Ο πατέρας φτιάχνει χρυσή κιβωτό, βάζει το κορίτσι του μέσα και το πετάει στη θάλασσα. Συνέχεια όπως σε μερικές παραλλαγές του AT 51 OB. To κιβώτιο στο δωμάτιο του πρίγκηπα. Του τρώει το φαΐ το βράδυ κ.λπ.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

12. ΛΦ 588, 2-4, Λεχαινά Ηλείας, "Η κακότυχη βασιλοπούλα". Ι: α, α1, α4, α5,

Σελ. 234
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 700-749
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 215
    23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

    ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 735

    Τα δύο αδέλφια

    Οδοιπορία προς την τύχη

    AT: The Rich Man's and the Poor Man's Fortune

    Τα δύο αδέλφια

    Μια φορά κι έναν καιρό ήταν δύο αδέλφια. Ο ένας ήταν πλούσιος και ο άλλος φτωχός. Ο φτωχός ήταν δυστυχής και δούλευε στα κτήματα του αδελφού του. Είχε δύο αγόρια και ο πλούσιος είχε ένα. Το παιδί του πλούσιου πήγαινε κάθε μέρα στο σπίτι των φτωχών παιδιών και η θεία του του έδινε και έτρωγε. Όταν γύριζε στο σπίτι, η μητέρα του του έδινε φαγητό, αλλά αυτό ήταν χορτάτο και δεν έτρωγε. Μια μέρα, ο φτωχός πήγε στον αδελφό του και του ζήτησε δουλειά. Επειδή όμως πήγαινε πολλές φορές, ο πλούσιος του αγόρασε ένα κτήμα και έτσι τον ξεφορτώθηκε.

    Ο φτωχός όμως ήταν πολύ εργατικός και περιποιόταν το κτήμα. Μια μέρα, σκάβοντας, βρήκε ένα κιούπι με φλουριά. Δεν μπόρεσε να τα κρατήσει και τα πήγε στον αδελφό του, επειδή του τόχε χαρίσει το κτήμα. Ο πλούσιος όμως δεν το δεχόταν εφόσον ήταν εύρημα του αδελφού του. Και ο φτωχός με κανένα τρόπο δεν ήθελε να τα κρατήσει τα φλουριά.

    Αποφασίζει να αποχωρήσει από το κτήμα και πηγαίνει μόνος του να βρει την τύχη του. Εκεί που βάδιζε μια μέρα μέσα στο δάσος, βρήκε έναν βοσκό. Ο βοσκός του είπε: "Πού πας από δω άνθρωπε μου;" "Πάω να βρω την τύχη μου", αποκρίθηκε ο φτωχός. Ο βοσκός τότε τον συμβουλεύει ότι για να βρει την τύχη του πρέπει να βαδίσει πολύ μακριά.

    Ξαναπαίρνει ο φτωχός το δρόμο του και βρίσκει μια γριά σε μια φτωχή καλύβα. Η γριά του λέει πως για να βρει την τύχη του, πρέπει να φτάσει σ' έναν πύργο όπου βρίσκονται πολλά λεοντάρια, αλλά να μη φοβηθεί. Προχωρώντας στο δρόμο θα βρει μια σιδερένια πόρτα, θα την ανοίξει και θα μπει μέσα και θα βρει μια μικρή λίμνη, όπου θα κάθεται μια πεντάμορφη και για καθρέφτη θα χρησιμοποιεί τη λίμνη. Εάν η κοπέλα του μιλήσει, να μην την πιστέψει. Να την πιάσει από τα μαλλιά και να της βουτήξει δύο φορές στη λίμνη το κεφάλι. Εάν τον ρωτήσει η πεντάμορφη, τι θέλει, να της πει ότι έρχεται από μακριά για να βρει την τύχη του. θα την παρακαλέσει να τον βοηθήσει. Πράγματι, έτσι και έγινε. Προχώρησε ο φτωχός και του συνέβησαν