Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Μπρούσκου, Αίγλη
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 700-749
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:23
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1994
 
Σελίδες:271
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί υποδειγματική δημοσίευση, σύμφωνα με τα διεθνή σχετικά πρότυπα, του καταλόγου των ελληνικών παραμυθιών που συνέτασσε ο Γεώργιος Μέγας ήδη από το 1910. Είναι στην ουσία ο δεύτερος τόμος του καταλόγου, μιας και ο συντάκτης του είχε προλάβει να δημοσιεύσει τον πρώτο τόμο. Ο κατάλογος παραμυθιών του Μέγα αποτελεί ένα σπουδαίο έργο υποδομής για κάθε σχετική έρευνα, έργο που συμβάλλει στη μελέτη όχι μόνο της ελληνικής εθνικής προφορικής παράδοσης αλλά και της παγκόσμιας. Η προσπάθεια για μια υποδειγματική δημοσίευση του καταλόγου αυτού, που άρχισε με τον τόμο αυτόν, καταβλήθηκε με την απόλυτη πεποίθηση ότι η αξία του είναι επίκαιρη όσο ποτέ. Ένας κατάλογος παραμυθιών έρχεται ακριβώς να προσφέρει ταξινομημένο το σημαντικότατο υλικό των παραμυθιών και των παραλλαγών τους, και να υπενθυμίσει παράλληλα τη σημασία, τη συνέπεια, αλλά και τη δύναμη της ευελιξίας που ενέχεται στην προφορική παράδοση των παραμυθιών.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 7.13 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 34-53 από: 274
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/34.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Το παραμύθι αυτό εισάγει το θέμα του λιλιπούτειου ήρωα, που κατά τον Stith Thompson είναι σημαντικότερος από τους γίγαντες μέσα στον παραμυθιακό κόσμο (στις τοπικές παραδόσεις είναι οι γίγαντες πολύ σημαντικοί). Υπάρχουν στην έντεχνη λογοτεχνία τα ταξίδια του Lemuel Gulliver και στην προφορική παράδοση οι περιπέτειες του Tom Thumb.

Το παραμύθι διηγείται την ιστορία ενός αγοριού, που δεν είναι πιο μεγάλο από ένα δάχτυλο· το αφήγημα είναι γνωστό από την Αναγέννηση· ο Perrault φαίνεται να εμπνεύστηκε τ' όνομα του Petit Poucet από το σατιρικό έργο του Fielding, Tom Thumb the Great. To παραμύθι του αυτό όμως ανήκει στον διεθνή τύπο AT 327, "τα χαμένα στο δάσος παιδιά" και όχι στον AT 700, που εξετάζουμε.

Ο Κοντορεβυθούλης είναι μια ευρωπαϊκή ιστορία που διαδόθηκε στον κόσμο ολόκληρο: από την Ευρώπη πέρασε στην Ασία, πάντα κατά τον S. Thompson, σε διάφορα σκόρπια σημεία της Αφρικής και στα νησιά του Πράσινου Ακρωτηρίου, κι από κει στην Τζαμάικα, στις Μπαχάμες, στους Μαύρους της Νότιας Αμερικής και σε μια φυλή Ινδιάνων.

Η ιστορία δεν παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία. Ένα άκληρο ζευγάρι αποκτάει με μαγικό τρόπο ένα λιλιπούτειο παιδάκι. Πολυάριθμες είναι οι περιπέτειες του. Συνήθως πλουτίζει στο τέλος και γυρνάει στο σπίτι του να ζήσει με τους γονείς του.

Στην Ελλάδα έχουμε 74 παραλλαγές σχετικά πλήρεις· συνήθως η γέννηση του ήρωα είναι θαυματουργή· μια γριά εύχεται ν' αποκτήσει ένα παιδάκι, μικρό σαν κουκί, σαν τη φακή, το ρεβύθι κ.λπ. Ή, ζητάει από τον θεό μισό παιδί: έτσι γεννιούνται ο Μισοκωλάκης, ο Κουκουλίτσης, ο Κουκκιπιπέρης κ.λπ. Πολύ σπανιότερα ο ήρωας γεννιέται από μια πορδή, από ένα φύσημα, βρίσκεται σ' ένα μπαούλο ή πέφτει από τον ουρανό.

Το παιδί αυτό χρησιμοποιείται δυστυχώς συχνά για οικιακή κατανάλωση. Όταν έχει τη μορφή ζώου, είναι συνήθως ζώο φαγώσιμο: αρνάκι, κοκοράκι, γουρουνάκι, κατσικάκι. Έτσι, το βρίσκουμε κάποτε πνιγμένο στην κατσαρόλα, όπου πέφτει εκούσια ή ακούσια και βράζει μαζί με τη σούπα. Άλλοτε, το τρώνε οι γονείς του, χωρίς καν να το καταλάβουν. Δεν τα καταφέρνει, ημιτελές όπως είναι να γίνει ήρωας ανεξάρτητος, να φύγει από την πατρική εστία και να δημιουργήσει δική του οικογένεια. Μια μάγισσα καμιά φορά επιχειρεί να το φάει, αλλά με την πονηριά του την καταφέρνει ο ήρωας να φάει το δικό της παιδί κι ύστερα προκαλεί το θάνατο της κι έτσι την εκδικείται. Σ' αυτήν την ομάδα των παραμυθιών με το τραγικό τέλος, μπορούμε να πούμε ότι ο ήρωας δεν απομακρύνεται ποτέ ουσιαστικά από τη χύτρα, που δίπλα της γεννήθηκε.

Ανάμεσα στις πιο σταθερές κι επαναληπτικές του περιπέτειες, είναι και το επεισόδιο όπου τον καταπίνει ένα ζώο: βόδι, αγελάδα, αλεπού, λύκος κ.λπ. Από την κοιλιά του ζητάει βοήθεια ή προδίδει τους κλέφτες, που ετοιμάζονται να επιτεθούν σ' ένα

Σελ. 34
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/35.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

κοτέτσι. Άλλοτε κλέβει τους ληστές, παίρνοντας τα λάφυρα τους, άλλοτε αφήνει τον πατέρα του να τον πουλήσει ακριβά σ' έναν έμπορο, από τον οποίο ξεφεύγει και ξαναγυρνάει κοντά του.

Συνοπτικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι έχει τραγικό τέλος (πεθαίνει μέσα στην κοιλιά του ζώου που τον κατάπιε, πνίγεται, τον δολοφονούν οι κλέφτες, ή οι γονείς του) παραμένοντας πάντοτε ημιτελής· αυτή είναι η μια αφηγηματική δυνατότητα. Υπάρχει όμως και μια δεύτερη: ο ήρωας αποδεικνύεται παμπόνηρος, αντέχει σ' όλες τις φοβερές δοκιμασίες και γυρίζει στην πατρική εστία, πολλές φορές πλούσιος.

Σελ. 35
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/36.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 36
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/37.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 703*

Σελ. 37
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/38.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 38
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/39.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 703*

Το τεχνητό παιδί AT: The artificial child

ΛΑ 1171, (ΣΜ 2), 5-6, Αμφιλοχία Αιτωλοακαρνανίας, «Η άσπρη Χιόνω». Οι άκληροι γέροι φτιάχνουν Χιονάνθρωπο που παίρνει ζωή και γίνεται όμορφο κορίτσι: όταν χιονίζει είναι χαρούμενη, όταν έχει όμορφο καιρό, λυπημένη. Μια μέρα, πηδώντας με τις φίλες της πάνω στη φωτιά, λιώνει.

Σελ. 39
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/40.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 40
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/41.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 705

Σελ. 41
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/42.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ  ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 42
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/43.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 705

Άντζα μάνα

AT: Born from a fish

Άτιτλο

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα αντρόγυνο και δεν έκαναν παιδιά. Γι' αυτό η μάνα παρακάλαγε το θεό, να κάνει ένα παιδάκι, κι ας γκαστρωθεί στην αρίδα. Ο θεός άκουσε την προσευχή της και γκαστρώθηκε στην αρίδα. Μια μέρα η γυναίκα πήγε στο λόγγο για να μαζέψει ξύλα. Εκεί που ανέβαινε όμως, ένας βάτος της κέντησε την αρίδα και βγήκε το παιδάκι. Ένα ωραίο κοριτσάκι. Η γυναίκα το πήρε κάπου χάμου κειδά, και το σκέπασε με την ποδιά της και πήγε πιο πέρα να μαζέψει τα ξύλα. Ένας αητός όμως που πέρναγε απ' εκεί βλέπει το παιδί χάμου, κατέβηκε το άρπαξε και το πήγε στη φωλιά του. Γύρισε η γυναίκα και που δε βρήκε το κοριτσάκι, έκλαψε πολύ.

Ο αητός λοιπόν, αφού το πήρε, το πήγε στη φωλιά του, πάνω σ' ένα δέντρο σε μια ρεματιά. Κάτου απ' το δέντρο, κύλαγε ένα ποτάμι. Το παιδί μεγάλωσε κι έγινε μια όμορφη κοπέλα. Μια μέρα, που η κοπέλα, καθόταν έτσι πάνω στο δέντρο, έλαμπε η ομορφιά της μέσα στο ποτάμι. Ήρθ' από κει κατά τύχη το βασιλόπουλο με τ' άλογα του, για να τα ποτίσει. Τ' άλογα όμως δεν έπιναν νερό. Μα, για δεν πίνουν τ' άλογα νερό, για δεν πίνουν τ' άλογα νερό, σκύβει το βασιλόπουλο στο ποτάμι και βλέπει που έλαμπε μέσα η κοπέλα. Το βασιλόπουλο κοίταξε στο δέντρο και μόλις την είδ' εκεί πάνω, θαμπώθηκε από την ομορφιά της και θέλησε να την κατεβάσει κάτου για να την πάρει γυναίκα του. Μα η κοπέλα δεν κατέβαινε απ' το δέντρο. Τι να κάνει το βασιλόπουλο, τι να κάνει, πέρναγε απ' εκεί μια γριά, είδε έτσι στενοχωρεμένο το βασιλόπουλο, και το ρώτησε τι έχει. «Α», του λέει, «φέρε μου ένα κόσκινο κι ένα σκαφίδι και θα στην κατεβάσω εγώ κάτου». Το βασιλόπουλο της έδωσε ένα κόσκινο κι ένα σκαφίδι κι η γριά άρχισε.

«Ανάποδα, κυρά μ', το κόσκινο, ανάποδα και το σκαφίδι». «Τι λες, παιδί μου; έλα παρά κάτου, δεν ακούω». «Ανάποδα, κυρά μ' το κόσκινο, ανάποδα και το σκαφίδι». «Τι λες, παιδί μου; έλα παρά κάτου, δεν ακούω». Ξανακατέβηκε παρακάτου. Κι έτσι, σιγά-σιγά, την πλάνεψε και την κατέβασε. Την πήρε το βασιλόπουλο στ' άλογο του και πήγαν στο παλάτι. Εκεί έγινε ο γάμος κι η κοπέλα έγινε βασίλισσα. Η μάνα όμως του βασιλιά δε χώνευε την κοπέλα. Η κοπέλα έκανε κι ένα ωραίο αγοράκι.

Σελ. 43
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/44.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Μα ήρθε κάποτε ο καιρός για να πάει ο βασιλιάς στον πόλεμο. "Γοιμάστηκε ο βασιλιάς, χαιρέτησε τη μάνα του, και τη γυναίκα του. Λέει στη μάνα του: "Να προσέχεις τη γυναίκα". "Να μη σε νοιάζει εσένα καθόλου", του 'πε η μάνα. Μα είπαμε πως δεν τη χώνευε την κοπέλα καθόλου. Έτσι, μια μέρα, πήρε το παιδί, το σκότωσε, γιατί ήταν πολύ κακιά, και το πέταξε μακριά. Πήρε την κοπέλα κι αφού της έδωσε πολύ ξύλο, της φόρεσε κάτι κουρέλια, την κούρεψε και την έστειλε πέρα στα χωράφια να βόσκει κάτι χήνες.

Ήρθε ο καιρός, τέλειωσε ο πόλεμος και γύρισε ο βασιλιάς στο παλάτι του. Βρήκε τη μάνα του, ρωτάει για τη γυναίκα του. "Που 'ναι, μάνα, η γυναίκα μου;" "Τώρα, παιδάκι μου, πέθανε η γυναίκα σου". "Και που την έθαψες μάνα;" "Ε, παιδάκι, μου, πέρα στα χωράφια". "Και το παιδί μου, μάνα;" "Τώρα, πέθανε κι αυτό μια μέρα και το 'θαψα κει κάτου στο φράχτη". Στενοχωρημένος ο βασιλιάς ξεκίνησε και πήγαινε πέρα στα χωράφια να 'βρει τον τάφο της γυναίκας του. Κει όμως που πήγαινε, άκουσε από μακριά ένα ωραίο τραγούδι. Μαγεύτηκε από την ωραία φωνή που τραγούδαγε και κάθησε ν' ακούσει καλύτερα. Η φωνή πλησίαζε και τι να δει, μια κοπέλα βρώμικη με κουρέλια και με κάτι χήνες. "Τι τραγουδάς, κόρη μου", τη ρώτησε όταν έφτασε κοντά. Κι άρχισε η κοπέλα το τραγούδι:

Άντζα μάντζα η μάνα μου στο λόγγο που με γέννησε

ο αετός με πήρε

στη φωλίτσα του με πήγε

η γριά με πλάνεψε

κάτου με κατέβασε

το βασιλόπουλο μ' άρπαξε

στη μάνα του με πήγε

η μάνα του με κούρεψε

με τις χηνίτσες μ' έστειλε

πι, πι πι, χηνίτσες μου.

Μαγεύτηκε ο βασιλιάς. "Για ξαναπές το τραγούδι σου, κυρά μου". Πάλι η κοπελιά ξανάρχισε το ίδιο τραγούδι. Ξαφνιάστηκε ο βασιλιάς με τα λόγια του τραγουδιού. Κατάλαβε πως αυτή ήταν η γυναίκα του. Την πήρε λοιπόν χαρούμενος και πήγαν στο παλάτι. Βρίσκει εκεί τη μάνα του, την άρπαξε θυμωμένος κι αφού της έδωσε πολύ ξύλο, τη σκότωσε απ' το ξύλο και την πέταξε μακριά. Κι έτσι, έζησαν καλά με την κοπέλα, που την έντυσε πάλι βασίλισσα, και μεις καλύτερα.

ΛΦ 1202. Παραλλαγή που συλλέχτηκε από τη Βασιλική Πανταζή στην Αχαΐα.

Σελ. 44
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/45.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Η γέννηση της ηρωίδας

α: Την ηρωίδα κυοφορεί ένας άνδρας στο πόδι (κεφάλι) του· α1: ένας παπάς· α2: ένας βασιλιάς· α3: άλλο πρόσωπο

β: Η ηρωίδα γεννιέται μετά από πολλά παρακάλια των γονιών της, που για χρόνια δεν μπορούσαν να κάνουν παιδιά κι ήθελαν β1: ένα παιδί, κι "ας γκαστρωθεί στην αρίδα"· β2: κι ας το αρπάξει ο αετός- β3: διάφορα.

γ: Ο άντρας τρώει κατά λάθος ένα φρούτο μαγικό που προοριζόταν για τη στείρα γυναίκα του· γ1: ένα μαγικό μήλο· γ2: ένα ψάρι· γ3: τα φλούδια ενός καθαρισμένου μήλου· γ4: δοσμένου από γ5: τον θεό· γ6: ένα μάγο· γ7: άλλο πρόσωπο.

δ. Ένας συγγενής ή κατοικίδιο ζώο γεννάει παιδί κι αυτό (ς) έχοντας φάει· δ1: το δεύτερο μήλο· δ2: τα φλούδια του πρώτου μήλου.

ε. Μετά από εννιά μήνες, μέσα στο δάσος ο παπάς (άλλο πρόσωπο) γεννά ένα κοριτσάκι με τη βοήθεια ενός αγκαθιού που του ξεσκίζει τη γάμπα κι επιστρέφει στο σπίτι του· ε1: χωρίς να καταλάβει ότι γέννησε· ε2: εγκαταλείποντας το μωρό σκεπασμένο με το πουκάμισο του· ε3: με τα φύλλα ενός δέντρου.

ΙΙ. Η αρπαγή της ηρωίδας από τον αετό

α: Το μωρό αρπάζει ένας αετός (διάφορα) και το μεταφέρει: α1: στη φωλιά του· α2: στην κουφάλα μιας βελανιδιάς· α3: πάνω σ' ένα δένδρο· α4: διάφορα.

β: Το κορίτσι ζει μόνο του μέσα στη φύση· β1: κάτω από τις φροντίδες του αετού.

ΙΙΙ. Γάμος με το βασιλιά

α: Η ηρωίδα ζει πάνω σε ένα δένδρο χωρίς ανθρώπινη συντροφιά ώσπου τη βλέπει ο βασιλιάς· α1: βλέπει το είδωλο της στο νερό.

β: Για να την κατεβάσει από το δένδρο, ζητάει τη βοήθεια μιας(ενός) γριάς(γέρου), που κάνει τον κουφό προκαλώντας την επέμβαση της ηρωίδας διότι· β1: κοσκινίζει το αλεύρι με το κόσκινο ανάποδα· β2: σφάζει εν' αρνί από την ουρά· β3: πλένει με τη σκάφη ανάποδα· β4: διάφορα.

γ: Μόλις βρεθεί κάτω ξεγελασμένη από τη γριά, η ηρωίδα πέφτει στα χέρια του βασιλιά, που την οδηγεί στο παλάτι και την παντρεύεται.

IV. Η διωγμένη σύζυγος

α: Ο βασιλιάς φεύγει στον πόλεμο κι εμπιστεύεται τη γυναίκα του στη μητέρα του,

Σελ. 45
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/46.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

που· α1: διατάζει έναν υπηρέτη να σκοτώσει την ηρωίδα, εκείνος όμως σκοτώνει στη θέση της ένα ζώο· α2: πετάει την ηρωίδα σε ένα πηγάδι κοντά σ' ένα πανδοχείο· ο ξενοδόχος μαθαίνει την ιστορία της, που τη διηγείται σαν παραμύθι και της δίνει να φάει· α3: διώχνει την ηρωίδα από το παλάτι δίνοντας της να φυλάει ένα κοπάδι χήνες (άλλα ζώα) · α4: την κλείνει μέσα σ' ένα παπούτσι· α5: της κουρεύει το κεφάλι· σκοτώνει το παιδί της· τη διώχνει χωρίς να της πει γιατί.

β: Η πεθερά γράφει στον γιο της και τον πληροφορεί· β1: για την αναχώρηση της γυναίκας του μετά το θάνατο του παιδιού της· β2: για την ανάρμοστη συμπεριφορά της γυναίκας του.

γ: Η πεθερά παίρνει τη θέση της ηρωίδας και ζει με τον γιο της, που ξεγελιέται (συμφυρμός με τον τύπο AT 403B) · γ1: η πεθερά μεταμορφώνει τη νύφη σε πουλί μπήγοντας της μια καρφίτσα στο κεφάλι. Ο βασιλιάς αφαιρεί την καρφίτσα· γ2: όταν ακούσει το τραγούδι του πουλιού.

V. Η λύση

α: Κατά την περιπλάνηση της η βασίλισσα· α1: ντύνεται άντρας· "2: ζει με τους βοσκούς· α3: ο αετός της παίρνει το παιδί, αλλά η ηρωίδα του μιλάει στη γλώσσα του και της το ξαναδίνει· ζουν στη σπηλιά του· α4: επιστρέφει στο παλάτι και διηγείται την ιστορία της.

β: Ο βασιλιάς, θλιμμένος, περιπλανιέται στο δάσος και β1: συναντά την οικογένεια του στη σπηλιά του αετού· β2: αναγνωρίζει την ιστορία της γυναίκας του, ακούγοντας το παραμύθι που διηγείται1 β3: η χηναρού (άλλο) · β4: μια φωνή που βγαίνει από το πηγάδι.

γ: Αναγνώριση των συζύγων γ1: από ένα κέντημα που στέλνει η ηρωίδα στον βασιλιά, όπου είναι κεντημένα τα παθήματα της.

δ: Τιμωρία της κακιάς πεθεράς.

ε: Η ηρωίδα θυμάται τη "μάνα" της, τον αετό· τον φέρνει στο παλάτι και του χτίζει ένα όμορφο δικό του παλάτι απέναντι από το βασιλικό κι έτσι ζουν όλοι μαζί ευτυχισμένοι.

Σελ. 46
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/47.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 1293, (ΣΜ 123), 252, Ζαγόρια, "Μια κόρη γίνεται βασιλοπούλα". Ι.· β, β1 (γυναίκας), ι. Η: α (κοράκι), α3. ΙΙΙ: α, β3, γ. Ατελής παραλλαγή.

2. ΛΑ 2032, 12, Δωδώνη, "Μια κόρη γίνεται βασιλοπούλα". Ι: β1 (γυναίκας), ε. ΙΙ: α (κοράκι). ΙΙΙ: α1, β, β3, γ.

ΘΡΑΚΗ

3. ΛΑ 705, 3, Αίνος, "Η κόρη του αετού". Παραλλαγή σχεδόν ταυτόσημη με την ΛΑ 705, 2. Ι: γ, γ1, ε. ΙΙ: α, α1. ΙΙΙ: α, β, β3, γ. IV: α3, α5, γ. V: β2, β3, γ, δ (όταν η ηρωίδα χτενίζεται μέσα στη φωλιά του αετού, στο βράχο πάνω από τη θάλασσα, τα μαλλιά της πέφτουν στο νερό και γίνονται ψάρια).

4. ΛΑ 705, 4, Μάδυτος, άτιτλο. Παραλλαγή ταυτόσημη με την ΛΑ 705, 3.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

5. ΛΑ 705, 2, Γρεβενά, άτιτλο. Ι: γ, γ1, ε. ΙΙ: α, α1 (ο αετός το ταΐζει ψάρι και χόρτα). ΙΙΙ: α, β, β3, γ. IV: α3, α5, γ. V: β2, β3, γ, δ.

ΝΗΣΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Ανατολικό Αιγαίο

6. ΛΑ 2457, 44-46, Χίος, άτιτλο. Ι: α, ε, ε1. ΙΙ: α1. ΙΙΙ: α, β2, γ. IV: α3. V: β2, γ (ο γέρος αναγνωρίζει την κόρη του).

7. ΛΑ 2891, 14-16, Χίος, άτιτλο. Ι: α, γ, γ1, ε. ΙΙ: α, α4, (στο παλάτι του). ΙΙΙ: α, β, β4 (κάνει ότι δεν ξέρει να μαζεύει χόρτα), γ. IV: α4, γ.

8. Pernot, no 5, 185-188, Χίος, "La jeune fille sortie du pied et epousee par le prince". Ι: β, β1, (κι ας γκαστρωθεί όπου να 'ναι), ε. ΙΙ: α (από βοσκό). ΙΙΙ: β1,γ./ν.·α3. V: β2, β3, γ, δ.

9. Pernot, no 33,250-252, Χίος, "La jeune fille sortie du genou, elevee par 1'aigle et epousee par le roi". Ι: α, γ1, ε. ΙΙ: a. ΙΙΙ: α, β2, γ, δ.

10. ΛΑ 705, 6, Μυτιλήνη, άτιτλο. Η παραλλαγή αυτή έχει δημοσιευτεί από τον Λουκάτο

Σελ. 47
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/48.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

Λαο. Κείμ., 11-12, 37-39. Ι: α, α3 (γέρος), γ, γ1, ε. ΙΙ: α, α1. ΙΙΙ: α, β, γ. IV: α, α3, α5. V: β2, β3, γ, δ.

β. Δωδεκάνησα

11. ΛΑ 2248, 147-150, Αστυπάλαια, άτιτλο. Ι: β1 (μιας γυναίκας), ε. ΙΙ: α, α1. ΙΙΙ: γ. IV: γ, γ1, γ2. V: δ.

12. Dawkins, 45 Stories, no 38, 401-410, Αστυπάλαια, «Η Πανώρντζα». Ι: β. ΙΙ: α, α1. ΙΙΙ: α, γ. IV: α7, β, β1. V: α3, β, β1, γ, δ.

13. ΛΦ 437, 11-18, Λέρος, άτιτλο Ι: α1, γ1, γ4, γ7 (ο άγγελος), ε, ε1. ΙΙ: α, α1. ΙΙΙ: α, β3, γ. IV: α, γ, γ1. V: δ.

14. ΛΑ 2304, 192-195, Τήλος, άτιτλο. Ι: α, ε. ΙΙ: α (κοράκι), α4 (σ' ένα ψηλό βουνό). ΙΙΙ: β, γ (ο βασιλιάς τη βάζει στο πλοίο και την πηγαίνει στο παλάτι). IV: α, α3 (χοίρους). V: β2, γ.

15. ΛΦ 1819, 6-8, Ρόδος, «Ο παπάς κι η παπαδιά». Ι: α1, γ1, γ7 (ένας περαστικός), ε, ε1. ΙΙ: α3. ΙΙΙ: α, β1, γ. IV: α, γ, γ1, γ2.

γ. Εύβοια — Σποράδες

16. Ρήγας, 2, αρ. 6, 27-31, «Άντζα μάνα». Ι: α, γ1, ε. ΙΙ: α, α1. ΙΙΙ: α, α1, β, β2, β3, γ. IV: α, α3, α6 (ενωμένο με το AT 707: η πεθερά βάζει στη θέση των τριών παιδιών ένα γατάκι, ένα σκυλάκι κι ένα φίδι), β2. V: β2, β3 (ο βασιλιάς καλεί τη χηναρού στο παλάτι· τη βάζει να πει το τραγούδι της), γ, δ.

δ. Κρήτη

17. ΛΦ 838, 1-3, Ρέθυμνο, άτιτλο. Ι: α3 (γέρος), β1, ε. ΙΙ: α, α3. ΙΙΙ: α, β1, γ. IV: α3. V: β2, γ, δ.

18. ΛΦ 1010, 3-4, Ρέθυμνο, «Πηγιώ». Ι: α1, ε, ε1. ΙΙ: α, α3. ΙΙΙ: α, β, β2, γ. IV: α3, α5. V: β2, β3, γ, δ.

19. ΛΦ 2, 4-6, Βιάννος Ηρακλείου, «Το βασιλόπουλο κι η βασιλοπούλα που δεν έκανε κοπέλια». Ι: α2, γ, γ1 (ο βασιλιάς κλέβει το μήλο, ενώ κοιμάται ο δράκος που τα φυλάει· τρώει το μισό), 3. ΙΙ: α3. ΙΙΙ: α, β, γ. IV: α3, γ: συμφυρμός με το AT 403B. V: β2, γ, δ.

ε. Κυκλάδες

20. ΛΑ 1320, (ΣΜ 133), 69-71, Ανάφη, άτιτλο. Ι: α, γ1, ε, ε1. ΙΙ: α, α1, γ. IV: α3, α5. V: β2, γ.

21. ΛΑ 2957, 87-90, Σαντορίνη, άτιτλο. Ι: α, α3 (μια μάγισσα χτυπάει μ' ένα χορτάρι τη γάμπα του άκληρου γέρου και τον γκαστρώνει στο πόδι, το σκίζει ο γιατρός και βγαίνει κοριτσάκι). ΙΙ: α, α1. ΙΙΙ: α, β, γ. IV: α3, β2, γ, δ.

22. ΛΑ 705, 8, (ΛΑ 1935, 177-179), Τήνος, άτιτλο. Ι: α2, γ1, γ7 (Εβραίος), ε. ΙΙ: α1. ΙΙΙ: α1, β1, γ. IV: γ (ενωμένο με το AT 403B). V: β2, γ, δ.

Σελ. 48
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/49.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

23. ΛΑ 2194, 419-423, Ιθάκη, «Άντζα η μάνα μου». Ι: γ, γ1, γ? (καλόγερος), ε. ΙΙ: α, α1. ΙΙΙ: β1, γ. IV: α, α3, «5. V: β2, γ, δ.

24. ΛΦ 176, 7-9, Ιθάκη, άτιτλο. Ι: γ, ε, tl.II: α, α3. ΙΙΙ.· β, γ. IV: «3, α5. Ι : β2, γ, δ.

25. ΛΑ 705, 1, Κεφαλλονιά, άτιτλο. Ι: β, β2 (γυναίκας), ε. ΙΙ: α, α4 (στη χελιδονοφωλιά). ΙΙΙ: α, β, β1, γ. Ατελής παραλλαγή.

26. Μινώτου, Λαογραφία 10, αρ. 5, 392-394, Ζάκυνθος, «Η κακή πεθερά». II: α, α3. ΙΙΙ: α, β, β1, β3, γ. IV: α3 (πρέπει ν' αυγατίσει τις γαλοπούλες· τη βοηθάει ένας γέρος (ο Χριστός) · όταν επιστρέφει, ο άντρας της ξαναπαντρεύεται). V: β2, γ, δ.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

27. ΛΑ 1189, (ΣΜ 19), 57-58, Ηλεία, «Η κακιά πεθερά». Ι: β1 (γυναίκας), ε. ΙΙ: α, α3 (στο έλατο). ΙΙΙ: α, β, β3. IV: α3 (γαλοπούλες). V: β2, γ.

28. ΛΑ 1280, (ΣΜ 110), 255-257, Κυπαρισσία, «Ο βασιλιάς και η βασίλισσα». Ι: α1, ε. ΙΙ: α1. ΙΙΙ: α, β, β3, γ. IV: α, α3. V: α1, β2, γ, δ.

29. ΛΑ 1348, (ΣΜ 161), 9-10, Πύργος, «Ο γέρος κι η γριά». Ι: γ1, ε. ΙΙ: α, α4 (στον βράχο). ΙΙΙ: β3, γ. TV: Ενωμένο με το AT 403B: ο βασιλιάς μεταμορφώνει την ηρωίδα σε μαντήλι για να μη τη βρει η μάνα του (η μάγισσα) · ωστόσο εκείνη την αναγνωρίζει και της επιβάλει άλυτα ζητήματα· η ηρωίδα πετυχαίνει χάρη στη βοήθεια του βασιλιά.

30. ΛΑ 2934, 17-18, Μεσσήνη, «Μια φτωχή μητέρα». Ι: α3, ε. ΙΙ: α, α3. ΙΙΙ: α, β, γ. IV: α2. V: β2, β4, γ, δ.

31. ΛΦ 514, 13-16, Γύθειο, άτιτλο. Ι: α, γ1, ε. ΙΙ: α, α3. ΙΙΙ: β, β1, γ. IV: α3. V: β2, γ, δ.

32. ΛΦ 925, 4-5, Μονεμβασία, «Η νεραιδούλα». Παρεκλίνουσα παραλλαγή. Ι: β3 (γεννιέται από το δάχτυλο της μάνας της), ε, ε1. ΙΙ: β. ΙΙΙ: γ. IV: α7. V: β4, γ, δ.

33. ΛΦ 1005, 7-10, Μεσσήνη, «Η Πεντάμορφη». Ι: β1 (γυναίκας), ε. ΙΙ: α3. ΙΙΙ: α1, β1, γ. IV: αώ. V: β1, γ, δ.

34. ΛΦ 1129, 31-33, Πόρος, «Το κοριτσάκι και το βασιλόπουλο». Ι: α, γ1, ε, ε1. ΙΙ: α1. ΙΙΙ: α, β, γ. IV: α3. V: α4, γ, δ.

35. ΛΦ 1202, 1-2, Αχαία, άτιτλο. Ι: β1 (γυναίκας), ε2. ΙΙ: α1. ΙΙΙ: α1, β, β1_, β3, γ. IV: α, α3, α5, α6. V: β2, γ, δ.

Σελ. 49
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/50.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

36. ΛΦ 1529, 25-27, Κυπαρισσία, "Η κόρη που βγήκε απ' του παπά την άντζα". Ι: α, ε. ΙΙ: α3. ΙΙΙ: α1, β1, γ. IV: α3: ενωμένο με το AT 403Β- δ.

37. ΛΦ 1785, 10-13, Ναυπλία, "Η κόρη του κόρακα που έγινε βασίλισσα". Ι: β1 (γυναίκας), ε. ΙΙ: α, α3 (ένα κοράκι την πάει σε μια γκορτσιά). III: α, γ, γ1: ενωμένο με το AT 403B: μια γύφτισσα τη ρίχνει στο πηγάδι και παίρνει τη θέση της πλάι στον βασιλιά1 η ηρωίδα γίνεται ψάρι, την τρώνε, γίνεται δέντρο· το κόβουν, βγαίνει ανέπαφη από τον κορμό του δέντρου. Κεντά την ιστορία της και στέλνει το κέντημα στον βασιλιά, που σκοτώνει τη γύφτισσα.

38. Κουκούλες, Οινουντιακά, 255-256, Βασαράς Λακωνίας, "Η κακιά πεθερά". Ι: β1 (γυναίκας), ε. ΙΙ: α, α3. III: α, β3, γ. IV: α3. V: β2, β3, γ, δ.

39. Λελέκου, Επιδόρπιον, 1, 250-253, Κορινθία, άτιτλο. Ι: α, α1, β, ε, ε3. Η: α, α3. ΙΙΙ: α, γ. IV: α3 (από τα μαλλιά της πέφτουν μαργαριτάρια, τα τρώνε οι χήνες και παχαίνουν), γ. V: β2, β3, γ, δ.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

40. ΛΑ 1320, (ΣΜ 133), 31-32, Αιτωλία, "Άντζα μάνα". Ι: β, β1 (γυναίκας), γ1 γ7 (ζητιάνος), ε. ΙΙ: α1. ΙΙΙ: α, β1, γ. IV: α3. V: β2, γ.

41. ΛΑ 1320, (ΣΜ 133), 69-71, άτιτλο. Ι: α, γ1, ε, ε1. ΙΙ: α, α1, γ. IV: α3, α5. V: β2, γ.

42. ΛΑ 1320, (ΣΜ 133), 82-93, Αιτωλία, άτιτλο. Παραλλαγή σχεδόν ταυτόσημη με την προηγούμενη.

43. ΛΑ 2223, (ΙΛ 624), 112-116, Μέγαρα, "Η Χρυσομαλλούσα". Ι: γ, γ1, γ7 (ο Χριστός), ε, ε1. ΙΙ: α4 (σε μια σπηλιά). ΙΙΙ: α, β1, γ. IV: α, α3: ενωμένο με το AT 403B. V: β2, γ, δ.

44. Βύρων, τ. Β', 193-195, Αθήνα, "Διονύσου γόναι". Ι: β (ένας χήρος παρακαλεί τον θεό να του δώσει ένα παιδί κι ο θεός του στέλνει ένα λουλούδι· μυρίζοντας το, μένει έγκυος), ε, ε1. Η: α, α4 (σε πύργο). ΙΙΙ: γ (ο πρίγκηπας βάζει σκάλα). IV: α3. V: (32, β3, γ, δ.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ

45. Επιφανίου - Πετράκη, III, 125-138, Σμύρνη, "Η χηναρού". Ι: α1, γ1, ε. ΙΙ: α, α1. ΙΙΙ: α, β, β1, γ. IV: α3, γ. V: β2, β3, γ, δ, ε.

46. Μικρ. Χρον., 1, 274-278, Σμύρνη, άτιτλο. Ι: α, γ1, ε. ΙΙΙ: β, γ. IV: α3, γ. V: β2, β3, γ, δ.

47. Folklore, 11, no 9, Paton, 335-336, Κασαμπάς, "Kassidiako". Ι: α, γ1, ε.

Σελ. 50
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/51.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΙΙ: α, α1. ΙΙΙ: α1, β1, γ. IV: α2. V: β2, γ.

48. ΛΦ 724, 1-4, άτιτλο.Ι: α2 (στο κεφάλι), γ, δ, δ1 (η φοράδα γεννά ένα αλογάκι), ε (ένα αγκάθι του σκίζει το δέρμα του κεφαλιού). II: α, α1. ΙΙΙ: α, β1, β3, γ. Ατελής παραλλαγή.

49. ΛΦ 932, 11-14, Σμύρνη, "Η Χηναρού". Ι: α, α2, ε. ΙΙ: α, α1. ΙΙΙ: α, α3, γ. IV: β2, β3, γ, δ.

50. ΛΦ 1581, 4-8, Αϊβαλί, "Η κακιά πεθερά βασίλισσα που τιμωρήθηκε". Ι: α, α2, ε, ε1. ΙΙ: α, α3. ΙΙΙ: α, β, β1, β3, γ. IV: α, α1, γ. V: β2, γ, δ.

51. ΛΦ 1875, 5-6, Βούρλα, "Το παπουτσάκι". Ι: γ, γ1, γ4, γ7 (άγγελος), ε. II: α, α1. ΙΙΙ: α, α1, γ. IV: α, α3, α4. V: β (ζητά να έρχονται στο παλάτι όσοι ξέρουν παραμύθια και να του τα διηγούνται), β2, γ, δ.

52. ΚΜΣ, Αϊβαλί, 6, 1-7, "Η Ροδοπαπούδα". Ι: α, ε. ΙΙ: α, α1. ΙΙΙ: α, β1, γ. IV: α3, γ. IV: β2, γ, δ.

ΚΥΠΡΟΣ

53. ΛΑ 705, 7, Αμμόχωστος, "Η αξήχαστη". Ι: α, α2, γ1, δ1 (η βασίλισσα γεννάει αγόρι), δ2 (η φοράδα άλογο), ε, ε1. ΙΙ: α, α1. ΙΙΙ: α, β1, γ. IV: α, α2, γ. V: β2, β4, γ, δ.

54. ΛΑ 2424, 149-151, Λευκωσία, άτιτλο. Ι: α3 (έμπορος), ε. ΙΙ: α, α1. ΙΙΙ: α, β2, γ. IV: α2, β2, γ. V: β2, γ, δ.

55. Λαογραφία, Κ, 380-385, "Η αξήχαστη". Ι: α, α2, β, γ, γ1 (δύο μήλα), γ7 (ένα γέρο), δ (η βασίλισσα και γεννά αγόρι και η προβατίνα, προβατάκι), ε, ε1. ΙΙ: α, α3, β (την ταΐζει ένας άγγελος). ΙΙ: α (χτενίζεται και πέφτουν πολύτιμες πέτρες που τις τρώνε οι χήνες και τις ξερνούν στο βασιλόπουλο), β, β1, γ. IV: α: ενωμένο με το AT 403B και συμφυρμός με το AT 450.

Σελ. 51
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/52.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Στην κατάταξη του ο A. Aarne παρουσιάζει την ανάλυση σε μοτίβα αυτού του παραμυθιού, που το ονομάζει "Γεννημένη από ψάρι"· η ηρωίδα είναι πάντοτε γυναίκα, γεννημένη τις περισσότερες φορές από έναν άντρα που την κυοφορεί στο πόδι του. Ο πατέρας μένει έγκυος από το μαγικό ψάρι που έφαγε στις σκανδιναβικές παραλλαγές, που αποτελούν, σύμφωνα με τον συγγραφέα, την απαρχή του παραμυθιού και την κύρια διάδοση των παραλλαγών του: ελάχιστες πράγματι είναι οι καταγραμμένες παραλλαγές σ' άλλες χώρες της Ευρώπης· ο Aarne κατατάσσει την αφήγηση αυτή στον κύκλο της καταδιωγμένης πριγκήπισσας μαζί με τη Χιονάτη (AT 709), τα τρία χρυσά παιδιά (AT 707), την κόρη χωρίς χέρια (AT 706), την κόρη της Παναγίας (AT 710) κ.ά., θέματα δημοφιλή κατά τον Μεσαίωνα στις έντεχνες μορφές τους.

Στην Ελλάδα έχουμε 55 γνωστές παραλλαγές από διάφορα μέρη: ένας άντρας (συχνότατα παπάς) τρώει κατά λάθος ένα γκαστρόμηλο που προοριζόταν για την άτεκνη γυναίκα του και γεννάει ένα κοριτσάκι, που το κυοφορεί στο πόδι του· το μωρό αρπάζει ένας αετός και το μεγαλώνει στη φωλιά του. Ύστερα το παντρεύεται ο βασιλιάς που το συναντάει στο δάσος, όπως συμβαίνει σε πολλές γυναίκες αυτού του παραμυθιακού κύκλου.

Μια σημαντική διαφορά των ελληνικών παραλλαγών από τις σκανδιναβικές είναι ότι η ηρωίδα στην Ελλάδα δεν κάνει παιδιά, για να της τα κλέψουν στη συνέχεια κ.λπ. Μόνο 3 στις 55 παραλλαγές μιλούν για τεκνοποιία, πράγμα που δείχνει το ασύμβατο του μύθου μιας ηρωίδας, πλασμένης από τον πατέρα της, με τον κύκλο της αναπαραγωγής· παραλληλίζοντας το μυθικό σχήμα της κόρης που βγήκε από μια αρσενική γάμπα ή ένα κεφάλι - γιατί έτσι διατυπώνεται το θέμα στο παραμύθι - με τη γέννηση της Αθηνάς από το κεφάλι του Δία, ή του Διονύσου από τον μηρό του (θέμα που μελέτησε ο Δ. Λουκάτος) , οδηγούμαστε στην κατανόηση μιας έντονα φορτισμένης εικόνας, του πατέρα που πλάθει την πρώτη γυναίκα, η οποία ωστόσο είναι ακόμα ξένη προς τον κύκλο της φθοράς και της αναπαραγωγής.

1. Λουκάτος Δ., "Πατήρ τίκτων", Επετηρίς του Λαογραφικού Αρχείου της Ακαδημίας Αθηνών, τ. 11-12, Αθήνα 1958-1959, 27-41. Βλ. καιΓ. Μέγα "Σχόλια εις τα Κυπριακά παραμύθια", Λαογραφία, Κ (1962), 436-437.

Σελ. 52
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/53.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 706

Σελ. 53
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 700-749
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 34
    23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

    ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

    Το παραμύθι αυτό εισάγει το θέμα του λιλιπούτειου ήρωα, που κατά τον Stith Thompson είναι σημαντικότερος από τους γίγαντες μέσα στον παραμυθιακό κόσμο (στις τοπικές παραδόσεις είναι οι γίγαντες πολύ σημαντικοί). Υπάρχουν στην έντεχνη λογοτεχνία τα ταξίδια του Lemuel Gulliver και στην προφορική παράδοση οι περιπέτειες του Tom Thumb.

    Το παραμύθι διηγείται την ιστορία ενός αγοριού, που δεν είναι πιο μεγάλο από ένα δάχτυλο· το αφήγημα είναι γνωστό από την Αναγέννηση· ο Perrault φαίνεται να εμπνεύστηκε τ' όνομα του Petit Poucet από το σατιρικό έργο του Fielding, Tom Thumb the Great. To παραμύθι του αυτό όμως ανήκει στον διεθνή τύπο AT 327, "τα χαμένα στο δάσος παιδιά" και όχι στον AT 700, που εξετάζουμε.

    Ο Κοντορεβυθούλης είναι μια ευρωπαϊκή ιστορία που διαδόθηκε στον κόσμο ολόκληρο: από την Ευρώπη πέρασε στην Ασία, πάντα κατά τον S. Thompson, σε διάφορα σκόρπια σημεία της Αφρικής και στα νησιά του Πράσινου Ακρωτηρίου, κι από κει στην Τζαμάικα, στις Μπαχάμες, στους Μαύρους της Νότιας Αμερικής και σε μια φυλή Ινδιάνων.

    Η ιστορία δεν παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία. Ένα άκληρο ζευγάρι αποκτάει με μαγικό τρόπο ένα λιλιπούτειο παιδάκι. Πολυάριθμες είναι οι περιπέτειες του. Συνήθως πλουτίζει στο τέλος και γυρνάει στο σπίτι του να ζήσει με τους γονείς του.

    Στην Ελλάδα έχουμε 74 παραλλαγές σχετικά πλήρεις· συνήθως η γέννηση του ήρωα είναι θαυματουργή· μια γριά εύχεται ν' αποκτήσει ένα παιδάκι, μικρό σαν κουκί, σαν τη φακή, το ρεβύθι κ.λπ. Ή, ζητάει από τον θεό μισό παιδί: έτσι γεννιούνται ο Μισοκωλάκης, ο Κουκουλίτσης, ο Κουκκιπιπέρης κ.λπ. Πολύ σπανιότερα ο ήρωας γεννιέται από μια πορδή, από ένα φύσημα, βρίσκεται σ' ένα μπαούλο ή πέφτει από τον ουρανό.

    Το παιδί αυτό χρησιμοποιείται δυστυχώς συχνά για οικιακή κατανάλωση. Όταν έχει τη μορφή ζώου, είναι συνήθως ζώο φαγώσιμο: αρνάκι, κοκοράκι, γουρουνάκι, κατσικάκι. Έτσι, το βρίσκουμε κάποτε πνιγμένο στην κατσαρόλα, όπου πέφτει εκούσια ή ακούσια και βράζει μαζί με τη σούπα. Άλλοτε, το τρώνε οι γονείς του, χωρίς καν να το καταλάβουν. Δεν τα καταφέρνει, ημιτελές όπως είναι να γίνει ήρωας ανεξάρτητος, να φύγει από την πατρική εστία και να δημιουργήσει δική του οικογένεια. Μια μάγισσα καμιά φορά επιχειρεί να το φάει, αλλά με την πονηριά του την καταφέρνει ο ήρωας να φάει το δικό της παιδί κι ύστερα προκαλεί το θάνατο της κι έτσι την εκδικείται. Σ' αυτήν την ομάδα των παραμυθιών με το τραγικό τέλος, μπορούμε να πούμε ότι ο ήρωας δεν απομακρύνεται ποτέ ουσιαστικά από τη χύτρα, που δίπλα της γεννήθηκε.

    Ανάμεσα στις πιο σταθερές κι επαναληπτικές του περιπέτειες, είναι και το επεισόδιο όπου τον καταπίνει ένα ζώο: βόδι, αγελάδα, αλεπού, λύκος κ.λπ. Από την κοιλιά του ζητάει βοήθεια ή προδίδει τους κλέφτες, που ετοιμάζονται να επιτεθούν σ' ένα