Συγγραφέας:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Μπρούσκου, Αίγλη
 
Τίτλος:Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 700-749
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:23
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1994
 
Σελίδες:271
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Ελληνικά παραμύθια-Κατάλογος
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί υποδειγματική δημοσίευση, σύμφωνα με τα διεθνή σχετικά πρότυπα, του καταλόγου των ελληνικών παραμυθιών που συνέτασσε ο Γεώργιος Μέγας ήδη από το 1910. Είναι στην ουσία ο δεύτερος τόμος του καταλόγου, μιας και ο συντάκτης του είχε προλάβει να δημοσιεύσει τον πρώτο τόμο. Ο κατάλογος παραμυθιών του Μέγα αποτελεί ένα σπουδαίο έργο υποδομής για κάθε σχετική έρευνα, έργο που συμβάλλει στη μελέτη όχι μόνο της ελληνικής εθνικής προφορικής παράδοσης αλλά και της παγκόσμιας. Η προσπάθεια για μια υποδειγματική δημοσίευση του καταλόγου αυτού, που άρχισε με τον τόμο αυτόν, καταβλήθηκε με την απόλυτη πεποίθηση ότι η αξία του είναι επίκαιρη όσο ποτέ. Ένας κατάλογος παραμυθιών έρχεται ακριβώς να προσφέρει ταξινομημένο το σημαντικότατο υλικό των παραμυθιών και των παραλλαγών τους, και να υπενθυμίσει παράλληλα τη σημασία, τη συνέπεια, αλλά και τη δύναμη της ευελιξίας που ενέχεται στην προφορική παράδοση των παραμυθιών.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 7.13 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 52-71 από: 274
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/52.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Στην κατάταξη του ο A. Aarne παρουσιάζει την ανάλυση σε μοτίβα αυτού του παραμυθιού, που το ονομάζει "Γεννημένη από ψάρι"· η ηρωίδα είναι πάντοτε γυναίκα, γεννημένη τις περισσότερες φορές από έναν άντρα που την κυοφορεί στο πόδι του. Ο πατέρας μένει έγκυος από το μαγικό ψάρι που έφαγε στις σκανδιναβικές παραλλαγές, που αποτελούν, σύμφωνα με τον συγγραφέα, την απαρχή του παραμυθιού και την κύρια διάδοση των παραλλαγών του: ελάχιστες πράγματι είναι οι καταγραμμένες παραλλαγές σ' άλλες χώρες της Ευρώπης· ο Aarne κατατάσσει την αφήγηση αυτή στον κύκλο της καταδιωγμένης πριγκήπισσας μαζί με τη Χιονάτη (AT 709), τα τρία χρυσά παιδιά (AT 707), την κόρη χωρίς χέρια (AT 706), την κόρη της Παναγίας (AT 710) κ.ά., θέματα δημοφιλή κατά τον Μεσαίωνα στις έντεχνες μορφές τους.

Στην Ελλάδα έχουμε 55 γνωστές παραλλαγές από διάφορα μέρη: ένας άντρας (συχνότατα παπάς) τρώει κατά λάθος ένα γκαστρόμηλο που προοριζόταν για την άτεκνη γυναίκα του και γεννάει ένα κοριτσάκι, που το κυοφορεί στο πόδι του· το μωρό αρπάζει ένας αετός και το μεγαλώνει στη φωλιά του. Ύστερα το παντρεύεται ο βασιλιάς που το συναντάει στο δάσος, όπως συμβαίνει σε πολλές γυναίκες αυτού του παραμυθιακού κύκλου.

Μια σημαντική διαφορά των ελληνικών παραλλαγών από τις σκανδιναβικές είναι ότι η ηρωίδα στην Ελλάδα δεν κάνει παιδιά, για να της τα κλέψουν στη συνέχεια κ.λπ. Μόνο 3 στις 55 παραλλαγές μιλούν για τεκνοποιία, πράγμα που δείχνει το ασύμβατο του μύθου μιας ηρωίδας, πλασμένης από τον πατέρα της, με τον κύκλο της αναπαραγωγής· παραλληλίζοντας το μυθικό σχήμα της κόρης που βγήκε από μια αρσενική γάμπα ή ένα κεφάλι - γιατί έτσι διατυπώνεται το θέμα στο παραμύθι - με τη γέννηση της Αθηνάς από το κεφάλι του Δία, ή του Διονύσου από τον μηρό του (θέμα που μελέτησε ο Δ. Λουκάτος) , οδηγούμαστε στην κατανόηση μιας έντονα φορτισμένης εικόνας, του πατέρα που πλάθει την πρώτη γυναίκα, η οποία ωστόσο είναι ακόμα ξένη προς τον κύκλο της φθοράς και της αναπαραγωγής.

1. Λουκάτος Δ., "Πατήρ τίκτων", Επετηρίς του Λαογραφικού Αρχείου της Ακαδημίας Αθηνών, τ. 11-12, Αθήνα 1958-1959, 27-41. Βλ. καιΓ. Μέγα "Σχόλια εις τα Κυπριακά παραμύθια", Λαογραφία, Κ (1962), 436-437.

Σελ. 52
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/53.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 706

Σελ. 53
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/54.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ  ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 54
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/55.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 706

Η Κουλοχέρα ή η κακιά μητριά

AT: The Maiden without Hands

Grimm No 31: Das Mädchen ohne Hände

Delarue: La fille aux mains (bras) coupees

Basile III, 2: La Penta manomozza

Παραλλαγή πρώτη: Άτιτλο

Μια φορά κι ένα καιρό ήτανε ένας νοικοκύρης και είχε μια γυναίκα και ένα κορίτσι 18 χρονών. Ήτανε ψαράς. Μια μέρα που γύριζε από το ψάρεμα απήντησε ένα κύριο που ήτανε καλοντυμένος, με ωραίο καπέλο, και φαινότανε πολύ πλούσιος. Τον σταματά λοιπόν τον ψαρά, τούκαμε χαρές, τον πήρε σε ένα καφενείο και τόνε κέρασε.

Του λέει ότι είδα τη κόρη σου και μ' αρέσει και σε παρακαλώ να μου την δώκεις. Ο ψαράς του λέει: "Εγώ είμαι ψαράς φτωχός, πιάνω μια οκά ψάρια, είμαι πολύ φτωχός, μπορείς να πάρεις την κόρη μου". Αυτός λέει: "Όχι. Πάρε αυτά τα λεφτά πάρε ό,τι χρειάζεσαι και το βράδυ θα 'ρθω να με δει, γιατί εγώ την ξέρω". Την άλλη μέρα πάει στο σπίτι τση νύφης, είχανε ετοιμάσει το σπίτι. Αυτή μόλις τον είδε επουδενί λόγω παραδέχτηκε.

Ο πατέρα τση λέει: "Αυτός κόρη μου είναι πλούσιος, εγώ βγάζω ένα ψωμί την ημέρα". Αυτή δεν παραδέχτηκε. Την άλλη μέρα τον απήντησε στο δρόμο ο ψαράς τον κύριο και τόνε αρώτησε τι απόφαση πήρε η κόρη ντου. "Τι να σου πω παλληκάρι μου, δεν παραδέχεται παρ' όλη την πίεση που τση κάνω". Λέει λοιπόν αυτός: "Να τση πεις, αν δεν παραδεχτεί τον γάμο, να τση κόψεις τα δύο τση χέρια".

Το λέει πάλι το βράδυ στην κόρη ντου: "Παιδί μου αφόσο δε θες να πάρεις τέτοιο παιδί, θα σου κόψω τα χέρια σου". "Πατέρα μου, να μου τα κόψεις ευχαρίστως". Αυτός τση κόβει τα δύο χέρια και σηκώνεται αυτή και φεύγει.

Αυτή τράβηξε το δρόμο και ήμπηκε σ' ένα περιβόλι, για να περάσει η νύχτα. Αλλά ηπείνα και ήπεσε με τα μούτρα και ήτρωε λαχανικά. Αλλά αυτό το περβόλι ήτανε του βασιλέα. Το πρωί σηκώνεται ο βασιλέας και βλέπει το περβόλι ντου πατημένο,

Σελ. 55
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/56.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ημάλλωσε το δούλο και τούπε: "Τα ζωντανά ήφηκες να μπούνε εδωμέσα;" Ο δούλος παραφύλαξε και την έπιασε, νόμισε ότι ήτανε ζώο και ζήτησε να τη χτυπήσει. Αυτή τούπε ότι ήτανε άνθρωπος και του διηγήθηκε την ιστορία τση. Ο δούλος τότες την πιάνει και την πάει στο αφεντικό του. Αυτή διηγείται όλη τση την ιστορία πως τση κόψανε τα χέρια τση. Όπως την είδε ο βασιλέας την λυπήθηκε και την κρατήσανε στο παλάτι. Ο βασιλέας τσήβαλε πέτσινα χέρια και με μηχάνημα ημπόρειε και τα κούνιε. Ήτανε όμως τόσο ωραία, που ο βασιλέας ζήτηξε να την παντρευτεί.

Ο άλλος μαθαίνει που είναι και πως περνά. Την εποχή αυτή είχε γίνει πόλεμος και ήπρεπε ο βασιλέας να πάει. Φεύγει ο βασιλέας, αυτή όμως ήτανε αγκαστρωμένη. Σε λίγο καιρό γράφει στον άντρα τση ένα γράμμα πως είναι καλά και περνά ωραία. Το δώνει στο δούλο να το ρίξει στο ταχυδρομείο. Ο κύριος όμως που την είχε ζητήσει πιάνει σχέσεις με τον δούλο, τον παίρνει στο καφενείο να τον κεράσει, του παίρνει το γράμμα και του το αλλάζει. Σκίζει το γράμμα και γράφει αυτός για τον πεθερό τση, τον πατέρα του βασιλέα: "Η γυναίκα σου αφότου ήφνες ηγέννησε, αλλά δεν κοιτάει το παιδί, αλλά γυρίζει με τση άντρες".

Παίρνει ο δούλος το γράμμα και το πάει στο ταχυδρομείο. Το λαβαίνει ο άντρας τση και γράφει στον πατέρα του: "Λυπήθηκα με τα γραφόμενά σου, αλλά κράτησε την με τα ελαττώματα τση και μόλις θα 'ρθω θα τα κανονίσωμε". Πάει ο δούλος να πάρει το γράμμα και απαντά τον ίδιο άνθρωπο, που παίρνει το γράμμα και του δώνει άλλο το οποίο ήλεε: "Πατέρα να βγάλεις τα πέτσινα χέρια τση γυναίκας μου να τση δώσεις το παιδί τση και να την βγάλεις να φη". Λαβαίνει ο πατέρας το γράμμα ηστεναχωρέθηκε πολύ και σκεφτότανε πως να τση τα βγάλει. Εντέλει τση βγάζει τα πέτσινα χέρια, τση βάζει το παιδί μέσα σε ένα σάκκο, τση το περνά στο λαιμό και φεύγει. Ήφυε η δυστυχισμένη, ηπήαινε, ηπήαινε. Αφού ήρθε το βράδυ ήμπηκε σε μια εκκλησιά. Εκεί τση παρουσιάστηκε στον ύπνο τση η Παναγιά και τση λέει. Σήκου να βυζάξεις το παιδί σου έχεις χέρια. Τρομαγμένη ξυπνά και βλέπει τα χέρια τση γερά. Τση λέει θα τραβήξει τον ίδιο δρόμο και είναι μια κόκκινη πόρτα εκεί, θάμπεις και θάβρεις το σπίτι σου. Πραγματικώς ήμπηκε και βρήκε απόλα, μια δούλα, φαί.

Εντωμεταξύ ο βασιλέας έρχεται από τον πόλεμο ψάχνει γυναίκα ντου και δεν την βλέπει. Φωνάζει τον πατέρα ντου και του λέει: "Πούναι πατέρα η γυναίκα μου;" "Παιδί μου δεν μούπες να τση βγάλω τα πέτσινα χέρια και να την διώξω;" "Εγώ πατέρα μου σούγραψα νάχεις υπομονή οσότου γυρίσω". Τότε φωνάζουνε τον δούλο και τον ρωτούνε. "Τα γράμματα που σου δώσαμε που τα πήαινες;" Τότε ο δούλος είπε πως κάποιος κύριος στο δρόμο τούλλαζε τα γράμματα και τούδινε άλλα. Αμέσως ο βασιλέας παίρνει το άλογο ντου και ήφυε. Στο δρόμο που ηπήαινε, νυχτώθηκε και χτυπά μια πόρτα νάμπει για να περάσει η νύχτα και η βροχή. Μπαίνει μέσα και βλέπει μια κυρία που βαστά ένα παιδάκι. Αυτή τόνε δέχτηκε ευχαρίστως. Τούβαλλε και ήφαε και ήπεσε να κοιμηθεί. Η δούλα με την κυρία ήτανε στο άλλο δωμάτιο και διηγούντανε την ιστορία τση και το βίο τση. Ο βασιλέας ήκουσε την ιστορία σηκώνεται και πααίνει στο δωμάτιο τση κυρίας και ήρχισε να την ρωτά που βρέθηκε, πως ήρθε και αμέσως κατάλαβε πως ήτανε η γυναίκα του. Ο βασιλέας την ρώτηξε που ήβρηκε

Σελ. 56
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/57.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

τα χέρια τση. Αυτή διηγείται πως η Παναγιά τση έκαμε το θαύμα. Αμέσως την πήρε και την πήε στο παλάτι και περάσανε αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα.

ΛΦ 1613: Παραλλαγή που συλλέχτηκε από την Ταγκλή Ευφροσύνη στα Φηρά της Σαντορίνης το 1958.

Παραλλαγή δεύτερη: Άτιτλο

Ήτανε δύο αδέλφια. Πεθάνανε οι γονείς τους και μείνανε ορφανά, ένα κορίτσι κι ένα παιδί. Και το κορίτσι του λέει του αδελφού: "Εγώ θα φύγω, να πάω να βρω την τύχη μου". Εκεί στο δρόμο που πήγαινε συναντά ένα γέρο. Της λέει ο γέρος: "Πού πάς;" "Πάω να βρω την τύχη μου". "Κάτσε εδώ", της λέει ο γέρος, "και γω θα σου φέρω την τύχη σου". Και κάθησε και της δίνει ένα μπαστούνι και της λέει: "Χτύπα κει τρεις φορές". Και χτύπησε τρεις φορές στη γης με το μπαστούνι και βρήκε εκεί τα καλά της και τ' αγαθά της όλα. Παίρνει και τον αδελφό της αφού βρήκε την τύχη της και καθήσανε μαζί. Από κει λέει ο αδελφός της: "Εγώ θα παντρευτώ". "Να παντρευτείς αδελφέ μου". Παντρεύτηκε και πήρε μια γυναίκα και πήγανε κι οι τρεις. Ο αδελφός λοιπόν την αγαπούσε πάρα πολύ την αδελφή. Ερχότανε από την δουλειά κι έλεε: "Καλησπέρα της γυναίκας μου και δύο φορές της αδελφής μου καλησπέρα".

Ύστερα κάμανε κι ένα παιδάκι. Την αδελφή του την λέγανε Μαρουλίτσα. Ερχότανε από την δουλειά κι έλεε: "Καλησπέρα της γυναίκας μου, καλησπέρα του παιδιού μου, και δύο φορές καλησπέρα της Μαρουλίτσας". Η γυναίκα του τρελαινότανε πια, δεν ήθελε να λέει δύο φορές καλησπέρα της αδελφής του. Άρχισε να χαλάει το σπίτι.

Ό,τι είχανε μέσα, λάδια, γεννήματα τα 'χύνε. Έρχεται το βράδυ αυτός. "Καλησπέρα της γυναίκας μου, καλησπέρα του παιδιού μου, και δύο φορές καλησπέρα της Μαρουλίτσας". "Να τρομάρα σου, για τήρα η Μαρουλίτσα τι σούκανε". Και της λέει εκείνος: "Δικά της ήτανε, ας τα 'κάνε". Από όλα αυτά που έκανε δεν επιάστηκε ο λόγος της πουθενά. Το τέλος πια ήτανε να στραβώσει το παιδί, να του βγάλει τα μάτια. Λοιπόν της λέει αυτός: "Ό,τι έκαμες στο συγχώρησα, γιατί ήτανε δικά σου. Το παιδί δεν ήτανε δικό σου, γιατί να το στραβώσεις;" Πιάνει και της χαράζει τα χέρια της κόμπο σε κόμπο και της δίνει το παιδί στον ώμο και της λέει: "Πάρτο και φεύγα".

Στο δρόμο που πήγαινε κλαίοντας, βρίσκει μια γριά. "Κάτσε της λέει, να μου διηγηθείς τι έγινε". Έκατσε και της τα διηγήθηκε όλα. Και της λέει η γριά: "Χτύπα εκεί με το πόδι σου". Και χτύπησε το πόδι της χάμω και βγήκε ένα μέγαρο σπίτι με όλα τα καλά. Βγαίνει και μια βρύση χάμω. "Πλύνε το παιδί", της λέει "και πλύσου και συ". Πλύθηκε και γίνανε καλά όλα, και το παιδί, τα μάτια του, και εκείνη που την είχε χαράξει. Εκάθησε πολύ διάστημα μαζί με το παιδί στο σπίτι. Ο αδελφός της βγήκε κυνήγι με άλλους δυο. Καθότανε η Μαρουλίτσα στο μπαλκόνι μαζί με

Σελ. 57
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/58.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

το παιδί και του λέει: "Τους βλέπεις εκείνους που έρχονται εκεί κάτου;" "Τους βλέπω". "Ο ένας εκείνος ο δεξιός είναι ο πατέρας σου. θα έρθουν εδώ, του λέει, και θα τους βάνω να φάνε και συ με τρόπο να πάρεις το κουταλάκι σου, να το ρίξεις στην τσέπη του πατέρα σου. θα σου βάνω να φας και θα ζητάς το κουταλάκι σου". Λοιπόν όπως του είπε το 'ρίξε. Καθήσανε να φάνε. Του 'δίνε άλλο κουτάλι δεν ήθελε, "θέλω το κουταλάκι μου", έλεγε. Εσηκώθηκαν και τιναζόντουσαν όλοι. Τι γίνηκε το κουτάλι; Και κει που τιναζόντουσαν, έπεσε το κουτάλι του παιδιού από την τσέπη. Περίεργο τους ήρθε πως ήταν το κουτάλι στην τσέπη. Και έλεε αυτός: "Πούθε ήρθε το κουτάλι στην τσέπη μου;" Και του λέει εκείνη: "Εγώ είμαι η αδελφή σου και κείνο είναι το παιδί σου. Κι όπως εσύ δεν ξέρεις, πούθε ήρθε το κουτάλι, έτσι και γω δεν ήξερα την καταστροφή του σπιτιού". Κι έτσι κάθησε μαζί με το παιδί εκεί και την άφηκε την κυρά.

ΛΦ 1688: Παραλλαγή που συλλέχτηκε από την Τσενίδου Αννα, στην Τρίπολη το 1959.

Σελ. 58
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/59.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Ο Ακρωτηριασμός της ηρωίδας

α: Η ηρωίδα είναι μια νέα κοπέλα· α1: μια βασιλοπούλα· α2: κόρη ενός ψαρά· α3: κόρη ενός γεωργού· α4: που την ζηλεύει η μητρυιά της· α5: που πριν ήταν δασκάλα της· α6: και την έβαλε να σκοτώσει τη μητέρα της για να παντρευτεί τον πατέρα της· α7: που την ζηλεύουν οι αδελφές της γιατί ο πατέρας τους την προτιμάει· α8: που ο πατέρας της πρέπει να την παντρέψει αυτήν και τις αδελφές της· α9: που ο χήρος πατέρας της θέλει να την παντρευτεί· α10: που ζει με τον αδελφό της και τη νύφη που την ζηλεύει.

β: Η κακιά μητρυιά· β1: οι αδελφές· β2: διατάζει(ουν) έναν δούλο· β3: να της κόψει τα χέρια· β4: τα δάχτυλα· β5: να της βγάλει τα μάτια· β6: να τη σκοτώσει· β7: η νύφη της χύνει τα λάδια και τα κρασιά του σπιτιού και τέλος βγάζει τα μάτια του παιδιού της και κατηγορεί την κουνιάδα της· β8: ο αδελφός της ηρωίδας της κόβει τα χέρια· β9: ο διάβολος δίνει στον ψαρά μια καλή ψαριά για να γίνει πλούσιος αλλά η κόρη αρνείται να φάει από αυτά τα ψάρια· β 10: ο διάβολος βάζει τον γεωργό να δουλέψει την Κυριακή για να γίνει πλούσιος, αλλά η κόρη του αρνείται να βοηθήσει· β1 1: ο διάβολος βάζει τον πατέρα να της κόψει τα χέρια· β12: η κοπέλα κόβει μόνη της τα χέρια της από την απελπισία· β13: ο δούλος της κόβει μόνο τα χέρια· β14: και βγάζει τα μάτια του σκύλου της· β15: και τα πάει πίσω σαν απόδειξη· β16: και γεμίζει ένα μπουκάλι αίμα από αγρίμι.

Π. Η συνάντηση και ο γάμος μι. το βασιλόπουλο

α: Εγκαταλείπουν την ηρωίδα· α1: σε μια σπηλιά· α2: στην ερημιά· α3: τη διώχνουν α4: μαζί με το τυφλό παιδί· α5: φεύγει μόνη της· α6: σε μια κουφάλα δέντρου· α7: στο περβόλι του βασιλιά· α8: ζητάει από τους διώκτες της μια ξύλινη φορεσιά και κρύβεται εκεί μέσα· α9: τη θάβουν ζωντανή.

β: Το βασιλόπουλο τη βρίσκει· β1: ενώ κυνηγάει· β2: τη σώζει από ένα θηρίο που θα την έτρωγε· β3: γιατί του τρώει τα φρούτα του κήπου του· β4: τις καρδιές από τα μαρούλια του· β5: βάζει τον γιατρό του να την περιποιηθεί· β6: είναι άρρωστος και γίνεται καλά από τις προσευχές της κουλής· β7: την παντρεύεται.

ΙΙΙ. Η συκοφαντημένη σύζυγος

α: Το βασιλόπουλο αναγκάζεται να λείψει στον πόλεμο· α1: στο βασίλειο του πατέρα της γυναίκας του, που είναι απελπισμένος που έχασε την κόρη του· α2: η μητρυιά καταλαβαίνει ποιος είναι.

Σελ. 59
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/60.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

β: Η γυναίκα του γεννάει· β1: δίδυμα· β2: παιδιά με χρυσά χαρακτηριστικά· β3: με ονόματα και χαρακτηριστικά αστεριών.

γ: Οι γονείς του βασιλόπουλου στέλνουν γράμμα στον γιο τους να του αναγγείλουν τη γέννηση των παιδιών γ1: αλλά το πρόσωπο που κατατρέχει την ηρωίδα αλλάζει το γράμμα· γ2: και γράφει ότι γέννησε ζώα αντί για παιδιά· γ3: ότι είναι νεράιδα.

δ: Το βασιλόπουλο απαντάει στους γονείς του να τον περιμένουν να γυρίσει· δ1: αλλά το γράμμα αλλάζει και πάλι και διατάζει· δ2: να τη διώξουν δ3: να τη σκοτώσουν δ4: μαζί με τα παιδιά της.

ε: Τα πεθερικά αναγκάζονται να τη διώξουν ε1: γιατί λυπούνται να τη σκοτώσουν ε2: με το μωρό δεμένο στην πλάτη· ε3: αφού της δώσουν χρυσάφι· ε4: την αφήνουν στο μέρος όπου τη βρήκε ο γιος τους.

IV. Η ηρωίδα ξαναβρίσκει τα χέρια της

α: Η ηρωίδα ξαναβρίσκει τα χέρια της· α1: και μάλιστα μαλαματένια· α2: και το παιδί το φως του· α3: αφού έχει καταφύγει σε μια σπηλιά- α4: και έχει κλάψει και παρακαλέσει απελπισμένη· α5: γιατί δεν μπορεί να θηλάσει τα παιδιά της· α6: με τη βοήθεια του θεού· α7: της Παναγίας· α8: των Αγίων α9: άλλου· α10: δίνοντας νερό σε έναν γέρο που σε αντάλλαγμα της δίνει τα χέρια της· all: και της βαφτίζει τα παιδιά· α12: ψειρίζοντας τον Γέρο-Χριστό· α13: βουτώντας σε ένα ποτάμι· α14: πίνοντας αθάνατο νερό.

β: Το πρόσωπο που τη βοήθησε δίνει μαγικά δώρα· β1: στην ηρωίδα· β2: στα παιδιά της· β3: και χτίζουν παλάτι στην ερημιά.

γ: Ο άντρας της· γ1: ο αδελφός της γ2: ο πατέρας της· γ3: ψάχνει(ουν) απεγνωσμένα να τη βρει(ουν)· γ4: τυχαία βρίσκονται στο παλάτι της· γ5: τους κάνει το τραπέζι· γ6: βάζει τα παιδιά να του κρύψουν στην τσέπη ένα κουτάλι και τον κατηγορούν για κλέφτη· γ7: όταν αυτός αρνείται, του εξηγεί την άδικη κατηγορία που βαραίνει την ίδια· γ8: διηγείται την ιστορία της· γ9: στο βασιλικό τραπέζι.

δ: Αναγνώριση και εξηγήσεις· δ1: την ξαναβρίσκει ο πατέρας της.

ε: Τη μητρυιά· ε1: τη νύφη· ε2: τις αδελφές· ε3: την(τις) σκοτώνουν ε4: καίνε· ε5: αλογοσέρνουν ε6: διώχνουν.

Σελ. 60
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/61.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

1. ΛΑ 1269, (ΣΜ 99), 21-23, Λάρισα, "Η κακούργα μητρυιά". Ι: α, α1, α4, β, β2, β3, β13, β14. ΙΙ: α, α2, β, β7. IV: α, α4, γ, γ8, γ9, 8, 81, ε, ε4.

2. ΛΦ 715, 63-67, Καρδίτσα, "Η κακή μητρυιά". Ι: α, α1, α4, β, β2, β3, β5, β13, β14, β15. ΙΙ: α, α2, β, β1, β7. ΙΙΙ: α (οι γονείς του όταν γεννιούνται τα παιδιά δεν μπορούν να τα βγάλουν πέρα και αποφασίζουν να εγκαταλείψουν την ηρωίδα στο δάσος), ε4. IV: α, α4, α5, α6 (που στέλνει έναν άγγελο), γ, γ3 (ο άντρας της όταν τη βρίσκει φοβάται ότι είναι φάντασμα), γ8, δ, δ1, ε, ε4.

ΘΡΑΚΗ

3. ΛΦ 425, 4-7, Κωνσταντινούπολη, "Η κακιά μητρυιά". Ι: α, α1, α4, β, β2, β13, β15, β16. ΙΙ: α, α2, β, β7. ΙΙΙ: α, α1, α2, β, β1 (το βασιλόπουλο ρωτάει τους γονείς του με γράμμα τι κάνει η γυναίκα του), γ1, γ3, δ2, ε, ε1, ε4. IV: α, α4, γ, γ3, γ8, γ9, δ, δ1, ε, ε4.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Ανατολικό Αιγαίο

4. Pernot, 269-271, αρ. 37, Πυργί Χίου, "Οι τρεις αδελφές". Ι: α, α1, α7, α8 (και τους χτίζει ένα χρυσό, ένα ασημένιο και ένα μπρούτζινο παράθυρο), β1, β2, β6, β13 (δάχτυλα), β15, β16. ΙΙ: α, β, β7. III: Γεννάει το παιδί της στο σπίτι του πατέρα της. IV: γ8, γ9, δ, δ1, ε2, ε6.

5. ΛΦ 420, 19-22, Λέσβος, "Η κακιά μητρυιά". Ι: α, α1, α4, β, β2, β3. ΙΙ: α, α2, β, β1, β7. ΙΙΙ: α, α1, α2 (η μητρυιά κλέβει τη βασιλική σφραγίδα και γράφει γράμμα στους γονείς του βασιλόπουλου), δ2, δ4 (η Μαρία διαβάζει μόνη της το γράμμα και φεύγει). IV: α, α1, α3, α4, α7 (η Μαρία τραγουδάει από τη χαρά της και λέει πως δεν έχει ανάγκη από κανέναν και θα δουλέψει για να μεγαλώσει το παιδί), γ, γ3, δ, 81, ε, ε6.

β. Δωδεκάνησα

6. ΙΛ 690Α, 301-317, Αστυπάλαια, "Η κατσή μητρυιά". Ι: α, α1, α4, α5, β, β2, β3, β5, β13, β14, β15. Π: α, α2, β, β5, β6, β7. ΙΙΙ: α, β, γ, γ1, δ, 81, δ2, ε. IV: α, α3 (του ασκητή), α4, γ, γ3, γ4, γ8, δ, ε, ε5.

7. Dawkins, 45 St., αρ. 9, 124-132, Χώρα Κω, "Η κουλοχέρα". Ι: α, α1, α9

Σελ. 61
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/62.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

(τον συμβουλεύει και ο επίσκοπος), β12. ΙΙ: α, β, β1, β2, β7. ΙΙΙ: α, β, β1 γ, γ1 (το πνεύμα του κακού), γ2, δ, 81, δ2, δ4, ε, ε4. IV: α, α3, α9, α11, β, β2 (τη μαγική δύναμη να αποκτούν ό,τι ζητούν), β3, γ, γ3, γ4, γ5, γ8, δ.

8. Dawkins, 45 St., αρ. 37, 394-400, Αστυπάλαια, "Η κακή μητρυιά". Ι: α, α4, β, β2, β3, β5, β6, β13, β14, β15. ΙΙ: α, α1, β, β1, β5, β6, β7. III: α, β, γ, γ1, δ, δ1, δ2, δ4, ε. IV: α, α3, α4, α6, γ, γ3, γ8, δ, ε, ε5.

γ. Κρήτη

9. Συλλογή Λιουδάκη, II, 505-522, Κανένες Σητείας, "Η κουτσοχέρα". Ι: α, α3, β10, β1ΐ.ΙΙ: α, β, β7.ΙΙΙ: α, β, γ, γ1, 8, 81, ε. IV: α, α1, α!2, β, β2 (χρυσή βέργα, όταν πλένεται τραπέζι με φαγιά), β3, γ, γ3, γ4, γ5, γ6, γ7, γ8, δ.

10. Συλλογή Λιουδάκη, III, 110-122, "Η χρυσοχέρα". Ι: α, α1, α4, β, β2, β13, β15. ΙΙ: α, α2, β, β7. ΙΙΙ: α, β, γ, γ1, δ, 81, δ2, δ4, ε. IV: α, α1, α!2, β, β2, β3, γ, γ3, γ4, γ5, γ6, γ7, γ8, 8.

δ. Κυκλάδες

11. ΛΑ 706, 2, (Χφ. ΛΑ 1394, 113-115, αρ. 12), Τήνος, άτιτλο. Ι: α, α1, α7 (ο πατέρας φεύγει ταξίδι και οι κόρες του του ζητούν για δώρα μια χρυσή, μια ασημένια, μια μπρούτζινη καρέκλα. Ο πατέρας επαινεί την πιο μικρή που ζητάει την μπρούτζινη), β1, β2 (να τη θάψει στο περιβόλι). ΙΙ: α (στο περιβόλι), α9, β (ακούει τους αναστεναγμούς της, την ξεχώνει αλλά της λείπει ένα χέρι και ένα πόδι), β7.ΙΙΙ: α, β, γ, γ1 (οι αδελφές), γ2, δ, 81, δ2, 84, ε, ε3 (χρυσή ταμπακιέρα με φλουριά). IV: α, α3, α8 (τριών γέρων - Αγ. Βασίλειος, Αγ. Τριάδα), α15 (τη συμβουλεύουν να σκάψει), γ, γ3, γ4, γ8 (σε ένα ξένο που είναι ο άντρας της), δ.

12. ΛΑ 706, 3, (Χφ. ΛΑ 1396, 175-178, αρ. 56), Τήνος, άτιτλο. Ι: α, α8 (που ο ξυλοκοπάς πατέρας της θέλει να την παντρέψει με έναν Αράπη, τον τρισκατάρατο, που του δίνει φλουριά), β1 1 (γιατί παίρνει τον σταυρό και του τον δείχνει). ΙΙ.· α, α2, β, β1, β7. ΙΙΙ: α, β, γ, γ1, δ, 81, δ2, ε. IV: α, α9 (βλέπει στο όνειρο της μαυροφόρα που της λέει ότι θα ξαναβρεί τα χέρια της και τον άντρα της), γ, γ3, γ4, γ8, δ.

13. ΛΑ 2303, 34-40, Φιλώτι Νάξου, άτιτλο. Ι: α, α2, β9, β1ΐ. ΙΙ: α, α1, β, β7. ΙΙΙ: α, β, β3, γ, γ1, γ2, δ, δ1, δ2, δ4, ε. IV: α, α10, β, β1, β3 (που συγκοινωνεί με το παλάτι του βασιλιά), γ, γ3, γ8, δ.

14. ΛΑ 2304, 425-429, Μήλος, "Η κακιά μητρυιά". Ι: α, α1, α4, β, β2, β3, β5 (και την καρδιά), β13, β15. ΙΙ: α, α1, β, β7. IV: Την επομένη του γάμου η κοπέλα ξυπνάει με τα χέρια της· γ9 (του πατέρα της), γ8, δ, ε, ε4.

15. ΛΑ 2340, 334-351, Κέα, "Τα δύο αδέλφια". Ι: Αρχή όπως το AT 883C* (η κακιά νύφη συκοφαντεί την κουνιάδα της ότι είναι έγκυος και ο αδελφός της τη διώχνει από το σπίτι, αφού της κόψει τα χέρια). ΙΙ: α, α2, β, β7. ΙΙΙ: α, β,

Σελ. 62
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/63.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

β3 (στο μέτωπο ο Ήλιος, στο μάγουλο η Πούλια, στο κούτελο ο Αυγερινός), γ, γ1, γ2, δ, 81, 82, ε. IV: α, α1, "13, β (βέργα χρυσή), β1, β3, γ, γ1, γ3, γ4, γ5, γ8, δ, ε1, ε3.

16. ΛΦ 232, 21-25, Κύθνος, "Η μικρή βασιλοπούλα". Ι: α, α1, α4, β, β2, β3, β6, β13,β15.ί/:α, β, β1, β?.ΙΙΙ: α, α1 (ο πατέρας της κοπέλας απαρηγόρητος που έχασε την κόρη του, καλεί τους γείτονες βασιλιάδες να ξεσκάσει λιγάκι), β, β1, γ, γ1, 83, ε, ε1, ε4. IV: α, α3, α4, α5 (τη βοηθάει μια ελαφίνα που της σηκώνει τα παιδιά να τα θηλάσει και την ταΐζει και την ίδια), α7, γ, γ3, γ4 (στη σπηλιά), δ8, 8, δ1, ε, ε5.

17. ΛΦ 1401, 29-30, Νάξος, "Η ξύλινη Μαρία". Ι: α, α4, β, β2 (τους ληστές), β3. ΙΙ: α, α2, α8 (και μια φορεσιά με τα λουλούδια της γης και μια ψάρινη για να μην τη φάνε τα άγρια θηρία), β, β7. ΙΙΙ: α, β, γ, γ1, δ, 81, 82 (και να της κόψουν και τα πόδια), ε. IV: α, α3, α4, α7, γ, γ3, γ4, γ8, δ (χτίζουν μια εκκλησιά για να ευχαριστήσουν την Παναγία).

18. ΛΦ 1613, 1-4, Φυρά Σαντορίνης, άτιτλο. Ι: α, α2, α8 (που ο πατέρας της θέλει να την παντρέψει με έναν πλούσιο), β11 (ο πλούσιος). ΙΙ: α5, α7, β, β3 (του τρώει όλα τα λαχανικά), β7. ΙΙΙ: α, β, γ, γ1, γ4 (ότι γυρνάει με άλλους άντρες και δεν προσέχει το παιδί της), δ, δ1, 82, δ4 (αφού της βγάλουν το μηχάνημα με τα πέτσινα χέρια που της έχει φτιάξει ο άντρας της), ε, ε2 (με το μωρό μέσα σε ένα σάκκο κρεμασμένο από τον λαιμό). IV: α, α3 (σε μια εκκλησία), α7 (η Παναγία την οδηγεί σε όμορφο σπίτι), γ, γ3, γ4, γ5, γ8, δ.

19. Roussel, αρ. 50, Μύκονος, άτιτλο. Οι εφτά κόρες του βασιλιά θέλουν παντρειά (τις παρομοιάζουν με παραγινωμένα καρπούζια). Αυτός για να μην φτωχύνει τις δίνει στον δήμιο. Ο δήμιος χαρίζει τη ζωή στη μικρότερη, κόβοντας της μόνο τα χέρια και τα πόδια. Ένας καλόγερος της ξαναδίνει χέρια και πόδια και ένα βασιλόπουλο την παντρεύεται. Τιμωρία του κακού πατέρα.

ΝΗΣΙΑ ΙΟΝΙΟΥ

20. ΣΠ 118, 6-10, Ζάκυνθος, άτιτλο. Ι: α, α1, α4, α5, β, β2, β3, β13. ΙΙ: α, α2, β, β7. ΙΙΙ: α, β, γ, γ1, δ, 81, δ2, t. IV: α, α6, γ, γ3, γ8, δ, ε, ε5.

21. Boulanger, 125-131, Κέρκυρα, "La fille aux mains coupees". Ι: α, α1, α4, β, β2, β3, β13. ΙΙ.· α, α2 (σε έναν βράχο στη θάλασσα), β, β7. ΙΙΙ: α, α1 (στην κηδεία της κόρης του γείτονα βασιλιά, δηλαδή της γυναίκας του), α2, β, β1, γ, γ1, δ, δ1, δ2, δ4, ε. IV: α, α3, α4, α5, α6, γ, γ3, γ4, γ8, δ, ε, ε4.

Σελ. 63
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/64.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

22. ΛΑ 1192, (ΣΜ 22), 93-94, Βελίτσα Ολυμπίας, "Η κακιά μητρυιά". Ι: α, α1, α4, α6, β, β? (η μητρυιά, του αδελφού της Μαριγούλας), β8 (ο πατέρας της πιστεύει την κατηγορία και της κόβει τα χέρια). ΙΙ: α, α2, α4 (αδελφό της). IV: Ο αδελφός διψάει, αλλά η Μαριγούλα δεν μπορεί να του δώσει να πιεί· α, α2, α4, α9 (άγγελος), αϊ3, β, β1, β3, γ2, γ3, γ4, γ5, γ6, γ7, γ8, δ, 81, ε, ε2.

23. ΛΑ 1279, (ΣΜ 109), 37-39, Γύθειο Λακωνίας, "Η κακιά μητρυιά". Ι: α, α4, β, β2, β3. ΙΙ: α, α2, β, β7. III: α, β, γ, γ1, δ, 81, §2, ε. IV: α, α3, α4, α5, α7, γ, γ3, γ4, γ8, δ.

24. ΛΑ 1277, (ΣΜ 107), 123-125, Βυζίκι Γορτυνίας, άτιτλο. Ι: α, α4, β, β2, β3. Π: α, β, β7. III: α, β, γ, γ1, δ, 81, δ2, ε. IV: α, α6, γ, γ3, γ4, γ8, δ, ε, ε4.

25. ΛΦ 873, 19-23, Καλάβρυτα, άτιτλο. Ι: Αρχή όπως το AT 480: Η προγονή καλή με την τριανταφυλλιά, ροδιά παίρνει χαρίσματα: ροδοκόκκινη σαν κι αυτές. Η κόρη της μητρυιάς κακιά, της εύχονται να γίνει άσχημη· α, α4, β, β2, β3, β5 (τα εντόσθια), β6, β13, β15, β16 (τα εντόσθια ενός ελαφιού). ΙΙ: α (αφού της χτίζουν ένα σπιτάκι από έλατα). Η μητρυιά ρωτάει τον καθρέφτη ποια είναι πιο όμορφη και καταλαβαίνει πως η Μαρία ζει. Στέλνει κυνηγούς να τη βρουν. Ένας από αυτούς την αγαπάει και την παντρεύεται. ΙΙΙ: α, β, β1, γ, γ1, δ, δ1, δ2, ε. IV: α, α3, α4, α5, α7, γ, γ3, γ4, γ8, δ, δ1, ε, ε3.

26. ΛΦ 1478, 8-9, Κυνουρία Αρκαδίας, άτιτλο. Ι: α, α1, α4, β, β2, β3, β13. Π: α, α1, β, β1, β7. ΙΙΙ: α, α1 (όπου ο βασιλιάς κάνει γλέντι για να ξεσκάσει που έχασε την κόρη του), α2. Η κακιά βασίλισσα ρωτάει τους καλεσμένους αν είναι παντρεμένοι και το βασιλόπουλο διηγείται την ιστορία της γυναίκας του. Συνάντηση πατέρα, κόρης, τιμωρία μητρυιάς.

27. ΛΦ 1537, 1-2, Πύργος Ηλείας, άτιτλο. Ι: α, α1, α4, β, β2 (μόνο το ένα χέρι), β13, β15. ΙΙ: α, α9 (τη θάβει στην έρημο). Τη βρίσκει ένας τσοπάνος και τη μαζεύει. Ένα φτωχόπαιδο την παντρεύεται. IV: Ο πατέρας της ρωτάει όλον τον κόσμο εάν έχει δει την κόρη του· γ8 (ο άντρας της), 81, ε, ε5.

28. ΛΦ 1688, 19-21, Αρκαδία, άτιτλο. Ι.· α (το κορίτσι αναζητώντας την τύχη του συναντάει έναν γέρο που της δίνει μαγικά δώρα: βρίσκει όλα τα αγαθά και ζουν ευτυχισμένα με τον αδελφό της. Εκείνος παντρεύεται. Πάντα χαιρετάει μια φορά τη γυναίκα του και δύο την αδελφή του), α10, β7, β8 (της χαράζει τα χέρια πόντο-πόντο). ΙΙ: α3, α4. IV: α, α2, α4, α9 (μια γριά τη βάζει και χτυπάει το πόδι της τρεις φορές: παλάτι, βρύση θαυματουργή), γ1, γ4, γ5, γ6, γ7, γ8, δ, ε1, ε6 (και μένει με την αδελφή).

29. ΛΦ 1731, 7-10, Φιλιατρά Μεσσηνίας, "Η Πούλια και ο Αυγερινός". Αρχή όπως AT 883C*. Ι: α, α10, β7, β8. ΙΙ: α3, β, β7. III: α, β, β3 (Πούλια, Αυγερινός), γ, γ1, δ, 81, δ2, 84, ε. IV: α, α4, α6, β3, γ, γ1, γ3, γ4, γ5, γ6, γ7, γ8, δ, ε1, ε5. Συνέχεια όπως AT 450.

Σελ. 64
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/65.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

30. ΛΦ 1767, 5-6, Μεσσήνη, "Ο Γιάννος και η Μαρούδα". Ι: α, α10, β7 (κόβει τα χέρια του παιδιού της, του βγάζει τα μάτια), β8. ΙΙ: α3, α4 (της βάζουν το παιδί στον ώμο). IV: α, α2, α!3, α!4. Βρίσκει καταφύγιο στο σπίτι μιάς καλής αραπίνας. Μετά από χρόνια· γ1, γ4, γ5, γ8, δ, ε3, ε6. Ζουν τα δύο αδέλφια και το παιδί μαζί.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

31. ΛΦ 227, 16-18, Περίβλεπτος Φθιώτιδας, "Η κακιά μητρυιά". Ι: α, α4, β, β2, β3, β13. ΙΙ: α, α2, β (ένας αξιωματικός), β1, β7. ΙΙΙ: α, β, γ, γ1, δ, 81, 83, 84, ε, ε1, ε4. IV: γ, γ3, γ4, γ8, δ, 81, ε, ε4.

32. ΛΦ 476, 93-94, Ανάληψη Τριχωνίδας, Αιτωλία, άτιτλο. Ι: α, α1, α4, β, β2, β3, β13. Π: α, α1, β, β1, β7. ΙΙΙ: Η μητρυιά κατηγορεί τη Μαρία στον άντρα της ότι είναι φάντασμα κι εκείνος την εγκαταλείπει, αλλά μετανοιώνει και την παίρνει πίσω. Ο πατέρας της ζητά ειδήσεις για την κόρη του. Ο άντρας της την οδηγεί στο παλάτι του πατέρα της. IV: γ8, γ9, δ, 81, ε, ε4.

33. ΛΦ 1718, 9-11, Περιβόλια Φθιώτιδας, άτιτλο. Ι: Αρχή όπως το AT 709 (άσπρη σαν το χιόνι, κόκκινη σαν το αίμα)· α, α1, α4, β, β2, β3, β13. ΙΙ: α, α1, β, β7. IV: Η κουλοχέρα μαρτυράει στον άντρα της πως είναι βασιλοπούλα και καλούν τον πατέρα της και του λένε την αλήθεια· ε, ε4.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ

34. ΚΜΣ, Σεβίνκαραχισάρ 20, 1-19, Αμελή Νικοπόλεως, Πόντος, "Το κορίτσι με τα κομμένα χέρια". Ι: α, α1, α4, β, β2, β3, β13, β15. Π: α, α2, α5, α6, β (ο γιος του πασά), β1, β7 (παρόλο που είναι κουλή και βουβή). III: α, α1, α2, β, β1, γ, γ1, δ, δ1, δ2, δ4, ε. IV: α, α4, α9 (βλέπει όνειρο ότι θα γίνει καλά), γ, γ3, γ4, γ8, δ, δ1, ε, ε5.

35. ΛΦ 420, 19-20, Καππαδοκία, "Η κακιά μητρυιά". Ι: α, α1, α4, β, β2, β3, β13. ΙΙ: α, α2, β, β7. ΙΙΙ: α, β, γ, γ1, 8, 81, δ2, 84, ε. IV: α, α1, α4, α5, α7, γ, γ3, γ4, γ8, δ, ε, ε5.

36. ΛΦ 1194, 9-12, Πόντος, "Η κακέσσα νύφη". Ι: α, α10 (ότι έσφαξε και το άλογο) , β7, β8 (τα δάχτυλα των χεριών και των ποδιών). Η: α3, α4, β, β7. III: α, β, β2, γ, γ1, δ, 81, 82, 84, ε. IV: α, α9 (παρουσιάζεται ο Χριστός και τη βάζει να πλυθεί σε πηγάδι), γ, γ1, γ3, γ4, δ, ε1, ε3.

37. ΣΠ 93, 45-48, Σμύρνη, άτιτλο. Ι: Ένας ψαράς πιάνει για δεύτερη φορά ένα ψαράκι κι ενώ του λέει πως αν το φάει θα πάθει κακό, το τρώει και αποκτά μια κόρη πολύ όμορφη και έξυπνη· α10 (ο πατέρας της θέλει να την παντρέψει με

Σελ. 65
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/66.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

τον διάβολο, αλλά αυτή αρνείται), β11. ΙΙ: α5, α7, β, β4, β7.

38. Αρχ. Πόντου, 24, 86-92, Αντρέαντα Άνω Αμισού, άτιτλο. Ι: α, α10 (ότι έσφαξε και την καμήλα), β7, β8 (τα δάχτυλα). ΙΙ: α, α2, α7, β, β3, β7. III: α, β, β3 (ήλιος, φεγγάρι), γ, γ1, δ, δ1, δ2, δ4./ν.· α, α!3· στο σπίτι του αδελφού σαν άγνωστη διηγείται την ιστορία της· ε1, ε5.

39. Μικρ. Χρονικά, 7, 384-387, Κόλντερε, Δυτική Μ. Ασία, «Η κακιά μητρυιά». Ι: α, α1, α4, β, β2, β6, β12, β13, β15. ΙΙ: α, α2, β, β7. ΙΙΙ: α, β, β1, γ, γ1, δ, δ1, δ2, δ4, ε. IV: α, α6, γ, γ3, γ4, γ8, δ, 81, ε, ε4.

ΚΥΠΡΟΣ

40. ΛΦ 1616, 20-26, Κέδαρα Νέας Πάφου, «Τα χρυσά σ'σερούδικα». Ι.· Η αρχή όπως το AT883C*, β7, β8. ΙΙ: α, α2, β, β7. ΙΙΙ: α, β, β3 (Φεγγάρι και Πούλια), γ, γ1, γ2, δ, 81, δ2, δ4, ε. IV: α, α1, α9 (γέρο), β (μαντήλι), β1, β3, γ, γ3, γ4, δ (αναζητώντας τον αδελφό της τον βρίσκει μέσα στην κοπριά μέχρι τον λαιμό, όπου τον έχει βάλει η γυναίκα του. Της ζητάει συγχώρεση).

ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ

41. Riv. delle tradiz. pop. ital. 1,51, Καλαβρία, «La donna dalle mani mozze».

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ, βλ. σ. 76.

Σελ. 66
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/67.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT 706C

Σελ. 67
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/68.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 68
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/69.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ  AT 706C

Ο βασιλιάς κι η κόρη του

AT: Lecherous father as queen's persecutor

Άτιτλο

Ήταν ένας βασιλές κι είχενε μια κόρ' και τη βασίλισσα του. Ήρθε καιρός κι επέθανε η βασίλισσα και λέει του βασιλέ: "Εγώ θα πεθάνω και να το δαχτυλίδι μου κι ότινος κάνει, να την παίρνεις γυναίκα". Ο βασιλές ήβαλένε το δαχτυλίδι μέσα στο σκρίνιο και το ξέχασένε. Με τρία χρόνια, ευρήκενε το δαχτυλίδι και συλλοί'στηνε της γυναίκας του το λόγο.

Ηβάλενε ντιλάλη να μαζευτούνε ούλες οι βασιλοπούλες. Κι ότινος κάνει το δαχτυλίδι να την παίρνει γυναίκα. Το δαχτυλίδι δεν ήκανε καμιάς. Ηβάλενε άλλο ντιλάλη να μαζευτούνε ούλες οι πλούσιες κι ότινος κάνει το δαχτυλίδι να την παίρνει γυναίκα. Το δαχτυλίδι δεν ήκανε καμιάς.

Ο βασιλές λέει: "Μου φταίει η γυναίκα μου: το δαχτυλίδι της ότινος κάνει για να την παίρνω γυναίκα. Ηξέρενε, πως δεν κάνει καμιάς κι απόστα (επίτηδες) μου το'φκενε (έκανε)!" Ο βασιλές ήρ'κσε (έρριξε) το δαχτυλίδι μέσα στο σκρίνιο. Με χρόνια πολλά ήν'ξεν η κόρη το σκρίνιο, και βρίσκει το δαχτυλίδι και το βάνει στο χέρι της κι ήτανε ίσα ίσα. Γυρεύετε (sic) να το βγάλει, και δεν μπορεί. Τση λέει ο πατέρας τση: "Τι έχεις, κόρη μ' στο χέρι;" Λέει: "Το'κοψα με το μαχαίρι". "Κι εγώ να διώ, κόρη μ' αν το'κοψες καλά, να φέρω το γιατρό". Λέει: "Δεν το'κοψα καλά". "Μα θέλω να διώ". Βλέπει ο βασιλές το χέρι της κόρης του, βλέπει το δαχτυλίδι: "Α", λέει, "κόρη μου, το λοιπόν, σε θα πάρω γυναίκα". "Και πως γένεται, πατέρα, να πάρεις την κόρη σου γυναίκα;" "Γιατί έχω κατάρα από τη μάνα σ': ότινος καν' το δαχτυλίδι, να την παίρνω γυναίκα. Τώρα πρέπει να πάρω εσέ".

Η βασιλοπούλα φεύγει και πάει και κλειδώνεται μέσα στην κάμαρη τση. Και σκέφτεται: "Τι να κάμω; Τώρα γένεται ποτέ το παιδί να πάρει τον πατέρα άντρα;" Και ήφυε (έφυγε) η βασιλοπούλα διά νυχτός. Ο βασιλές τη γυρεύει για να τήνε πάρει σύζυγο.

Η βασιλοπούλα εξέπεσένε σε άλλη πολιτεία. Εκεί που πάενε βλέπει ένα παλάτι βασιλικό και πάει από κάτω και τήνε βλέπει μια δούλα. Η δούλα τση λέει τση βασίλισσας, λέει: "Βασίλισσα, είναι μια νέα από κάτω από το παλάτι και κλαίει". Λέει:

Σελ. 69
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/70.gif&w=600&h=915 23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

«Άμε κάτω, φέρ' την απάνω». Επήαινε κάτω η δούλα και πήρε τη βασιλοπούλα και τήνε πάει απάνω στο παλάτι.

Η βασίλισσα είχεν ένα γιο και του 'ρεσένε η βασιλοπούλα και πάει τση μάνας του: Λέει: «Μάνα, ετούτη τη βασιλοπούλα θε να την πάρω γυναίκα». «Ναι, γιε μ', να τήνε παρς». Παραύτας ο βασιλές παντρεύει το γιο του και παίρνει τη βασιλοπούλα, αλλά ο πατέρας της τήνε γυρεύει για να την πάρει γυναίκα και ντύνεται πολιτικά και ρουβέρνει στην πολιτεία που 'ταν η κόρη τ'.

Τση βασιλοπούλας ο άντρας εγύρεύενε μάερα για το παλάτι. Ποιος να βρεθεί ομπρός του; Τση γυναίκας του ο πατέρας και του λέει: «Πού πας, βασιλέα;» «Πάω να βρω μάερα: Μαιζάρεσε για το βασιλικό παλάτι;» «Η δουλειά μ' είναι ευτούνη». «Έλα μαζί μ'».

Παίρνει το βασιλόπουλο το μάερα και πάει στο παλάτ'. Κατά που μπαίνει μες στο παλάτι, βλέπει την κόρη τ'. Τη νύχτα πάει στην κάμαρη τσ' και τση λέει: «Μωρή πουτάνα, γιατί δεν ήπαιρνες εμένα, παρ' επήρες το βασιλόπουλο; Τώρα να δεις τι θα σου κάνω». Πιάνει και βράζ' βότυρα να τήνε βάλει μες στο καζάνι και να τη ζεματίσ'.

Λέει: «Στάσου, πατέρα, να κάμω το νερό μ'. Απέ με ζεματάς». Ευτήνη μπήγει τση φωνές και φώναζε: «Περγκαγιά μες στο παλάτι!» Οι σκοποί απόξω σπούνε τση πόρτες του παλατιού· παραύτας μπαίνουνε μέσα: «Που είναι, ω βασίλισσα, η περκαγιά;» Λέει: «Πιάστε τον ευτόνονε». Ο στρατός τον πιάνουν και τόνε σέρνου χάμω.

Ο άντρας τση λέει: «Τι τρέχ', βασίλισσα μ';» Λέει: «Ο πατέρας μου 'ν' αυτός, και πως δεν τόνε πήρα άντρα (sic) ή'θε να με βάλει μες στο καζάνι να με ζεματίσ'. Τώρα εκείνο που 'τενεναμου κάμει εμένα, κάμε το τ' πατέρα μ'». Και τόνε βάνουνε μες στο καζάνι και τόνε ζεματίζουνε. Ετότε ηζήσενε καλά με το βασιλέ τση.

Roussel, no 53, 1929, 107 και 359.

Σελ. 70
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/39/gif/71.gif&w=600&h=91523. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

Ι. Η κυνηγημένη ηρωίδα

α: Μία νέα κοπέλα το σκάει από τον πατέρα (πατριό) της που θέλει να την παντρευτεί· α1: διότι είναι η μοναδική γυναίκα στην οποία χωρά το παπούτσι(το δαχτυλίδι) της νεκρής μητέρας της· α2: παίρνοντας μαζί τα δώρα του· τρία μαγικά φορέματα (το ένα με τα χρώματα τ' ουρανού, το άλλο με τα χρώματα του κάμπου, ενώ το τρίτο είναι μια ξύλινη φορεσιά ή ένας χρυσός σταυρός, με κούφιο εσωτερικό).

β: Η ωραία ηρωίδα προκαλεί τον φθόνο της μητέρας της(μητρυιάς, κουνιάδων)· β1: η οποία ζητά από τον πατέρα της να τη σκοτώσει και να της δώσει να φάει το συκώτι της. Ο πατέρας σκοτώνει στη θέση της ένα ζώο· β2: οι κουνιάδες συκοφαντούν την ηρωίδα και ο άντρας της τη διώχνει στο δάσος, πιστεύοντας ότι τον έχει απατήσει.

γ: Η ηρωίδα φεύγει· γ1: κρυμμένη μέσα στην ξύλινη φορεσιά(χρυσό σταυρό) της· γ2: τη βρίσκει το βασιλόπουλο και την παντρεύεται· γ3: και φθάνει στο παλάτι του βασιλιά όπου πιάνει δουλειά σαν χοιροβοσκός και τον σαγηνεύει φορώντας τα μαγικά της φορέματα· γ4: βρίσκεται μέσα στο δωμάτιο του βασιλιά, ο οποίος αγοράζει το χρυσό σταυρό· ο βασιλιάς την τσακώνει τη νύχτα που βγαίνει να φάει από το πιάτο του και, αργότερα, ανακαλύπτει ότι είναι έγκυος.

ΙΙ. Η ηρωίδα διώχνεται από το παλάτι

α: Αφού γεννήσει η ηρωίδα το παιδί (τα παιδιά) της, ο πατέρας της την ανακαλύπτει και τρυπώνει στο παλάτι μεταμφιεσμένος σε ζητιάνο· α1: σκορπάει ένα σακί σιτάρι και μένει τη νύχτα στο παλάτι για να μαζέψει τα σπυριά· α2: κάνει πως μαζεύει τα μαργαριτάρια από ένα περιδέραιο που υποτίθεται πως του έχει δώσει η βασίλισσα· α3: τον τσακώνει ο σύζυγος πριν επιτεθεί στην κόρη του· α4: άλλο.

β: Έτσι ο πατέρας (η μητέρα, η πεθερά) σκοτώνει (τυφλώνει) το παιδί (τα παιδιά) της ηρωίδας και τοποθετεί το μαχαίρι στην τσέπη (κάτω από το προσκεφάλι) της. Ο βασιλιάς, θεωρώντας τη γυναίκα του υπεύθυνη για τον φόνο· β1: την σκοτώνει· β2: τη βάζει μέσα σε ένα φέρετρο μαζί με το παιδί της και τους εγκαταλείπει σε ένα παλάτι πάνω στο βουνό· β3: τη διώχνει· β4: τυφλώνοντας την β5: κόβοντας της τα χέρια· β6: δίνοντας της το νεκρό παιδί στην αγκαλιά.

ΙΙΙ. Έκβαση

α: Το παιδί της ηρωίδας (και η ηρωίδα) ανασταίνεται από τον θεό (τον Χριστό, έναν άγγελο), που τους χαρίζει ένα μαγικό παλάτι (όπου τα αντικείμενα μιλούν) ·

Σελ. 71
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Επεξεργασία παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 700-749
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 52
    23. Αγγελοπούλου - Μπρούσκου, Παραμυθιακοί τύποι

    ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

    Στην κατάταξη του ο A. Aarne παρουσιάζει την ανάλυση σε μοτίβα αυτού του παραμυθιού, που το ονομάζει "Γεννημένη από ψάρι"· η ηρωίδα είναι πάντοτε γυναίκα, γεννημένη τις περισσότερες φορές από έναν άντρα που την κυοφορεί στο πόδι του. Ο πατέρας μένει έγκυος από το μαγικό ψάρι που έφαγε στις σκανδιναβικές παραλλαγές, που αποτελούν, σύμφωνα με τον συγγραφέα, την απαρχή του παραμυθιού και την κύρια διάδοση των παραλλαγών του: ελάχιστες πράγματι είναι οι καταγραμμένες παραλλαγές σ' άλλες χώρες της Ευρώπης· ο Aarne κατατάσσει την αφήγηση αυτή στον κύκλο της καταδιωγμένης πριγκήπισσας μαζί με τη Χιονάτη (AT 709), τα τρία χρυσά παιδιά (AT 707), την κόρη χωρίς χέρια (AT 706), την κόρη της Παναγίας (AT 710) κ.ά., θέματα δημοφιλή κατά τον Μεσαίωνα στις έντεχνες μορφές τους.

    Στην Ελλάδα έχουμε 55 γνωστές παραλλαγές από διάφορα μέρη: ένας άντρας (συχνότατα παπάς) τρώει κατά λάθος ένα γκαστρόμηλο που προοριζόταν για την άτεκνη γυναίκα του και γεννάει ένα κοριτσάκι, που το κυοφορεί στο πόδι του· το μωρό αρπάζει ένας αετός και το μεγαλώνει στη φωλιά του. Ύστερα το παντρεύεται ο βασιλιάς που το συναντάει στο δάσος, όπως συμβαίνει σε πολλές γυναίκες αυτού του παραμυθιακού κύκλου.

    Μια σημαντική διαφορά των ελληνικών παραλλαγών από τις σκανδιναβικές είναι ότι η ηρωίδα στην Ελλάδα δεν κάνει παιδιά, για να της τα κλέψουν στη συνέχεια κ.λπ. Μόνο 3 στις 55 παραλλαγές μιλούν για τεκνοποιία, πράγμα που δείχνει το ασύμβατο του μύθου μιας ηρωίδας, πλασμένης από τον πατέρα της, με τον κύκλο της αναπαραγωγής· παραλληλίζοντας το μυθικό σχήμα της κόρης που βγήκε από μια αρσενική γάμπα ή ένα κεφάλι - γιατί έτσι διατυπώνεται το θέμα στο παραμύθι - με τη γέννηση της Αθηνάς από το κεφάλι του Δία, ή του Διονύσου από τον μηρό του (θέμα που μελέτησε ο Δ. Λουκάτος) , οδηγούμαστε στην κατανόηση μιας έντονα φορτισμένης εικόνας, του πατέρα που πλάθει την πρώτη γυναίκα, η οποία ωστόσο είναι ακόμα ξένη προς τον κύκλο της φθοράς και της αναπαραγωγής.

    1. Λουκάτος Δ., "Πατήρ τίκτων", Επετηρίς του Λαογραφικού Αρχείου της Ακαδημίας Αθηνών, τ. 11-12, Αθήνα 1958-1959, 27-41. Βλ. καιΓ. Μέγα "Σχόλια εις τα Κυπριακά παραμύθια", Λαογραφία, Κ (1962), 436-437.